r
Digitized by the Internet Archive
in 2013
http://archive.org/details/venerabilispatriOOmone
/S c)S - /tt:r;
C A't/((/«\»l ^C^J/*((((//c.)
VENERABILIS PATRIS
4-
MONETjE
CREMONENSIS
ORDINIS VRJEDICATORU AI
S, E DOMINICO iEQUALIS
ADVERSUS
CATHAROS ET VALDENSES
LIB%I QVINQVE
Quos ex Manufcriptis Codd. Vaticano , Bononienli , ac Neapolitano
NVNC TRIMVM EDIDIT, ATQVE ILLV STRAVIT
P. FR. THOMAS AUGUSTINUS RICCHINIUS
EJUSDEM ORDINIS
S. T. M. ac Collegii Cafanatenfis Theologus .
KOMM, MDCCXLIIL
EX TYPOGRAPHIA PALLADIS
EXCUDEBANT NlCOLAUS. ET MARCUS P A Lfc A RI N 1
F R JE S I DV M FACVLTATE.
♦
/
v
III
REVEREND ISSIMO PATRI
F. THOMiE RIPOLL
SACRA THEOLOGIuE TROFESSORI ATQUE UNIVERSI ORDINIS PR^DICATORUM
MAGISTRO GENERALL
F. Thomas Augustinus Ricchinius ejusdem Ordinis
VlTAM , ET FeLICIT ATEM.
V M paterna tua de me prceclare effufeque merendi voluntas eo jam creverit, ut nuU li fere hominum debere plura me fentiam quam Tibi ReverendissimePater, cogitare ccepi queis de* mum rationibus ad congefiorum in me beneficiorum memo- riam , quam femper fandijjime colam , prafentibus , pojlerif que declarandam aggrederer ; nec alia opportunior vifa efi, quam Ji quidpiam e Jludiis meis tuo nomine haud prorjus indignum aliquando proferrem , facrum tibifore9 dedicatum* que fiatuerem . Igitur Venerabilis MONETiE Ordinis nofiri vetufii in primis , atque eximii Scriptoris Libros ad- verfus Catharos •, & Valdenfes qualicumque indufiria, ac di- ligentia mea e Jitu & fquallore vindicatos editurus , religio- ne veluti obfiri&us tibi offero, ac confecro; cumque non alia
* 2 re
IV
re pojfim , me alieno mnnere exfolvo . Ingratus vero Jim , om- nifque officii expers , Ji hac primum oblata occajione a?noris ac benejicentice tuce merita aperte non prcedicem , atqueL* commendem . Quid enim rationibus meis non dicam necejfa- rium , fcd confentaneum , honejiumve excogitari poterat , quod ultro in me non contuleris , ut meritprum vacuum , ac ne ro- gantem quidem vel cogitantem amantijfime prcevenires , ifo- veres , ornares , ac tantum non beneficiis obrueres ? Quid ego homo umbraticus , ac velut in angulo pojitus fperare aut vo- to concipere majus poteram , quam a Te arceffiri , evocari- que in earum follicitudinum partem , quibus Ordinem nojlrum fanSiffime moderaris, ut lateri tuo comes hcerens ac focius , non tam laborum curarumque particeps , quam virtuturru tuarum teflis fierem , atque admirator ajfiiduus l Hoc vero honoris , fummceque benevolentice argumentum^ quo nihil fu- pra optare potuijfem , nova amoris accejfiione cumulafii , cum Theologorum Cafianatenfium Collegio adfcriptum voluifii : quo quidem gravi tuo de me judicio cum me arBius obftriBum , tum impmfius laborandmn intelligo, ne amantijfimi Patris opinionem, conceptamque de me fiduciam defiituiffe videar . Quid vero prcefiare valeam aut polliceri eo nomine dignum mgenii modicus , virium inops plane non video . Adnitar ta- men perpetuo , ut labore , indifiria , ac diligentia ^jin minus doBrina atque eruditione , amplijfvmo muneri , tuoque benefi- cio ex parte faltem refpondeam . Atque hujus quidem volun- tatis mece primum veluti pignus ac fpecimen hoc ipfum exhi- beo MONETu^E Opus tenebris atque oblivioni ereptum , quod cequis bonifque rerum cefiimatoribus probatum iri confi- do . Nam quanti fit acerrimum illum Hcereticorum Secu- li xii i. profiigatorem in lucem prodire , facile judicabit , qui univerfi fere Catholici dogmatis Controverfias ab eo difputa- tas viderit tanta vi atque ubertate , ut qui adverfus illas peftes copiofius fcripferit atque validius fortajfe neminem ha- beamus. Nullius certe ex Familia nofira antiquioris extant Scriptoris monumenta aut dignitate & amplitudine argumenti;
aut
V
