/^/^
7
Y //
/ jF
'^
s. cP1
ST
«c
016.091
v/kj
BOOK 0 16.09 1.F844C v.4 7 c. 1 FRANCE # CATALOGUE GENERAL DES MANUSCRITS DES BIBLIOTHEQUES
3 T1S3 0D05bflS5 5
CATALOGUE GENERAI
MANUSCRITS
DES BIBLIOTHEQUES PUBLIQUES
DE FRANCE
MINISTERE DE L'INSTRUCTION PUBLIQUE ET DES BEAUX-ARTS
CATALOGUE GÉNÉRAL
MANUSCRITS
DES BIBLIOTHÈQUES PUBLIQUES
DE FRANCE
Va b
DEPARTEMENTS — TOME XLVIl
STRASBOURG
Par le Dr ERNEST WICKERSHE1MER
c
PARIS
LIBRAIRIE PLON
PLON-NOURRIT et O, IMPRIMEURS-ÉDITEURS
8, RUE GAHANCIÈRE-6e
1923
Tous droits réservés
INTRODUCTION
Dans la nuit du 24 au 25 août 1870, un Allemand, le général von Werder, réduisit en cendres la Bibliothèque de Strasbourg, exploit dont, le 25 août 1914, un autre Allemand, le major von Manteuffel, célébra le quarante-quatrième anni- versaire, en mettant le feu à la Bibliothèque de Louvain.
Au lendemain de la catastrophe, M. Rodolphe Reuss consacra une notice émue à la Bibliothèque de Strasbourg, ou plus exac- tement à ses deux bibliothèques, celle de la Ville et celle du Séminaire protestant, qui, réunies dans le chœur du Temple- Neuf, furent toutes deux anéanties dès les premières heures du bombardement (1). On estime à 2 400 le nombre des manus- crits qui périrent dans l'incendie ; le plus célèbre est le Hortits deliciarum, attribué à Herrade de Landsberg, abbesse au XIIe siècle du monastère de Hohenbourg que fonda sainte Odile.
Laissant à la Ville le soin de reconstituer la Bibliothèque municipale, le gouvernement allemand érigea à Strasbourg, le 19 juin 1872, une « Bibliothèque impériale de l'Université et du Pays » , Kaiserliche Universitâts-und Landes-Bibliothek, qui, sous l'habile direction du Dr Barack, prit un rapide déve- loppement. Cet établissement porte le nom de Bibliothèque universitaire et régionale, depuis que nos armées victorieuses ont rendu à la France les provinces que lui avait arrachées le traité de Francfort.
La Bibliothèque universitaire et régionale de Strasbourg pos- sède un fonds important de manuscrits. Ce fonds eut pour noyau les manuscrits de l'ancienne Académie, dont la Biblio- thèque avait échappé au bombardement. Il s'accrut bientôt par des achats, dont l'un des premiers en date fut la collection réunie par Fr.-Ch. Heitz, libraire strasbourgeois, et formée
(1) Revue critique d'histoire et de littérature, 1er septembre 1871, p 160-180, et tirage à part de 23 p. in-8°.
ii INTRODUCTION
presque exclusivement de pièces relatives à l'histoire d'Alsace; par des dons, parmi lesquels on remarque celui du prince Ludwig zu Bentheim, une quarantaine de manuscrits latins et allemands ayant appartenu aux Augustins de Frenswegen ; par des legs, tels que celui du Thésaurus Baumianus, collection de documents pour servir à l'histoire de la Réforme.
Grâce a d'autres libéralités, grâce à un budget considérable, auquel vinrent s'ajouter, à partir de 1878, les intérêts de l'in- demnité pour dommages de guerre versée au chapitre Saint- Thomas (I), et, à partir de 1892, ceux de la fondation Max Miiller (2), la Bibliothèque put, au cours des années qui sui- virent, s'enrichir encore de beaux et de bons manuscrits. C'est ainsi qu'elle fit en 1890, lors de la dispersion de la collection Hamilton, l'acquisition d'un magnifique manuscrit à minia- tures, la traduction française, par Raoul de Presles, de la Cité de Dieu de saint Augustin; c'est ainsi que se constituèrent peu à peu des séries orientales. Signalons aussi les manuscrits de la collection Gobineau, achetée en 1903 au moyen d'une sub- vention du prince de Hohenlohc-Langenburg, Statthalter d1 Al- sace-Lorraine, qui tenait à honorer en Terre d'Empire la mémoire d'un Français que les pangermanistes revendiquent comme leur.
Il m'est agréable de constater que le zèle des donateurs ne s'est point ralenti depuis que Strasbourg est libéré du joug allemand. Parmi les manuscrits entrés à la Bibliothèque depuis lors, les papiers de l'historien strasbourgeois Charles Schmidt (nos 38(51-3901), offerts par son fils, M. le pasteur Schmidt (de Paris), et une collection de documents alsaciens (n0« 4757-4758), don de M. Streisguth (de Strasbourg), méritent une mention spéciale.
Au moment de l'armistice, les quatre cinquièmes des manus- crits se trouvaient catalogués, et environ 1 350 notices des- criptives avaient été imprimées dans les catalogues dont voici la liste :
(1) Les imprimés et manuscrils acquis de la sorte sont incorporés à la Biblio- thèque, mais n'en restent pas moins la propriété du chapitre Saint-Thomas, dont ils portent l'estampille.
(2) Réservés à l'achat de manuscrits hindous
INTRODUCTION ru
Ie Kalatog der hebràischen, arabischen, persischen und liirkischen Haiid.sc/ir/f/et>. . ., bearbeitet von S. Laxdauer. Strassburg, Karl J . Trùbner, 1881, in-4", 75 p.
2" ... Elsass-lothringische Handschriften und Handzeichnungen , bear- beitet von K. A. Barack. Strassburg, J. E. Ed. Heitz, 1895, in-8", v-227 p.
3" ... Thésaurus Ban mia nus, Verzetchms der Briefe und Aklenslucke, herausgegeben von Johannes Fickbr. Strassburg, Selbstverlag der Bibliotbek, 1905, in-4% xxx-180 p.
4° ... Descriptio codiatm grœcorum, confecit Carolus Wklz. Strass- burg, Karl J. Trùbner, 1913, in-8", 62 p.
5° ... Die deufschen Handschriften..., bescbrieben von Adolf Bkcker. Strassburg, Karl J. Trùbner, 1914, in-8°, x-143 p.
Le présent volume donne létat actuel du fonds entier des manuscrits de la Bibliothèque universitaire et régionale de Strasbourg (-!), soit, au total, 4 759 manuscrits qui se répar- tissent ainsi :
1° Latins, n"s 1-348. — 2° Français, nos 349-576. — 3° Alsa- ciens et lorrains, n,s 577-1797. — 4° Rhéto-romans, nos 1798- 1801 . — 5° Italiens, nos 181)2-1819. — 6° Espagnols et portu- gais, nos 1820-1829. — 7° Russe, n° 1830. — 8° Anglais, nos 1831-1832. — 9° Varia, n° 1833. — 10" Suédois, n° 1834.
— 11" Miscellanea, n0' 1835-1894. — 12" Grecs, n08 1895- 1917. _ 13" Allemands, n"s 191-8-2936. — 14' Hollandais, îï" 2937-2941. — 15" Musique, n" 2942-2977. — 16° Cahiers de cours, n"s 2978-3353. — 17° Imprimés annotés, nos 3354- 3476. — 18" Gobineau, n"s 3477-3569. — 19° Premier sup- plément, n"s 3570-3926. — 20° Hébreux, nos 3927-4112. — 21° Samaritains, syriaques, mandéens, etc., nus 41 13-4147. — 22" Arabes, nos 4148-4361. — 23" Éthiopiens, n"s 4362-4371.
— 24° Sanscrits, nos 4372-4687. — 25" Persans, nos 4688- 4720. — 26° Pehlevi, n° 4721. — 27" Arméniens, nos 4722- 4723. — 28° Géorgien, n° 4724. — 29° Turcs, nos 4725-4745.
— 30° Deuxième Supplément, nos 4746-4759.
Les séries anciennes sont restées groupées et dans chacune d'elles les manuscrits sont rangés suivant leur ancienne numé- rotation.
(1) A l'exception toutefois des collections de papyri et d'oslraka.
o
H
—
Q
u
en
o
c/3
es O u
>*
o
|
c/3 |
|||||||||||||||||||
|
H |
|||||||||||||||||||
|
a |
|||||||||||||||||||
|
cj |
CJ |
x |
i<9 |
co |
00 |
co |
71 |
r- |
CO |
03 |
» |
• 0 |
CO |
CO |
«* |
X |
|||
|
M |
-- |
X |
x |
•«» |
r- |
.o |
-■* |
-ri |
O |
1- |
~ |
co |
.-3 |
||||||
|
r- |
r~ |
r- |
t~ |
03 |
C3 |
C3 |
-<T |
-T |
-■f |
--* |
• o |
o |
.O |
||||||
|
CI |
-M |
-M |
CN |
9* |
« |
cri |
-ri |
rc |
CO |
-ri |
C0 |
ro |
M |
||||||
|
c/3 |
o |
O |
O |
ci |
ES |
v* |
CO |
gj |
r- |
co |
X |
^ |
i- |
Q |
— ■_ |
ci |
r- |
■g |
ia |
|
O |
•ri |
"f |
oc |
X |
M |
— |
I-" |
i"3 |
ri |
O |
.o |
O |
co |
||||||
|
es -a |
r- |
S |
r- |
t~ |
03 |
l~ |
C3 |
03 |
-■» |
-■t |
~t |
.o |
|||||||
|
cn |
71 |
CN |
7' |
71 |
71 |
co |
CN |
71 |
-ri |
-M |
cô |
-M |
CO |
-ri |
co |
co |
CO |
CO |
|
|
a |
|||||||||||||||||||
|
a |
|||||||||||||||||||
|
2 |
|||||||||||||||||||
|
C. |
|||||||||||||||||||
|
c/3 |
|||||||||||||||||||
|
g |
X |
«^ |
03 |
||||||||||||||||
|
a |
O |
■^ |
m |
CO |
^ |
e-. |
I- |
||||||||||||
|
«O |
Cl |
-M |
t- |
X |
03 |
lO |
03 |
s |
CO |
ri |
|||||||||
|
u |
-^ |
.-3 |
O |
C0 |
o |
>^ |
** |
||||||||||||
|
2 «3 |
co |
-ri -M |
CO ci -M |
co |
CO 4 |
CO >n |
00 iO |
r- C7. |
ifl |
« |
t- |
o |
Y\ |
3 |
|||||
|
en o |
o |
« |
CD |
CO |
CO |
co |
co |
CO |
S |
C" |
o |
= |
7 |
||||||
|
PS |
S |
"5 |
o |
s |
* |
• |
* |
* |
.2 |
m |
B |
||||||||
|
-M |
^ |
||||||||||||||||||
|
S |
«5 |
^. |
5- g |
o |
|||||||||||||||
|
*z |
"cô |
||||||||||||||||||
|
en |
|||||||||||||||||||
|
J |
|||||||||||||||||||
|
Cd |
|||||||||||||||||||
|
a |
|||||||||||||||||||
|
CO |
03 |
r. |
|||||||||||||||||
|
->-* |
^t |
.- |
X |
X |
c-. |
||||||||||||||
|
lrt |
■ Ô |
ici |
■o |
||||||||||||||||
|
^* |
~ |
— |
— |
^* |
^H |
||||||||||||||
|
c/3 |
r- |
t- |
r- |
i— |
t'i |
r- |
■** |
1— |
iO |
■c |
r- |
r- |
^ |
6 |
r- |
ri |
ri |
4 |
t— |
|
O |
O |
oa |
— |
03 |
«s |
cr. |
•* |
— |
"<t |
••** |
03 |
«9 |
.o |
C3 |
CO |
X |
X |
C3 |
|
|
r- |
i- |
r- |
r- |
Ifl |
r- |
•rr |
i— |
iO |
o |
r" |
lO |
r- |
in |
P- |
■O |
• o |
r^ |
||
|
-3 |
|||||||||||||||||||
|
s |
|||||||||||||||||||
|
a |
|||||||||||||||||||
|
2 |
|||||||||||||||||||
|
1/3 |
|||||||||||||||||||
|
2 |
5 |
||||||||||||||||||
|
U |
-,; |
os |
|||||||||||||||||
|
00 |
•** |
co |
10 |
iO |
rc |
ri |
|||||||||||||
|
U |
co |
** |
o |
o |
CO |
X |
X |
03 |
- |
= |
|||||||||
|
2 |
C3 |
Ci |
C3 |
03 |
C. |
r. |
03 |
C3 |
— |
— |
|||||||||
|
< |
r- |
^H |
co |
EN |
v? |
r- |
x |
03 |
co |
X |
C3 |
c |
CO |
M |
"« |
."3 |
X |
Ji |
r- |
|
co |
--r |
■<* |
lO |
O |
.o |
in |
.O |
CO |
t" |
1^ |
X |
X |
X |
C. |
cr. |
-ri |
-ri |
||
|
c/2 |
©a |
03 |
en |
03 |
C. |
C3 |
- |
r. |
03 |
03 |
0! |
c. |
o> |
03 |
r. |
Ci |
~ |
O |
O |
|
O |
|||||||||||||||||||
|
cfi |
|||||||||||||||||||
|
-a |
OB |
||||||||||||||||||
|
s |
«sj |
||||||||||||||||||
|
s |
|||||||||||||||||||
|
2 |
|||||||||||||||||||
|
en |
|||||||||||||||||||
|
a a |
-M |
03 |
|||||||||||||||||
|
-3 «5 |
t- |
O |
co X |
» |
CO |
0: |
CO |
o |
OJ M |
- |
|||||||||
|
c; |
- |
-ri |
CO |
1- ..-3 |
•c |
03 |
c |
cr. co |
cô |
M |
|||||||||
|
c/3 |
l-H |
X |
as r- -M |
r- |
CO |
Ô |
i- |
CN |
~\ |
CO |
6 |
-« |
m |
4 |
03 |
CO |
.-5 |
O |
i(9 |
|
o |
1- |
i— |
«* |
= |
CO |
O |
X |
r-. |
c. |
- |
CO |
cr. |
C. |
||||||
|
71 |
CO |
CO |
ifj |
r. |
X |
- |
cr. |
f |
f |
T. |
c |
i- |
r. |
t- |
|||||
|
co |
rc |
C0 |
i^ |
co |
|||||||||||||||
|
-a |
C3 |
||||||||||||||||||
|
r. |
P- |
||||||||||||||||||
|
2 |
|||||||||||||||||||
|
C/3 |
|||||||||||||||||||
|
2 |
|||||||||||||||||||
|
a |
|||||||||||||||||||
|
CO |
I-" |
o |
CO |
X |
1- |
.o |
O |
CO |
.o |
OS |
|||||||||
|
u |
f |
30 |
CO |
C3 |
ci |
G? |
iO |
O |
|||||||||||
|
«4 |
^* |
— |
7< |
7« |
~* |
** |
CI |
eo |
"? |
co |
ec |
co |
|||||||
|
•5* |
l-H |
lB |
Ô> |
— . |
Vi |
J, |
« |
X |
ô |
CD |
r- |
-ri |
-1 |
4 |
ci |
~ |
-ri |
■* |
10 |
|
1' |
X |
10 |
CO |
cr. |
03 |
iO |
iO |
=: |
-ri |
-ri |
-ri |
71 |
|||||||
|
'73 O |
— ' |
""< |
Cl |
•M |
= |
1—1 |
-N |
o |
co |
ro |
ro |
co |
r-r |
ro |
co |
CO |
|||
|
es |
a |
||||||||||||||||||
|
-a |
tfl |
||||||||||||||||||
|
_J |
a |
nS |
|||||||||||||||||
|
S |
|||||||||||||||||||
|
2 |
|
X |
C |
«9 |
CO |
X |
co |
Q |
71 |
"9 |
r~ |
'£ |
0 |
c. |
CO |
71 |
0 |
«9 |
c. |
|||||||||||
|
l""i |
X |
71 |
71 |
7S |
ce |
r- |
r- |
r- |
t^ |
X |
03 |
CO |
t-> |
X |
«* |
71 |
||||||||||||
|
05 |
71 |
71 |
<N |
71 |
71 |
71 |
71 |
7» |
71 |
71 |
CO |
C7 |
77 |
co |
1- |
I- |
||||||||||||
|
c7 |
? |
«9 |
«9 |
«9 |
<* |
"? |
-.-t |
"* |
--* |
•^ |
"8) |
«9 |
«9 |
~9 |
t |
--t |
sj |
|||||||||||
|
!"■ |
CO |
X |
« |
.7 |
1- |
03 |
C |
1— |
X |
c-. |
p* |
co |
lO |
•-c |
X |
1- |
— |
(?1 |
C |
71 |
1- |
77 |
X |
1!) |
«9 |
CO |
(M |
|
|
-1 |
«3 |
X |
71 |
7*1 |
71 |
M |
c© |
-; |
■-Z |
f |
1- |
f" |
X |
Cl |
'-T |
1— |
1~ |
X |
X |
71 |
70 |
«* |
■* |
|||||
|
05 |
" |
7» |
•M |
(M |
71 |
(N |
1-1 |
71 |
71 |
71 |
71 |
71 |
71 |
CO |
r7 |
co |
CO |
77 |
•0 |
r- |
1- |
r- |
1- |
|||||
|
C0 |
-f |
5 |
«9 |
--!■ |
-f |
«9 |
«* |
--r |
«9 |
«SJ |
--f |
■* |
-« |
■s» |
-f |
-i1 |
■<* |
-t |
--? |
«* |
-7 |
«9 |
-i1 |
-* |
«9 |
«9 |
||
|
X |
C. |
71 |
-f |
|||||||||||||||||||||||||
|
.7 |
CO |
'X |
O |
|||||||||||||||||||||||||
|
71 |
71 |
71 |
71 |
^^ |
«* |
03 |
X |
71 |
||||||||||||||||||||
|
*7" |
■^ |
*7 |
77 |
»Ô |
O |
1- |
1» |
~* |
O |
pH |
71 |
|||||||||||||||||
|
co |
7» |
.7 |
X |
71 |
7i |
..7 |
CO |
O |
CO |
CO 71 |
||||||||||||||||||
|
71 |
_ |
M |
M |
CO |
.7 71 |
71 |
71 |
co 71 |
-c |
71 C 5 |
.7 O |
— |
||||||||||||||||
|
û -3 |
09 |
eo |
.7 6 |
-5 71 CO |
£ 'O |
OS |
- |
■ |
■ |
■ |
c=. |
" |
* |
03 0 |
X |
33 ~ S3 |
u |
71 |
77 |
5 — |
iO |
- '3 oa |
||||||
|
h |
— |
^< |
-* |
^ |
- |
- |
- |
* |
" |
- |
" |
* |
* |
- |
» |
- |
0* 0- |
CA |
• |
» |
» |
|||||||
|
V |
9- |
•y: |
U |
• |
« |
• |
||||||||||||||||||||||
|
-C |
||||||||||||||||||||||||||||
|
es |
H |
|||||||||||||||||||||||||||
|
u |
||||||||||||||||||||||||||||
|
<JS |
■W |
|||||||||||||||||||||||||||
|
r^ |
||||||||||||||||||||||||||||
|
O |
||||||||||||||||||||||||||||
|
r- |
||||||||||||||||||||||||||||
|
71 |
||||||||||||||||||||||||||||
|
«9 |
— . |
..-». |
CC |
•<f |
.7 |
— |
77 |
_ |
C. |
c. |
71 |
«aj |
t^ |
CO |
71 |
~ |
O |
c. |
--? |
|||||||||
|
r. |
O |
O |
■J: |
c. |
C |
Ci |
03 |
O |
71 |
^7 |
03 |
77 |
X |
«9 |
t- |
c |
||||||||||||
|
0 |
■-0 |
co |
'C |
•c |
t- |
r- |
l^ |
X |
X |
X |
X |
X |
C3 |
71 |
C |
r- |
1- |
|||||||||||
|
1 — 1 |
•—i |
1 — 1 |
— 1 |
*H |
^* |
— |
— |
'-H |
1 — |
^* |
1 — 1 |
— 1 |
— |
71 |
71 |
71 |
(M |
71 |
71 |
|||||||||
|
it\ |
M |
>o |
71 |
0 |
I— |
<- |
r" |
1- |
iO |
•i |
71 |
X |
71 |
0 |
O |
_1 |
co |
■«* |
O |
.7 |
X |
«— |
M |
„ |
X |
3 |
X |
|
|
03 |
03 |
C. |
CO |
co |
03 |
r. |
co |
- |
— |
C. |
c |
O |
71 |
CO |
77 |
C7 |
co |
CO |
C. |
77 |
X |
co |
f |
co |
||||
|
.7 |
;7 |
.7 |
■O |
■-; |
1~ |
r- |
'^ |
X |
r- |
I- |
1- |
X |
X |
X |
X |
X |
X |
X |
X |
71 71 |
77 71 |
CO 71 I- «ï .7 71 |
C |
1- 71 |
co 71 |
|||
|
X |
71 |
>o |
X |
77 |
** |
çr. |
71 |
"9 |
||||||||||||||||||||
|
M |
X |
C. |
r. |
r. |
71 |
.7 |
1- |
X |
C |
■^ |
X |
CO |
||||||||||||||||
|
C |
—■ |
0 |
O |
r |
T'i |
71 |
~ |
C |
71 |
C3 |
CO |
O |
C |
c |
||||||||||||||
|
-7 |
^ |
™ |
— |
^ |
— |
— |
— |
— ■ |
~^ |
— |
— 1 |
J. |
71 |
71 |
«J |
.'7 |
CC |
X |
co |
|||||||||
|
X |
C |
•s* |
6 |
-=* |
r- |
c |
— 1 |
71 |
J. |
-i |
v |
2 0 |
1 |
1 |
^* |
n |
,2 |
J. |
_!, |
Ô |
X |
71 |
1- |
71 |
1^. |
|||
|
71 |
M |
CO |
03 |
03 |
0 |
0 |
71 |
<!î |
3 |
1- |
= |
71 |
c |
|||||||||||||||
|
O |
C |
c |
~ |
C |
S |
- |
~ |
— |
— |
~ |
71 |
■ |
û |
- |
~iT |
■ |
71 |
-7 |
K5 |
co |
£ |
CO |
||||||
|
■ |
» |
- |
« |
- |
- |
- |
■ |
■ |
■ |
- |
- |
a |
PS |
aj |
•^ |
c |
* |
cJ |
5 |
" |
" |
« |
" |
* |
» |
|||
|
71 |
X |
.7 |
c; |
|||||||||||||||||||||||||
|
77 |
«9 |
71 |
~9 |
|||||||||||||||||||||||||
|
03 |
O |
O |
71 |
|||||||||||||||||||||||||
|
PO |
— 1 |
— 1 |
■— |
^* |
||||||||||||||||||||||||
|
.7' |
77 |
I— |
0 |
•0 |
«9 |
•0 |
1- |
■-Z |
O |
1.7 |
CO |
0 |
•c |
t- |
_!, |
1^ |
CO |
r« |
,^ |
r- |
X |
1- |
r- |
t- |
c. |
6 |
l'- |
O |
|
c. |
M |
- |
03 |
r-. |
77 |
T. |
X; |
03 |
«s |
03 |
«S |
03 |
<* |
o-. |
s* |
03 |
■<* |
03 |
03 |
03 |
«9 |
.7 |
Os |
|||||
|
r-" |
O |
O |
1 - |
r- |
03 |
r- |
O |
f" |
r- |
03 |
r^ |
c |
1- |
I- |
C |
1^ |
O |
C |
r- |
O |
l- |
r- |
1- |
C |
0 |
t— |
||
|
PS |
||||||||||||||||||||||||||||
|
— |
||||||||||||||||||||||||||||
|
'- |
||||||||||||||||||||||||||||
|
CO |
X |
CO |
_ |
O |
O |
«* |
1 |
0 |
fM |
|||||||||||||||||||
|
co |
CO |
s* |
iS |
..7 |
CO |
CO |
r-0 |
CO |
||||||||||||||||||||
|
co |
DO |
CO |
co |
CO |
CO |
77 |
— |
.7 |
» |
|||||||||||||||||||
|
i-> |
X |
03 |
^H |
'M |
CO |
--« |
in |
1- |
6 |
I- |
X |
71 |
co |
4 |
r- |
X |
_ |
71 |
.7 |
■■o |
r- |
■z. |
O |
03 |
71 |
O |
•C |
r~ |
|
7) |
71 |
71 |
«1 |
M |
77 |
eo |
77 |
co |
■5 |
«9 |
■^ |
.7 |
0 |
0 |
.7 |
.7 |
•0 |
CO |
--0 |
■-D |
co |
1- |
X |
X |
03 |
03 |
CO |
CO |
|
M |
CO |
eo |
05 |
CO |
77 |
77 |
CC |
co |
CO |
CO |
77 |
CO |
eo |
77 |
ro |
CO |
77 |
77 |
70 |
tt |
C7 |
co |
77 |
77 |
77 |
<r. |
i7) |
|
|
" |
||||||||||||||||||||||||||||
vi INTRODUCTION
Il apparaît par ee tableau qu'un certain nombre de numéros anciens n'ouï pas leur équivalent dans la numérotation actuelle. En l'absence (rinventaires des séries orientales, il n'a pas été possible de récoler ces séries. Le récolcmcnt des séries occi- dentales a conduit aux constatations suivantes :
Les numéros Als. I240rl2a0, Cahiers de cours 1-549 et Gobineau 60 (1), n'ont jamais correspondu à des manuscrits. Les numéros Ail. 278, 605, 606, 009, (MO, 011 et 653 se rapportent aux manuscrits qui portent à présent les numéros 1 , 1754, 1758, 1755, 175 , 1750 et 1753. Les manuscrits Aïs. 321, 323, 326, 330, 339, 308-309, 371-379, 380 (à l'excep- tion des pièces 1 et 3), 381-388, 390-391, 393-394, 8'i3-93(i, 939-940, 941 (à l'exception de la pièce 19), 942, 945-951, 956, 962, 904-977, 1020, 1026., 1032-1033, 1093, 1091! et 1099 ont été déposés en 1901 aux Archives des monuments bistoriques (2), qui, d'abord installées au cbàteau de Hohan, ont été transférées en 1921 au Palais du Rhin; ces manuscrits figurent dans le catalogue de Barack, cité plus haut. Les manuscrits Ali. 634-635, propriété des héritiers d'Adolphe Stœber, ont été remis le 11 septembre 1911 au professeur Otto Mayer (de Leipzig).
Les dix manuscrits suivants doivent être considérés comme perdus :
1" Latin 17i. — Fol. 3. « Modus conficiendi astrolabium », cuin tabulis astronomieis. — Fol. 1S. De horologio. — Fol. 30. Regulae astronomiese. — Fol. 32. « Sequitur tractatus de mensurationibus. » — Fol. 33. « Sequitur practica quadrantis. » — Fol. 36. De medio uiotu solis et plauetaruui. — Fol. 48. « Tabula decliuationis solis ab equatore. » — Fol. 52. « Confectio astiolabii. n — Fol. 58. >< De horologio. » — Fol. 04. De astrolabio. — Fol. 70. « Declaracio spere materialis. » — Fol. 70. « Horologiiuu equinoxiale. « — Fol. 81 \ "'. « Tbeoriop plauetaruiu. » — Fol. 03. Compositio duoruiu instrumeu-
(t) Voir p. 622 du présent catalogue.
(2i Ainsi que d'autres manuscrits non répertoriés, don! je n'ai \m déterminer ni le nombre, ni la nature. Le hasard m'a lait découvrir l'un d'eux, une vue du château de Saverne. — Cf. S. Hausmann u. E. Polaczek, Denkmâlerder Iiaukitnst im Elsass . ., in geschichtlichem Zusammenhaoge dargestellt von Emst I'oi.aczek, Strassburg, \Y Heiuricli, 1900, in-V°, p. 115
IXTKODUCTIOX vu
torum. — Fol. 113. Geomctria. — Fol. 125. De planetis. — Fol. 137. Astrologica. — Fol. 148. Varia astronomica. — Fol. 155. De motu planetarum, etc. — Fol. 194. Tractatus varii astronomici. — Fol. 205. « Gradum ascendentern invenire et initia duodecim domorum celi raeionabiliter constituere. » — Fol. 213. « Ad inveniendum signum et gradus illius signi ascendentis dierum in tabula (lirectoriuni Johannes de Monte Hegio. » — Fol. 215. ■ Latitudines planelaruin invenire. » — Fol. 225. Compositio cujusdam instrumenti. — Fol. 230. « Hie vohent an die canis uber das astralaby. » — Fol. 250. « Latitudines alius planète invenire. » — Fol. 201. De borario. (XVe siècle. Papier. 207 feuillets. In-4°. Rel. parcbemin.)
2" Latin 188. — Fol. 1. « Univers* Aristotelis philosophiae pars secunda, sivc physica universalis. Jo[sephu]s Franciscus Kentzinger, pbysicus, auno Domini MDCCXLV. » — Fol. 07. «... quae finita est die 12a deccmbris 1744, a nie Francisco Joseph Kentzinger, eo tem- pore physico. » — Fol. 70. Etbica, sive philosophia moralis. (XVIIIe siècle. Papier. 95 feuillets. In-4°. Rel. cuir.)
3° Ah. 1017. — Fol. 1. « Ordenung desz kleynen Rhats zu Strass- burg. » — Fol. 100. « Processus juris Argentinensis. » — Fol. 134. « Kayserlicbcr Majëstaet delegierten Chamer-Gerichts-Ordnunge. » — Fol. 234. « Rrodtbeckerr Ordnunng, etc. » — Fol. 324. « Copie du serment des bourgeois de la ville de Strasbourg. » (XVIe siècle. Papier. 324 feuillets. In-folio.)
4° Als. 1029. — Carte du canton de Rrumath. « Dressé par l'agent- voyer de canton soussigné. A Rrumath, le 5 août 1801. Reilstein. » (XIXe siècle. Papier. 1 feuillet. 930 sur 930 millim.)
5° Als. 1089. — Album de J.-Ph. Strack, étudiant en théologie à Strasbourg de 1048 à 1050, puis fonctionnaire cà Grossen-Ruseneck (Hesse-Darmstadt). (XVIIe siècle. Papier. 139 feuillets. In-8°.)
0° Als. 1125. — Aquarelle de Jean-Henri Cless, représentant une bataille. (XIXe siècle. Papier. 1 feuillet. 300 sur 210 millim.)
7° Ail. 407. — Fol. 1. « Materialien zur Geschichte der Abtei Deutz. » — Fol. 01. « Materialien zur Geschichte der Stadt Deutz. » (XIXe siècle. Papier. 153 feuillets. In-folio. Rel. cuir.)
8» AU. 521. — Fol. 1 . « Christliche Gebct fur aile Xoth und Stende der gantzen Christenheit auszgetheilt auff aile Tage in der Wochenn zu sprechen sampt gemeiner Dancksagungeu, auch Morgenn unnd Abendt-Segen, durch D. Johann Haberman, von Eger. Geschrieben durch Joseph Leipzig, vonn Schorndorff, im Jahr 1031. » (XVIIe siècle. Parchemin. 95 feuillets. In-10. Rel. velours.) Disparition constatée en 1912.
vin INTRODUCTION
9° Ail. 043. — Fol 1. « (lebete durch die ganze Woche von unser Multer Sancta Clara. « — Fol. 47. » Von unseretn Vater S. Fran- ciscus. » — Fol. 87. « Von meinem heiligen Fngel. » — Fol. 277 v°. « Anno salluttis nostra? 1598, scribsit de ['?] soror Anna Clara Ottlin in die sancti Johannis et Pauli. » (XVIe siècle. Papier. 278 feuillets. In-24.) Disparition constatée en 1912.
10° Gobineau 22. — Une enveloppe vide, avec ces mots de la main de Gobineau : « Les voiles noirs. » (XIXe siècle. Papier) (1).
MM. Edgar Blocliet, bibliothécaire à la Bibliothèque natio- nale, Antoine Cabaton, professeur à l'Ecole des langues orien- tales, Moïse Ginsburgcr, bibliothécaire-auxiliaire à la Biblio- thèque universitaire et régionale de Strasbourg, et Charles Jœger, maître de conférences à l'Université de Strasbourg, ont accepté de rédiger les notices des manuscrits orientaux. La table, pour les manuscrits hébreux, est de M. Ginsburger; poul- ies autres manuscrits orientaux, la série sanscrite exceptée, elle est l'œuvre de M. Jœger. M. l'abbé Andrieu, professeur à l'Université de Strasbourg, a bien voulu revoir les notices des manuscrits liturgiques; je lui suis redevable de maintes rectifi- cations qui trouveront place aux errata. M. Th. Gérold, chargé de cours à l'Université de Strasbourg, est l'auteur d'une partie des notices des manuscrits de musique. Ces collaborateurs ont grandement facilité ma tâche; qu'ils en soient tous remerciés.
Strasbourg, Pâques, 1923
Dr Ernest Wickersheimer.
(1) Voir p. 622 du présent catalogue
MANUSCRITS
DE LA BIBLIOTHEQUE UNIVERSITAIRE ET REGIONALE
DE STRASBOURG
i-2 (Latin 1). S. Gregorii Magni Moralium in Job libri XI-XXXV.
Vol. I. Libri XI-XXII.
Au fol. 74 v°, Gesang von den Wundern Christ/ de Ezzo : « Iv wil ih iv herron... » ; aux fol. 154 v°-155, Mémento mori deNotker : « Iv den- chent wib unde man... » Ces deux pièces de vers ont été publiées dans Zeitschrift fur deutsches Altertum und deutsche Litteratur, XXXI (1879), p. 209 et suiv., par K. A. Barack, qui en a donné aussi une reproduc- tion pbototypique (Strassburg, Trùbner, 1879, in-4°).
Vol. II. Libri XXIII-XXXV.
Au fol. 1 v°, fragment du livre de Job (chap. xxxii-xxxm).
Ces manuscrits portent le timbre de l'abbaye bénédictine d'Ochsen- hausen (Wurtemberg) .
XIe siècle. Parchemin. 155 et 197 feuillets. 343 sur 245 millim. Initiales ornées. Rel. peau blanche et bois.
3-4 (Latin 2). Lettres autographes adressées à Melcbior Hurter, ministre de l'Evangile à Schaffhouse (1581-1652).
Vol. I. Lettres de Jezler, M. Oswald, El. Murbacb, H. et B. Peyer, J. R. Stuck, J. C. Ammianus, J. J. Frey, J. J. Oschwald, Th. Kessler, Emm. Forer, N. Furichius, C. Briilovius, J. de Waldkirch, Chr. Osch- wald, Chr. Spleysius, J. G. Schalch, Al. Huber, M. Bernegger, Fabri- cius, etc. (1604-1636).
Vol. II. Deux lettres de J. C. Ulmerus (1581), une satire « De con- jugio » de Daniel Meisner (1610) et lettres de J. R. Stuck, V. Supfli-
2 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
nus, M. Bernegger, J. G. Schalch, J. J. Stocker, J. R. Forer, J. Fabri- cius, J. J. Uolf, J. Chr. Rothfuchs, J. Hegi, J. C. Koch, J. Grimm, Chr. Hoffmann, Th. Zwinger, J. R. Hofmeister, J. Buxtorf, J. H. Hot- tinger, J. J. Breitinger, etc. (1636-1652). Ces lettres sont presque toutes en latin.
XVI0 et XVIIe siècles. Papier. 381 et 397 feuillets, plus dans le vol. I les fol. 186 bis, 209 bis, 209 ter, 217 bis, 245 bis, 248 bis, 267 bis, 267 ter, 335 bis, 335 ter, et dans le vol. II les fol. 15 bis, 182 bis, 311 bis. Dimensions moyennes : 330 sur 220 millim. Rel. par- chemin.
3 (Latin 3). « Vita Lotarii imperatoris, primi ducis Saxoniae et postea imperatoris facti. »
Début : « Lotbarius qui et Lutberus dictus... »
Au bas de la pièce : « Anno 1524, F. Laurentius Marsipolitanus, » et, d'une écriture différente, dix vers en allemand :
« Zu Supplenbnrg ein Graf. .. i
XVIe siècle. Papier. Un feuillet. 330 sur 200 millim. Cartonné.
G (Latin 4). S. Gregoriï Magni Moralium in Job libri XXX-XXXV.
Au fol. 1 : « Brevissima responsio cum queritur quare, vel ad quod, facta sit racionalis creatura. Cum ergo queritur quare, vel ad quod, facta sit racionabs creatura, brevissime responderi potest : Propter Dei bonitatem... »
Au fol. 138 v°, mention d'origine : « Liber Sancte Marie ex Monas- terio. »
XIIe siècle. Parchemin. 138 feuillets, à 2 col. 283 sur 207 millim. Initiales ornées. Rel. veau.
7 (Latin 5). S. Hieronymi liber epistolarum et sermones. Cent-trente-cinq lettres et six sermons, précédés dune table.
XIIIe siècle. Parchemin. 162 feuillets, à 2 col. 440 sur 305 millim. Rel. veau.
8 (Latin 6). Platearii cura? et medicinœ varii tractatus.
Fol. 1-63. Platearii curae. « Executo tractatu febrium, de reliquis est agendnm passionibus. Inchoemus igitur a capite... » Les chapitres
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 3
sont numérotés de 12 à 74. — A la suite, quelques recettes de méde- cine, en latin.
Fol. 64-66 v°. Propriétés des douze signes du zodiaque. « Aquarius est signum masculinum, fixum... »
Fol. 67 v-79 v°. Recettes diverses, en latin et en allemand.
Fol. 80 v°-81 \°. Lexique de matière médicale latin-allemand. « Artemesya, pesmalten; verbena, eysencrut... »
Fol. 82 v°-91 V. Recettes diverses, en latin et en allemand. Quelques auteurs cités : « Johannes de Argentina » (fol. 84, 88 v°), « Conrart der Degenhart » (fol. 85), « Pulvis magistri Armennii » (fol. 88).
Fol. 91. Psaume. « Miserere mei, Deus, secundum magnam mise- eicordiam tuam... »
Fol. 92-94. Propriétés des douze signes du zodiaque. « Aries ist ein zaichen... »
Fol. 94-97 v°. Recettes diverses, en latin et en allemand.
XVe siècle. Papier. 97 feuillets, à 2 col. jusqu'au feuillet 63. 213 sur 147 millim. Rel. bois.
9 (Latin 7) . Pétri Comestoris historia scolastica.
Incomplet du début. — Fol. 2. « Incipiunt capitula libri tercii [Regum]... Capitulum I. De prima unctione Salomonis in regem. Incipit secundum Hebreos, Malacim quod sonat Regum... »
Au fol. 1 v" : « Littere domini Innocentii, pape, trammisse... (mots effacés)... anno Domini M* CC° quadrasimo III... » — Au fol. 156, pièce de 106 hexamètres latins :
t Narrât Atlianasius quoniam Noe patriarcha Filiolos genuit binos, egressus ab archa... »
XIIIe siècle. Parchemin. 156 feuillets, à 2 col. 380 sur 270 millim. Initiales ornées. Rel. peau de truie et bois.
10 (Latin. 8). Guillelmi Rritonis summa de interpretationibus vocabulorum Ribliae. Fol. 1.
t Difficiles sfudeo partes quas Biblia gestat
Pandere, sed nequeo... »
Au fol. 114 v°, dune main plus récente, le nom de l'auteur : « Rrito, Summa Rritonis. » — Cf. Catalogue général des manuscrits, in-4°, t. VI, p. 41.
4 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
A l'intérieur de la couverture, d'une main du XVe siècle : « Mil III Ie LXXII, l'on a ouy grouter ou chanter les raynes le soir du darrier jour de février. Lequel février, des ledit tier jour, quinze jours durans a esté très cler et aussi doulz que devroit estre mois d'avril, et des la jusques a la fin a esté iccllui février très pluyeux et sont estées les eaues très grandes pour la continuacion des pluyes jusques aujour- dui XIe de mars, l'an que dessus. Lesquelles pluyes faillirent le IXe dudit mois et le soir devant, qui fut le landemain des Brandes, entre huit et dix heures après midi de nuyt, tonna très fort et esloida et n'a fait gelée dont Ton doige conter, sinon une matinée en la fin de la lune, qui fut passée le sambadi penultime dudit février. »
XIVe siècle. Parchemin. 114 feuillets, à 2 col. 307 sur 200 million. Rel. peau blanche et bois.
11 (Latin 9). Hugonis de Pisa derivationes super septem artibus. Fol. 1. « Incipiunt plenaiïe dirivationes magistri Hugonis de Pisa,
composite super septem artibus. Augeo, — es, — xi, — ctum, — ctu
Ampliare, augmentum dare... »
Fol. 145. « Incipiunt glose. Affatim, statim vel habundanter... » Fol. 164 v". « Incipit excepeio verborum juxta misticum sensum .
Agricola,'Deus. Agcr, mundus... »
Fol. 165 v". « Incipit sinonima Ciceronis. Inanis, vanus... »
XIVe siècle. Parchemin. 167 feuillets, à 2 col. jusqu'au feuillet 144, à 3 col. jusqu'au feuillet 165 et à 6 col. jusqu'à la fin. 310 sur 207 millim. Rel. bois.
12 (Latin 10). Paterii liber testimoniorum Veteris Testamenti. Fol. 3. « Incipit prologus in libro Paterii. Dum beatissimi atque
apostolici Gregorii, pontificis nostri... » Fol. 144 v°. Hymne noté.
t Superne matris gaudia .. »
Cet hymne est attribué à Adam de Saint-Victor. Cf. OEuvrcs poé- tiques, texte critique par Léon Gautier, 3e éd. (1894), p. 226.
Fol. 145 v°. « Epistola Jeronimi ad Marcellam de dyapsalma. Que acceperis cum fenore reddenda sunt... »
Aux fol. 1-2 v°, d'une main du XVe siècle, ordonnances en français, relatives à l'exercice de la justice dans un comté. L'écriture est effacée
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 5
au recto du fol. 1 ; au verso, on lit : « Et ou cas que les diz bailliz seront negligens... »
Au fol. 146, dune main du XIVe siècle : «... M CCC XXI cum essem... Varambon, dominus d'Armoiche. »
XIIIe siècle. Parchemin. 146 feuillets. 305 sur 210 millim. Rel. peau blanche et bois.
13 (Latin 11). Isaaci tractatus de re medica.
Fol. 1-36. « Liber Ysaac de febribus, translatus de arabico in lati- num per fratrcm Constantinum, monachum Montis Cassini. Quoniam te, karissime Gli Johannes... » (cinq livres). — A la suite, quelques notes dune écriture différente.
Fol. 37-51. Ejusdem liber urinarum. « In latinis quidem libris nullum auctorem invenire potui, qui certam de urina et autenticam cognicionem dederit... »
Fol. 52-72. Ejusdem liber dietarum particularium. « Complevimus in libro primo universales significaciones... » — La fin de ce traité manque ainsi que le début du traité suivant.
Fol. 73-88. Ejusdem liber dietarum universalium. «... ram et inflacionem proprii sunt quia discordant medullarum et corticum... »
Fol. 88 v°-89. « Quedam de medicinis atti'activis, et primo utrum fiât attractio per simile vel a contrario... »
A l'intérieur de la couverture, un feuillet de parchemin, contenant un fragment du commentaire d'un traité de philosophie, d'une écriture contemporaine du manuscrit. A la partie supérieure de ce feuillet, d'une main du XVIIe siècle : « Qui tulit auxilium, fertque feretque Deus. Gregorius Biccius, Budissinus, U. J. D. et Argentor. Pr. Publ., anno 1639, octobr. » Au-dessous est collé l'ex-libris gravé de Joli. Boeder; au fol. 1, timbre de la Faculté de médecine de Strasbourg.
XIVe siècle. Parchemin. 89 feuillets, à 2 col. 315 sur 220 millim. Rel. peau de truie gaufrée et bois.
14 [Latin 12). Dictys Cretensis de bello Trojano, Daretis Phrygii de excidio Trojae et Macrobii Saturnalia.
Fol. 1-29 v°. Dictys Cretensis de bello Trojano. «... multomagis templi ejus magnifica... » — Incomplet du début.
6 MANUSCRITS J)E LA BIBLIOTHÈQUE
Fol. 29 v°-35. Daretis Phrygii de excidio Troj». « Cornélius Ne- pos Salustio Crispo salutem. Dum multa Athenis curiose agerem... Peleas, rex in Peloponense... »
Fol. 35 ve-121 v". Macrobii Saturnalia. « Multas variasque res in hac fcita nobis, Eustathi fili... » — Finit, fol. 121 v° : « ... pari ergo ratione infixum corpori pecudis, lunari répugnât humoiï. Macrobii Theodosii, viri clarissimi et inlustris, conviviorum primi diei Saturna- liorum explicit.
Auctorum flores, rationum quique lepores
Dult-ia Virgilii dicta vol egregii
Ex studio cerpta veterum congesta et in unuai,
Lector, opus de se tlius redolere bene
Ac florum ut variis contesta coromila f'raglis
Rébus, ut apparet, conflciunt cuilibet,
Die, precor, in celis Azelinum suscipe, mitis. j
XIe siècle. Parchemin. 121 feuillets. 320 sur 225 uiillim. Rel. peau de truie gaufrée.
io (Latin 13). Guillelmi de Lavicea dieeta salutis, etc.
Fol. 1. « Incipit via [sive] dieta salutis. Prima de viciis. Hec est via, ambulate in ea. Ista sunt verba Ysaie prophète xx.\° capitulo. Magnam misericordiam facit, qui erranti viam ostendit... » — Fol. 69 V. « Incipiunt dominicalia themata super dietam salutis. Prima dorni- nica in Adventu. Ahiciamus opéra tenebrarum... » — Cet ouvrage de Guillaume de Lavicea a été attribué à saint Bonaventure. Cf. Histoire littéraire, t. XXVI (1873), p. 552-555, et Catalogue général des manus- crits, t. XXIII, p. 182-183.
Fol. 76. Notes diverses de théologie, précédées de ces mots : « Sanctus Pangracius, martyr gloriosus, patronus venerabilis in Kannshofen. Anno Domini 1348°, in vigilia sancti Leonhardi, comple- tum est istud opus. Amen. Johannes Hungaer, anno, etc. XXXIII0, ple- banus ad Sanctum Michaelem, canonicus in Kannshofen. » — Au fol. 77, note en allemand : « Notabile de congnacione spirituali. Es ist ze merkchen wain ain mensch das ander taufft... »
Fol. 80. « Incipit compendium cronicarum sub Novo Testamento. Anno Domini XLII, imperii Augusti Octaviaui... » — Finit, fol. 85 v° : « ... Anno vero [M CCCC] LXXIII, fuit estas calidissima et siccitas inaudita in quibusdam terris, ita ut ignis sub terra succensus fuit usque ad arenam et montes a seipsis mutuo acceusi inextingwibili more, una
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 7
cum saxis comburebantur, ventusque vehementissimus in die sancti Pétri fuit, qui in multislocis non tantum arbores, sed eciam domorum edificia subvertit. Sequitur postea subita inundacio aquarum eciam inaudita. »
Fol. 91 v°. Symbole des apôtres, avec concordances de l'Ancien Testament. « Ex Fasciculo temporum collegi hune simbolum. »
Fol. 93. Sermons, d'une main du XIVe siècle. « Hora est jjam nos
de somn]o surgere. Ad Romanos, XIII... » — Fol. 137, deux vers
allemands :
a Hye hat der phfeyfen snawel ayn end. Got helf uns aus dem ellend. »
XIV* et XVe siècles. Papier. 137 feuillets, à 2 col. 292 sur 203 millim. Rel. peau de truie et bois.
1G (Latin 14). Sermoues festivi Johanuis de Sancto Geminiano, très collationes Heurici de Flekken, etc.
Fol. 1. Table des ouvrages contenus dans le manuscrit.
Fol. 2. Jobannis de Sancto Geminiano sermones festivi. « Erat Andréas, frater Symonis Pétri, uuus ex duobus qui audierant a Johanne et secuti fuerant Jhesum. Job. I. Hune ordinem manifeste videmus... »
Fol. 135 v°. « Secuntur très collaciones veuerabilis doctoris sacro- rum canonum, neenon sacri pallacii causarum auditoris, magistri Heinrici de Flekken. Exemplum enim dedi vobis ut et vos ita fa- ciatis... »
Fol. 145. Sermo de novo sacerdote. ;< Vos estis genus electum, regale sacerdotium... »
Fol. 146 v°. « Sequitur sermo bonus contra illos qui arguunt Deum in factis suis. Cogitaverunt et locuti sunt nequitiam, iniquitatem in excelso locuti sunt Ps. 72°. Hec verba propbeta dicit de homi- nibus... »
Fol. 148 v°. Sermones de passione Domini. « Egressus Jhesus cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat ortus, etc. Joh. 18°. Considerando diem et boram hodiernam... »
Fol. 158 v°. Sermo de septem donis Spiritus sancti. « Requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapiencie et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus sciencie et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini. Ys. XI0. Septem dona Spiritus sancti... »
8 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Fol. 160 w°. Sermo de dedicacione tonipli. « Movebo celum et ter- ram, pariter mare et arida, et ecce veniet desideratus cunctis gentibus et replebit domum istam. Aggeii 2°. Super ista vcrba dicit quedam glosa... »
Fol. 168 V. Sermones. « Dominica XVIII8. In exposicione ewan- gelii quod bodie legitur in universo mundo, audivistis quod quidam legis peritus, temptans Dominum, quesivit... » — Fol. 194. « Col- lacio in die Annuncciacionis Marie. Missus est angélus Gabriel a Deo in civitatem Galilée, cui nomen Nazareth, ad Virginem, etc. Luce 1". Presentis solempnitatis que nostre salutis et redempcionis est exor- dium... « — Fol. 203. » Collacio in cena Domini. Ante diem festum Pasche, sciens Jhesus quia veuit horaejus. Johannis 13°. Cbrisostomus super Johannem tractans... » — Fol. 21 1. Sermo de passione Domini. « Egressus Jhesus trans torrentem Cedron, ubi erat ortus. Job. 18°. Sa- piens, Ecclesiastis 3°, dicit quod omnia tempora tempus habent... a — Fol. 229 v°. « Collacio in die sancto Pasche. Surrexit, non est hic. Marci XVI. Quoniam dignitatem festorum tocius anni... » — Fol. 234 v°. « Collacio in die Pasche. Expurgate vêtus fermentum ut sitis nova conspersio, sicut estis azimi. la Cor. 5°. Hodiernam pasca- lem... » — Fol. 241. « Sequitur disputacio béate Katerine. Specie tua et pulchritudine tua intende... » — Fol. 248 v°. « In ewangelio dominice hodierne audivistis qualiter legis peritus, temptans Dominum, quesivit : Magister, quid faciendo vitam eternam possidebo'?... »
Fol. 255. Sermones septem de confessione. « Hortamur vos ne in vacuum graciam Dei recipiatis. 2" ad Cor. VIe. Quia tempus valde pre- ciosum est et quod quid de eo perdidimus, hoc non revertitur, sicut docet Seneca... »
Fol. 287. Sermones. « Ibi erit fletus et stridor dentium... » — Fol. 292 v°. « Sicut pater habet vitam in semetipso... »
Fol. 294. u Incipit Augustini soliloquium. Capitulum primum. Agnoscam te, Domine... »
XVe siècle. Papier. 306 feuillets, à 2 col. 288 sur 215 millim. Rel. veau gaufré et bois, à fermoirs.
17 (Latin 15). Collectaneum pro sermocinantibus, registrum Evan- geliorum et summa Raymundi.
Fol. 1. Collectaneum pro sermocinantibus. — Fol. 1-4. Table. — Fol. 4v°. « Très sunt panes.... »
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 9
Fol. 117 v°. Registrum Evangeliorum. « Sciendum est quod secun- dum Remigium et Wernhardum, et secundum Augustinum, Jhesus Christus natus est de virgine Maria... »
Fol. 120. Summa Raymundi. « Spiritus concupiscit ad versus car- nem, non ergo ea... » — A la fin, fol. 168 v° : « ... Explieit summa Reimundi sub anno Domini M0 CGC" LXVI0, ingrossata Prage et fînita in divisione Appostolorum. Explieit summa Reimundi, etc. »
XIVe siècle. Papier. 168 feuillets, à 2 col. à partir du fol. 120. 288 sur 220 millim. Reliure peau de truie et bois.
18 (Latin 16). Rreviarium super uttumque jus, summa Johannis Andreœ de sponsalibus et matrimonio, etc.
Fol. 1. Fragmenta moralia. « Seneca. Major sum et ad majora genitus sum... »
Fol. 9. Rreviarium super utrumque jus. « Fecit Deus duo lumi- naria magna, luminare majus, ut preesset diei, luminare minus ut preesset nocti... Igitur ad confirmandum universalis Ecclesie funda- mentum... »
Fol. 31. « Summa Johannis Andrée de sponsalibus et matri- monio, etc. Cristi nomen invocans, ad honorem ipsius et reverendis- simi Patris mei divini et Rononiensis arebidiaconi... » — Finit, fol. 36 v° : « ... ad secundam partem rubrice et non ad propositum, unde quid dicunt, vide per te, etc. Et sic est finis summe magistri seu domini Johannis Andrée, alias Movellatoris, super 4° libro Decretalium, anno 1421°, per me Wilbelmum Cerdonem de OEtting scripta, etc. »
Fol. 38. « Libellus iste continet de confessioue, scilicet qualis esse debeat confessio, neenon quid, et qualiter quantumve cuilibet fuerit confitendum. In nomine sancte et individue Trinitatis. Amen. Quia circa confessiouem sacramentalem faciendam... •>
Fol. 50. Fabulae quaedam pulchrae. « [VJulpis decrepita, ardens cupi- dine plus sciendi, querendo magistrum... » — Finit, fol. 119. « ... in colloquio gravis, rectus et modestus, speciosus inter filios hominum. »
Table à l'intérieur du premier plat de la couverture.
XVe siècle. Papier. 119 feuillets, à 2 col. jusqu'au feuillet 36. 310 sur 215 millim. Rel. peau rouge, à fermoirs.
19 (Latin 17). Anselmi de quatuordecim beatitudinibus, opuscula varia theologica.
10 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
Fol. 1. « Anshelmus de quatuordecim beatitudinibus corporis et anime. Multi homines quibus nonnuuquam boni mores et justa opéra proponuntur... »
Fol. G v". « Sequitur privilegium de festo corporis Christi, etc. Urbanus episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus in Cbristo fra- tribus, patriarchis, arcbiepiscopis, episcopis et aliis prelatis ecclesia- rum, salutem et apostolicam benediccionem. Transiturus de hoc mundo ad Patrem Christus... n — A la fin, fol. 8 v° : « ... Datnni Viterbii, anno Domini M0 CC LXIII0, indicione quinta, quinto idus januarii, pontificatus nostri anno primo, etc. »
Fol. 8 v". Sermo beati Thome de Aquino de corpore Christi. « Hodierne festivitatis, fratres karissimi, memoria letabunda... »
Fol. 10. Varia de corpore Christi. « In vita beati Greyorii legitur quod quedam matrona urbis Rome... »
Fol. 24 v°. « De animabus. Considéra Israhel pro hiis qui mortui sunt. 11° Regum, i. Amor solicitât hominem ad considerandum... »
Fol. 30. « De sancto Martino. Quasi stella matutina in medio ne- bule, etc., usque quasi ignis effulgens. Eccles. l. Verum pluribus racio- nibus probatur... »
Fol. 33. « De sancta Cecilia. Alulier timens Deum ipsa laudabitur. Proverbiorum ultimo. Nullus est ita malus qui non habeat in se ali- quid bonuro... »
Fol. 37. « De sancta Katherina. Sapiens mulier edifficat domum suam. Proverbiorum 14. Quelibet res de illa virtute plus commenda- tur... » — Fol. 40. Prière à saint Pancrace.
Fol. 40 V. « Soliloquium [Augustini] de arra anime. Ut discamus, ubi nos oportet verum amorem querere... »
Fol. 44 V. Breviarium super utrumque jus. « Fecit Deus duo lumi- naria magna, lumiuare majus, ut preesset diei, luminare minus, ut preesset nocti... Igitur ad confirmandum universalis Ecclesie funda- mentum... »
Fol. 48. « Bulla Martini pape de indulgenciis. Martinus, epis- copus, servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam. Ineffabile sacramentum quod sacerdos in eternum... » — A la On, fol. 48 V : ..Datum Rome, apud Sanctos Apostolos, vu kal. junii, pontiûcatus nostri anno xn°. »
Fol. 49. « Incipit sermo generalis de dedicacionc. Movebo celum, pariter et terram, mare et aridam, et ecce veniet desideratus cunctis
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 11
gentibus et replebit domura istam. Aggeii 11°. Super ista verba dieit quedam glosa... »
Fol. 54. " Incipiuut sermones fratris Johannis de Sancto Geminiano, Ordinis fratrum Predicatorum. Laudemus viros gloriosos, parentes nostros in generacione sua. Eeclesiast. 44. Sanctorum insistere lau- dibus et eorum predicare preconia... »
Fol. 100 v°. « De hoc verbo conversus Petrus vidit, etc. Queritur quare GhristusJohanneni plus dilexerit quam Petrum... »
Fol. lOl.DeDeo. « Omnipotens Deus, Pater, et Filius et Spiritus sanctus, unus atque trinus... »
Fol. 103. « De vanitate mundi sermo bonus et utilis. Filii homi- num usquequo gravi corde... » — Au-dessus du titre : « Scriptor Cris- tianus de Ekkenfelden. »
Fol. 107. « Exposîcio symboli Athanasii. Quicumque vult salvus. Nota fides est voluntaria certitudo... »
Fol. 109. Sermones de sanctis Johanne Baptista, Petro, Paulo et Margareta. « De sancto Johanne Waptista. Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Johannes. Joh. 1°. Non consweverunt magni domini niit- tere ad magna négocia nisi solempnes nunccios... »
Fol. 128. « Incipit sermo factus per magistrum Jacobum, Lauden- sem episcopumet apostolici pallacii magistrum, super condempnacione Jeronimi de Praga, heretici, in Constanciensi concilio, anno Domini millesimo, etc., XVI, die vero xxxa mensis maii. Suprême Trinitatis nomine invocato, pro presenti proposito... »
Fol. 131. « De fuga mulierum. Nota omnium occasionum irretan- cium vanitates... »
Fol. 131 v\ « De gracia infusa. Ut tradunt doctores communiter... »
Fol. 133. Sermones festivi. « De sancta Maria Magdalena. Maria optimam partem elegit que non. Luc. X. Si homo laudatur... »
Fol. 165 v°. De milicia spirituali. « Ouoniam, ut ait beatus Job, milicia est vita hominis super terrain... » — Au-dessous : « Nota. Anno Domini MC, promulgatus est liber Decretorum. Anno Domini M CC XXXIIII, promulgate sunt Décrétâtes. Anno Domini M CC LXXXXVIII, promulgatus est liber Sextus. Anno Domini MCCCXVI, promulgatus est liber Clementinarum. Ego, Johannes de Mawrkirhen, canonicus in Rannshofen, plebanus in Prawnaw, manu propria hic me subscripsi, anno Domini M CCCC XVII0. »
Fol. 166. « De oracione. Utrum ad hoc quod oracio sit fructuosa,
12 MANUSCKITS DE LA BIBLIOTHEQUE
requiratur... » — Au-dessous : « Nota. Quatuor sunt qualitates quibus justi viri anima in compunccione afficitur vehementer. . . Nota. Quis- quis supra se extollitur, subter se ipso elacionis sue pondère gra- vatur... »
Fol. 167. Lettres d'indulgences publiées en Bavière. « Bonifacius episcopus, servus servorum Dei, universis Christi fidelibus présentes litteras inspecturis salutem et apostolicam benediccionem. Durn pre- celsa meritorum insignia quibus regina celorum... Datum Borne, apud Sanctum Petrum, vin kal. maii, pontificatus nostri anno primo, etc. » — A la suite, notes diverses, dont une relative à la physionomie. Fol. 167 v°. « Begistrum contentorum in hoc libro. » Fol. 168, rogné en bas. « Nota consilia moralia Sibylle Tybur- tine. lm. \Toli habere societatem cum homine quem non noscis... » — A la suite, deux recettes, l'une en allemand, l'autre en latin : «Ad faciendum aquam... Pro incausto faciendo... »
XVe siècle. Papier. 168 feuillets, à 2 col. 305 sur 210 millim. Bel. veau et bois.
20 (Latin 18). Gilbcrti Anglici compendium medicine, practica planetarum, in teutonico, etc.
Fol. 1. « Incipiunt capitula 2' libri magistri Gilberti, quod dicitur Compendium medicine... Incipit capitulum primum de generacione capillorum et eorum tinctura. Capillus est fumus siccus, a toto corpore dissolutus... » — Les derniers mots (fol. 28 v°) appartiennent au chapitre « de parai isi » . Les feuillets suivants manquent, ainsi que celui qui suit le feuillet 20.
Fol. 29. « Hic incipit practica planetarum, et singnorum et minu- cionum, in teutonico. Amen. Der lentz ist ein anfang dez jars... » — A la suite, notes en allemand et en latin sur la saignée.
Fol. 31 v°. Traité sur la saignée, l'examen des urines et le pouls. « Nota fleubotamiam cum suis virtutibus. I)w soit mercken wen der sichtumb new ist... » — A la fin (fol. 32 v°), quelques schémas de dif- férentes espèces de pouls, représentés par des séries de points.
Fol. 32 v°. « Incipit practica magistri Johannis, prehendarii nostri... »
Fol. 33. « De conveniencia horum : guta, arthetica, sciatica, po- dagra... »
Fol. 34. Becettes. « Electuarium de succo rosarum... » — Fol 36.
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 13
« De composicione mediciuarum. Circa hoc tria sunt consideranda... » — Après le feuillet 37, plusieurs feuillets manquent.
Fol. 38. De divisione medicinarum secundum virtutes. « Medicine subtilis substancie habent naturam simplicem... » — Incomplet du début et de la fin.
Fol. 52. « Iucipit practica venerabilis magistri Berchtoldi monachi. Nunc dicendum dedescripcionibus receptarum conveniencium congruo nono Almansori... «
Fol. 66. Recettes médicales. — Fol. 76 v°. « Benediccio béate Lucie dicenda a medico super medicina aut pocione danda... »
Fol. 77. « Incipiunt diversa bona magistri Hainrici, medici domini Ludwici, ducis Bavarde. Item, primo contra yctericiam... »
Fol. 77 v°. Régime de santé de Jean de Saxe. « Ich maister Johanns von Sachsen gedenck daz ain pawr... »
Fol. 79. Recettes. « Wil du der bulen und der blateren... Dise artzenei wart gesant dem bischof von Trier, von maister Wilhalm von Lanck... Magister Burghardus boue memorie contra pestilenciam... »
Fol. 81. « Pillule pestilenciales magistri Uldalrici Pictoris... »
Fol. 81 v°. « Ars realis medicinalis theologicalis de potencia anime... »
Fol. 86 v°. Recettes. — Fol. 88 v°. « Contra appoplexiam, probatum et datum a magistro Job Vener... « — Fol. 89 v°. « Emplastrum magistri Hainrici, medici domini ducis Bavarie. « — Fol. 90. « Item zw pain bruchen. Receptum magistri Smaltz de Stains... »
Fol. 90 v°. « Incipit practica venerabilis magistri et doctoris solemp- nissimi Berchtoldi, monachi et professi Mawlenbrunn. De cura fleu- monis. Causa autem fleumonis est intrinseca... »
Fol. 124 v°. « Istas medicinas recepi a magistro cirologo Johanne de Patavia. Primo pro cadentibus... »
Les feuillets suivants ont été transposés et doiveut être rétablis dans l'ordre suivant : fol. 135-146, 125-134, 147 et suivants.
Fol. 135. Bases de affectibus juncturarum. « Dicit Basis : Volo in hoc capitulo dicere medicinas que sunt necessarie in doloribus junc- turarum... »
Fol. 143. Ejusdem practica puerorum. « Incipit practica puerorum et primo de exterius. Ssahacii accidit pueris... »
Fol. 1 45. Traité qui, sous le titre de « De medicinis expérimentais » , a été souvent attribué à Galien. a Incipiunt expérimenta Rasys. Dixit
IV MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Galenus quod ignis qui descendit super altare... v — Finit, fol. 132 : « ... et approximetur igni, statim accendetur. » — Cf. Bibliothèque nationale, lat. 6893, fol. 285, Arsenal, 704, fol. 109, Université de Paris, 132, fol. 324 x", et Abhandlungen derhgl. preua. Akad. def Wis- senschaften, 1905, p. 142.
Fol. 132 v°. « Capitulum terciurn. Rasys dicit : Cum essem sollicitus contra medicinara... » Fin du livre III des Aphorismes de Rasés (Opéra, Basileae, 1544, in-fol., p. 532-533, 531-532).
Fol. 133. « Summa istius capituli. Post electionem... j> Antidotaire de Rases, livre Ier, chap. iv.
Fol. 133 v°. Ejusdem liber de praservatione ab apgritudine lapidis. « Dicit Rasys de lapide qui in renibus generatur... »
Fol. 134 v°. Recettes médicales.
Fol. 147. « Incipit liber Isaac de urinis. In latinis quidem libris nullum auctorem invenire potui... »
Fol. 172. De febribus. « Febris est calor naturalis mutatus... »
Fol. 181. Recepta ex variis auctoribus, Theopbilo, Archita Taren- tino, Constantino, Plinio, Philareto, Galieno, Fontino, Alexandro, Solino, Avicenna, Johanne Mesue.
Fol. 182. De lapide. « Lapis in quibusdam liominibus... »
Fol. 184. « Regimen pro domino abbate... »
Fol. 185. « De dolore capitis. Capud multis passionibus... »
Fol. 187. « Expérimenta contra frigidam tussim... »
XV' siècle. Papier. 187 feuillets. 290 sur 203 millim. Rel. veau gaufré et bois.
21 (Latin 19). Augustini de Ancona commentarium super Matthœum.
Fol. 1 . « Cum quiet u m silencium tenerent omnia et nox in suo cursu médium iter haberet... »
Fol. 165-168. Tables.
Sur un feuillet de garde on lit cette note, de la même main que le reste du manuscrit : « Augustinus de Anchona super Math eu m, de libris fratris Theobaldi Augustinensis. » — Au fol. 1, d'une main du XVII0 siècle : « F. F. Eremit. S. Augustini Friburgi Bris- goiae. »
XVe siècle. Papier. 168 feuillets. 335 sur 230 millim. Rel. peau de truie gaufrée et bois.
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASROURO 15
22 (Latin 20). Sermones, tractatus varii Xicolai de Dinkelsbiihl, directorium simplicium curatorum Johannis de Hollenfeld.
Fol. 2-77. Sermones de tempore. « Dominica prima in Adventu Domini sermo. Clamabunt ad Dominum a facie tribulantis et mittet eis salvatorem et propugnatorem qui liberet eos. Ys. XIX. Propheta in verbis premissis circa Adventum Christi... »
Fol. 77 v°-78 v°. « Sermo bonus de dedicacione templi. Vere Dominus est in loco isto. Gen XXV [III]. In verbis premissis... »
Fol. 79. « Item sermones de sanctis, et primo de sancto Andréa. Rclictis retibus et navi secuti sunt eum. Mattb. 4°. Quidam dicunt... » — A la On, fol. 139 v° : «... Expliciunt sermones de sanctis, boni et utiles, scripti necnon finiti per me Johannem Grueber, tune temporis socius divinorum in Tawsendorf, anno, etc. XL III0, feria quarta ante kathe- dram sancti Pétri. »
Fol. 139 V-171 v". Xicolai de Dinkelsbiihl de dilectione Dei et proximi. « Scribitur Mathei22°quod, cum quidam legis doctor interrogasset Do- minum, dicens : Magister, quid est mandatum magnum inlege?... » — Nycholai Dùnckclspiihel tractatus.. ., Argentins, 15 16, in- fol., fol. 1 etsuiv.
Fol . 1 7 1 v° . Ej usdem de praeceptis decalogi . « Prêter precepta legis na- ture communia... » — A la fin, fol. 213 v° : "... Et iste tractatus est scriptus per me Johannem Gi*ueber de Mùldorf, tune temporis socius divinorum in Tawsendorf, necnon finitus in die sancti Lamperti, mar- tiris et episcopi, anno, etc., 1443°. Deo gracias. » — Ibidem, fol. 22 v° et suiv.
Fol. 214-216. Sermones. « In die PuriGcacionis Marie sermo. Post- quam impleti sunt dies purgacionis... Quoniam mulier... »
Fol. 217. « Incipit directorium simplicium curatorum, editum per venerabilem magistrum Johannem de Hollenfeld. Ad laudem Dei et animarum salutem... » — A la fin, fol. 246 v° : « ... Explicit tractatus magistri Johannis de Hollenfeld, dictus directorium simplicium, cum suis extravagatibus, necnon scriptus per me Johannem Grueber de Miïldorf, pro tune socius divinorum in Teysendorf. Finitus anno, etc., 1445°, in die sanctorum Gervasii et Prothasii. »
Fol. 247. Nicolai de Dinkelsbiihl de tribus partibus pœnitenciae. « Ecce nunc tempus acceptabile... » — Nycholai Diïnkchpuhel tractatus... . Argentin», 1516, in-fol., fol. 68 et suiv.
Fol. 281 v°. Ejusdem tractatus de septem viciis capitalibus. u Homr quidam fecit cenam magnam... » — A la fin, fol. 333 : «... Et sic esi
16 MAMSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
finis tractatus illius de septem viciis capitalibus eximii doctoris, ma- gistri Nicolai de Dinchelspùliel, sacre théologie professorem,cujus anima requiescat in pace, et scriptus necnon finitus per me Johanuem Grueber, tune temporis socius divinorum in Tawsendorf, anno, etc., 42", in die sancti Tlieodori martiris. » — Ibidem, fol. 110 et suiv.
Fol. 333 v°. « Notabile bonum de sumpeione dominici sacramenti in die Parasceves. Quia in multis missalibus... »
Fol. 335. « Notabile bonum de hiis que fiunt contra immunitatem ecclesie... »
A l'intérieur de la couverture, au plat antérieur : « Iste liber est domini Johannis Mùlldorffer, alias Grueber, quondam socii divinorum in Tawsendorf, qui profectus est Romam peregrinando, anno Domini M° CCCC0 XLVIII0, die xix" mensis februarii, que tune erat feria secunda post Reminiscere. » — Au plat postérieur : u Dilecto meo socio Johanni Periger in Muldorff, succentori, anno Lmo Ulricus Olhinger, sacre théo- logie professor alius. »
XV° siècle. Papier. 336 feuillets, à 2 col., excepté les fol. 217-281 . 290 sur 212 million. Rel. peau de truie et bois, à fermoirs.
25 (Latin 21). Romuleon, ouvrage attribué à Roberto da Porta.
Fol. 1-7. Tables alphabétiques, s'arrêtant à la lettre M.
Fol. 9-15. Johannis de Travesis principium super Lucano. « Hoc principium super Luchano, quod composuit magister Johannes de Travesis, de Cremona, grammatice, logyce et rhetorice doctor, M CCCL XXXIII, de mense novembris,in generali studio Papiensi, pla- çant michi Jacobo de Moris, canonico Placentie, ponere in principio hujus sequentis libri nuncupati Romolion, pro declaratione legentium, die xxv" maii 1443... »
Fol. 15-16. « Infrascriptorum sanctorum corpora requiescunt in Placentia, in ecclesiis infrascriptis... »
Fol. 17-250. « Romuleon continens gesta ab Urbe condita... Capi- tulum primum... » — Les premiers mots du chapitre Ier manquent, une partie du fol. 17 ayant été arrachée.
Sur le premier feuillet de garde, ex-libris de « Cornes Donatus Silva D ; sur le dernier feuillet de garde, prière et éphémérides de 1553-1556.
XVe siècle. Papier. 250 feuillets. 280 sur 200 millim. Rel. par- chemin vert.
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASROURG 17
24 (Latin 22). Tkomœ Ebendorffer de Haselbach sermones super Epistolis partis estivalis.
Fol. 6-11. « Collacio Epistole in die Corporis Christi. Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis, etc. P Corinth. 11°. Et in pre- senti epistola in hodierna festivitate merito gaudet plebs Gdelis... »
Fol. 12. « Haselbacb super Epistolis in parte estivali. Sermo primus in die sancto Penthecostes. Dum complerentur dies Penthecostes, erant omnes discipuli pariter in eodem loco. Act. 2°. Ex quo bodie sacratis- simum Penthecostes diem celebramus... » — A la fin, fol. 340 : a ... Et finitum feria quinta post Laurentii festum militisque fortis, anno Domini 1457. Finis Epistolarum dominicalium per estatem magistri Thome Haselpacb. » — Au fol. 4, fragment à intercaler au fol. 17.
A l'intérieur du premier plat de la couverture : « Iste liber est Sancti Pangracii, in Ranshoven, in honorem Dei. » — Au dernier plat, même indication d'origine et ces deux vers :
« Omnia si perdas, famam servare mémento, Qua, semel amissa, postea nullus eris. «
X\« siècle. 343 feuillets, à 2 col., plus fol. 26 bis. 290 sur 208 millim. Rel. peau de truie et bois.
25 (Latin 23). Glosa hymnorum et sequentiarum.
Fol. 1. « Glosa ymnorum et sequenciarum cclviii. Seneca, in libro epistolarum, sic ait : Vir speculativus est quasi Deus in bumano cor- pore... » — A la fin, fol. 150 v° : « ... Iste liber est S. Pangracii in Ronshoven. Orate Deum pro me. »
Fol. 151 v°. Glossarium alphabeticum (A-P). « Origo quorumdam, id est unde veniant... >>
Fol 155 v°. « Exposicio bebrei alphabeti. Aleph doctrina interpre- tatur... »
Au fol. 156 v°, on lit : « Glosa ympnorum et sequenciarum scripta per Johannem Trawnstainer, canonicum in Ranshoven. »
XVe siècle. Papier. 156 feuillets, à 2 col. 295 sur 210 millim. Rel. peau blanche et bois.
26 (Latin 24). Sermones sensati.
Fol. 1. « De tribus regibus. Scire rem est rei causam cognoscere... » — Recettes de médecine.
18 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
Fol. 2. Sermones sensati. « Nota si alicui plus placuerit predicare de eivangeliis quam de exemplis... » — Fol. 9. « Senno primus. Si videris sensatum, evigila super illum. Ecclesiast. 5°. Circa processum illius sensati ad intclligibilia se extendit... » — A la fin, fol. 156 v° : a... Explicit senssatus, etc., per manus Martini Pawngartner, domi- celli in Rannshoffen, anno Doniini M" CCCC0 XXXIII0, feria quart a in dominica qua canitur : Quasimodo geniti infantes, etc. Finis letiOcat, incepcio sepe molestât. Iste liber est canonicorum regularium in Rannshoffen. S. Pangracius, 1459. » — Ce livre a été imprimé à Gouda, en 1482 (Copinger, n° 5376).
Fol. 163 v°. « Miraculum de tribus regibus. Rex Hibernie, très reges qui, stella duce... »
Fol. 164. Recettes de médecine, en allemand.
Fol. 164 v°. Calendrier. « Nota. Si dominicain Septuagesime scire vol ue ris... i)
XVe siècle. Papier. 164 feuillets, à 2 col. 312 sur 215 millim. Rel. basane rouge et bois.
27 (Latin 25). S. Gregorii liber pastoralis et S. Augustini encbiridion de Gde, etc.
Fol. 1. Table. — Fol. 2. « Incipit prologus beati Gregorii pape in libro pastorali, quein scripsit ad Johannem, episcopum Ravennensem. Pastoralis cure me pondéra fugere... (1460) ». — Migne, Pair, lat., LXXVII, col. 13-128.
Fol. 53. Table. — Fol. 53 v°. « Incipit liber encberidion sancti Augustini de fide, spe et caritate. Dici non potest, dilectissime fili Lau- renti... » — Migne, Pair, lat., XL, col. 231-290.
Fol. 78. Isidori allegoriae sacrae Scripturae. « Domino sancto ac reve- rentissimo Orosio Isidorus. Quedam notissima nomina Veteris ac Novi Testamenti... » — Migne, Pair, lat., LXXXI1I, col. 97-130.
Fol. 86. Isidori vita vel obitus sanctorum. « Incipit vita vel obitus sanctorum qui in Domino precesserunt. Prefacio. Quorumdam sanc- torum nobilissimorumque virorum ortus vel gesta... » — A la fln, fol. 94 v° : « ... Explicit vita vel obitus sanctorum qui in Domino pre- cesserunt, per me Johannem Frantz de Leyphem, anno Domini 1461. » — Migne, Pair, lat., LXXXIII, col. 129-156.
Fol. 97-188 v°. « Incipit opusculum de accentibus secundum usum magis approbatum. Cum animadverteremquamplurimos nostros fratres
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 19
inter se discordare... » — La seconde partie de cet ouvrage, à partir du fol 124, est, d'après la table, intitulée : « Accentus difficiliores par- tium Biblie et aliorum librorum exemplariter. »
Fol. 188 v°. « Incipit de cautelis notandum, ne quis incaute libros sacre Scripture, seu alios, estimet incorrectos. Quoniam littera potest esse duplex... »
Fol. 191. Didascalicon Hugonis de Sancto Victore. « Multi sunt quos ipsa natura adeo ingenio destitutos reliquit... » — A la fin, fol. 228 v° : • Explicit didascalicon Hugonis de Sancto Victore, 1460. « — Migne, Pair, ht., CLXXVI. col. 739.
Fol. 231. Guillelmi Britonis compendium. « Prologus super com- pendium Britonis. Circa inicium bujus libri est primo notandum... »
Fol. 257. « Incipiunt glose [Hieronymi] in Novum et Vêtus Testa- mentum. Super prologum. Desiderii mei desideratas accepi litteras... »
Au fol. 290 v°, l'ex-libris gravé de la ville de Heilbronn.
XVe siècle. Papier. 290 feuillets, à 2 col. du feuillet 231 au feuil- let 255. 305 sur 210 millim. Bel. peau de truie et bois.
28 (Latin 26). \Ticolai de Dinkelsbiibl opéra divcrsa.
Nicolai de Dinkelsbùhl de oratione dominica. Incomplet du début. Fol. 1 : « ...Ait : Si maie dixi exprobra de malo... » — Nycholai Dunc- kelspûhel tracta/us..., Argentins, 1516, in-fol., fol. 62 v° et suiv.
Fol. 11. Expositio symboli. « Venite, ambulemus in lumine Dei nostri. Ys. 2°. Qui nolumus sicud debemus... » — A la fin, fol. 75 : «... Scriptum Winsheim, anno Domini MCCCCXXV0, in octava Epipbanie, etc., vel proximo sabato post Erhardi, etc. Est precium kranck, etc., per me Valentinum, etc., ibidem resitentem. »
Fol. 76. Sermo. « Confiteantur Domino misericordie ejus et mira- bilia ejus filiis bominum... Psalm. 106... »
Fol. 83. Nicolai de Dinkelsbiibl de dilectione Dei et proximi. « Scri- bitur Mattbei 22° quod, cum quidam legis doctor interrogasset Dominum... — Nycholai Dûnckchpûhcl tractalus..., fol. 1 et suiv.
Fol. 114 v°. Ejusdemde preceptis decalogi. « Prêter precepta legis na- ture... > — Ibidem, fol. 22 v° et suiv.
Fol. 162. Ejusdem de septem peccatis mortalibus. « Homo quidam fecit cenam magnam... » — A la fin, fol. 212 v° : «... Explicit trac- tatus et opusculum bonum et famosum super septem peccatis morta- libus, editum et compilatum a reverendo et egregio doctore, magistro
20 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
Nicolao de Dinckelspuel, in Wienna vices gerente, etc. » — Ibidem, fol. 110 et suiv.
Fol. 213. Ejusdem de octo beatitudinibus. « In ewangelio quod legitur in festo Omnium Sanctorum... »■ — A la fin, fol. 241 v° : «... Et sic est finis hujus opusculi de octo beatitudinibus, editus per venera- bilem et egregium virum, dominum Nycolaum Dinckelszbuel, scriptus sub anno Domini, etc., 1431, in die sancti Arnolfi, episcopi. » — Ibidem, fol. 92 v° et suiv.
Fol. 242. Ejusdem (?) sermones de passione Domini. « Quamvis devocionis christiane principalis causa sit omnipotens Deus... » — Cf. Kropff, Bibliotheca Mellicencis. . ., Vindob., 1747, p. 180.
Fol. 279. Ejusdem de tribus partibus penitencie. « Ecce nunc tempus acceptabile. 2e Coriuth. 6. Duo sunt tempora homiuis.. .» — La fin manque. Nyrholai Dunchehpuhel tractatus..., fol. 68 et suiv.
XV' siècle. Papier. 290 feuillets, à 2 col., plus fol. 23 bis et 274 bis. 302 sur 205 millim. Rel. peau blanche et bois.
20 (Latin 27). Johannis Herolt sermones de sanctis.
Fol. 2. « Laudate Dominum in sanctis ejus... » — A la fin, fol. 93 v° : «... Et sic est finis hujus discipuli de sanctis, per manus domini Fridrici Burkcbstaler de Burkhausen, tune temporis in Weylpach, anno Domini, etc. LIX°, in vigilia Penthecostes. Laudetur Deus et sancta Tri- nitas. Hoc opus egi quod sepissime fregi et da gloriam altissimo Deo. Iste liber est Sancti Pangracii in Rannshoffen, et emptus est per domi- num Erhardum, prepositum ibidem, pro xix solidis denariorum, anno, etc. LXXII0. — Aux fol. 93 v°-94, une partie du sermon pour la fête de sainte Catherine, d'une main différente. — Cf. Hain, nos 8473 et suiv.
Fol. 97. Lectiones evangelicœ, cum glosis. « Fratres, scientes quia hora est jam... »
Fol. 154-163. Lectiones. — Incomplet du début et de la fin.
XVe siècle. Papier. 163 feuillets, à 2 col., excepté les fol. 97-153. 290 sur 213 millim. Rel. basane verte et bois.
30 (Latin 28). Chroniques diverses et itinéraire de Jean de Mande- ville.
Fol. 1. Chronique. « Hec in isto libro conscripto atque ejusdem his- torié ecclesiastice libros autenticos affirmant omnes ecclesicdoctores...
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 21
lncipit prologus. Cum pia iutencione pertractarem in corde meo... » — Finit, fol. 125: «... Anno Domini M'CCC'X0 monialibus [sic] extra portam Crappendor résidentes, transposite sunt extra valvam in Pruel, quibus fratres Mariani successerunt. Sufûcere jam credimus nec ultra procedere volumus in hoc libro, licet multa addere possemus, sed ne ipsa prolixitate ac multiplicitate in fastidium legentibus, quod absit, liber iste vertatur, tanta autem tune pretermisimus quodhec que scripta sunt pauca respectum eoruni que obmisimus videantur. Hec autem ad Dei gloriarn solius et legencium utilitatem protulimus nequaquam propria deliberacione et presumpeione, sed consilio et assensu prela- torum meorum. » — Au fol. I, cette mention erronée : « lncipit CronicaEusebii. » — La chronique s'ouvre par une description des sept merveilles du monde et se termine par le récit de faits survenus en Thuringe.
Fol. 126. De bellis gestis per Carolum Magnum, fragmentum. « Omnium bellorum que gessit, primo Aquitanicum a pâtre inchoa- tum... »
Fol. 131. Chronica Martini Poloni. « lncipit Cronica Martini, Ordinis Predicatorum, domini pape penitenciarii. Quoniam scire tempora sum- morum pontificum ac imperatorum... » — La première partie « Cronica pontificum » (fol. 131-159 v°) est continuée jusqu'à l'année 1453; la seconde « Cronica imperatorum » (fol. 161-187) jusqu'à l'année 1450.
Fol. 190. Guidonis de Columna historia Trojana. « lncipit pro- logus super historia destructionis Troje, composita per Guidoncm de Calumpna, Messanensem. Licet cottidie vetera recentibus obviant... » — A la fin, fol. 283 v° : «... Scriptum est autem presens opus anno Dominice incarnacionis millesimo ducentissimo octuagesimo septimo, ejusdem prime indiccionis féliciter terminatum, etc., et flnis hujus operis. » — Hain, nos 5 502 et suiv.
Fol. 286. Johannis de Mandevilla itinerarius. « lncipit ytinerarius a terra Anglie in partes Jherosolimitanas et in ulteriores transmarinas, editus primo in li[n]gwa gallicana a milite suo autore, anno incarna- cionis Domini M CCC° LV°, in civitate Leodiensi, et paulo post in eadem civitate translatus in hanc formam latinam, etc. Commendacio brevis terre Jherosolomitane, capitulum primum. Cum terra Jherosolimitana, terra promissionis... » — La fin manque. — Hain, nos 10 643 et suiv.
22 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XV* siècle. Papier. 326 feuillets, à 2 col. 312 sur 205 million. Rel. peau de truie gaufrée et bois.
31 (Latin 29). De horis canonicis, etc.
Fol. 1. De horis canonicis. Table. — Fol. 2. « Seqnitur primo pro- logus. Videns vidisti, Domine, affliccionem populi tui... » — Fol. 4 v". « Sequitur prima meditacio passionis Domini nostri Jhesu Christi ad primum completorium, sive die dominico. Septem sunt hore diei in quibus... »
Fol. 120 v°. « Spéciales, brèves ac particulares meditaciones de passione Christi. Prologus. Ex quo enim non sumus omnes equales... » — Fol. 121. « Sequitur prima meditacio... Quia enim Christus panis vivus est... »
Fol. 144 v". Bedae de meditacione passionis Christi. « Sepcies in die laudem dixi tibi, Domine... » — Cf. Bedtr opéra, Basileae, 1563, in-fol.,t. VIII, col. 1121etsuiv.
Fol. 152 v°. « Lamentacio sancti Anshelmi de passione Domini. Sanctus Anshelmus longo tempore cum lacrimis... » — Migne, Patr. lat., CLIX, col. 271 et suiv.
Fol. 158-160. Lectiones in diebusCene, Parasceve et sabbati Pasche. « Leccio prima pro capitulo in die Cène. Nota que Christus passus est. . . »
Fol. 161. S. Augustinide miseria hominis. « Fratreskarissimi, quam tremenda est dies illa... » — A la fin, fol. 166 v° : «... Explicit liber beati Augustini epischopi de miseria hominis. Amen. Solamen. Scriptor non meruit panem. »
Fol. 168. Albertide Diessen Spéculum clericorum. « Incipit prologus in Spéculum clericorum. Legimus in Exodo, 38° capitulo, quod Moyses fecit labrum eneum de speculis mulierum... Ego, Albertus, canouicus regularis in Diessen, licet miniums, presens opusculum quamvis com- pendiosum ex multorum sentenciis Patrum collegi et Spéculum cleri- corum intitulavi... » — Fol. 168 v°. « Incipit Spéculum clericorum. Qui bene presunt presbiteri duplici honore digni habeantur... »
XVe siècle. Papier. 214 feuillets, plus fol. 91 bis et 134 bis, à 2 col. à partir du fol. 168. 288 sur 220 millim. Rel. peau blanche et bois.
52 (Latin 30). JohannisNider Formicarius et Johannis Gobi junioris Scala cœli.
UNIVERSITAIRE ET REGIOMALE DE STRASBOURG 23
Fol. 1 v°. Iocipit prologus Formicarii juxta editionem fratris Johannis Nyder, sacre théologie professons eximii, qui vitam tempore consilii Constantiensis Basiliensisque duxit in humanis féliciter. Peragrans crebro partes quasdam, presertim Ahnanie, querelas nonnunquam audivi... » — Hain, n" 11830 et suiv.
Fol. 108 v°. Johannis Gobi junioris Scala cœli. Table. — Fol. 109. >< Venerabili ac karissimo in Christo patri, Hugoni de Coluberiis, sancte Aquensis ecclesie preposito, frater Johannes junior, Ordinis fratrum Predicatorum... » — Hain, nos 9405 et suiv.
Fol. 200. Historia cujusdam militis, demonibus vexati. « Item miles quidam in provincia Pôle a septem demonibus... »
Deux feuillets ont été arrachés après le fol. 68. — Au fol. 1, on lit : u Liber monasterii Béate Marie Virginis, prope Xorthoern, Ordinis canonicorum regularium » (couvent de Frenswegen).
XVe siècle. Papier et parchemin. 202 feuillets, à 2 col. 292 sur 210 millim. Rel. veau et bois.
33 (Latin 31). Socci sermones de sanctis.
Fol. 1. « Incipiunt sermones Socci de sanctis, primo de sancto Andréa, de triplici accessu beatorum et de triplici accessu malorum. De sancto Andréa sermo primus. Venite post me, etc. Beatus Gregorius, exponens verbum propositum, dicit...» — A la fin, fol. 162: «...Anno Domini M0 CCCC XLIX0, Hermannus Alen. » — Hain, n05 14825 et suiv.
Fol. 162 v°. De dedicatione ecclesiae. « Domus mea, domus ora- cionis est... » — Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 163 feuillets, à 2 col. 288 sur 205 millim. Rel. veau et bois.
54 (Latin 32). SS. Hieronymi, Augustini, etc. opéra theologica.
Fol. 1. « Incipit scriptum Eusebii Hieronimi de virginitate béate Virginis contra Helvidium. Nuper rogatus a fratribus ut adversus libel- lum cujusdam Helvidii responderem... » — Migne, Patr. lat., XXIII, col. 193-216.
Fol. 7 v°. u Aurelii Augustini exhortacio ad Volusianum. Viro il- lustri et merito prestantissimo filio Volusiano Augustinus episcopus. De salute tua qua[m] et in hoc seculo... » — Migne, Patr. lat., XXXIII, col. 508-509.
24 MANUSCRITS DK LA BIBLlOTHKgi'E
Fol. 7 v°. « Rescriptum Volusiani ad Aurelium Augustinum. Domino vere sancto ac meritis vcncrabili patri Augustino Volusianus. Petis a me, vir probitatis... a — Migne, Pair, lai., XXXIII, col. 512-514.
Fol. S. » Scriptum Aurelii Augustini ad Volusianum de virginitate béate Virginis incipit. Domino illustri et merito insigni et prestantis- simo filio Volusiano, Augustinus episcopus in Domino salutem. Legi litteras tuas... » — Migne, Patr. lai., XXXIII, col 515-525.
Fol. 12 v°. « Incipit scriptum Aurelii Augustini ad Ytalicam de cor- pore mediatoris. Domine eximie et merito prestantissime atque in Christi caritate honorande filie Italice Augustinus episcopus in Domino salutem. Non solum littcris tuis... » — Migne, Pair, lai., XXXIII, col. 318-321.
Fol. 13 v°. » Incipit scriptum Aurelii Augustini ad Evodium. Domino beatissimo ac venerabili et desiderabili fratri et consacerdoti meo Evo- dio et tecum fratribus Augustinus et mecum fratres in Domino salu- tem. Frater iste, Barbarus uomine... » — Migne, Pair, lai., XXXIII, col. 698-701.
Fol. 14 v°. « Aurelius Augustinus ad Januarium. Dilectissimo filio Januario Augustinus in Domino salutem. Ad ea que me interrogasti... » — Migne, Pair, lut., XXXIII, col. 199-204.
Fol. 16 v". « Aurelius Augustinus ad Optatum de origine anime. Domino beatissimo et sinceradilectione desiderabili fratri et coepiscopo Optato Augustinus in Domino salutem. Quamvis tue sanctitatis nullas... » — Migne, Pair, lai., XXXIII, col. 857-866.
Fol. 20. » Incipit liber Aurelii Augustini de correctione et gratia. Dominus ipse non solum ostendit nobis... > — - Migne, Patr. lai., XLIV, col. 915-946.
Fol. 29. « Incipit liber egregii Aurelii Augustini episcopi de moribus ecclesie. Prestabit nobis qui diem istum commendavit in sanctis suis... » —Migne, Pair, lat., XXXVIII, col. 221-235.
Fol. 34 v°. « Incipit pastorale sancti Ambrosii. Si quis, fratres, ora- culum reminiscatur... » — Cet ouvrage a Gerbert pour auteur. Migne, Patr. lai., CXXXIX, col. 169-178.
Fol. 38. « Incipit liber sancti Ambrosii de jejunio. Divinum ad patres resultavit oraculum... » — Migne, Patr. lat., XIV, col. 731-761
Fol. 47 v°. « Sermo beati Augustini de sancto. Multi quid est confli- gunt venli... »
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 25
Fol. 50. S. Fulgentii de duplici prcpdestinatione Dei. « Littcre tue, fili karissime Monime. . . » — Migue, Pair, lai., LXV, col. 153-178.
Fol. 60 v° « Epistola Bacharii ad Januarium. Benedicto in Christo fratri, omnium mihi in Gde et dilectione venerabili Januario... » — Migne, Patr. lat., XX, col. 1037-1062. — Suit une table des ouvrages précédents.
Fol. 68 v°. « Liber saneti Aurelii Augustini de domo discipline. Locutus est ad nos sermo Dei et depromptus... » — Migue, Patr. lat., XL, col. 669-678.
Fol. 72. « Liber Aurelii Augustini, episcopi Ypponensis, de formula vite honeste. Primus liber. Multi sanam doctrinamadversantur... » — C'est l'homélie De bono disciplina' de saint Valérien. Migne, Patr. lat., XL, col. 1217-1222, et LU, col. 691-696.
Fol. 74. « Secundus liber Augustini. Vir justus aut omni potes- tate seculari exuitur...
Fol. 77. « Incipit Augustinus de quatuor virtutibus cardinalibus. Quatuor virtutum species... »
Fol. 79 v°. « Incipit liber ejusdem de decem cordis. Bonus est Deus noster, misericors et miserator... »
Fol. 86. « Incipit liber sinonimorum Ysidori. Prologus. Venit nuper ad manus meas quedam scedula... » — Migne, Patr. lat., LXXXIII, col. 827-868.
Fol. 100. « Incipit [Isidori] exhortatio penitentis cum consolaciouc et misericordia Dei.
Cur fluctuas, anima, merorum quassata procellis?... »
— Migne, Patr. lat., LXXXIII, col. 1251-1256. Fol. 99 v°. « Incipit [Isidori] lamentum penitencie.
Audi, Christe, triste flctum... »
— Migne, Patr. lat., LXXXIII, col. 1255-1262.
Fol. 106. « Oratio Isidori pro correptione vite compléta. Deus, om- nium mirabilium auctor... » — Migne, Patr. lat., LXXXIII, col. 1261- 1274.
Fol. 111. « Incipit liber beati Anselmi, episcopi Cantuariensis, de Spiiïtu sancto contra Grecos. Negatur a Grecis quod Spiritus sanctus de Filio procédât... ». — Migne, Patr. lat., CLVIII, col. 285-326.
Fol. 123. Ejusdem epistola ad Walrammum. « Anselmus, servus
26 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
ecclesie Cantuariensis, Walrammo, Xuenburgensi episcopo. Scienti bre- viter loquor... »
Fol. 12i. « Excerpta ex libris [septem de beneGciis] Annei Lueei Senece ad Eburtium Liberalem, delibcrtate libro primo. Inter plurima maximaque vicia nullum est frequencius quam ingrati animi... »
Fol. 131. « Incipiunt reprehensoria quedam beati Bernardi contra superbos monachos... » — A la suite, fragments divers; le dernier est « Beceptum cujusdam notabilis syrupi, pro reformacione ecclesie va- lentis. »
Fol. 133. « Incipit liber beatiEusebii Hieronimi contra Jovenianu m, habens duos libros partiales... » — Migne, Pair, lat., XXIII, col. 221 352.
Fol. 177 v°. « Jeronimus ad Pamachium. Christiani interdum- pudoris est... « — Migne, Patr. lat., XXII, col. 511-512.
Fol. 178 v°. u Apollogeticum beati Jeronimi presbiteri ad Pamma- cbium. Quod hucusque non scripsi, causa fuit silencium tuum. .. »
Fol. 186. Sermons. « Convertimini ad me in toto corde vestro, Johcl II. Videmus quod omne animal, cum seinfirmum sentit... s
Les feuillets 98 à 107 sont transposés; ils devraient se suivre ainsi : 98, 101, 100, 99, 102, 103, 106, 105, 104 et 107.
XV6 siècle. Papier. 233 feuillets, à 2 col. à partir du feuillet 186. 295 sur 200 millim. Bel. veau et bois.
55 (Latin 33). Bartholomaei Pisani summa de casibus conscientiae.
Fol. 3. « Quoniam, ut ait Gregorius super Ezechielem, nullum omnipotentiDeo... » — A la fin, fol. 260 v° : «... Consommatum est boc opus et factum in civitate Pisana, per fratrem Bartholomeum, Ordinis Predicatorum, anno Domini M°CCC°XXX, vin0 die mensis decembris, tempore sanctissimi patris ac domini, domini Benedicti pape XII. Predictus frater Bartholomeus, compositor hujus libri optimi, obiit anno Domini M0 CCC°XLVII, 2a die julii, cujus anima requiescat in pace. Amen. » — Hain, nos 2524 et suiv.
Fol. 261. Table alphabétique, suivie d'un petit lexique d'abrévia- tions juridiques.
Au fol. 1, on lit : « Liber monasterii Xemoris Béate Marie virginis, quem coutulit nobis venerabilis vir dominus Gherduncus, canonicus ecclesie Sancti Plechelmi Aldenzalensis, pater, frater, amicus et bene- factor noster specialissimus » (Frenswcgen). — Aux fol. 1 v° et 2,
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DU STRASBOURG 27
notes de droit canon : « Verba tex[t]us legis, Deo nobis auxilium pre- bente, etc., codice de episcopis et clericis... »
XVe siècle. Papier. 263 feuillets, à 2 col., fol. 1, 2, 263 sur parche- min. 288 sur 207 millim. Rel. veau et bois.
56 (Latin 34). Nicolai de Dinkelsbùhl opéra.
Fol. 3-15 v°. Table.
Fol. 16. k Incipit tractatus de septem viciis et virtutibus eisdem oppositis, compilatus per egregium, olim sacre pagine professorem, Nicolaum de Dinkelspuhl, cujus anima requiescat in pace. Homo qui- dam fecit cenam magnam... » — Nyckolai Dinckehpuhel tractatus..., Argentins, 1516, in-fol., fol. 110 et suiv.
Fol. 81 v°. a Incipit confessionale venerabilis doctoris, magislri Nicolai de Dinkelspuhl, de septem viciis capitalibus. Secundum magis- trum et doctores... » — Ibidem, fol. 1 46 et suiv.
Fol. 91. « Incipit tractatus Dinkelspuhl de tribus partibus peniten- cie. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc, etc.. 2e Corinth. VIe. Duo sunt tempora hominis... » — Ibidem, fol. 68 et suiv.
Fol. 137. « Incipit tractatus super expositione Oracionis dominice, editus per eximium doctorem Nicolaum de Dinkelspuhl. Si quid pecie- ritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Johannis 16. Sanctus Cri- sostomus super illo Matthei VII0... » — Ibidem, fol. i9 et suiv.
Fol. 174 v°. « Collatio in die sancto Pasche, etc. Maria Magdalena et Maria Jacobi et Salome emerunt aromata... >
Fol. 177. « Octo beatitudines Dinkelspiihel. In ewangelio quod legitur in festo Omnium Sanctorum... » — Ibidem, fol. 92 v° et suiv.
Fol. 215. « Incipit tractatus super expositione preceplorum deca- logi, editus per egregium doctorem magistrum Nicolaum de Dinkels- piilil, et primo tractatus preambulus de dilectione Dei et proximi. Scri- bitur Matthei 22°, quod cum quidam legis doctor interrogasset Dominum... » — A la fin, fol. 296 v° : u ... Anno Domini M0 CCCC0 XX'0, ante Nativitatem Christi, mense primo, etc. » — Ibidem, fol. 1 et suiv.
Au fol. 1, notes diverses en latin mêlé d'allemand. «Nota très chori angelorum faciunt unam yerachiam et dicitur proprie furstentum aut chaysertum .. In festis sanctorum notabile bonum... Quod non debe- mus judicare proximos... Quatuor sunt signa predestinacionis... Sunt
28 MANUSCRITS DE LA BIBLIUTHLQIE
eciam quatuor signa eterne dampnaciouis. « — Au fol. 2 : « Superbia habet decem filias, l'elacio, id est hôchersin... »
XVe siècle. Papier. 296 feuillets, à 2 col. 308 sur 215 millim. Kel. veau et bois.
57 (Latin 35). Pauli Wann opéra diversa.
Fol. I vM2. Table.
Fol. 13. « Preceptorium Wann. Si vis ingredi ad vitam, serva man- data Dei. Mattbei 19° capitulo. Hec sunt verba Silvatoris nos tri... » — A la un, fol. 167 : «... Scriptum est boc Preceptorium per Jobanneni Grueber, presbiterum in Pravenaw, et Gnitum feria vi" post Ascensio- nem Domini anno Domini 1473°. »
Fol. 169. « Tractatulus de pénis transgrediencium precepta decalogi in sermonibus certis comprebensus. Ibunt hii, videlicet dampnati, in supplicium eternum. Matbei 25°. Ex quo nunc audistis per multos ser- mones... » — Alafin, fol. 184 v° : « ...Explicit materia de pénis inferni et purgatorii, compilata per reverendum magistrum Paulum Wann, sacreque tbeologie professorem, exdiversis seutenciis doctorum in unum redacta, necnon finitus et scriptus per Jobannem Grueber, presbiterum in Pravenaw, feria 6a quatuor temporum Peutbecostes, anno, etc. 73. »
Fol. 184 v°. « De gaudiis beatorum tractatus. Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor bominis ascendit que preparavit Deus hiis qui diligunt illum. Ie ad Corinth. 2, originaliter. In prioribus audistis penas... » — A latin, fol. 206 v° : «... Scriptus et finitus est iste tracta- tulus per Johannem Grueber, presbiterum in Pravenaw, tune tempo- ris, feria 2" ante diem sanete Marie Magdalene anno, etc. 73... »
Fol. 207. « Quodcunque solveris super terram, erit solutum et in celis, scribitur Mathei 16. Hec verba Christus Dominus noster dixit beato Petro... » — A la On, fol. 216 : «... Explicit tractatulus indul- genciarum, Patavie vulgo a magistro Paulo Wann, sacre théologie pro- fessore pronunciatus, sed scriptus et finitus est per Johannem Grue- ber, presbiterum in Pravenaw tune tempore, feria 5a post festum sancti Egidii, anno, etc. 73. »
Fol. 216. « Sequilur tractatus de penitencia partibusque ejus, vulgo Patavie, a venerabili viro, magistro Paulo Wann, ac sacre pagine doctore pronunciatus, etc. Nisi penitenciam habueritis, omnes peri- bitis. Luce XIII". Hec verba proposuit Salvator... » — A la fin, fol. 254 v° : « ... Scriptus et finitus est illc tractatulus de tribus parti-
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 29
bus penitcncie doctoris Wann, per Johannem Grueber, sacerdotem pro tune in Pravenatv, in die sancti Severeui episcopi, anno Domini, etc., 73. Sit laus Deo. n
Fol. 254 v°. « Pro expedicione infirmorum sequitur. Quia circa inflrmos majus est periculum... »
Fol. 258. « Sequitur confessionale magistri Wann, pro [utilitate] simplicium ruralium et aliorum collectum, ex quo sacerdos docetur qualiter sedebeathabere ad confitentem. Primo confessor non ostendat se seriosum... »
Fol. 271. « De Assumpcione béate Virginis sermo. Multe filie con- gregaverunt divicias, tu supergressa es universas. Proverb. 31. Verbum istud exponiturde beata Virgine... »
Fol. 276. « Tractatus de alienis peccatis, per modum sermonum collectus, pronuneciatus ad populum Patavie, anno 1466, per magis- trum Paulum Wann, sacre pagine professorem . In generali sermo. Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo. Psalm. XVIII0. Hec verba scribuntur, quia multa sunt peccata occulta... » — A la fin, fol. 334 v°: «... Ita finis est hujus tractatus alie- norum peccatorum, in modum sermonum collectus et conscriptus per Paulum Wann, Patavie predicatorem, arcium et sacre pagine profes- sorem, anno, etc. 1466, finitus predicando, proxima die dominica ante festum Purificacionis. Laus Deo qui hec dédit, quia per parum suo ingenio in hoc conscripsit, sed ex aliis doctoribus hec comportavit, quibus Deus rétribuât in secula seculorum. Amen. » — Fol. 334 v°- 337 v°, tables.
XV« siècle. Papier. 338 feuillets, à 2 col. 290 sur 210 millini. Demi- rel. veau.
58 (Latin 36). Johannis de Imola lectura super Constitutionibus Clementinis.
Les premiers feuillets de ce manuscrit, qui provient du couvent de Frenswegen, sont déchirés à leur partie supérieure et quelques mots sont devenus illisibles sous l'action de l'humidité.
Fol. 1. Anonymi, de artificiali memoria. «... Pater révérende, est qualiter homo... dandum de pluribus pervenire possit per raerao- riam... » — A la fin, fol. 1 v° : «... Hec circa doctrinam artificialiter memorandi, de qua eciam arte tangit dominus Franciscus de Zaba- rellis in tractatu qui sequitur. Copiavi ut melius potui, quia intellectu
30 MAXl SGRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
adhuc deficio, qui dignior est quam memoria. Anno Domini M CCCC XL VI", 3\ 4a et 5° februarii, Lovanii pro tune. »
Fol. 2. « [Francisci de Zabarellis] que observanda sunt, ut juris pre- ceptor potissime juris faeile et cito doeeat, et auditor prompte perci- piat et brevi tempore proficiat... » — En tète du fol. 2, dessin satirique à la plume, rehaussé de rouge.
Fol. 5 v°. « Francisci de Zabarellis, Patavini, juris utriusque docto- ris, lectura seu commentum super Clementinas incipit. Xovum nichil esse, una est omnium fere sentencia... » — A la Gn, fol. 8 : «... Hec ne esset acephola lectura domini Jobannis de Ymola, ipsi formali- ter ex Zabarello copiavi... hec in Viridevalle, anno 1446°..., 4a die marcii, Jo. Snavel. »
Fol. 9-228 v°. « Lectura domini Johannis de Ymola super Consti- tucionibus Clementinis. Hec lectura fuit pronunciata Padue, 1431. Hoc est primum capitulum de rescriptis. Abbates. Glosa. Summat et divi- dit, etc.. » — La fin manque. Haiu, n08 9142 et suiv.
XVe siècle. Papier. 228 feuillets, à 2 col. 410 sur 290 milim. Rel. veau et bois.
59 (Latin 37). Bartholoma?i Pisani summade casibus conscientiae,etc.
Fol. 1. « Quoniam, ut ait Gregorius super Ezechielem, nullum omnipotenti Deo... » — Alafin, fol. 1G9 v° : « ... Datum anno Domini M0 CCCC0 XXIIII", feria quarta proxima post dominicam, qua cantatur Oculi, etc., per dominum Hinricum Horbeken, capellanum in Horst- mar. Consummatum est hoc opus et factum in civitate Pysana, per fratrem Bartholomeum, Ordinis Predicatorum, anno Domini M°CCC°XXX, vin0 die mensis decembris, tempore sanctissimi patris ac domini, domini Benedicti pape XII. Predictus frater Bartholomeus, compositor hujus libri optimi, obiit anno Domini M0 CCC° XLVII0, 2a die julii, cujus anima requiescat in pace. Amen. » — Aux fol. 169 v° et 170, petit lexique d'abréviations juridiques.
Fol. 171. « Incipit summa in foro penitenciali. In primis débet interrogare sacerdos penitentem... »
Fol. 188. « Incipit compendium de confessione, qualiter confessor débet se habere circa confitentem. Confessor circa confitentem et peni- tentem taliter débet se habere... »
Fol. 192 v°. « Hic incipiunt casus de summa magistri Thome, sub- decani de Salaberia. Utile est sacerdotibus... »
U\I\ ERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASROURG 31
Fol. 201 v°. «Hic sequitur de confessione. Confessio débet esse pre- visa... »
Fol. 203 v°. « Sequitur spéculum peccatorum. Quoniam, karissimi, in via hujus seculi... » — Attribué à saint Augustin. Migne, Pair, ht., XL, col. 983-992.
Provient du couvent de Frensaegen.
XVe siècle. Papier. 205 feuillets, à 2 col. 300 sur 200 millim. Reliure veau et bois, à fermoirs.
40 (Latin 38). Testamentum Novum.
A noter les mentions suivantes :
Fol. 77 v°. « ... Explicit textus quatuor Ewangelistarum, scriptus et completus per manus domini Bernardi ten Tuenhoven, canonici veteris ecclesie Sancti Pauli Monasteriensis, anno Domini MCCCCXXVI. » — Fol. 98 v°. « ... Explicit liber Actuum Apostolorum , finitus et completus anno Domini MCCCCXXX1III, in vigilia apostolorum Symonis et Jude, per me Henricum Hobuicb, plebanum ecclesie Sancti Lamberti Monasteriensis. » — Fol. 139. « Expliciunt epistole Pauli, finite et complète anno Domini M CCCC XXXI11I, ultima augusti, per me Henricum Hobuicb, alias Lokeleue, plebanum Sancti Lamberti Monasteriensis. » — Fol. 157 v° : «... Explicit Apocalipsis Johannis apostoli, finitus et completus sub anno Domini millesimo CCCC XXXI III, die sabbati, undecima mensis septembris, per me Hen- ricum Hobuich, plebanum Sancti Lamberti Monasteriensis..»
A l'intérieur de la couverture, on lit : « Liber monasterii Béate Marie in Vrendswegen, prope Noertboern. » — Au premier feuillet de garde, calendrier liturgique.
XVe siècle. Papier. 157 feuillets, à 2 col. 293 sur 207 millim. Rel. veau gaufré et bois, à fermoirs.
41 (Latin 39). Caesarii de Heisterbacb dialogi miraculorum dis- tinctiones VII-XII.
Le feuillet de tête a été arraché ; il contenait le préambule et une partie du chapitre Ier de la septième distinction. Un autre feuillet manque après le fol. 97.
Commence, fol. 1 : « ... tamquam dyademate gemmato coro- nata... » — A la fin, fol. 154 v° : « ... Scriptum in Fortalicio to der Kemenaden prope Ossnaburgum, ubi venerabilis vir dominus Hinri-
32 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
eus Brunzcl, decretorum doctor, tune temporis morabatur, per me Hinricum de Bramessche, anno Domini \I° CCCC0 LXI", omnesque legentes in illo libro oretis pro anima ipsius Hinrici. Hune librum cum aliis ejus sex distinctionibus legavit nobis reverendus dominus Hinri- cus Brunzel, doctor decretorum, pastor Osnaburgensis. » — Hain, nos 4230 et suiv.
Au verso du deuxième feuillet de garde : « Incipit prohemium in sex ultimas distinctiones dyalogi miraculorum venerabilis Cesarii, monacbi Ordinis Cysterciensium, professi in Hesterbach. » Au premier feuillet de garde : « Liber Nemoris Béate Marie virginis prope Nor- tborn, Ordinis canonicorum regularium » (Frensvvegeu).
XVe siècle. Papier. 154 feuillets, à 2 col. 298 sur 207 millim. Reliure veau et bois.
42 (Latin 40). << Antonii Montii de eloquentiœ necessitate oratio, habita in Arcbigym[n]asio Bononiensi, cum is bumaniorum litterarum catbedram primo ascenderet. »
XVIII8 siècle. Papier. 15 feuillets. 305 sur 210 millim. Cartonné.
45 (Latin 41). Peregrini carmen satyricum de bospitum publico- rum fraudibus.
Fol. 1. De syllogismo. « Pbilosopbus in primo Topicorum dicit quod sillogismus peccans in materia... »
Fol. 1 v°. Peregrini carmen satyricum de bospitum publicorum fraudibus.
a Olym qui peregre fortasse voles proficisci. . ■»
Polyc. Leyser, Historia poetarum médit œvi, Halae Magd., 1721, in-8", p. 2099-2120.
Fol. 4 v°. « Eclipses lune » (1375-1393). — Fol. 5. «Eclipses solis » (1377-1396). — Schémas figurant les éclipses.
XIVe siècle. Papier. 5 feuillets, à 2 col. 305 sur 220 millim. Car- tonné.
44 (Latin 42). Seneeae de quatuor virtutibus eardinalibus, Virgilii eglogae I— III et Valerii Maximi epistola ad Buffinum.
Fol. 1. « Liber Senece de quatuor virtutibus eardinalibus. Quatuor virtutum speeies multorum sapientum sentenciis diffinite sunt... »
Fol. 8. Virgilii eglogae I, II, III (v. 1-38).
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 33
Fol. 13. « Epistola Valerii Maximi ad Rufflaum, amicum suum, in qua persuadetur uxorem non esse ducendum. Etqui prohibebor et tacere non possum... »
Au fol. 1, on lit : « Iste liber est fratrum Carthusiensium, prope Erf- furdiam. »
XV* siècle. Papier. 24 feuillets. 293 sur 203 millim. Cartonné.
45 (Latin 43). Commentum in Pétri Hispani tractatum parvorum logicalium.
Fol. 1. « Circa parva loycalia ut. Est primo notandum quod ter- minus est vox... » — Fol. 17. « Iste est ultimus tractatus parvorum loycalium magistri P. H. in quo... »
Au fol. 27 v°, à l'encre rouge : « Sanctus Bernardus. Diabolus dixit ad sanctum : Nescis versus quos tamen scio, et sunt octo sed illu- mina, etc.
Sanctum, Marcus uti fert est racionibus uti,
Hune puto gramaticum qui versum construit istum. i
XVe siècle. Papier. 27 feuillets. 290 sur 203 millim. Cartonné.
46 (Latin 44). S. Gregorii Magni Moralium in Job registrum ac tabula, Ottonis de Hochberg de auctoritate et potestate summi Ponti- ficis contra et supra concilium générale.
Fol. 1. Extrait d'une lettre de Schelhorn au sujet du présent manuscrit.
Fol. 2. Table. — Fol. 6 : « ...Finis iniciorum omnium capitulorum per libros XXXV Moralium sancti Gregorii pape, Constancie, in stu- dorio domini mei domini Ottonis, illustris marchiouis de Hocberg, lune que fuit xxvr mensis apprilis et hora quarta post meridiem, qua ad visitandum dictum dominum meum intravit dominus Albertus, dux Austrie, etc., 1445.
0 Job pacifiée, pro labore digno concède Scriptoribus tuis obsequia quibus tu fruis In requie eterna, ubi gaudes cum digna Maria, Que post exilium sit roboratrix fragiliura. Et sic expliciunt Gregorii Sloralia, que ducunt Ghristianos ad viam veritatis cupientes et piam. Post annos mille quadraginta Domini recte Et jam tricesimo Natalis fulget in anno Crucis in vigilia, que dicitur Invencio sancta,
34 MAXUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Scaffusen in opido, o venerabilis Otlo, Autistes summe, mercedem honorifice redde, Ut tihi celestis patrimonii hereditatis Det Pater eternus, qui vivit trions et unus. Amen. »
Fol. 7. Table. — Fol. 64 v° : «... Explicit tabula Moralium Gregorii super Job multum utilis, scripta per me felicem, cantorem Thur. in Constancia, in studorio domini Ottonis, marchionis de Hocbberg, quondam episeopi Constanciensis, anno 1445, dominica Letare. »
Fol. 65. De potentia nummi (46 vers).
« In terris summus rex est hoc tempore nummus... »
Fol. 68. « De nomine Jhesu rubrice. Super librum de nomine Jhesu. De conveuiencia nominis Jhesu et Emanuel... »
Fol. 79. « De auctoritate et potestate summi Pontificis contra et supra concilium générale. Egregio artis medicine doctori, Martino Bohcnio, fratri karissimo, Otto, marchio de Hocbberg, olim indignus episcopus Constanciensis, salutem. Etquid dulcius est salute?... »
XVe siècle. Papier. 118 feuillets. 320 sur 225 millim. Demi-reL parchemin.
47 (Latin 45). Antonii Parisiensis postille omnium Evangeliorum dominicalium, etc.
Fol. 1. Antonii Parisiensis postille omnium Evangeliorum domini- calium. « Cum appropinquassent Jherosolomis et venissent. Mathei 21°. Tempus quod hodie incepit... » — A la fin, fol. 159 v° : « ...Expli- ciunt postille omnium Ewangeliorum dominicalium anni tocius om- niumque feriarum Quadragesime, per fratrem Anthonium Parisiensem, OrdinisfratrumPredicatorum, compilatescripteque Daventrie, anno Do- mini millesimo CCCC0 vicesimo sexto, feria 3S post festum Martini. »
Fol. 160. Sermones. « VenitFiliushominis querere et salvum facere. Luce XIX. Notandum quod in verbis premissis... » — Fol. 161 v°. <. Duo ex discipulis Jhesu. Luce ultimo. Dominus Jhesus volens in die resurreccionis... «
Fol. 166. «Nota. Magister Alexander de Halis, doctor irrefragabilis, nacione Anglicus et ejusdem archidyaconus, extitit homojustus, virtuo- sus... » — « Recommendacio metrica magistri Johannis de Garlandia de magistro Alexandro :
Gemma pudicicie fuit hic, flos philosophie... » (22 vers).
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 35
Fol. 167. « Allegaciones facte pro fratribus Ordinis Minorum in communi vivencium, contra fratres ejusdem Ordinis de Observancia nuncupatos, per venerabilem magistrum Franciscum Futz, ejusdem Ordinis in Basilea generalem ministrum et magistrum in sacra pagina. Reverendissimi patres, pridie data fuit quedam cedula... »
Fol. 187. « Responsiones ad premissa pro fratribus de stricta Obser- vancia Ordinis Minorum et contra fratres ejusdem Ordinis de communi vita, facte per venerabilem sacre théologie professorem, magistrum Petrum Reginaldi, doctorem eximium Parisiensem, fratrem de stricta Observancia Ordinis Predicatorum. Et in terra pax hominibus bone voluntatis. Luce 2" capitulo. Reverendissimi reverendique patres, solito more in hac responsione... »
Au premier feuillet de garde : « Liber monasterii Nemoris Béate Marie virginis, Ordinis canonicorum regularium prope Noerthoern » (Frenswegen).
XVe siècle. Papier et parchemin. 221 feuillets, à 2 col. 295 sur 210 millim. Rel. veau et bois.
48 (Latin 46). Anatomia Mundini, etc.
Fol. 1. Anatomia Mundini. a Quoniam, ut ait Galienus, 7° tetra- peutice, auctoritate Platonis... » — A la fin, fol. 16 v° : «... Explicit anothomia Mundini, Bononiensis medici. Deo gracias. »
Fol. 17. Liber medicinœ. « Locus qui speculatoribus et dignioribus est locus altus. Ista proposicio scripta est ab Avicenna... »
Fol. 110. De morbis. « Capitulum primum de dolore capitis. Si dolor capitis fuerit ex sanguine... »
Fol. 167. Johannis Jacobi tractatus de pestilencia. « Ad honorem sancte et individue Trinitatis et Virginis gloriose, et ad utilitatem rei publiée volo aliquid de pestilencia scribere... » — A la fin, fol. 169 v° : « ... Et sic est Gnis hujus tractatus de epidimia, per venerabilem domi- num Johannem Jacobi, doctorem in medicina preclari studii Montis- pessulani eximium, compilati, qui cum humilitate recipiatur. »
Fol. 170 v°-171. Lexique de matière médicale latin-allemand.
Fol. 171 v°. Recettes.
Fol. 172-172 v°. « Incipit abbreviacio supra librum Mesue... »
Au fol. 1 : u Liber monasterii Nemoris Béate Marie virginis, prope Northorn, ad inflrmariam. Johannes de Tornamyra super Rasim » (Frenswegen).
36 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XVe siècle. Papier. 172 feuillets, à 2 col. 285 sur 210 millim. Rel. peau de truie et bois.
49 (Latin 47). Ciceronis de senectute et paradoxa.
Fol. 1. < Marci Tulii Ciceronis incipit liber de senectute. Prologus.
O Tite, si quid ego te adjuto curamve levasso... »
Fol. 10 v\ « Tulius in paradoxis. Animadverti, Brute, sepe Catho- nera, avunculum tuum... » — A la fin, fol. 14 v° : «... M. Tulii Cice- ronis paradoxa stoycorum explicata féliciter sunt, etc. »
XVe siècle. Papier. 14 feuillets. 275 sur 205 millim. Cartonné.
60 (Latin 48). Alani de Insulis de planctu naturae et Ciceronis de amicitia.
Fol. 1. « Alanus de planctu nature. Metrum primum.
In Lu rimas risus, in luctus gaudia verto... » (1467).
Fol. 26. « Incipit liber de amicicia Marci Tulii Cyceronis. Prologus. Quintus Mucius augur Scevola multa narare... »
XVe siècle. Papier. 36 feuillets. 278 sur 205 millim. Cartonné.
51 (Latin 49). Phalaridis et M. Junii Bruti epistolae; Ciceronis rhetorica et synonyma.
Fol. 1. Phalaridis Agrigentini epistolœ, translatée a Francisco Are- tino. « Francisci Aretini, Phalaridis Agrigentini epistola ad illustrent principem Malatestam Novellum de Malatestis. Prohemium. Vellem, Malatesta Novelle, princeps illustrissime, tantam mihi dicendi facul- tatem dari... » — Hain, nos 12872 et suiv.
Fol. 23. M. Junii Bruti epistola1 a Mithridate collectae, translata? a Raimitio. « Sanctissimo domino nostro Nicolao, pape quinto, Ray- [mitius] cum devotione reverencie votum. Dolent, beatissime pater, qui invigilant alicui operi... « — Fol. 24. « Metridatis collectio epi- stolarum Bruti... » — Haiu, n° 12885.
Fol. 31. Ciceronis rhetoricorum libri quatuor ad Herennium. a Etsi in negociis familiaribus impediti... » — A la fin, fol. 92 v° : « ... Expli- cit liber rhetoricorum Marci Tullii Ciceronis. »
Fol. 92 v". Volcatii Sedigiti versus trcdecim :
i Multos incertos certare haac rem videmus... »
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 37
Cf. Aulu-Gelle, XV, 24.
Fol. 93. « Synonima [M.] Tulii [Ciceronis]. Cicero Lucio Veturio suo salutem. Gollegi ea que pluribus modis dicerentur... » — Fol. 110 v° : «... Synonimorum et Tullii succincta commendatio.
Ut tibi, dum calamo scribes aut ore loqueris, Largius occurrant voces sinonima scripsit Tullius, eloquii romani maximus auctor, Cui decus impressit totuni natura loquendi.
— Laurencius, etc. »
Au fol. 1, d'une main du XVIIIe siècle : « Mediani monasterii congregationis SS. Vit. et Hyd. catalogo inscriptus, anno 1717. » — Hue notice et des extraits du présent manuscrit ont été publiés par un de ses anciens possesseurs, Ludwig Bachmann (Zur Handschriften- kunde, II, Rostock, 1854, in-4°).
XVe siècle. Papier. 110 feuillets. 283 sur 210 millim. Demi-rel. chagrin.
52 (Latin 50). Jacobi de Voragine sermones de tempore; home- liae Quadragesimales.
Fol. 2. Jacobi de Voragine sermones de tempore. Le feuillet initial manque. Commence : « ...Qui olim erat leo severus... » (sermo 1" de dominica la Adventus). — Finit, fol. 164 : « ...ad illam bene- diclam Gnem perducat nos ille qui est principium et finis, qui sine fine vivit et régnât per infinita secula seculorum. Amen. Finito libro sit laus et gloria Christo. Expliciunt sermones fratris Jacobi, Ordinis Pre- dicatorum, episcopi Januensis, alias de Voragine, scriptum sub anno Domini M0 CCCC0 XX0, ipso die beati Pétri ad cathedram, per manus Hermanni Baerscher, tune temporis rectoris in Zilen. »
Fol. 164 v°. Fragments de saint Grégoire, de saint Ambroise, de saint Bernard, de saint Augustin, etc.
Fol. 167. Homiliae Quadragesimales. « In illo tempore dixit Jhesus discipulis suis. Cum venerit Filius hominis in majestate sua... » — A la fin, fol. 211 v" : u ... Explicit istud opus, operis det premia Chris- tus. Finio scripturam, mercedem quero futuram. Expliciunt omelie Quadragesime. »
Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 210 feuillets, à 2 col., numérotés de 2 à 211. 290 sur 210 millim. Rel. veau gaufré et bois, à fermoirs.
38 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
83 (Latin 51). Opéra varia theologica.
Fol. 1. De casibus e\ summa Raymundi. « Homicidium est hominis occisio ab homine facta... » — A la fin, fol. 24 : « ... Expletum est sumptum de summa Raymundi et de apparatu. n
Fol. 24. « Notandum quomodo penitens débet mitti ad superiorem. Quoniam sepe dubitatur quando peuitens remitti debeat... » — Fol. 24. « De articulis fidei. . . » — Fol. 25. » Exposicio dominice oracionis... — Fol. 26. « De septem saeramentis... De septem donis Spiritus sancti... » — Fol. 26 v". « De septem horis canonicis... » — Fol. 27. « De officio misse... De memoriis sanctorum... » — Fol. 27 v°. « De prefacione... Rubrica de pace... » — Fol. 28. « Qualiter oraciones sunt terminande... De dominico die observando..a » — Fol. 28 v°. « De quatuor evangelistis flguratis... »
Fol. 29 v°. Summa de casibus penitencialibus (table). — Fol. 30. a Incipit summa de casibus. Nota sex casus tantum quos débet sacerdos mittere ad episcopum... »
Fol. 62. « Von den dreyn taylen der pùsz, als sint rear im berczn, peichtin mund und genugtbiin in den wercben ist ze wisseu. Wyeposz die sundt sein... »
Fol. 65. Forma confitendi fratris Johannis. « Eminentis devocionis et excellentis discretionis, sanctitatis et pietatis, reverendo patri ac domino domino Rerengario, divina providencia episcopo Tusculano ac curam gerens penitenciarie ["?] summi Pontificis, suus bumilis (ilius et indignus servus, frater Jo[bannes], Ordiuis fratrum Minorum, sub umbra alarum suarum, ejusdem summi PontiGcis penitenciarius[?], obediencia, reverencia et perpetui obsequii famulatum... »
Fol. 93. « De ordinacione officii misse, facta a domino Jhesu Cliristo et sanctis ejus apostolis, demum per summos romanos PontifGces suc- cessivos. Primus et summus Pontifex et sacerdos in eternum... »
Fol. 98 v° « Incipit parvus libellus in quo de dictis sanctorum et doctorum, et maxime sancti Tbome collecta sunt quedam communia et grossa pro novis predicatoribus et fratribus simplicibus... » Suit une table, comprenant 24 cbapitres. — « Sequitur de gracia Dei pri- mum capitulum. Gracia Dei dicitur uno modo bona voluntas... »
Fol. 114. De penitencia. « Si autem aliquis penitet de peccatis... »
Fol. 115-120 v°. Calendrier.
Fol. 121 v°. « De sancto Augustino sermo. Quoniam percussit petram... » (1459).
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 39
Fol. 123 v". De supremo judicio fragmentum, cura explicatione germanica verborum.
Aux fol. 1 et 61 v°, ou lit : « Iste liber est canonicorum regularium monasterii Sancti Pangracii rnartiris, iu Ranshoffen. »
XV* siècle. Papier. 123 feuillets, à 2 col. 293 sur 198 millim. Rel. basane rouge et bois.
54 (Latin 52). Bartholomaei Pisaui de casibus conscientiae.
La plus grande partie du manuscrit, qui provient du couvent de Frenswegen, manque; ce qui reste est endommagé par l'humidité.
Commence, fol. 1, dans l'article Sepultura, III : « In Britannia minori. Responsio... » — A la Gn, fol. 52 : «... Consummatum et finitum est hoc opus in Pysana civitate, per fralrem Bartolomeum, Ordinis Predicatorum, anno Domiui M0 CCC° XXX, vm° die mensis decembris, tempore sanctissimi patris ac domini domini pape Bene- dicti XII. Predictus frater Bartholomeus, compositor hujus libri optimi, obiit anno Domini M' CCC" XLVII0, secunda die julii. Cujus anima requiescat in perpétua tua pace. Amen. » — Suit un petit lexique d'abréviations juridiques. — Hain, n° 2524.
XV* siècle. Papier. 52 feuillets, à 2 col. 293 sur 215 millim. Demi- rel. veau.
o5 (Latin 53). Alberti Magni opéra philosophica.
Incomplet du début. — Fol. 1. Alberti Magni libri de anima. Com- mence au livre Ier, traité Ier, chap. ni : « ...infert passionem anime utroque modo... » — Alberti Magni Opéra omnia, éd. Borgnet, Parisiis, 1890 etsuiv., t. V, p. 121-420.
Fol. 57. Ejusdem parva naturalia. Liber de sensatu et sensato. « Quia autem jam de anima... » — Fol. 75 v°. Liber de memoria et reminiscentia. « Beliquorum autem primum considerandum est... »
— Fol. 79 v°. « Incipit liber de so[m]pno et vigilia... Sompnus et vigilia non sunt passiones nisi animalis... « — Fol. 94 v°. « Incipit liber de morte et vita... Probatum est in fine Celi et Mundi... »
— Fol. 98 v°. «... Et sic finitur liber Alberti Magni de longitudine et brevitate vite, Gtque completus a Thilmanno Tùcris, sabbato die post Xativitatem Marie Virginis, anno Domini M0 CCCC0 XXII0, post nonam horam et antedecimam, ventre jejuno, etc. Rintfleisch. Qui me scribe- bat, Thilmannus nomen habebat. » — Ibidem, t. IX , p. 1-207, 345-371 .
"*0 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
Fol. 99. Quœstiones philosophie», « Dubium est utrum anima ra- cionalis sit essencialiter includens vegetativum... »
Fol. 100. Alberti Magni liber de intellectu et intelligibili. « Incipit liber de intellectu et intelligibili, tractatus primus de natura intellec- tus, capitulum primum de quo est intencio et quis dicendorum ordo Alberti Magni. Sicud a principio istius operis diximus, sciencia de anima... » — Alberti Magni Opéra omnia, éd. Borgnet, t. IX, p. 477-521.
Fol. 110 v°. Quœstiones philosophie». « Motus est triplex... »
Fol. 112. Hemerici [de Caupo] compendium divinorum. « Philoso- phie flores in hoc opusculo sub compendio colligere propono... » — A la fin, fol. 130 : "... Explicit compendium divinorum magistri Heymerici, per Johannem de Cosfeldia scriptum et finitum. »
Fol. 130. Quœstiones philosophie». « Utrum forma tocius a forma partis realiter distincta... » — Fol. 138 v°. « Omnes homines natura scire desiderant. Cujus signum est sensuum dilectio... »
Fol. 146. « De universalibus. Cum animadverterem modernorum fragmenta a doctrina Aristotelis... »
Fol. 179 v°- 180 v°. Quœstiones philosophicœ. « Utrum inten- eiones secunde que sunt primarum... a — Fol. 181. « Divine philo- sophie discussis floribus obscuritatum naturalium perspicuas veritates pro meo facultatis modulo deinceps studeo particulare... » — A la fin, fol. 195 v° : «... Finitum et scriptum anno M0 CCCC0 XXIII, un0 die marcii. ^
Fol. 198. Quœstiones circa libros Alberti Magni. « Circa primum librum phisicorum sit questio ista... » — A la fin, fol. 225 : «... Fini- tum ipso die Exaltationis sancte Crucis, infra septimam et octavam horas de mane, anno Domini M0 CCCC0 XXIII0 . »
Fol. 226 v°. Compendium ex commento Alberti Magni supra trac- tatu de generatione et corruptione. « Non solum liber de generacione et corrupeione Aristotelis congrue tercium locum inter libros philo- sophie naturalis tenet... » — A la fin, fol. 233 v° : « ... Explicit compendium extractum ex commento Alberti supra de generacione et corrupeione, finitum in crastino Exaltacionis sancte Crucis, anno Domini M" CCCC0 XXIII0. »
Fol. 234. Compendium ex libro meteorum Alberti Magni. — Les premiers mots sont effacés.
Fol. 243. Quœstiones philosophicœ. « Utrum simplex celi subs- tancia... »
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 41
Fol. 244. Compendium ex libre- ethicorum Alberti Magni. « Hiuc de ultimo hominis bono... » — A la fin, fol. 256 v" : « ... Scriptum et finitum anno Domini M0 CCCC0 XXIII0, die xma mensis aprilis. »
Fol. 257. Libr*i duo de causis. « Omnis causa primaria plus est iufluens super causatum suum quam secundaria et universalis... »
— Fol. 264. « Incipit liber secundus causarum, de determinacione causarum primariarum, cujus primus tractatus est de potenciis et vir- tutibus causarum primariarum, capitulum primum de nomine quo antiqui nominaverunt librum de causis primariis. Cum in superioribus habitum sit de proprietatibus ejus... » — Finit au milieu du cha- pitre Vdu traité II, fol. 274 v° : « ... ex quo sequiturquod intelligencie inferiores. » — Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 274 feuillets, à 2 col., plus fol. 258 bis. 300 sur 210 millim. Rel. veau et bois.
06 (Latin 54). Processus in causa canonisationis Pétri de Luxem- burgo.
Fol. 1. « Modus procedendi circa canonizationem beati Pétri de Lucenburgo, olim cardinalis Sancti Georgii a[d] Vélum aureum... ■>■>
Cf. Acta Sanctorum, julii t. I, p. 486, et suiv. Cat. yen. des man., t. XXIX, p. 1345.
Additions d'une main du XIXe siècle, probablement celle de Giov. Franc. Gamurrini, qui a donné en 1878 le présent manuscrit à la Ribliothèque de Strasbourg.
Fol. 2. Table en français. — Fol. 22 v°. Biographie abrégée de Pierre de Luxembourg. — Fol. 335. Copies de documents relatifs à son procès de canonisation. — Fol. 353. Testament de Jeanne de Luxembourg (1430).
XVe siècle. Papier. 356 feuillets. 300 sur 218 millim. Demi-rel. parchemin.
57 (Latin 55). Quodlibet primum, sextum et septimum cujusdam magistri Johannis.
Fol. 1 . Primum quodlibet. « Queritur primo de pertinentibus ad Crea- torem. Utrum esse divina determinetur per aliquam proprietatem... »
— Fol. 9 v°. » Prima questio 6' quolibet magistri Johannis. Prima questio est utrum sciencia... » — Fol. 43. « Questio prima V quo- libet ejusdem. Prima questio est utrum relacio...» — Fol. 70. Table.
MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XIVe siècle. Parchemin. 70 feuillets, à 2 col. 285 sur 213 millim. Demi-rel. parchemin.
58 (Latin 56). Historia Ernesti, ducis Bavarise et'Austriee. Fol. 2. « Incipit hystoria Hernesti, ducis Austrie Bavarieque, filii
sancte Adelhaydis, uxoris postea Ottonis imperatoris. Antiquis in temporibus monarchiam tam Bavarie, quam Austrie dux quidam Hernestus... »
XV" siècle. Papier. 28 feuillets. 210 sur 155 millim. Cartonné.
59 (Latin 57). Thomœ de Aquino liber de veritate catholicœ fidei contra errorem infidelium, liber Sententiarum alphabetice dispo- sitarum.
Au fol. 1, on lit : « Liber monasterii Nemoris Béate Marie virginis, prope Northorn, Ordinis canonicorum régule sancti Augustini, quem legavit nobis honorandus dominus et magister Bernardus Wernyng, alias de Bocborst, decanus Sancti Martini, monasterii amicus et fautor noster specialis » (Frenswegen).
Fol. 2. Table. — Fol. 2 v°. u Incipit liber de veritate catholice Gdei contra errorem inûdelium, editus a fratre Thoma de Aquino, Ordinis fratrum Predicatorum. Capitulum primum, quod sit ofûcium sapientis . Veritatem meditabitur guttur meumet labiameadetestabunturimpium. Proverb. VIII. Multitudinis usus quem in rébus nominandis sequen- dum... » — Hain, nos 1385 et suiv.
Fol. 326. Liber Sententiarum alphabetice dispositarum. « I. De abbate. Philaretus in tractatu de naturis morborum a capite... »
Fol. 366 v°. Table. — Fol. 367. « Ista sunt nomina pbilosopho- rum et doctorum qui allegantur in precedenti tractatu... »
Au fol. 368, note relative à des livres de la bibliothèque du cou- vent, détenus par divers personnages.
XVe siècle. Papier et parchemin. 372 feuillets, à 2 col. 290 sur 200 millim. Rel. veau et bois.
60 (Latin 58). Lectionarium.
Incomplet du début; provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier et parchemin. 316 feuillets, à 2 col. 290 sur 210 millim. Rel. veau et bois.
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 43
61 (Latin 59). Lettres de noblesse des frères Laurent-Michel- Boniface et Jean-André-Jacques Dizent de Felsenthall.
Lettres délivrées par l'empereur Léopold I" et datées de Vienne, 14 avril 1689. — Au fol. 1 v", armes peintes de Felsenthall.
XVII" siècle. Parchemin. 6 feuillets. 305 sur 240 millim. Rel. velours rouge.
62 (Latin GO). Lectionarium.
Incomplet du début; provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 190 feuillets, à 2 col. 287 sur 210 millim. Rel. veau et bois.
65 (Latin 61). « De carminé Sophocleo OEdipi Colonei commen-
tatio Francisci Notthoffii, Ueberruhrani, 1866. »
XIXe siècle. Papier. 24 feuillets. 275 sur 220 millim Cartonné toile.
64 (Latin 62). Lectura super secundo libro Decretalium Gre- gorii IX et super quarto eorumdem a Jacobo de Zoccis ; tractatus de modo studendi.
Fol. 1. Lectura super secundo libro Decretalium Gregorii IX. a Rubrica 5a de judiciis coutinuatur ad précédentes tribus modis. Prima secundum Goff[redum]. »
Fol. 204. a Dominus Jacobus de Zoccis super quarto libro Decreta- lium solempnis, quam aliquis doctorum Padue scripsit, anno Domini M0 CCCC0 XXXVIII0, et ego Nicasius Grieten sub eo presens opus col- legi... n — Fol. 205. « Quoniam omnis racio superne créature vel terrene... » — Fol. 230. « De desponsacione impuberum. Viso de sponsalibus in génère... »
Fol. 242. Tractatus de modo studendi. « Circa quid animadverten- dum quod non est meum propositum de hac re doctrinam novam... » — Finit, fol. 246 v° : «... cum electis gloriam sempiternam. Finis hujus tractatus de modo studendi. »
XVe siècle. Papier. 247 feuillets, à 2 col. jusqu'au fol. 228. 338 sur 243 millim. Rel. veau et bois.
65 (Latin 63). Conradi Lycosthenis prodigiorum ac ostentorum chronicon, ab anno MDLVII usque ad annum MDCXXXVII1 conti- nuatum.
44 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Fol. 1. Table de Conr. Lycosthenes, Prodigiorum ac ostentorum chro- nicon..., Basilcre, Henr. Pétri, 1557, in-fol.
Fol. 15. Chrouicon continuatum. « Annus MDLVII. Anno hoc die i lunae post Galli mane, Johan Kyster, carrucarius Winterthurie... » — Finit, fol. 103 : « ...MD C XXXVIII, 12decembris. Norimbergenses tem- pestas, fulmine, grandine, fulgine et nimbis et vento procelloso terribi- lis consternatos reddidit, cui accessit ecclipsis aspectu formidabilis, que tune temporis observabatur. »
XVIIe siècle. Papier. 103 feuillets, à 2 col. 300 sur 195 millim. 1 Demi-rel. veau.
6(j (Latin 64). Sermones, etc.
Au premier feuillet de garde et à l'intérieur de la couverture : « Iste liber est Sancti Pangracii in Ranshoven, matris Christi. »
Fol. 1. « Registrum hujus libelli... »
Fol. 2. Sermons. — « De Adventu Dominini in mundum, non solum megacosmum... » — Fol. 13. De Xativitate Domini. « Fluvius egrediebatur de loco voluptatis... » — Fol. 24. De Epiphania Domini. « Ecce m agi ab Oriente venerunt... » — Fol 36. De pas- sione Domini. « Egredimini Glie Syon... » — Fol. 49 v°. De resurrec- tione Domini. « Surrexit Dominus vere et apparuit Symoni... » — Fol. 60. De Ascensione Domini. « Qui descendit ipse est qui ascen- dit... » — Fol. 68 v°. De sancto Spiritu. « Accipite Spiritum sanc- ! tum... » — Fol. 81 v°. De sancto Johanne Baptista. « Fuit horno missus a Deo... » — Fol. 95. De apostolis Petro et Paulo. « Saul et Jonathas amabiles... » — Fol. 105 V. De Omnibus sanctis. « Tris- ticia vestra vertetur in gaudium... » — Fol. 120. De Purificatione beatee Virginis. « Postquam impleti sunt dies purgacionis Marie... » — Fol. 130 \°. De Annunciatione béate Virginis. « Ave Maria, gracia plena... » — Fol. 141 v°. De Assumpcione. « Que est ista que ascen- dit... » — Fol. 154. De Nativitate béate Virginis. » Fecit rex Salomon thronum de ebore... »
Fol. 176. De decimis quindecim quaestiones pulchrae Andréa? Hispani de [Esjcobar. « Dccimarum solucionem et primiciarum ac oblacio- num... » — Finit, fol. 196 : « ... et pro me paupere episcopo Ayacensi, Hyspano, Ordinis sancti Benedicti, dicat Pater noster, etc. 1 Amen. »
Fol. 196 v°. De dedicacione ecclesiaî très sermones. « Sanctificavi
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 45
domum raeam... » — Fol. 206. « Sermo de novem alienis peccatis. Ab alienis parce servo tuo... »
Fol. 209. « Sermo in octava Pasche Jacobi de Voragine. Cum esset sero die illa, una sabbatorum... » — Fol. 211. « Alius sermo de eodem Jacobi de Voragine. Infer digitum tuum hue et vide manus meas... »
Fol. 213 v°. « In die Parasceves sermo. Spiritus sanctus est pro nobis... »
Fol. 217 v°. « In octava Pasche sermo contracti. Venit Jhesus januis clausis... »
Fol. 219 v°. « Sermo de peccatis mortalibus. Peccatum cum con- summatum fuerit... •>■>
Fol. 222 v°. « Sermo de prima confessione et satisfactione . Ecce nunc tempus acceptabile... »
Fol. 228. « Sermo de decem preceptis. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata Dei... » — A la fin, fol. 233 : « ... Hec brueder Hain- rich Lerenpecher de Pfarkirchen . . . »
Fol. 233 v°. Quaestiones duae de Adventu Domini. « Mitte, Domine, quem missurus es... »
Fol. 234. « Queritur alia questio. Solet queri a quibusdam utrum homo esset conditus, si angélus non fuisset lapsus... »
Fol. 236. « Compendium quarti libri théologie Alberti Magni de reparacione anime. Sicut Deus est principium effectivum. .. »
Fol. 244. Tractatus optimus de aliquibus quaestionibus. Table. — Fol. 245. « Indica mihi si nosti omnia in qua via... »
Fol. 260. Materia optima de morte et de preparatione mortis Mar- tini Appfentaler. « Memini me in superioribus quandam distinecio- nem... » — Finit, fol. 282 : « ... patet ex hiis quomodo débet se homo mediocriter habere in temptacionibus cont[r]a spem instantibus. Amen, etc. M. Appfentaler, etc. »
Fol. 284. Sermons. « Egredimini, filie Syon, et videte regem Salo- monem in dyademate... Cantic. III0. In hiis verbis homo fidelis... »
Fol. 318. Sermones de passione Domini. « Passio Domini. Egressus Jhesus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat ortus. Joh. 18°. Considerando diem hodiernam... »
Fol. 342. Septem verba dicta a Christo in cruce. « Item nota que Christus gessit pro salute nostra, gessit et exprimuutur septem verbis dictis a Christo in cruce. Primum verbum Domini in cruce fuit... »
/*6 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XV* siècle. Papier. 344 feuillets. 212 sur 145 millim. Rel. basane rouge et bois, à fermoirs.
67 (Latin 05). Formalitates Stephani Brulefer.
Fol. 2. « Formalitates Stepliani Brulefer. Incipiunt profundissimi sacri eloquii professons aime Universitatis Parisien sis, fratris Steffani Brulefer, Ordinis Minorum de Observancia, declaraciones ydemptita- tum et distinccionum rerum in doctrinam Doctoris subtilis. Post hujus tituli declaracione animo advertendum est... » — Hain, n° 4005.
Fol. 104 v°. « Questio tbeologalis sub Stephano Prulefer. Utrum supremus omnium artifex Deus... « — Finit, fol. 100 : «... Feria 3*, hora duodecimain stuba Minorum, in Mayuncia, sub maystro Stepbano Pruliffer, respondit frater Jobannes de Landenburg, Ruel dictus, non sine angustiis, quia hujusce palestre non fuit assuetus. »
Fol. 109. « Questio quotlibetaris penultima de quolibet Scoti. Utrum sacerdos obligatus ad dicendum missam pro uno... » — Au fol. 111 v°, ce titre courant : « Questio penultima quotlibetaris Scoti, cum adjectis magistri Stepliani Prulefer. » La première partie du manuscrit manque; elle contenait, d'après une étiquette collée sur la couverture, des opuscules de saint Anselme.
XVe siècle. Papipr. 124 feuillets. 205 sur 140 millim. Reliure peau de truie et bois, à fermoir.
68 (Latin 00). Commentum Evangeliorum dominicalium.
Le début manque. — Commence, fol. 1 : « In die Pasche... Quid per demonstracionem loci... » — A la fin, fol. 131 v° : « ... Explicit com- mentum Ewangeliorum dominicalium, scriptum anno Domini M°CCCC°XV». »
Au fol. 132 v° : « Iste liber speetat ad monasterium Vrendeswede [Frenswegen] prope Northorn, Ordinis Canonicorum regularium.
XVe siècle. Papier. 132 feuillets, à 2 col. 208 sur 143 millim. Rel. veau et bois.
60 (Latin 67). Sermones de tempore et de sanctis. Fol. 1. Sermones de tempore. « Joacbym, summus pontifex, venit ab Jherusalem in Betuliam... " — Fol. 118. Table.
Fol. 120. Sermones de sanctis. « Tabula... » . — Fol. 121. « I. A m-
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 47
bulans Jhesus juxta mare Galilée vidit duos fratres... » — Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 217 feuillets. 213 sur 145 inillim. Rel. veau et bois.
70 (Latin 68). S. Augustini diversorumque auctorum opéra theolo- gica.
Fol. 1. «De sedecim utilitalibus que proveniunt hominibus horis canonicis dévote insistentibus. Qui horas canouicas bene et dévote per- solvit... «
Fol. 2. « De multimoda oracionis effîcacia, ex primo libro vite Domini. Fréquenter Dominus discipulos ad orandum monuit... »
Fol. 3. « Incipit liber beati Augustini episcopi de fide ad Petrum monacbum. Epistolam, fili Petre, tue caritatis accepi... » — A la Gn, fol. 16 \° : « Explicit liber Augustini de fide ad Petrum, anno Domini 1462, la octava augusti. » — Migne, Pair, lat., XL, col. 753-780.
Fol. 17. Nicolai de Dinkelsbùhl Spéculum amatorum mundi. « Inci- pit tractatus qui intitulatur Spéculum amatorum mundi. Videte quo- modo caute ambuletis... » — A la fin, fol. 22 : « ... 1462. Explicit Spéculum amatorum mundi, compositum ab egregio doctore Nicolao Dunkcbelspuhel. »
Fol. 23. « Incipit liber de ccntemptu mundi domini Innocencii, pape III1. Domino patri karissimo Petro, Dei gracia Portuensi epi- scopo... » — A la fin, fol. 42 : « ... Finitus est iste tractatus anno Domini 1462°, feria 2a post Udalrici episcopi, per B. H. in Mattzee. » — Migne, Pair, lat., CCXVII, col. 701-746.
Fol. 42 v°. » Incipit tractatus quatuor novissimorum. Memorare novissima tua et in etcrnum non peccabis, Ecclesiastici VII0. Sicut dicit beatus Augustinus libro suarum meditacionum... (1462). »
Fol. 71 v°. « Incipit tractatus magistri decretorum doctoris Johan- nis [de Deo] de penitencia. Ego, Jobannes de Deo, servus sanctitatis vestre, post multos libellos... »
Fol. 95 v°. « Incipit liber sancti Augustini de honcstate mulierum. Nemo dicat, fratres, quod in temporibus nostris... » — Migne, Pair, lat., XXXIX, col. 2301-2303.
Fol. 97. « Incipit liber de contemptu mundi ad clericos beati Augustini. Audite, fratres karissimi, salutiferam patris nostri doctri- nam... (1462). « — Migne, Pair, lat., XL, col. 1215-1218.
48 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Fol. 99 v°. De confessione tractatus. « Audite discipli nam et estote sapientes... »
Fol. 101 v°. « De periculis que sepe accidunt circa sacerdotis offi- cium. Contingit enim quandoque, cum sacerdos pervenerit ad egro- tum... (1463). »
Fol. 103. Ansclmi deploracio virginitatis. « Anima mea erupnosa, anima, inquam, misera... » — A la fln, fol. 104 v° : «... Explicit de- ploracio virginitatis sancti Anshelmi. »
Fol. 104 v°. Liber Hugonis de claustro animae. « Introduxit me rex in cellam... » — A la fin, fol. 106 v° : «... Explicit liber Hugonis de claustro anime. »
Fol. 107. Meditatio. « Domine Jhesu Christe, redemptor, mea salus... » — A la fin, fol. 108 : « ... 1464*. Explicit medi- tacio sive oracio ad accendendum amorem Jhesu Christi, nostri redemptoris. »
Fol. 108. Meditatio sancti Bernardi. « Verbum meum est ad te, o rex seculorum... » — A la fin, fol. 111 : « ... Explicit meditacio beati Bernardi. »
Fol. 111 V. De quinque solempnitatibus. « Cum seeundum viro- rum venerabilium... »
Fol. 120 v". Liber vitae. « Liber iste intitulatur liber vite, quia ejus materia... »
Fol. 134. De Imitatione Christi libri Mil. Table. —Fol. 134 V. « Qui sequitur me non ambulat in tenebris... » — A la fin, fol. 171 v° : « ... 1464". Et sic est finis hujus tractatus qui intitulatur de Imitacione Christi, finitus per me Bolfg. Haselperger, tune tem- poris rectorem sanctorum in Matinkofen. »
Fol. 172. Hugonis de Saucto Victore liber de arrha animae. « Lo- quar secreto anime mee... » — A la fin, fol. 176 : « ... 1464, festis Trinitatis. B. H. g. Explicit liber Hugonis de arra anime. » — Migne, Pair, hit., CLXXVI, col. 951-970.
Fol. 177. Traité de théologie. « De portis silvestribus per quos so- domite... »
Fol. 188. « Ysidorus de summo bono... (v)uod Deus summus et incommutabilis sit. Capitulum lm. Summum bonum Deus est quia incommutabilis est... » — A la fin, fol. 245 : «... Explicit Ysidorus de summo bono etc., anno Domini 1464", in vigilia Circuncisionis Domini. »
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 49
Fol. 245 V. « Albertus Magnus de conflictu virtutum et viciorum. Sunt quedam vicia que fréquenter... » — A la Gn, fol. 271 v° :
« Laus tibi sit, Ghriste, Libellus explicit iste, Quem de virtutibus Magnus Conscripsit Albertus. »
Fol. 272. « Incipit tractatus magistri Johannis Gerson, cancellarii Parisiensis, de decem preceptis de confessione et sciencia mortis. Cristianitati suus qualiscuuque zelator. . . » — Jo. Gersouii, Opéra omnia, op. L.-Ell. Dupin, I, col. 427-450.
Fol. 286 v°. « De modo confessionis et absolucionis sacramentalis, responsio magistri Johannis Gerson, cancellarii Parisiensis, super questione sibi facta de statuto Ordinis Karthusiensium... Confessio sacramentalis fundatur in solo jure divino... » — Ibidem, II, col. 460-461.
Fol. 287 v°. « Magistralis et brevis distinctio predicti magistri [Johannis Gerson] de modis excommunicacionum et irregularitatum et absolucionibus ab eisdem. Excommunicacionum tôt sunt gênera... » (1465). — Ibidem, II, col. 403-405.
Fol. 289 v°. « Sequitur tractatus magistri Henrici de Hassia de com municantibus et celebrantibus. Si quis desiderat experiri utrum sit melius ... » — A la fin, fol. 292 v° : «... 1465. B. H. Et sic est finis hujus tractatus magistri Henrici de Hassia de communicantibus et cele- brantibus. »
Fol. 293. Sermon. « Jhesus Christus, dominus noster, mundi Sal- vator, creans salutem nostram, loquitur omnibus nobis, sicut scribitur Matheus 7 : Intrate per angustam portam... »
Fol. 297. « Incipit tractatus qui intitulatur Spéculum anime magis- tri Henrici de Hassia, brevis et bonus. Anima mea, novi quod curiosa sis... » (1465.)
Fol. 305. « Augustinus de sanitate anime. Nostis, fratres karissimi, omnes homines sanitatem corporis querere... »
Fol. 305 v°. S. Augustini contra aruspices et sortilegos. « Bene nos- tis, fratres karissimi, me vobis supplicasse... » — Migne, Pair, lat., XXXIX, col. 2268-2271.
Fol. 307 v°. Sentences extraites des œuvres de saint Bernard.
XVe siècle. Papier. 307 feuillets. 218 sur 155 millim. Rel. basane rouge et bois.
t. xlvii. 4
50 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
71 (Latin 69). Obsequiale domus Aulae Mariae in Kuchsheim, Ordi- nis Carthusiensium.
Fol. 1 vn. « Item pro quolibet persona professa et recenter defuneta sequencia fiunt in domo Buxie... » — D'une main pins récente que le reste du manuscrit.
Fol. 6. « Obsequiale domus Aule Marie in Bucbshaim, Ordinis Car- tusiensium, modum continens egrotum fratrem in Ordine Cartusien- sium visitandi, inungendi et communicandi, morientique assistendi ac defunctum sepeliendi, sumptum ex Ordinis ejusdem statutis et glosa eorumdem, necnon ex domorum nonnullarum consuetudinibus. Modus visitandi egrotum ad inungendum et communicandum. Cum frater egrotus seu infirmus putatur... » — A la fin, fol. 50 v° : «... Explicit Obsequiale, anno Domini 1504, in die Marie Magdalene. Frater Andréas Seyter. »
Fol. 52. « Sequuntur vigilie mortuorum ad vesperas. Antipbona. Dirige. Psalmus. Verba mea auribus percipe, Domine... »
Fol. 65 v°. « Sequitur confessio pro infirmis. Ego reus et peccator maximus confiteor Deo omnipotenti... »
XVIe siècle. Papier. 67 feuillets. 205 sur 145 millim. Rel. veau et bois, à fermoir.
72 (Latin 70). Sermones de tempore.
Fol. 1. Vers latins sur les livres dont se compose la Bible.
« Sex prohibct, precant Abcl, Enoch et archa fit, intrant... i
Fol. 14. «Sermones de tempore cujusdam sacre théologie professons eximii, et primo in Adventu Domini ewangelium. Cum appropinquasset Jhesus Jherosolimis. Math. XXI. Thema. Ecce rex tuus venit tibi man- suetus. Math. XXI et originaliter, Zach. IX0. In precedentibus domi- nicis et per totam estatem usque hodie... » (1467). — Au dos du volume Paul Wann est donné comme l'auteur de ces sermons qui dif- fèrent de ceux qui ont été imprimés sous ce nom.
XVe siècle. Papier. 288 feuillets. 218 sur 145 millim. Rel. basane rouge et bois, à fermoirs.
75 (Latin 71). Expositio in Pater noster; yEgidii Romani Spéculum beatae Mariae in angelica salutatione.
Fol. 1. Expositio in Pater noster. Douze feuillets manquent au dé-
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 51
but. Commence : «...et sapientissimus et quod ipse est ille Deus noster... »
Fol. 67 v°. /Egidii Romani Spéculum beatae Mariae in angelica salu- tacione. « Prologus in Spéculum béate Marie in angelica salutacione. Quooiam, ut ait beatus Jberonimus, nullum dubium est. . . » — A la fin, fol. 102 : «... Finitus anno DominiM0 CCCC0 XX°quinto, Kalixti, pape et martiris, per fratrem Egbertum de Almelo. Explicit Spéculum béate Marie in angelica salutacione, traditum a fratre Egidio Romano, doctore in theologia, Ordinis heremitarum sancti Augustini. »
Au fol. 102 v°, note relative au précédent ouvrage : « Ave gracia plena. Bene plena, quia Deo, et angelis et hominibus grata... »
Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 102 feuillets, à 2 col. 212 sur 150 millim. Rel. veau et bois.
74 (Latin 72). Opéra varia theologica.
A l'intérieur du premier plat de la couverture : « Registrum libri. »
Fol. 1. Nota circa quemdam sermonem de Nativitate Domini.
Fol. 2. De miseria mortis transitus quinque particulœ. « Cum de presentis exilii miseria mortis transitus... »
Fol. 14. Proverbia. — Rationes consolationis.
Fol. 15. « Qualiter peccator débet accedere ad confessionem. Exem- plum. Erat quidam sanctus abbas cecus... »
Fol. 25 v°. « Nota quod in tempore feriarum possunt contrahi spon- salia... »
Fol. 26. Compendium pro usu introductionum tbematum. « Incipit prologus compendii secundum auctoritatem Philosophi et quorundam aliorum, pro usu introduccionum thematum ipsorum predicatorum ad populum, simul ac in artibus studere volencium. Cum enim Aristo- telice tam ad populum predicanti... »
Fol. 36. Sermones in Quadragesima. « Dominica 2" in Quadragesima. Egressus Jhesus secessit in partes Tyri et Sydonis, Matthei 15. Hoc ewangelium dicit de muliere Chananee, id est von eynem haydnischem weyb... »
Fol. 46 v°. « Ibi ponuntur casus qui impediunt bominem quare ad sacramentum ewkaristie non débet accedere. Sequitur inde. Antequam ad casus sew impedimenta a sacramento... »
52 MAXTSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
Fol. 52. Sermones. « In cena Domini sermo. Sic comedetis illum, renés vestros attingetis... » — Fol. 68. « Passio Domini secundum qua- tuor ewangelistas. Egressus Jhesus cum discipulis suis trans torren- tem Cedron, ubi erat ortus. Johannis 18. Considcrando diem hodier- nam... » — Fol. 75. « In die resurrectionis Domini sermo. Maria Magdalena, et Maria Jacobi et Salomee emerunt aromata ut venientes ungerent Jhesum, Marci ultimo. In presenti euangelio facit men- tionem... » — Fol. 113 v°. « Sermo de sancto Rudberto. Proposui facere exbortaeionem pro bodierno festo, scilicct Rudberti, nostri patroni sanctissimi... »
Fol. 138 v°. Quaestiones philosopbicae. « Queritur quare anima corpori est conjuncta... »
Fol. 139 V. « De proprietatibus elemeutorum. Terra est frigida et sicca... »
Fol. 140 v°. De passione Domini consideratio. « 0 vos omnes qui transitis per viam... »
Fol. 141. De passione Domini. « Egresus Jbesus cum discipulis suis trans torrentem Cedron ubi erat ortus. Jobannis 18° capitulo. Sapiens Ecclesiastes dicit : Omne tempus suum tempus babet... »
Fol. 162. « De purgatorio. Purgatorius ignis corporalis est... »
Fol. 162 vc. « Quorum suffragia. Ad hoc quod valerent suffragia, requiritur aliquid ex parte recipientis... »
Fol. 163. Sermons. « Sermo bonus de animabus... Memor esto judicii mei... » — A la suite notes diverses de théologie.
Fol. 174. Sermons. « In Xativitate Domini. Parvulus natusest nobis. In istis verbis tria notantur... »
Fol. 201 v". Tractatuli varii theologici. « De corpore Cbristi. Cor- pus Christi est egrotis medicina... » — Fol. 202. « De prohibi- tione communionis. Quatuor gênera hominum excludebantur... » — Fol. 202 v°. u De septem clamoribus Christi. Cristus septem cla- : mores... » — Fol. 203. « De distinctione creaturarum liber 2a% xir capitulo. Summe bonitatis triplex est effluxio... » — Fol. 204 v°. ; « De casu primi hominis. Invidens au tem dyabolus felicitati hominis... »
A l'intérieur du dernier plat de la couverture : « Débet autem ipsa mors expectari non solum pacienter sed letanter... n
XVe siècle. Papier. 208 feuillets, plus fol. 14 bis, à 2 col. à partir du fol. 163. 215 sur 145 millim. Rel. peau blanche et bois, à fermoir.
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 53
7;> (Latin 73). Ciceronis liber de scnectute, etc.
Fol. 1. Ciceronis de senectute. « Marci Tulii Ciceronis Arpinatis, oratorum maximi, ad Marcum Catonem de senectute, qui et Cato major, liber incipit.
0 Tîte, si quid ego adjulo curamve Icvasso... j
Fol. 25. « Incipit accessus metricam ducturus ad artem similiter prosaicam, ut punctis debitis distinguantur. Circa naturam de punc- tis sunt quinque videnda... »
Fol. 35 V. « M. T. Cicero de numerosa oratione ad Tironem. M. T. Cicero s. d. suo Tironi. Accipe quod saepius quesivisti, qua pos- sis ratione claudere orationem in monosillabis... »
Fol. 36 v°. Règles de prosodie. « Pirichius duabus brevibus con- stat, ut fuga... »
Fol. 37. Règles de grammaire. « Agnicio prime declinacionis... »
Fol. 37 v°. Règles de composition attribuées à Guarino par la table qui se trouve en tête à l'intérieur de la couverture. « Quom omnis commode et perfecte eloquutionis praeceptio in très partes sit distributa, scilicet elegantiam, compositionem et dignitatem, illud genus quod ad compositionem attinet tribus in rébus est positum... »
Fol. 54. a Phoce grammatici de aspiracione tractatus féliciter incipit. De aspiracione dicturi sumus. Omnia nomina greca in capite suo <1> literam habentia... » — A la un, fol. 55 v° : «... Finis Papie. »
Fol. 56. « Apulei de nota aspiracionis tractatus fœliciter incipit. Omnis aspirationis nota aut principalis... » — A la fin, fol. 63 : «... Apulei de nota aspiracionis tractatus finit. Papie, 15 kal. februar. »
Fol. 64. « Apulei de diphtongis quod invenitur ex scriptis fœliciter incipit. Diphtongi quibus veteres utebantur Latini... » — A la fin, fol. 68 v° : « ... Apulei de dipbtongis quod invenitur exscripsimus. Finitum Papie, 14 kal. februarias. »
Fol. 69. « Guarini Veronensis, viri doctissimi, de diphtongis ad Florium Valerium tractatus incipit. Guarinus Veronensis Florio Vale- rio salutem plurimam dicit. Si vales gaudeo... » — A la fin, fol. 73 : «... Guarini Veronensis, viri doctissimi, tractatus de diphtongis finit. Papie, 13 kal. februarias. »
Fol. 7 4. Flaccii Persii Satirarum liber, cum prologo et glosis. « Satira genus lauris multis ac variis frugum generibus plene... » — Fol. 75.
« Nec fonte labra prolui caballino... »
54 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Au fol. 1. Lettre ornée et armes peintes.
XVe siècle. Papier et parchemin. 87 feuillets. 235 sur 167 millim. Rel. veau et bois.
76 (Latin 73). Persii Satirarum liber.
Fol. 1. « A. Persii Volaterrani Satyrarum libelli initium.
Nec fonte labra prolui caballino... »
Le texte s'arrête au vers 86 de la 5° satire.
XVe siècle. Parchemin. 10 feuillets. 165 sur 105 millim. Demi-rel. parchemin.
77 (Latin 74). Henrici de Frimaria proeceptorium, etc.
Fol. 1. « Preceptorium magistri Henrici de Frimaria, » d'après l'in- dex des ouvrages contenus dans le manuscrit, aux premiers feuillets de garde. « Beatus homo quem tu erudieris, Domine... »
Fol. 41 v". De religione nostra et de tribus ejusdem punctis. « Religio munda et immaculata aput Deum hecest... »
Fol. 55. De septem viciis capitalibus. « Regiua est superbia, quem que capit... »
Fol. 58 V. « Circamodum lugendi amicos decedentes... »
Fol. 62. « Tractatus qui vocatur Régula decimarum pro plebanis omnium ecclesiarum Christi fidelium beneGciatis incipit, compilatus in insula maris Corsice per in theologya magistrum Andream Hyspanum, Ordinis sancti Benedicti, pauperem episcopum Ayacensem, olim Civita- tensem, predicandus populis diebus festivis. Decimarum solutionem et primiciarum et oblacionum... » — A la Gn, fol. 102 : «... Explicit trac- tatus de decimis, qui vocatur Régula decimarum presbiteris curatis omnium ecclesiarum in insula maris Corsice, per in theologya magis- trum Andream Hyspanum, Ordinis sancti Benedicti, pauperem episco- pum Ayacensem, olim Civitatensem, predicandus populis diebus fes- tivis, per manus C. Byscholffdorffer, in vigilia Jacobi, anno Domini M°CCCC°, 1443" etc.
Fol. 109. Nicolai de Dinckelspuhel expositio in Pater noster. « Si quid petieritis Patrem in nomine meo dabit vobis, Joh. XVI. Sanctus Cristoforus super illo... »
Fol. 160. De oratione. « Petite et accipietis, Joh. XVI. Quicumque peticionem suam exaudiiï desiderat... » Inachevé.
UNIVERSITAIRE ET REGIOMALE DE STRASBOURG 55
Fol. 169. « Incipit tractatus de passione Domini, editus a reve- rendo magistro ac sacre pagine professore dignissimo, fratre Michaele de Massa, Ordinis fratrum heremitarum sancti Augustini. Aageli pacis amare flebunt, Ys. 33°. In sacra Scriptura invenitur fletus cordialis... »
Fol. 205 v°. « Scrmo de passione Domini. Dominus et salvator noster, appropinquante illa benedicta Iiora... »
Fol. 217. Sermones de beata virgiue Maria. « Beatam me dicent omnes generaciones, Luc. 1. Johannes de Geminiano dicit... »
XVe siècle. Papier. 288 feuillets. 217 sur 145 millim. Rel. basane rouge et bois.
78 (Latin 75). Sermones S. Bernardi super Evangelia dominicalia. Commence, fol. 1 : « Erunt signa in sole et, Luc. IL Quamvis Jhe-
sus Christus in morte cujuslibet singulare judicium... « — Fol. 70. u ... Explicit biemale opus Abbatis super Eu angelia dominicalia. Finitum in Octiversen [?] per Jobannem Mesmaker, presbiterum, anno Domini 1456,inprofesto sancti Sixti, papeetmartiris. Deo gracias. » — Fol. 71. « Maria Magdalene et Maria Jacobi et Salome emerunt aromata, etc., Marci ultimo. Ad hoc quod homo consolacionem habeat... » — A la Gn, fol. 208 : «... Et sicliniuntur sermones Abbatis supra Ewangelia domi- nicalia, scripti per Johannem Mesmaker de Scbuttorpe, anno Domini M°CCCCLVI, ipso die mellillui doctoris beatissimi Bernardi, abba- tis Clarevallis. Benedictus sit Jhesus et pia mater ejus Maria. Amen. »
Provient du couvent de Frensvvegen.
XV8 siècle. Papier. 212 feuillets, à 2 col. 212 sur 143 millim. Rel. veau et bois, à fermoir.
79 (Latin 76). Marci monacbi, epistola in visionem Tundali; S. Hieronymi super evangelium Lucae, etc.
Au fol. 1 : « Liber Nemoris Béate Marie virginis, Ordinis Canoni- corum regularium prope Northoern » (Frenswegen) .
Au fol. 1 v°, table des ouvrages contenus dans le manuscrit.
Fol. 2. « Incipit epistola Marci monachi in visionem cujusdam militis Hybernensis, nomine Tundali. Hibernia insula est in ultimo occidentali occeano... »
Fol. 19. « Incipit prologus beati Jheronimi presbiteri in tractatum super evangelium Luce : Missus est angélus Gabriel, etc. Sicut pru-
56 MANUSCRITS DU LA BIBLIOTHÈQUE
dens paterfamilias profert de thesauro suo... » — Fol. 19 V. « Incipit tractatus. Osculetur me osculo oris sui... » — A la fin, fol. 40 : «... Ex- plicit tractatus beati Jheronimi prcsbiteri in tractatum super evange- lium Luce : Missus est angélus Gabriel, anno Doinini M CCCC LXIIII, in anteprofesto Annunciacionis béate semper virginis Marie, tune cadente in die Palmarum, de quo sit benedictus Chris tus, ejusdem Marie filius benedictus. »
Fol. 41. Devota dicta super missam. « In nomine Domini. Amen. Exigis a me, frater dulcissime in Domino, ut circa canonem misse ali- quas tibi meditaciones compendiosas depingam... »
Fol. 65. Jordani de Quedlinburg de passione Christi. « Prologus magistri Jordani de sexaginta quinque articulis passionis Domini. In- spice et fac secundum exemplar... » — Hain, n° 9438.
Fol. 117 v°. Sermones. « In synodo. Posuit stellas in firmamento celi, Gen. 1° capitule Volens Deus pater luminum... »
Fol. 127. Excerptum libri qui dicitur de consolatione theologia?. « Quoniam, secundum apostolum, quecunque scripta sunt ad nostram doctrinam scriptasunt ut per consolationem... » — A la fin, fol. 175 v° : i «... Finitum neenon completiun sub anno Domini M0 CCCC0 XXV0, in die decolacionis sancti Jobannis, bora septima de mane in Hyldensym a baculario Heydelbergensi. »
Fol. 175 v°. De Imitatione Jesu Christi liber primus. « Qui sequi- tur me non ambulat in tenebris... »
Fol. 188. « Testamentum sancti Bernardi. Ecce caritatem, humili- tatem et pacienciam vobis relinquo... » — Fragment en bas-allemand : « Dyt synt misse de de hilge Geest hevet gegeven de guden sente Gregorio enn sente Bonifacio... »
Fol. 188 v°. Ad sacerdotem. « 0 sacerdos, dum corpus Christi accipis.. . »
Fol. 189. Explanatio super decem prœcepta. « Audi, Israhel, precepta Domini Dei... » — A la fin, fol. 233 : «... Finitum ac completum anno Domini 1464, feria quinta post festum undecim milium Virginum. Deus sit benedictus. »
XVe siècle. Papier et parchemin. 235 feuillets, à 2 col. du fol. 1 ' au fol. 63. 215 sur 140 miUim. Initiales ornées. Rel. veau et bois.
80 (Latin 77). Johannis Nider de reformatione monasteriorum, etc. Fol. 2. « Incipit tractatus M. Johannis Nyder [de reformatione]
UNIVERSITAIRE ET I1ÉGI0XALE DE STRASBOURG 57
monasteriorum in très partes distinctus. Prologus. Rogatus sum a te, pater mi, qui reformacionis ofOcio in tuo collapso Ordine insistis... »
Fol. 145. De religiosis. « 7m capitulum. Sed quid est quod Augus- tinus dicit, precipimus ut observetis. Numquid omnia que in sua con- tinentur régula.. . »
Fol. 157. De religiosis. « Circa hoc quod dicit Augustinus et non dicatis aliquid proprium, est notandum quod sicut ex regulis sanctorum Patrum... »
Fol. 195 v". Excerpta varia de statu religiosorum. « In statutis Bene- dicti XII, capitulo 31°, inter cetera sic dicitur... Item in statutis pro- vincialibus... » — Fol. 196. «Ex SpeculojudicialiGwillelmi Dtiranti... » — A l'intérieur de la couverture sont collés des feuillets de par- chemin, fragments de cantiques du XI6 siècle.
XVe siècle. Papier. 204 feuillets. 210 sur 157 millim. Rel. peau blanche et bois.
81 (Latin 78). S. démentis historia, etc.
Fol. 2. « Prefacio translatons hystorie beati démentis de greco in latinum. Tibi quidem, papa, gaudenti, nostrorum decus... » — Fol. 3. « Incipit hystoria sancti démentis. Ego démens, in urbe Roma natus, ex prima etate pudicicie studium gessi... »
Fol. 154. De scriptis Stephani versus.
• Stephanus octonos fertur scripsisse libellos... »
Fol. 154 v°. « Incipit descriptio qualiter prothomartiris Stephani brachium ad civitatem Bisunticam (sic) sit delatum, tempore Theodosii minoris imperatoris. Anno Dominice incarnationis ducentesimo qua- dragesimo tercio... ri
Fol. 158. « Item qualiter brachium sancti Stephani furatum et Dubio flumine projectum mirabiliter sit inventum. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors... »
Au fol. 1 v°, une recette a été grattée; il n'en reste plus que le titre : « Ad morbum qui dicitur XToli me tangere. » — Au-dessous, on lit:
« Cum fuerint seni decies et mille ducenti, Tune Antichristus nequissimus est oriturus. Hec Joachim Cystercensis previdit in anno Quo Saladinus sanctam sibi subdidit urbem.
58 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
Anno Domini M0 CC° XXXIX0, kl. oct. xiii", factus est terremotus tam magnus quod psallentes in choro omnes stupefacti aliquautulum ohmutuerunt et in modico aliqui eorum cecidissent. Apud Morinuindum cantabant psalmum : Benedicam Dominum; apud Bellam Vallem psal- mum : Expectans expectavi Dominum; apud Caritatem hymnum : Eterne rerum conditor; quoniam continuo mortuus fuerat quidam conversus pro quo tardius inceperamus matutinos. Eodem anno factus est solis eclipsis inter viam et i\ara et in die Xativitatis Domini tonitrua magna. » — Au-dessous, d'une main différente : « Anno Domini M0 CCC" XX0, verberabant se gentes et plangebant peccata sua nec unus expectabat alterum. Item in anno sequenti arsi fuerunt leprosi et multi Judei... »
Au fol. 160 v°, dune main du XV' siècle : « Bourret, notarius apo- stolicus. »
XIVe siècle. Parchemin. 160 feuillets. 240 sur 172 millim. Rel. bois.
82 (Latin 79). Sermones.
Fol. 1. « Incipiunt sermones dominicales et partim de sanctis per circulum anni. Dominica prima in Adventu Domini. Hora est nos jam de sompno surgere. In luis verbis monet nos... »
Du fol. 25 au fol. 32, le texte des sermons étant interrompu, quelques opuscules se trouvent intercalés. Fol. 25. Formule de con- fession. « Ich sundiger mensch... » — Fol. 29. Prières, en alle- mand. « Pater noster..., Ave Maria..., Symbolum apostolorum... » — Fol. 30. Formule d'excommunication. « Sàiige christenhait, das uir schullen und miissen... » — Fol. 31 v°. « Benediccio karranarum. Qui vult ire in carrena et petit benediccionen a presbitero... »
XVe siècle. Papier. 144 feuillets. 215 sur 150 millim. Rel. peau de truie et bois.
ÎÎ5 (Latin 80). S. Bonaventune Spéculum beatae Mariae virginis, Johannis Gerson opuscula, etc.
Fol. 1. « Incipit [Bonaventure] Spéculum Marie. Capitulum pri- mum. Quoniam, ut ait Jeronimus, nulli dubium est quin totum ad gloriam laudis Dei pertineat... >< — Hain, n° 3567.
Fol. 58. Johannis Gerson opusculum tripartitum de praeceptis deca- logi, de confessione et de arte moriendi. « Cristianitati suus qualis-
UXIVEKSITAIRE ET REGIOiVALE DE STRASBOURG 59
cunque zelator... » — Jo. Gersonii Opéra omnia, op. L. Eli. Du Pin, 1, col. 427-450.
Fol. 76 v°. Ejusdem tractatus de arte audiendi confessiones. « Etsi virtus quam asswefaccio gignit... » - — Ibidem, II, col. 446-453.
Fol. 81 v°. Ejusdem tractatus de remediis contra recidivum peccati, initium. « Habet hoc proprium ars quelibet... » — Derniers mots : «... bene volebat aut alio die. » — Ibidem, II, col. 457.
Fol. 83. « Epistola Universitatis Parisieusis unionis Ecclesie per modum videlicet cessionis pre aliis viis suasiva et probativa et appro- bativa modi ejusdem, etc. Universis Christi ûdelibus Universitas studii Parisiensis, zelatissima pacis, salutem. Et in ediGcium militantis sacrosancte Jérusalem... » — Finit, fol. 94 v° : «... Datum in con- gregacione nostra generali apud Sanctum Maturinum super hoc specia- liter celebrata, unanimi omnium facultatum nacionumque consensu, sancto quidem, ut credimus, interveniente Spiritu, anno Domini mille- simo tricentesimo nonagesimo quinto, 26a die mensis augusti. »
Fol. 95. « Copia missive per Lniversitatem Parisiensem Wiennensi Universitati directe. Venerabiles viri etmultiformibus scienciarum titulis conspicui recommendacione premissa.Nephashaut dubium apud Deum censeretur et homines... » — Finit, fol. 96 v° : «... Scriptum in con- gregacione nostra generali apud Sanctum Maturinum, super hoc specia- liter celebrata, vna die martii. Vestri Rector et Universitas studii Pari- siensis. Venerabilibus ac circumspectis viris domino rectori singulisque magistris Universitatis Wiennensis. »
Fol. 97. « Copia deliberacionis et responsi Universitatis Wiennensis super prescriptis. Venerabiles domini, patres et magistri doctissimi atque nobis in Christo dilectissimi. Quid flammeis caritatibus vestris rescribere possumus... »
Fol. 102. « Haynricus de Hassia super regulam sancti Augustini ponit glosam, etc. Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te, quid ergo erit nobis? Novistis, fratres dilectissimi in Domino Jesu regu- lariter congregati... » — A la fin, fol. 114 v° : «... Explicit epistola reverendi doctoris magistri Hainrici de Hassia canonicis regularibus in Neunburgis scripta et aliis omnibus in toto mundo existentibus de modo in communi sine proprio vivendi, etc. Laudetur Deus. »
Fol. 114 v°. « Contra religiosos in Ordine déficientes, etc. Augusti- nus. Sicut non vidi meliores quam qui in Ordine profecerunt... »
Fol. 116. « Ex quodam tractatu de professione religiosorum consi-
(50 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
dera quedam necessaria quomodo uausquisque religiosus débet vivere et que cavere, etc. Multa sunt que ad magnitudinem malicie cjus... »
Fol. 118. « Sequitur de tribus substaucialibus Ordinis, et primo de obediencia. Tria sunt omnis religionis fundamenta... »
Fol. 121. « Tractatus de tribus essencialibus religiosorum. E\ ejus- dem et unius fructus gracie... » — A la (in, fol. 126 V : « ... Explicit tractatus dominiBarudolf),abbatis Canonicorumregularium in Sagauo. »
Fol. 126 V. u Optima materia de obediencia De obediencia nota- tur infra. Sequitur de obediencia que est subjeccio... »
Fol. 127 v°. « Sequitur ammonicio contra vicium proprietatis. Noverint universi et singuli ad quos presens scriptum pervenerit quod quidam Canonicus regularis... »
Fol. 135. « Excerpta Humberli [de Romanis] in régula. Ut notan- dum quod in quibusdam religionibus. .. »
Fol. 139. « Incipit epistola fratris Humberti [de Romanis], quinti magistri Ordinis Predicatorum, quam scripsit de tribus substancialibus religionis et de quibusdam virtutibus, et per totum Ordinem ad provin- cias singulas eam misit omnibus religiosis. Salutacio et exordium et capitulum primum. Filiis gracie et coheredibus glorie, fratribus karissimis de Ordine Predicatorum universis, vitam ducere Deo gra- tam... » — A la fin, fol. 162 v° : «... Mémento fratris tui Jobannis Pirckchel, qui hoc propria manu scripsit inlerdum quod fuit in Rôr, coram reverendissimo pâtre domino Petro preposito et cum reveren- dissimis viris et fratribus eidem. » — Au-dessous, d'une main plus récente : « Obiit diem suum Jo. Pirchl, professus Ranshoviensis, 1456, 4' julii. »
Fol. 162 v°. « Item ibi incipit régula beati Augustini in theotu- nico... Ir allerliebsten prueder, ir schult Gott lieb haben... »
Fol. 170 v°. Préceptes de morale et proverbes en vers.
« Bonum est mulierem non andire... »
Fol. 171 v°. « Leccio capitularis in vigilia Nativitatis Domini nostri Jesu Christi. VVernhardus. Sonuit vox leticie in terra nostra... »
Fol. 174. « Hainricus de Hassia ponit tractatum de religiosis. Pro salute eorum qui vicia fugere cupiunt... »
Fol. 187. Sermones. » Ego vos clegi et posui vos ut eatis, et fructum afferatis et fructus vester maneat. Job. 15. Consuetudo est quod iste quia terrenis regibus honoratur... »
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 61
Fol. 201. «De consecratione ecclesie... De reconciliacione eccle- sie... » — Fol. 202. « De consecracione altaris... » — Fol. 202 v°. « De consecracione cimiterii... » — Fol. 203. « De confirma- cione... »
Fol. 205-206. « Littere indulgenciarum. Nos Mathias, Dei et aposto- lice sedis gracia episcopus Vitricensis, universis Christi fldelibus salu- tem et sinceram in Domino caritatem. Quoniam, ut ait apostolus... »
Fol. 209. Sermo cujusdam Nicolai. « Sermo. Signemus servos Dei nostri... » — A la fia, fol. 223 v° : «... Hune sermonem fecit dominus Nicolaus, bacularius sacre the[o]logie formatus Vienne, coram univer- sitate ministri fratrum Minorum per totam Austriam constitutorum. »
Fol. 224. « De mortuis sermo. Beati mortui qui in Domino, etc., Johannes in Apocalipsi, xim. Augustinus dicit propter peccatum... »
Fol. 231 v°. Tractatus Henrici de Hassia de modo ligandi et sol- vendi. « Tibi dabo claves regni celorum, Math. XVI. Verbum hoc dici- tur cuilibet confessori. . . » — A la fin, fol. 253 v° : «... Explicit trac- tatus magistri Hainrici de Hassia de modo ligandi et solvendi. »
Fol. 256. Johannis Galugen tractatatus de modopredicandi. «Inisto libello quatuor capitula continentur... » — A la fin, fol. 264 v° : «...Explicit tractatulus de modopredicandi populo Johannis Galugen. »
Fol. 266. Sermons. « Sermo in die Cinerum. Convertimini ad me in toto corde vestro, Johel 2°. Exponitur leccio usque... »
Fol. 303 v°. « Sermo secundus dominice X post Penthecostes, factus post prandium in Videnhing... » — Fol. 316. « In sermo de Assump- cione de anno Domini 1429... »
Fol. 353 V. Table.
XVe siècle. Papier. 353 feuillets, à 2 col. du fol. 102 au fol. 173. 215 sur 150 millim. Rel. peau de truie et bois.
84 (Latin 81). Johannis Gerson de theologia mystica et S. Bonaven- turae itinerarium mentis in Deum.
Fol. 1. Johannis Gerson de mystica theologia. « Astrinxit me pro- missio novissima... » — Jo. Gersonii Opéra omnia, op. L.-Ell. Du Pin, III, col. 361-422. Un feuillet manque après le fol. 23, un autre après le fol. 39.
Fol. 40. « Incipit prologus in itinerarium mentis in Deum domini Bonaventure cardinalis, quondam generalis ministri Ordinis fratrum Minorum. In principio principiuma quo cuncte illuminaciones descen-
62 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
dont... » — Incomplet de la fin du chapitre VI et du chapitre VII tout entier. — Hain n° 3475.
A l'intérieur de la couverture, fragments de « Proculus libro primo de Ilieorica Platonis » et « Proculus in commento super Parmenidem Platonis » .
En tête du fol. 1 et à l'intérieur de la couverture, le nom d'un ancien possesseur du manuscrit : « Nieolaus Trevirensis » .
XIVe siècle. Parchemin. 51 feuillets. 132 sur 100 niillim. Rel. basane rouge et bois.
83 (Latin 82). Ovidii de amore Pamphili.
Fol. 2. « Ovidius de amore Pamphili féliciter incipit. Querimonia Pamphili.
Vulneror et clausum porto sub pectore telum... «
XVe siècle. Papier. 18 feuillets. 205 sur 145 niillim. Demi-rel. par- chemin.
86 (Latin 83) . Sermones et Johannis Modernioris Lumen animae. Fol. 1. Sermones. « Omnis enim quicunque invocaverit nomen
Domini, salvus erit, Rom. X. Tria notantur hic... »
Fol 49. Johannis Modernioris Lumen anima?. « Ad sequens itaque capitulum infrascripta reducuntur capitula, capitulum videlicet de cel- situdine, capitulum de sublimitate, item de mundi gloria, de elacione, superbia et tumore, sicut patebit infra. Capitulum de altitudine. Philo- sophusin Generatione animalium... » — A la fin, fol. 86 : «... Iste liber est compositus ab apostolico Johanue Moderniori, ad utilitatem fidei katholice ac subsidium fidem katholicam predicancium, etipsum Lumen anime nominavit atque secundum alphabeti ordinem registravit. »
XIIIe et XIVe siècles. Parchemin. 86 feuillets, à 2 col. 210 sur 140 niil- lim. Couverture parchemin.
87 (Latin 84). S. Augustini epistolae et sermones.
Au fol. 1 v°, on lit : « Liber Reate Marie virginis fratrum Ordiuis sancte Crucis conventus Vallisliliorum, alias Valkenhagen, Paderbor- nensis dyocesis. » — Suit une table des ouvrages contenus dans le manuscrit.
Fol. 2. « Augustinus ad Probam viduam de orando Deo. Augus- tinus episcopus, servus Christi servorumque Christi, religiosefamule Dei
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 63
Probe in Domino dominorum salutem. Et petisse te et promisisse me recolens... » — Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 493-507.
Fol. 15 v°. « Epistola sancti Augustini ad Dardanum de presencia Dei. Fateor tibi, frater dilectissime Dardane... » — Migne, Patr. lat., XXXIII, col. 832-848.
Fol. 29. S. Augustini de videndo Deo ad Paulinam. « De libro retractacionum. De videndo Deo scripsi librum... » — Migne, Patr. lat., XXXIII, col. 596-622.
Fol. 52. « Incipit sermo Aurelii Augustini adversus quinque hereses, id est paganos, Judeos, Manicheos, Sabellianos et Arrianos. Debitor sum, fateor, non necessitate cogente... » — Migne, Patr. lat., XLII, col. 1101-1116.
Fol. 66. « Sermo sancti Augustini adversus Judeos. Beatus apostolus Paulus, doctor gencium... » — Migne, Pair, lat., XLII, col. 51-64.
Fol. 75. « Incipit epistola Augustini ad Consencium de incarna- cione Domini. Dilectissimo fratri Consencio Augustinus. Quantum ad oculos attinet corporales quosdam videmus... » — Migne, Patr. lat., XXXIII, col. 942-949.
Fol. 80 v°. « Augustinus ad Esycium, episcopum Salonitanum, de fine seculi. Domino beatissimo et venerabiliter suscipiendo fratri et coepiscopo Esycio Augustinus in Domino salutem. Accepi litteras vene- racionis tue... » — Migne, Patr. lat., XXXIII, col. 904-925.
Fol. 97 v°. « Incipit epistola beati Augustini ad Paulinum, episco- pum Nolanum. Domino beatissimo et in Christi visceribus germanitus amplectendo, plusquam dici potest, desiderabili fratri et coepiscopo Paulino Alipius et Augustinus. Tandem aliquando providit nobis Deus... » — Migne, Pair, lat., XXXIII., col. 815-832.
Fol. 110. « Incipit epistola sancti Augustini adversus epistolam Juliani Pelagiani ad Bonifacium, papam urbis Romane. Noveram te qui- dem fama celeberrima predicante... » — Migne, Patr. lat., XLIV, col. 549-572.
Fol. 123. « Incipit epistola Alipii et Augustini episcoporum ad Maxi- mum medicum, civem Tbenitanum. Domino eximio meritoque hono- rabili et religioso fratri Maximo Alippius et Augustinus in Domino salutem. Cum a sancto fratre et coepiscopo nostro Peregrino... » — Migne, Patr. lat., XXXIII, col. 748-751.
Fol. 125 v°. « Incipit epistola beati Augustini ad Sixtum presbite- rum. Domino venerabili et in Christi caritate suscipiendo sancto fratri
64 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
et conpresbitero Sixto Augustin us in Domino salutem. Ex quo Ypponem littere benignitatis tue... » — Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 867-868.
Fol. 126 v°. « Incipit epistola beati Augustini ad Sixtum. Domino, in Domino dominorum dilectissimo fratri sancto et copresbitero, Sixto Augustinus in Domino salutem. In epistola quam per carissimum fra- trem nostrum Albiuum, accollitum... » — Aligne, Pair, lat., XXXIII, col. 874-876.
Fol. 127 v°. « Incipit epistola beati Augustini ad Volusianum. Domino illustri, merito prestantissimo fllio Volusiano Augustinus episcopus. Desalute tua quam in hoc seculo... » — Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 508-509.
Fol. 128. « Incipit epistola Volusiani ad beatum Augustinum. Domino vere sancto ac merito venerabili patri Augustino episcopo Volusianus. Petis me, vir probatissime, justicieque documentum... »
— Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 512-514.
Fol. 128 v°. « Incipit epistola beati Augustini episcopi ad Volusia- num. Domino illustri et merito insigni ac prestantissimo filio Volusiano, Augustinus episcopus in Domino salutem. Legi litteras tuas... » — Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 515-525.
Fol. 134 v°. « Incipit epistola Hilari ad sanctum Augustinum. Do- mino sancto, jure ac merito venerabili et per omnia colendo Augus- tino episcopo Hylarus. Sanctitatis tue gracia que omnibus nota est...»
— Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 673-674.
Fol. 135. « Incipit epistola beati Augustini ad Hilarum. Augustinus, episcopus servus Christi et ejus ecclesie, dilectissimo Clio Hilaro in Domino salutem. Ex litteris tuis didici.. » — Migne, Pair, lat., XXXIII, col. 674-693.
XVe siècle. Parchemin. 143 feuillets, à 2 col. 220 sur 152 millim. Demi-rel. veau.
88 (Latin 85). Poetse christiani. Genealogiœ dcorum, etc. Fol. 2. « Généalogie deorum.
Jane biceps, qui Clusius atque Patulcius idem... i (474 vers )
Fol. 13-17 v°. Table. — Au fol. 2, dune main plus récente : « Inqui- rendum an hoc opusculum sit Boccatii. » Fol. 18. « Muse.
Clio gesla ranens transactis tempora reddit... « (11 vers .).
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DU STRASBOURG 65 Fol. 18. « Sapientes Grecie.
Nomina septenum sapientum Grecia cantat... » (9 vers.) Fol. 19. «Y. littera Pythagore.
Littera Pythagore discrimine secta bicorni... » (12 vers.)
Au-dessous cette mention, d'une main plus récente : « Est hoc car- men inter Catalecta Virgiliana, in edit. Argentor. 1527. 8. plag. n. b. et in Jod. U'illichii Epigrammata P. Virgilii ethica explanatione illustrata, Basil. (1548), p. 95. s. »
XVe siècle. Papier. 21 feuillets. 212 sur 150 millim. Demi rel. par- chemin.
89 (Latin 86). Alherti Magni summula naturalium et quaestiones in eamdem.
Fol. 3. Alberti Magni summula naturalium in quinque libros dis- tributa. Liber I. « Philosophia dividitur in très, scilicet loycam, ethi- cam et phisicam... » — Fol. 24. Liber II. « Circa secundum tractatum istius summe considerandum quod secundum commentatorem 2° Celi. . . » — Fol. 37. Liber III. « Postquam dictum est de corpore morali in generali... » — Fol. 46. Liber IV. «Dicto de corpore morali, simplici, generali... » — Fol. 83. Liber V. « Sicud dicit Damascenus, impossi- ble est.. . »
Fol. 99. Definitiones terminorum naturalium. « Anima diffinitur sic, secundum philosophum, 2° de Anima... »
Fol. 103. Quœstiones in summulas naturalium Alberti Magni. « Circa inicium summularum naturalium queritur primo : Utruni de rébus naturalibus sit sciencia... » — A la fin, fol. 216 : « ... Expliciunt questiones summularum naturalium pauperis Alberti, finite et com- plète per me Albertum Pistoris, qui tune temporis visitavit monaste- rium ad Sanctum Martinum sub quodam laudabili viro, cujus nomen erat Hermanus Menco. Et hoc sub anno Domini M0 CCCC° XXXIII I, ipsa quarta l'eria post conversionem sancti Pauli, cujus festum tune celebrabatur feria secunda. »
Deux feuillets de garde de parchemin en tète du manuscrit. Au pre- mier : « Liber monasterii Xemoris Béate Marie virgiuis, prope Northorn, Ordinis Canonicorum regularium » (Frenswegen). Au second, table des ouvrages contenus dans le manuscrit. Gloses nombreuses aux marges et sur des feuillets intercalaires.
T. xlvii. 5
66 MANUSCRITS DK LA BIBLIOTHEQUE
XVe siècle. Papier. 216 feuillets, plus fol. 1 bis. 215 sur 142 mil- lim. Roi. veau cl bois.
i)0 (Latin 87). S. Bernardi epistola?.
Ces lettres ont été toutes publiées par Mabillon. Cf. Migne, Pair. ht., tome CLXXXII, lettres I-LXXXIII, col. 895-898, lettres LXXXVII, LXXXV, LXXXVm-CXXI, CXXIV-CXXXV, CCCXÏV, CXXXVI-CXL, CCXLIV, CXLI, CCLIV, CXLII-CLXIII, CLXV, CLXIV, CLXVI, CLXV1II-CLXXXI, CLXXXIII-CLXXXIV, CLXXXII, CLXXXV-CXCI, CXCV-CXCVI, CXCXII-CXCIII, CXCVII-CCXVII, CCXXXI-CCXXXII, CCXXX, CCXIX-CCXI, CC\XVIII,CCXXI1-CCXXVI, CCLV, CCXXXIII- CCXXX1V, CCXXV1I, CCXXXV-CCXXXV1II, CCXL, CCXL1II, CCXLI- CCXLII, CCXLV, LXXXIV, CCCXCVI.
Au fol. 197 v°, dune main du XVe siècle : « Anno Domini M CCCC0 LXII, nona mail, que fuit dominica die, fuit natus Jobannes de Montemartini, filius strenuissimi militis domini Jacobi de Monte- martini, et a me Jobanne, abbate domus hujus de... [uu mot effacé], sequenti die a sacro fonte levatus, cui is a quo omne bonum procedit donare dignetur secundum utrumque bominem crementum. De Ma- sieres. »
Feuillet de garde fait de « Lettres de l'amodiacion de la grant... Robert pour les religieux abbé et convent... » ; ces lettres qui datent de 1454 sont mutilées.
XIII0 siècle. I'arcliemin. 197 feuillets. 242 sur 173 millim. Rel. veau.
91 (Latin 88). S. Bonaventurae breviloquium, etc.
Fol. 1. « lncipit breviloquium fratris Boneventure. Prologus. Flecto genua mea... » — Hain, nos 3469 et suiv.
Fol. 74 v°. « De sacramento matrimonii, etc. De sacramento matri- monii bec in summa tenendum est... »
Fol. 76. « De statu Gualis judicii. Postquam aliqua dicta sunt bre- viter de Trinitate... »
Fol. 78. Feliciani de predestinatione bominis. a Tractatus optimus de predestinacione bominis. Venerabili in Cbristo patri domino Jacobo, eterni régis gracia episcopo Beatino, frater Felicianus de Ordiue Pre- dicatorum... » — Hain, n"8 6950 et suiv.
Fol. 92. « Registrum bystoriarum Biblie. Aaron a quibus progenito-
U \ 1 1 !•: Il S I T A I K E ET REGIO.MALE DE STRASBOURG 67
ribusnascitur... » — Fol. 123. «... Et sic est finis. Registrumcapitulorum Veteris Testamenti, etc., per dominum Johannem Manssert. » — A la fin, fol. 134 v° : « ... et sic est finis Registri hystoriarum evangelistarum. Qui hec et alia scribit, ille libenter servisiam bibit. H. Augustinus. »
Fol. 137. « lncipit tractatus de instruccione confessorum. Sim- pliciores et minus expertos confessores... »
Fol. 173. « Concepta super quarto Sentenciarum. De confessione et contricione et aliis requisitis ad salutem... »
Au fol. 172, le nom de « Jeorius de Schonberg. »
XVe siècle. Papier. 300 feuillets, du fol. 92 au fol. 134 à 2 col , 215 sur 148 millim. Rel. peau de truie et bois à fermoirs.
92 (Latin 89). Francisci Petrarchae epistola de constancia Griseldis.
Fol. 1 . « lncipit epistola domini Francisci Petrarche, laureati poète, ad dominum Johannem, Florentinum poetam, de constancia Griseldis, mulieris maxime constancie et paciencie, in preconium omnium lau- dabilium mulierum. lncipit féliciter. Librum tuum quem nostro ma- terne eloquio, ut opinor, olim juvenis edidisti... » — A la fin, fol. 9 : «... Explicit epistola domini Francisci Petrarche, laureati poète, ad dominum Johannem, Florentinum poetam, de constancia Griseldis, mulieris maxime constancie et paciencie, in preconium omnium lau- dabilium mulierum. Explicit féliciter, Anno Domini 1472. » — Petrarchae Episfolœ de rébus senilibus, XVII, 3.
Au feuillet de garde antérieur : «M. G. Veesenmeyer, th. stud. Altorf., 1787. »
XVe siècle. Papier. 12 feuillets. 200 sur 160 millim. Cartonné.
95 (Latin 90). Rudolphi de Liebegg Pastorale novellum. Commence, fol. 1 :
" Sanctorum sacra verba patrum decretaque Rome... i
A la fin, fol. 143 v° : « ... Explicit Pastorale novellum magistri Rudolphi de Liebegge. Finito libro, sit laus et gloria Christo. Anno Domini M0 CCC° XI, primo quo magister prefatus fuerat prepositus ecclesie episcopalis Celle, neenon canonicus majoris ecclesie Constan- ciencis. » — Aux marges, gloses et dessins à la plume.
Fol. 144. De sacra mentis notulae.
Fol. 145. « Arbor consanguinitatis. »
68 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XVe siècle. Papier. 145 feuillets, plus fol. 42 bis et 132 bis. 213 sur 150 millim. Rel. basane rouge et bois.
94 (Latin 91). Johannis de Malliaco sermones.
Fol. 1 . Sermones de tcmpore. « Incipiunt sermones magistri Johannis de Malliaco. Dominica prima in Adventu. Abiciamus opéra tenebrarum et induamur arma lucis, sicut in die honeste ambulemus. Romanos XIII. Quoniam in prcsenti tempore récitât nobis... » — Fol. 170. Index alphabétique.
Fol. 173. Sermones de sauctis. — Fol. 178. « I. De sancto Andréa apostolo. Crislo confîxus sum cruci. Gai. II. Hoc verbum apostolus dicit de seipso... » — Un sermon sur le même texte précède (fol. 176). Suivent (fol. 309 v°) onze sermons, qui ne figurent pas dans la table précédente. Le dernier finit, fol. 320 v° : « ... Quere de isto sermonein sermonibusde sanctis inlibro quem dédit nobis dominus Hinricus Crul, quondam pastor in Scuttorp. » — Fol. 321-324. Index alphabétique.
Au fol. 175, fragments de sermons. " Jheremie IIIl. Lava a malicia cor tuum. Circa locionem cordis tuis... » — Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 324 feuillets. 210 sur 145 millim. Rel. veau et bois.
95 (Latin 92). Lectionarium.
Feuillets de garde de parchemin, où avaient été transcrits au XIVe siècle des « Consilia medica » .
XVe siècle. Papier. 152 feuillets. 215 sur 150 millim. Rel. basane rouge et bois.
96 (Latin 93). Nicolai de Dinkelsbùhl sermones, etc.
Fol. 1. Fragment initial d'un lexique latin-allemand. « Acastus, id est arbor, schlechpawm... »
Fol. 2. Sermon. « Ego accepi a Domino quod et tradidi vobis. Hodiernum festumest commemoracio.. . »
Fol. 4. « Sermones magistri Nicolay de Dinkchelspùbel de corpore Cbristi. Caro mea vere est cibus et saugwis meus vere est potus, etc. Job. G. In textu hoc ewangelium précédente... » — A la fin, fol. 51 : «... Expliciunt quinque sermones magistri Nicolay de Dinkelpuhl, anno 1440, ante festum Marie Magdalene. » — A la suite gloses en allemand et en latin.
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 69
Fol. 51 v°. De communione. « Queritur primo utrum omnis homo teneatur jam illo sanctissimo tempore communicare... » — Fol. 53. « Est sciendum quod triplex est genus hominum qui hoc sacramentum inhonorant... » — Fol. 55. « In sacramento ewka- ristie... »
Fol. 56. Sermons. « In exaltacione sancte Crucis. Michi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jhesu Christi. Ad Galathas 6. Verba ista sunt dévote anime... »
Fol. 74. « Incipit tractatus de passione Domini Jhesu Christi, editus a reverendo magistro ac sacre pagine professori dignissimo, fratre Michaele de Massa, Ordine (sic) fratrum heremitarum sancti Augus- tini. Angeli pacis amare flebunt. Ys. 33°. In sacra Scriptura invenitur fletus... » (1441).
Fol. 113. De passione Domini textus cum glosa. « Egressus Jhesus trans torrentem Cedron... »
Fol. 134. Sermones. De resurrectione Domini. « Surrexit Dominus vere et apparuit Symoni Petro. Luce ultimo... » — Fol. 146. « De Ascensione Domini. Recumbentibus illis undecim apparuit eis Jhesus. Marci ultimo... »■ — Fol. 173 v°. « In vigilia Penthecostes. Si dili- getis me. Joh. XI1II0... » — Fol. 182. « De sancto Spiritu. Ante- quam aliquid dicam... » — Fol. 194. « De sancto Matheo evvangelista et appostolo. Videns Jhesus hominem sedentem... » — Fol. 201. « De beatis appostolis Petro et Paulo. Principes populorum cougregati sunt cum Deo Abraham... » — Au fol. 191 v°, on remarque le nom « Holgott » (Robert Holkot).
Fol. 272. Questions et fragments de théologie. » Queritur de illo verbo redimentes tempus... »
Fol. 285. Six vers sur les souffrances du purgatoire.
t VVir armeii sellen in der helischen gluet... »
Fol. 291 v°. Table. — A l'intérieur du plat postérieur de la cou- verture, on lit : « Liber Pangracii in Rannshoffenn, 1456. »
XV« siècle. Papier. 291 feuillets, plus fol. 129 bis, 229 bis, 256 bis, 215 sur MO millim. Rel. basane rouge et bois.
97 (Latin 94 ). S. Raymundi de Pennaforti Summula de Summa, etc.
Fol. 1. S. Raymundi de Pennaforti Summula de Summa. « Raymun-
70 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
dus. Ouia sciencia Summule Baymundi subordinantur inmediate juri canonico... » — Fol. 3 V :
a Summula do Summa Raymundi prodiit ista. .. »
— A la fin, fol. 252 V : «... Finitus est liber iste anno Domini M° CCCC XLVIII0, Pétri et Pauli, per dominum Johannem Gerhardi, orga- nistam ecclesie Béate Marie virginis, Erffordie, comparatis pro precio scriptis. »
Fol. 253. Aristotelis de Kegimine principum. « Circa inicium de Hegimine principum, nota omnes homines racione et intellectu vi- gentes. . . •» — A la fin, fol. 270 v° : «... Explicit Regimen principum per me Johannem Gerhardi, organistam ecclesie Béate Marie virginis, P>f- fordie, sabato in die Applonie, hora undecima ante meridiem, dum domicellus meus Bertoldus Starke pueris prescindebat crines capitis, anno Domini M CCCC" L quarto. »
Fol. 271. « De negli[g]cncia sacramenti eukaristie. Notandum ergo primo si hostia consecrata permixta fuerit non consecratis... » — A la fin, fol. 272 v° : -< ... Expliciunt bec et conscripta per dominum Johannem Gerhardi, organistam Béate Virginis, Erffordie, anno Domini M CCCC LVIIK »
Fol. 289. Quœstiones de corpore humano. « Omnes homines naturaliser scire desiderant, scribit philosopborum princeps... »
A l'intérieur du plat postérieur de la couverture, on lit : « Legatus per dominum Johannem Gerhardi, alias Starcke, organistam ecclesie Béate Marie virginis, Erffordie, et d[ecessi]t [?i anno Domini M" CCCC" IAXXVIII »
XVe siècle. Papier. [-333 feuillets. 215 sur 155 millim. Bel. veau gaufré et bois.
î>8 (Latin 95). S. Tbomae de Aquino opuscula, etc.
Fol. 1. De absolutione. « Mérita Domini nostri Jhesu Christi ac beatissime virginis Marie... »
Fol. 2. « Incipit summa, édita a sancto Thoma de Acquino, de arti- culis fidei et ecclesie saeramentis. Postulat a me vestra dilectio... »
Fol. 11. i Incipit traclatus de periculis que contingunt circa sacra- mentum eucharistie et de remediis eorumdem ex diclis sancti Thome de Acquino. Primum periculum est quod si sacerdos... «
Fol. 16 v . « Incipit tractatus Thome de Judeis, ad peticionem comi-
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 71
tisse Flandriescriptus, anno etc. L XXXVIII. Illustris domine, (sic) etc. frater Thomas de Acquino, Ordinis fratrum Predicatorum salutem, etc. Excellentissime (sic) vestre recepi litteram... »
Fol. 20. Expositio Orationis dominicae. » Pater noster. Nota in hoc quod dicitur... »
Fol. 29 v°. Prière. « 0 sacrum convivium... 0 du heilige wirt- schafft... »
Fol 30. Senecae tractatus de virtutibus cardinalibus, cura glosa. «Se- neca morum virtutumqiiepreceptor... » — A la fin, fol. 55. «... Explicit tractatus venerabilis Senece de virtutibus cardinalibus, anno, etc. LXXX septimo, sexta feria ante festum Trinitatis. »
Fol. 60-62. De confessione. <* Penitencie sunt arbitrarie secundum doctrinam... »
Fol. 62 v\ Johannis Nider Manuale confessorum. « Alberchtus super quarto, dis. 17... » — A la fin, fol. 107 v° : «... Explicit Manuale confessorum fratris Johannis Nider, sacre théologie professons, Ordinis fratrum Predicatorum, anno LXXX secundo, Johannis Baptiste. » — Hain, n" 1 1834 et suiv.
Fol. 108. Hermanni de Saldis (de Schildig) Spéculum manuale sacerdotum. « Incipit Spéculum clarum, nobile et preciosum ipsorum sacerdotum, in quorefulgent et représentante aliquautilia speculanda circa tria baptismi, eukaristie et penitencie sacramenta. Venerabili in Christo patri ac domino, domino suo gracioso N. episcopo... » — A la fin, fol. 119 v° : «... Explicit Spéculum sacerdotum, anno, etc. octagesimo septimo, die sabati ante Georgii martiris. » — Hain, n08 14516 et suiv.
Fol. 120. « Incipit sermo beati Bernhardi de humana miseria. 0 homo, qui anima racionabili... »
Fol. 122 v°. « Incipit tractatus sancti Augustini de fuga mulierum. Nemo dicat, fratres, quod temporibus nostris martirum certamina esse non possint... » — Migne, Pair, lai., XXXIX, col. 2301-2303.
Fol. 124 v°. « Incipit tractatus sancti Augustini episcopi de conti- nencia. Quando castitatis bonum, fratres karissimi... » — Migne, Pair, lai., XXXIX, col. 2291-2294.
Fol. 126 v°. « Incipit liber beati Augustini episcopi de contemptu mundi. Audite, fratres karissimi, salutiferam nostri patris doctri- nam... « — Migne, Pair, lat., XL, col. 1215-1218.
Fol. 130. « Incipit epistola beati Jeronimi ad Paulinum presbite-
72 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTH ËQUE
rum. Obsecro te, Pauline karissime, ut multitudines bominum... » — La fin manque.
Fol. 132. De luxuria. « Luxuria est ignis infernalis... »
Fol. 133. « De virginitate. In legenda beati Tbome apostoli babetur... »
Fol. 136. « De peccatis. Nota quinque civitates submerse sunf... »
Fol. 137 v°. « De Yppocrate pbilosopbo et dieta bominis et sanitate. Audivi de Yppocrate quod conservabat dictas... »
Fol. 138 v°. Physionomia Hippocratis. « Discipuli siquidcm Socratis sapientis... »
Fol. 140 v°. « Incipit epistola beati Bernhardi de modo regendi se et familiam. Generoso et felici militi, reverendo domino Castri Ambrosii Bernhardus, in senium deductus, salutem. Doceri petisti a nobis... »
Fol. 144. « Incipit tractatus de supersticiosis casibus, compilatus inalma Universitate Coloniensi per magistrum Heinricum de Gerihem professorem. Inlectione novissima vestris me obligavi dilectoribus... » — Hain, n "s 7807 et suiv.
Fol. 150. Ejusdem [?] de festorum observacione. « Quia materia de festorum observacione sub practica occurrit... »
Fol. 155 V. « De ludo duplici nota. Est enim ludus licitus... »
Fol. 156. Quaestiones de ignorantia. « Duplex est ignorancia... »
Fol. 157. u Canones penitenciales. Presbiter, si fornicacionem fecerit... »
Fol. 162. Fragments de théologie. — Fol. 164. « Extractatu magistri [Henrici] de Hassia de congnicione peccati. » — Fol. 172. « Hec sunt a quolibet sacerdote ante missam consideranda et tenenda... »
Au fol. 1, d'une main du XVIIe siècle : « Fr. Erem. S. P. Aug. Fri- burgi Brisg. »
XVe siècle. Papier. 172 feuillets. 205 sur 143 millim. Rel. veau et bois.
99 (Latin 96). Henrici de Hassia tractatulus de expositione missœ, etc.
Fol. 1. « Qualiter predicator verbi Dei se habere débet. Predicator, priusquam ascendat ambonem... »
Fol. 2. « Tractatulus exposicionis misse per reverendum magistrum Hainricum de Hassia editus, utquivis, in sacris constitutus, eo salubrius sciât se regere juxta cautelas ad sacramentum divinum cultum concer-
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 73
n entes, quas quilibet diligenter débet oblustrare et illas observare. Quam brevisfuerit missa... » — A la fin, fol. 21 V : "... Explicit exposicio misse reverendi magistri Hainrici Langenstain de Hassya, sacre théo- logie professorem, etc. »
Fol. 21 v°. Tractatus de observationibus missae. « Nunc de officio altaris dicamus... » — A la fin, fol. 33 : "... Anno Dominiincompletoab incarnacione Cbristi LUI", finitus est iste tractatus de observacionibus misse, que a quolibet sacerdote débet observari, uti in Romana ecclesia tenetur, pro quo sit benedictus cum graciarum accione gloriosus Jbesus, Marie filius, qui vivit* et régnât cum Pâtre per interminata seculorum secula. Amen. Finitus est iste tractatus per me Jobannem VVirtinger. »
Fol. 33 v°. Mandement de Léonard, évêque de Padoue (1437).
Fol. 38. Viridarius presbiterorum. « Quilibet sacerdos débet maxime studere... » — Fol. 38 v°. « Incipit primus liber, dictus Viri- darius presbiterorum. Hoc est preceptum meum... »
Fol. 62. « Sequitur de indulgenciis. Quodcunque solveris super terram... »
Fol. 74. Lectiones de tempore et dcsanctis. « Adventus Domini per quatuor septimanas agitur... »
Fol. 124- v°-127. Fragments tbéologiques. « Nota quilibet chris- tianus tenetur quinque vicibus offerre parrochie sue... » — Fol. 126. « Hcc suut magistri Heinrici de Hassia doctoris egregii. Nota quod septem sunt indubitabilia in sacramento altaris... »
Fol. 128. De confessione. « Letare, filia Syon... »
Fol. 153 v°. « Item menciones faciende dominicis diebus. In prima dominica Adventus Domini... »
Fol. 159. " Excerpta de erroribus Judeorum in Talmuth, quod translulit frater Tbeobaldus, subprior Ordinis Predicatorum ville Pari- siensis, sicut scribunt in sequentibus. Talmuth, id est doctrina Judeo- rum... »
Fol. 168. Excerpta tractatus Aristotclis de metaphysica. « Libri primi methaphisice. Omnes homines naturaliter sciredesiderant... »
Fol. 177. De moriente, qualiter cum eo sit procedendum et qualiter se habere debeat. « Cum de presentis exilii miseria mortis transitus. . . »
Fol. 192. De sacramentis. « Quantum ad primum est notandum quod sacramentum... » — Suivi de gloses d'une main plus récente.
Fol. 20-4. Sermons, en allemand. « Dominica prima in Adventu.
74 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHKgi'K
Mal thei XXII". In illo tempore, cum appropiuquasset Jhesus... Do Jhesus m'ihet dcr stat Jérusalem... »
Fol. 287 v°. « Exposicio misse simpliciter... » — D'une main du XVIe siècle.
Fol. 297 v». Table.
XVe et XVIe siècles. Papier. 297 feuillets. 215 sur 140 millim. Rel. peau blanche et bois, à fermoir.
100 (Latin 97). Sermones de tempore.
Fol. I. « Dominica prima post Penthecosten. Homo quidam erat dives, etc. Luce XVI. Cum Dominus quadam vice predicaret... »
Fol. 287. De virtutibus uardi et balsami. « Xotandum autem quod in ewangelio hodierno dicitur quod iste Marie obtulerunt secum ungenta preciosa, et qualia ungenta preciosa fuerunt ista certa nardi et balsami... »
Au bas du fol. 287 v° : « Iste liber est Johannis Reyssel, ple- bani in Georsperg, et ipse émit illum pro I 1b. dn. » — A l'inté- rieur du deuxième plat de la couverture on lit : « Item dominus meus obligatur mihi II II lb. d., pro quibus posuit mihi aliquos libros. »
XVe siècle. Papier. 287 feuillets. 205 sur 143 millim. Rel. peau blanche et bois.
101 (Latin 98). Qua?stiones circa quatuor libros Sententiarum Pétri Lombardi.
Fol. 1. «Circa distinccionem primi libri Sentenciarum... » — Fol. 35 V. «Creacionem rerum. Circa distinccionem primam secundi libri Sentenciarum... « — Fol. 98. «Circa distinccionem primam tercii libri Sentenciarum... » — Fol. 168. « Samaritanus enim vulnerato... » — A la fin, fol. 298 v° : «... Expliciunt notabilia quedam cum questionibus doctorum approbatorum circa quartum librum Sentenciarum, collecta per me Reynerum, sub annis incarnacionis Domini 1427°, oriundum in Fellage, pro quorum complemento ille sit benedictus qui cuncta régnât, omnia bene et determinate disponens, per infinita seculorum secula. Amen. »
XV- siècle. Papier. 298 feuillets, du fol. 1 au fol. 24 à 2 col. 215 sur 145 millim. Rel. veau.
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 75
102 (Latin 99). Bernardi Geystensis Palpanista, cum glosis. Fol. 1. « Incipit Palpanista.
Pure sub urbano, sub vere, sub aère sano... i
XVe siècle. Papier. 6 feuillets, à 2 col. 307 sur 220 millim. Cartonné.
105 (Latin 100). Ciceronis paradoxa.
Fol. 1. Note relative à la baronnie de Ribeaupierre (Alsace). « Tem- pore Cunradi secuudi imperatoris, de Swevia ducis, per Romanorum sibi vicinorum potenciam de Spoletano ducatu repulsi, ad Germaniam pervenerunt duo fratres, quorum unus in Sueviaprope Rotwilam cas- trum Urslingen, quia de progenie fuerat Ursinorum in Roma, et dux de Urslingen et démuni dux de Schiltacb fuerat nominatus ; aller autem Alsaciam applicavit et prope Galliam quandam baroniam de Rapolcz- stein solerter acquisivit, et, dimisso nomine ducali, baronem de sua baronia perpetuo se a progenie in progenies nominavit. »
Fol. 1 v". (16 vers).
Apparet que dya Boetio pbilosopliia .. »
Fol. 2. Ciceronis paradoxa. « IIapaoto;a. Animadverti, Rrute, sepe Cathonem... » — A la Cn, fol. 9 : «... M. T. Ciceronis paradoxa finit, anno Dominice nativitatis M CCCC LXXIIII, in opido Colmar. Sebas- tianus Murr. »
Fol. 9 v". « Carmina XII sapientum in Ciceronem Arpinatem. Baxi- lius.
Hic jacet Arpinas, manibus tumulatus amici... »
XVe siècle. Papier. 10 feuillets. 290 sur 210 millim. Cartonné.
104 (Latin 101). « Chronica monasterii Caesariensis, conscripta olim germanice a fratre Johanne Knebelio seniore, nunc demum latine reddita per fratrem Martinum Herbium, ex nutu et auctoritate R. P. ac I). D. Sebastiani, abbatis Caesariensis dignissimi, anno a partu Vir- ginis MDC. »
Aux fol. I v° et II v", armes peintes du monastère de Kaisersbeim et du Saint-Empire romain.
Fol. 111. a Ad eundem reverendum in Christo patrem ac d. d. Sebastiauum antistitem amplissimum. In republica bene constituta. .. «
76 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XVIe siècle. Papier, ui-501 feuillets. 200 sur 150 millim. Rel. veau et bois, à fermoirs.
1 0«> (Latin 102). S. Bonaventurae Breviloquium, etc. Fol. 1. « Modus insercionis arborum... n — Table des ouvrages contenus dans le manuscrit.
Fol. 1 v°. « Incipit libellus officialis clericorum, collectus ex auten- ticis libris juris canonici et théologie. Clericorum vita et hones- tas... « — A la Gn, fol. 8 : » ... Explicit Officium clericorum, comple- tum anno Domini MCCCCIX. »
Fol. 8 v°-73 v°. S. Bonaventurae Breviloquium super Sentencias. — Les sept livres de ce traité ont été transposés. Fol. 46-54 v°. « Prologus in Breviloquium Boneventure super Sentencias. Flecto genua mea... » — Fol. 54 v"-58. Liber I. — Fol. 58 v»-62 v° et 8 v°. Liber II. — Fol. 63-65 v». Liber III. — Fol. 66-70 v°. Liber IV. — Fol. 70 V- 73 V. Liber V. — Fol. 12-31. Liber VI. — Fol. 31-45 v°. Liber VII. Fol. 74. « Summula Raymundi metrica est hic incepta ut ponatur ad verba prosayea... n
Fol. 85 v°. « Sequuntur régule de exposicione sacre Scripture. Inter ceteras régulas de exposicione sacre Scripture... »
Fol. 88. De allegoriis. « Amoris ymago. Varro in libro de sacris deorum edilibus... »
Fol. 93 v°. « Incipiunt quedam dicta philosophorum. Cum Thaïes de nocte duceretur a vetula... »
Fol. 96. « De duodecim lapidibus preciosis in Apocalypsi et Exodo 28, qui sunt ornamentum civitatis sancte... »
Fol. 98. Quaestio theologica. « Utrum Verbum Dei pro redempeione humani generis... »
Fol. 98 v°. De confessione. « Confessio prima. Confessio sacramen- talis non est de necessitate salutis... »
Fol. 99. « Defensorium juris fratris Gerardi [de Rivo], Ordinis Cis- terciensis. Quia bone rei dare consilium... » — A la Gn, fol. 133 : « ... Explicit Defensorium juris Gerardi, monachi de Rivo Sancte Marie, Ordinis Cisterciensium, collectum ex diversis tractatulis juris sive juristarum, precipue ex libro intitulato Fugitivus, quem composuit magister Nepos de Monte Albano, item ex libro intytulato Ordo judicia- rius, quem composuit Rartholomeus Bricciensis et ante eumTancredus Bononiensis, et ex libro Cavillationum, alias dicto Doctrina advocato-
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DU STRASBOURG 77
mm, judicum et reorum, quem composuit magisler Johannes de Deo, Hyspanus. «
Fol. 133 v-134. Notes de théologie.
Fol. 134 v°. Abbrevationes. — Fol. 136. « Incipit abbreviacio Decreti, qui liber dividitur in très partes principales... »
Fol. 145. De absolutione in articulo mortis. « Primo egrotus dicat conflteor... »
Fol. 145 v". « Officium vicarii alicujus prioris monacborum... »
Fol. 146. « Opns domini cancellarii Parisiensis [Jean Gerson] unionis Ecclesiecirca annum Domini 1400. Ad tollendum quorumdam in scismate preseuti pertinaciam... » — Jo. Gersonii Opéra omnia, op.L. —Eli. Du Pin, II, col. 3-7.
Fol. 148. Anno Domini MCCCCXXXV, prior et conventus domus Paradisi Béate Marie in Prusia, Ordinis Cartusiensis, ita conquesti sunt racionabiliter capitulo generali... Responsio de Cartusia... »
Fol. 148 v". « Régule de exposicione sacre Scripture. ..m — A la suite notes diverses de théologie.
Fol. 150 v". Ëxpositio canonis misse. « Clementissime pater, per Jhesum Christum filium tuum... » — Au fol. 150 V, peinture repré- sentant le Christ en Croix entre la sainte Vierge et saint Jean.
Fol. 158-158 v°. « Sequuntur notabilia quedam pulchra circa canonem... »
Fol. 159. Summula de Summa Raymundi. « Sacra scriptura. Circa inicium Summule beatus Ambrosius... »
Fol. 161 v».
» Summula de Summa Raymundi prodiit ista... »
A la Gn, fol. 341 : «... Explicit Raymundus, finitus et completus in antiqua Marchia in Tanghermunde, per me Didericum Halberstad, anno Domini MCCCCXXVI, feria secunda post dominicam Oculi mei. »
Fol. 341 v°. Régula? pro sacerdotibus in celebratione missae.
XVe siècle. Papier. 342 feuillets. 210 sur 145 millim. Demi-rel. peau de truie et bois, à fermoir.
106 (Latin 103). Correspondance de Wigand Wirt, dominicain alle- mand, mort en 1509.
Lettres de Wigand Wirt (dit aussi Wigandus Cauponis, alias « fra-
TS MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
1er pensans inanus *}, adressées à Johannes Trithemius (fol. 2 et 7 v"), Rutgerus Sicamber (fol. 13 et 27), Philippus Tectonis (fol. 18 et 30 v°), Johannes Empolides (fol. 21 v°), Johannes de Veteri Aqna (fol. 23 v"), Theodoricus (îresemundus (fol. 25). — Lettres adressées à \\ ijjand U'irt, ou le concernant, par Johannes Trithemius (fol. 7),Rudgerus Sicamber (fol. S ve et 26 v"), Philippus Tectonis (fol. 1 5 v° et 29), Johannes Empo- lides (fol. 20 v" et 28), Johannes de Veteri Aqua (fol. 22 v"), Theodoricus Gresemundus (fol. 24, 26 et 31 v°), Jacobus \\ impheling (fol. 32 v"), Albertus Morderer (fol. 33 v"). — Une lettre anonyme (fol. 34 v°). Toutes ces lettres sont en latin; elles sont datées de 1494 et 1495.
XVe siècle. Papier. 36 feuillets. 205 sur 145 millim. Cartonné.
107 (Latin 104). S. Raymundi de Pennaforti Summula de Su mina, etc.
Fol. 1. Table.
Fol. 2. Summula de Summa S. Raymundi de Pennaforti. « Jubé, Domine, benedicere... » — Fol. 7.
i Summula de Summa Raymundi prodigt ista... •
Fol. 222. Floretus. « Nomine Floretus liber incipit... » — Fol. 222 v°. « Collegi flores, non omnes, sed meliores... » — Attri- bué à saint Bernard; Hain, n08 2912 et suiv., et Hist. litt., XIII, p. 215.
Fol. 282. Stella clericorum. « Circa inicium tractatus Stelle clerico- rum, architector philosophie in libro de Celo et Mundo... »
Fol. 320. De arte computistica tractatus metricus, cum glosis. «Quia ars computistica diversorum auctorum libris... »
Fol. 320 v".
a Ciclus solaris annos lenet oclo viginli, Ciclus lunaris deeem tenet atque novenos ... j
Fol. 344. Sermones. — Fol. 367 v°. Notes de théologie. « Nota octo suut species turpitudinis, quas quandoque conjugales soient exercere. . . »
Fol. 368 v'\ « Monachi proprietarii quomodo salvari possuut.. . » — Fol. 369. « Item nota qnadrupliciter homo fit homicida... n — Amu- lette contre l'épilepsie : a Jaspar fert mirram... -> — Fol. 369 v°. Des sept péchés capitaux. — Fol. 370. Vers.
« Cristi sacerdotibus usu regulari... i
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE DE STRASBOURG 79
Fol. 371. « Qualiter anima devota débet premeditare de passione Domini nostri Jhesu Christi, omni hora diei... «
Fol. 374. Henrici Bruuzel collatio quaedam habita Osnabrugae. « Quicumque honorificaverit me, gloriiieabo eum... » — A la fin, fol. 383 v° : « ... Ista collacio compilata fuit per Hinricum Brunzel, decretorum doctorem, plebanum ecclesie Osnaburgensis, ac predieata et pronunciata in domo capitulari, coram universo clero civitatis Osnaburgensis, anno Domini AJ" CCCC" LVII, penultima die mensis novembris, que erat feria 2a post incepcionem Adventus Domini.
Provient du couvent de Frenswegen.
XVe siècle. Papier. 383 feuillets, à 2 col. du fol. 344 au fol. 371. 205 sur 140 millim. Initiale ornée. Rel. veau et bois.
108 (Latin 105). Exceptiones ecclesiasticarum regularum.
Fol. 1 v°. « Exceptiones ecclesiasticarum regularum, partim ex exemplis Komanorum pontificum, partim ex gestis conciliorum catholi- corum episcoporum, partim ex tractatibus ortodoxorum patrum, partim ex institutionibus catbolicorum regum, non nullo labore in uno cor- pore adunare curavi... » — Huit livres, précédés chacun d'une table.
Aux fol. 1, 166 et 166 v". Notes en français et en latin, écrites au XIVe siècle, relatives aux incendies survenus en 1328 et 1341 cà Pont- de-Planches, Neuville-lez-la-Charité, etc., et à la suppression, en 1307, de l'Ordre des Templiers; celle-ci est reproduite à plusieurs reprises :
» Prenez la teste de un moton, De un chat, de un cbien et un chapon, De un veel et de deux jemans, Enfin porrez trovcr lou tamps Que li Templier furent mis lienz. »
XIIIe siècle. Parchemin. 166 feuillets. 237 sur 145 millim. Rel. veau.
109 (Latin 106). Mélanges de théologie.
Fol. 1-2. De celebratioue missfe. « Si contingit quod sacerdos ante consecracionem... «
Fol. 3 v°-4. « [Septem] articuli super indulgenciis insuie Rhodi. Primus articulus, quod sanctissimus dominus noster dominus papa... »
Fol. 4 v°. De hierarchiis angelorum. « Nota très cbori angelorum faciunt unam ierarchiam... »
Fol. 5-5 v°. De septem viciis capitalibus et eorum Gliis. « Super- bia habet decem filias... n
80 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
Fol. 7. Quaestiones de resurrectione mortuorum. « Distinctionem usque ad finem libri magister de resurreccionc mortuorum et eorum remuneracione cum suis circumstanciis pertractat... » — A la On, fol. 34 : « ... Hec igitur collecta excerpsit quidam revcrendus arcium liberalium magister, ex lectura composita et édita in monastcrio Mede- teusi, Ordinis sancti Benedicti, super quarto Sentcnciarum, dum in eodem monasterio quondam fratribus legeretur per venerabilem virum ac doctorem egregium magistrum Micolaum Dinckelspuhel... »
Fol. 3i v°. De beata Maria, virgine. « Xotandum quod Dominus preceperat... »
Fol. 53 v°. De extremo judicio. « Queritur de extremo judicio ubi erit, et quomodoet aquibus... » — A la fin, fol. 63 v° : « ...Que questio aprobata est per venerabilem magistrum Henricum de Hassia, primum fundamentum, etc. »
Fol. 64. De sacramentis. « [P]romittam aliqua causa brevitatis de sacramentis. . . »
Fol. 74. « Quomodo homo satisfacere débet pro peccatis et qualiter penitencia sibi debeat injungi. Nota hic. Reperies satisfacciones sicut ipse Jobannes... »
Fol. 79. Tractatus de corpore Christi. « Ezecbielis in visione Dei, qui universum Ecclesie statum futurum previdit... » — A la (in, fol. 92 : «... Fxplicit tractatus de corpore Christi. »
Fol. 92. « Incipit tractatus de dignitate sacerdotali. Quasi stella matutina in medio nebule... »
Fol. 103. De indulgentiis. « Sancti Spiritus assit nobis gracia. Vere Dominus est in loco isto. Gen. 28. Gracia Domini nostri Jesu Christi et caritas Dei, communicacio sancti Spiritus... >*
Fol. 115. Sermones de tempore. « Cum appropinquasset Jhesus Jerosolimis et venisset Betbpbage..., Mattbei XXI capitulo Sciendum quod hoc ewangelium... »
Fol. 259. Sermones de sanctis. « Adventus Domini peragitur per quatuor septimanas... »
Fol. 309 v°. Sequuntur virtutes misse et. sunt duodecim... n
XVe siècle. Papier. 314 feuillets. 215 sur 142 millim. Rel. basane rouge et bois.
110 (Latin 107). Sermons, etc.
Fol. 1. u Sermo de corpore Christi. Ite, hostia missa est... » —
UNIVERSITAIRE ET REGIONALK DE STRASBOURG 81
Fol. 4 v". « Sermo de penitencia. Penitenciam agite... » — Fol. 10. « Sermo de beata Virgine. Bibe aquam tuam de cisterna tua... » — Fol. 20 v°. » Symonis et Jude. Ego Symon, frater vester, scio quod vir consilii... >'
Fol. 38. Tractatus qui Cordiale nuncupatur. « Memorare novissima tua et in eternum non peccabis. Ecclesiastici. 7. Sicut dicit beatus Au- gustinus in libro meditacionum... » — A la fin, fol. 61 V : « ... Expli- cit tractatulus qui Cordiale nuncupatur. »
Fol. 62. Evangelia et Epistolœ, cum glosa. -< In die sancti Anthonii. lu illo tempore dixit Jhesus discipulis suis... »
Fol. 134 v°. « PassioDomini nostri Jbesu Christi, et quedam opéra ejus post resuscitacionem Lazari, composita per venerabilem et egre- gium dominum Jacobum de Vitriaco... » — Fol. 136. « Ante sex dies Pasce, sabbato videlicet ante diem Palmarum... »
Fol. 162 v°. Sermons et fragments divers de théologie.
Fol. 164 v°-166. Index Evangeliorum et Epistolarum per totum annum.
Fol. 166 v°. De corpore Christi. « Omnipotens Deus, Pater, et Filius et Spiritus sanctus... »
Fol. 168. « Incipit tabula exercicii interioris hominis quo perveni- tur ad veram scienciam et sapientiam, ex terminis Boneventure cardi- nalis. Sacra Scriptura in se continet... » — Fol. 169 v° « ... Explicit verum et pulcherrimum Spéculum corporis et anime médicinale. »
Fol. 169 v". Collectum ex opusculo S. Bonaventurœ de divisionibus, distinctionibus et dilatationibus sermonum. « Quia, ut ayt beatus Augustinus, studium predicantis versatur circa divisiones... » — A la fin, fol. 171 v° : «... Explicit collectum punctatim ex opusculo Bone- venture cardinalis de divisionibus, distinccionibus et dilatacionibus sermonum, 1446. »
Fol. 172. « Oracio beati Thome de Aquino pro sermonibus facien- dis. 0 beuignissime et amantissime Domine Jhesu Christe... »
Fol. 173. « Descripcio Terre sancte. Quam salubrium est omnibus christianis scire... »
Fol. 175. Tableau mnémotechnique, divisé en douze cases. « In istis cellis tota iucluditur sacra Scriptura et de facili homo alicujus sciencie, habens eas bene incorporatas, poterit facere unam collacionem... »
Fol. 175 v°. Lexique latin-allemand. « Abigere, vordriueu... »
Fol. 179. Abbatis Joseph de amicitia. » Abbas Joseph. Fundamen-
82 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
tum vere amicicie primo consistât in contemptu substancie mundialis... »
Fol. 182. Somma vîrfutum. « Cum circa utilia studcre debea- mus... » — A la fin, fol. 274 : & ... Explicit somma virtutom. »
Fol. 274 v°. De septem artibus liberalibus. « Domum Dei decet sanctitudo... »
Fol. 285 v". Sermones Wilhelmi. « Magister Wilhelmus de saucto Spiritu. Statue servo tuo eloquium tuum... >)
Fol. 299. Spéculum humanse salvationis. Table.
Fol. 302. « Incipit prologus super Spéculum humane salvacionis. Qui ad justiciam eradiunt multos fulgebunt... » — Fol. 302 v°. «Capi- tulum primum. Incipit Spéculum humane salvacionis, in quo patet casus hominis et modus reparacionis.
In hoc speculo potest homo considerare... »
— Paul Perdrizet, Etude sur le Spéculum humanœ salvationis, Paris, H. Champion, 1908, in-8°.
XVe siècle. Papier et parchemin. 346 feuillets, ;'i 2 col. et sur par- chemin du fol. 2S9 au fol. 346. 215 sur 152 millim. Rel. peau de truie et bois.
III (Latin 108). Judicia de cometis.
Fol. 1 . « Judicium comète qui apparuit anno Domini MCCCC LXXII0, feria sexta infra octavas Epiphaniarum Domini, nocte sequente, scili- cet xia januarii, quo die luminarium fuit conjunctio, factum pro sere- nissimo principe et domino, domino Mathia, Dei gracia régis Hungarie [et] Bohemie dignisimo, per Martinum, plebanum Budensem... »
Fol. 9. De cometis. « Capitulum primum partis prime... Cometa est exalacio calida et sicca... »
Fol. 17. « Judicium de cometa qui apparuit anno Domini M0 CCCO LXV1II", xxna die mensis septembris, in civitate Hystropo- litana, pro serenissimo principe et domino, domino Mathia, Dei gracia Hungarie, Dalmacie, Croacie, etc., rege compositum... » — Finit, fol. 27 v": «... ejusdem serenitatis tue fidelis servitor, Martinus, archi- dyaconus Soricensis et canonicus ecclesie Zagrabiensis. »
Fol. 29. « Item prophecia de cometa, secundum scolam Haidel- bergensem. Item dy prophicey ist gesaunt worden von dem kunig von Frankreich unscreni heiligen vateren, dem pabst Kalixto, gein Rom... »
UNIVERSITAIRE ET RÉGIONALE DE STRASBOURG 83
Fol. 30. « Arcium liberalium maystri Johannis Stiïncz Coloniensis, super eclipsim solis, sedecima die marcii preteritam, pronosticon... » XVe siècle. Papier. 34 feuillets. 203 sur 145 millim. Cartonné.
112 (Latin 109). Lettres de Paul Eber.
Copies de documents conservés aux archives de Kitzingen, exé- cutées par Chr. H. Sixt en vue de la préparation de son livre : Dr. Paul Eber, (1er Schiller, Freiind und Amtsgenos.se der Re forma loren , Heidel- berg, Karl Winter, 1843, in-8°.
XIX* siècle. Papier. 66 feuillets. 218 sur 178 millim. Cartonné.
115 (Latin 110). Daretis Phrygii de exeidio Trojœ historia.
Fol. 4. « Incipit prefacio Cornelii poète ad Salustium, in librum Daretis Frigii. Cornélius Salustio Crispo suo salutem. Cum multa Athenis studiose agerem... »
Fol. 21. « Collatio hujus codicis cum codice quodam membranaceo saec. X, ex Bibliotheca regia Bambcrgensi. » — D'une main du XIXe siècle.
Au fol. 1, d'une main du XVIIIe siècle : « Hic codex ms. bona? notée fuit in bibliotheca Hummelii, rectoris quondam scholœ Altor- finae. » — Au fol. 4, de la même main : « M. Joannes Christianus Kappius, MDCCLXXXXI. »
XVe siècle. Papier. 38 feuillets. 213 sur 147 millim. Cartonné.
114 (Latin 1 1 1). Michaelis Serveti opuscula.
Fol. 1. « De Trinitatis erroribus libri septem, per Michaelem Ser- veto, alias Rêves ab Aragonia, Hispanum. Anno M D XXXI. »
Fol. 63. « Dialogorum de Trinitate libri duo, de justicia regni Christi capitula quatuor, per Michaelem Serveto, alias Rêves ab Ara- gonia, Hispanum. Anno MDXXXII. »
Copies d'éditions imprimées à Haguenau en 1531 et 1532.
XVIIe siècle. Papier. 89 feuillets. 187 sur 150 millim. Cartonné.
115 (Latin 112). « Beati Rhenani in ludum L. Annei Senecae de morte Claudii Cœsaris scholia. »
Précédé d'une dédicace a Thomae Rappio Durlacensi, liberalium artium professori », datée de 1515. La fin manque.
XVIe siècle. Papier. 4 feuillets. 207 sur 145 millim. Cartonné.
84 MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHEQUE
li(i (Latin 113). Nicolai de Dinkelspùbel tractatus de oratione dominica, etc.
Aux deux feuillets de garde antérieurs énoncé des ouvrages con- tenus dans le manuscrit.
Fol. 1. « Xicolaus Dinckelspùhel super Pater noster. Si quid petic- ritis Patrem meurn, in nomine meo dabit vobis Joh. 16. Sanctus Crisostomus super illo, Mathei, 7°... » — Nycholai Dunckelspiihel Tractatus..., Argentin», 1516, in-fol., fol. 49-68.
Fol. 05 v°. « Ex parte aliquorum in sacra pagina doctoruni katholi- corum hic signantur quedam dubia circa defectus altaris contingencia. Primum dubium si contingit quod sacerdos... «
Fol. 69. « Incipiunt interdicta in die Cène et Parasceves. Karis- simi, licet omnis impius coram Deo sit excommunicatus... »
Fol. 79. De emptionibus et venditionibus illicitis. « Nota quod in contractibus sunt empciones... »
Fol. 80 v°. « Decem virtutes misse. Prima, si homo girum tocius mundi pertransiret... »
Fol. 81 . Traité des douze articles de la foi. « Dy auslegung des gelau- bens der heyligen czwelif boten... »
Fol. 84. « De confessione. Dye leràr sprecbent das nicht genùg sey, so ain mensch peicht sein sùndt... » — La première partie de ce traité finit, fol. 85; la seconde commence au fol. 201 et finit au fol. 204.
Fol. 85 v°. Formule de bannissement, en allemand et en latin. « Liebe chind als danu gewondlich ist... »
Fol. 90 v°. Confessio publica longa in die cenae. « Herr, ich gib micb scbuldig... »
Fol. 94 v°. Quaestiones tbeologica?. « Queritur quare altaria denu- dantur in die Parasceven... »
Fol. 95 v". « Nota prohemium Haselpacb super Passione, etc., in die Paresceven. Ex quo bodie... »
Fol. 97. Super Pater noster. « Pater noster, qui es in celis, etc. LuceXP. Per totum anni circulum predicatur verbum Dei... »
Fol. 107. « De articulis fidei. In omnem terramexivit sonus eorum. In epistola ad Komanos X. Et sumuntur de Veteri Testamento... »
Fol. 114. De decem prœceptis. « Si vis ingredi ad vitam, serva mandata, Matbei XIX. In verbis premissis ostendit Christus... »
Fol. 129. « De passione Domini concordancia ewangelistarum. O vos omnes qui transitis per viam... »
UNIVERSITAIRE ET REGIOXALE DE STRASBOURG 85
Fol. 140 v°. u Collectura bona de decimis et bonas questiones. Nota antiqui patres rébus omnibus habundabant... »
Fol. 145. « Omelia Augustini episcopi de die dominica. Veneranda est nobishec dies sancta... »
Fol. 147. Hieronymi de Saltzburga introductorium ad habendum di- lectionem Dei. « Incipit quoddam introductorium ad habendum dilec- cionem Dei, videlicet qualiter, quomodo et quando homo diligere de- beat Deum. Primo quilibet habens plene nsum racionis... » — A la fin, fol. 148 v° : « ...Hec collecta sunt per venerabilem virum, magistrum Jcronimum, viceplebanum Salczburge in vulgari et translata de thcotu- nico in latinum per qn< ndam alium magistrum Hawsrocker in artibus. »
Fol. 149. De passione Domini. « In die Palmarum veuit cum disci- pulis suis super asinam... »
Fol. 180. « Incipit tractatus de passione Domini nostri Jhesu Cbristi, editus a reverendo magistro ac sacre pagine professore dignis- simo, fratre Michaele de Massa, Ordine fratrum beremitarum sanctî Augustini. Angeli pacis amare flebunt, Ys. 33°. In sacra Scriptura invenitur fletus... »
Fol. 198 v°. « Nota de dominica. Hye hebt sicb an ein kurcze nuczpare 1er... »
Fol. 205. Themata de tempore et de sanctis. « Nisi manducaveritis carnem Filii hominis... » — A la fin, fol. 308 v° : u ...Et sic est finis illorum themathum per circulum anni concurrencia, brevia et utilia, collecta ex variis libris autenticis. »
Fol 309. De penitentia et confessione. « Penitencia est multiplex, quedam falsa... »
Fol. 325. « De matrimonio. Audi me et ostendam tibi que sint quibus potest prevalere demonium. Tbobie capitulo vi. Hec verba pri- mitus non per hominem... »
Fol. 327 v°. Sermons. « Nupcie facte sunt in Ghana Galilée... »
Fol. 333. « Infrascripti libri positi sunt in Biblia, eodem modo quo hic notati sunt... »
Fol. 334 v°. « Pater noster », u Ave Maria » et « Credo », en alle- mand.
Fol. 337. « Sequuntur sermones quidam, scripti sub viva voce fra- tris Johannis de Capistrano, doctoris egregii et viri devotissimi Ordinis sancti Francisci. De beata Virgine. De Virgine benedicta très status considerantur... »
8G MANUSCRITS DE LA BIBLIOTHÈQUE
XV" siècle. Papier. 365 feuillets. 220 sur 145 millim. Rel. peau de truie et bois, à fermoirs.
117 (Latin 114). Psalterium.
Au fol. 1 : « Hitnoensi [?] preseus liber attinet Reato Oswaldo. Anno Doniini 1522. » — Au-dessous armoiries dessinées à la pjume. Gloses interlinéaires et marginales en allemand .
XVIe siècle. Papier. I 44 feuillets. 270 sur 150 millim. Ilel. veau et bois.
118 (Latin 115). Kiliani Leib Annales majores.
Fol. II. « Annales majores, chronica majora toù à8sX<pou KiXiavou Asîë, toû 7rpoTÉpou toû oïxou xciv xavovixwv Èv'Pcëâopcp . Annales fratris Kiliani Leib, prions fratrum regularium in Rebdorff. »
Fol. III. « Praefatio in Annales. Laborandum bic minime mibi videtur... »
Ces annales (1502-1549) ont été publiées : la première partie (jus- qu'en 1523) dans Bcytriige zur Geschichtc und Literatur, t. VII, p. 535- 560, 621-668 et t. IX, p. 1009-1051 (Munich, 1806-1807), par Joh. Christ, von Aretin; la seconde (à partir de 1524) dans Beitràgc zur politischen, kirchlichen und Cullur geschichtc, t. II, p. 445-611 (Ratis- bonne, 1863), par J.J.J. von Dollinger.
Le présent manuscrit serait le manuscrit original, à en croire une note de G. Hôfler, recteur de l'Université de Prague, du 28 avril 1872 (fol. I).
XVIe siècle. Papier, iv-257 feuillets. 192 sur 155 millim. Demi-rel. veau.
119 (Latin 116). Errores omnium haereticorum.
Fol. 2. « Dispositio eorum qua* in hoc opère continentur. lu Totum seminarium amplectitur hœreses quœ ante Christum, sub Christo et post Christian fuerunt. — 2° In qualibet principali secta, quœ sunt nu- méro 31, tria ponuntur, origo, hœreses et translatio in Germaniam. — 3° Quannis plura de sectarum inventoribus dicantur, tamen prnecipue describuntur vit* Simonis Magi, fol. 10; Mabometi, fol. 23; Lutheri, fol. 43; Anabaptistarum, fol. 70, et Calvini, fol. 78. — 4° A Walden- sibus incipiunt miseriœ Germanorum, fol. 29. — 5° Rreviloquiiun de confessione Augustana praeterita et praesenti, fol. 92. — 6° Dilucidatio brevis de commiinione sub utraquespecie, fol. 94. » — Fol. 3. «Jésus,
UNIVERSITAIRE ET REGIONALE D 10 STRASBOURG 87
Maria. Illustrissime cardinalis. Oportebat, iuquit apostolus, primo Cor. xi, haereses esse... »
XVIIe siècle. Papier. 110 feuillets. 208 sur 150 millim. Rel. parche- min.
120 (Latin 117). « De usura, thèses théologie* ad quas publiée respondebit M. Adamus Wagner, Burgkusius Bavarus, sacrosanctœ theologiae baccalaureus formatus, ad altiorem theologicum honorem (quem licentiam vocant), Christo propitio, ex Collegii tbeologici con- sensu capiendum, in