aut etiam utilitate prceftabiliora , ut fcepe ?niratus finu> in Bibliothecarum pluteis tamdiu ncgleda jacuijje . Quapro- pter cum e re noftra maxime fit ea demum in eruditoruni^ , confpetium , ac Polemicce Theologice fubjidium educi , tibi in primis gratiffimum fore non dubito , cui nihil antiquius , aut jucundius quam rei literarice incremento favere , & quce- cumque ad Ordinis decus amplificandum pertinent , diligenter promovere . In id certe curas omnes cogitationcfque tuas a fufcepto regiminis clavo feliciter contulifti ea identidem pro- ferens follicitudinis tuce monumenta , qucc nuttrt Unqua?rL* cetate fint excifura . Semper enim pofterorum oculis obver- fabitur amplifjima Apoftolicorum diplomatum ftges , quam rebus noftris illuftrandis , ingenti cura ac labore colligendam atque vulgandam curafti . Tuis etiam aufpiciis accepta re- feretitr Annalium Ordinis moles , cui Te volente cum prima manus aimota jam fuerit , ad calcem etiam feliciter dedu- cendam fperamus . Quid, quod ipfi Ccelites noftri operce ac diligentice tuce promotum auBumque debent fui nominis cul- tum , quo eorum plures facris aris admotos , alios vero pro- xime apotheofi donandos gratulamurl Vides, opinor , quam amplum mihi laudum tuarum fpatium decurrendum pateat , Ji id mihi propofitum ejfet , ut vel fola earum capita exor- nanda fufciperem . Sed prceftat modeftice tuce morem gerere , quam ea , quce in ore omnium adfpeBuque funt pojita cele- brare . Ea tamen prceterire vix pofjum quce in Dominicanam Familiam Te Vrcejide , ac Moderatore Jtuxere commoda & ornamenta , ut divino quodam beneficio aureum Ordinis Secu- lum fub te ccepijfe , aut rediijje videatur : Nam & fedentem in Komana Cathedra Pontificem unum , alterum vero Bea- torum Fajtis adfcriptum , in Vurpuratorum Vatrum Senatum afcitos quatuor , inauguratos Epifcopos plures , Scriptores e- gregios fane multos felicijfimo Magiftratus tui tempore nu- meravimus ; Quce tametfi in laudum tuarum parte ponenda Jint , aliena magis videri pojjunt quam tua , Ji cum iis con- ferantur quce virtutibus ipfe tuispublicce rei noftrce commoda,
atque
VI
atque ornamenta attulijli ; Nam ad difficillimam regendi ar- tem cum a natura plane faffius , ac longo rerum ufu apprime injlitutus fueris , tam abfolutam exhibes optimi Prcefulis ima- ginem , ut multa quce in te mirentur prafentes , plurima ve- ro fint quce Succejjbres tui imitentur ac difcant , nimirum in difciplina zelum fed fine acerbitate , in negotiis audiendispa- tientiam , in expediendis follertiam , in confiliis gravitatem , in juiiciis reditudinem , in difpenfatione jujlitiam , in fubditos quafi parentis in liberos facilitatem^ benevolentiam^follicitudU nem , in moribus fde?n , integritatetn , candorem , in omni vitcz parte cequabiktatcm^innocentiam^ ac veramfinefuco pietatem . Id vero quam mirabile , ac nifi oculis nojlris ufurparemus , vito credibile , hominem nonagenario majorem immutabili quadam vitce ratione nihil deprioribus injlitutis, laboribus, curis immu- tajfe, velremifijfe ,fed ea alacritate , vigilantia, ajfiduitate ope- rantem qua omnibus Jit incitamento , & exemplo . Nimirum igneus ille animi vigor quo eximia femper fuifli in agendo vi,at« que efficacitate non elanguit,non fubjidit,annique fupervenientes jus fibi nullum in mentis tuce aciem , in memorice vim , injudicii jinnitatem vindicare potuerunt . Sic Te D. O. M. adextremam fcmtlutem abfquefene&utis incommodis ,fenfibus integrum , viribus jirmum , non vietum , non inertem , non languidum ^fed validum ,fofpitem , operofum jingulari munere , & exemplo per- duxit . Faxint boni Superi , quorum fajiis amplijicandis conti- nenter incumbis , ut rara adeo felicitate in publicum Ordinis comtnodum atque incrementum diu multumque fruaris : Nam quando pro immortalitate tam chari capitis vota illis nuncu- pare non pojfumus , diuturniora cevi mortalis fpatia quotquot Te colimus Filii amantijjimo Patri precamur eo certe animo , quonoftris etiam ,JijieripoJfet , annos tuos produceremus . Ego vero communibus votis perennem benejicenticc tuce prcedicatio- nem adiiciam , & cum paribus tecum qfficiis certare non va- leam , amore , fide , ac pietate , quamdiu fpiritus hanc vitam reget , prorfus efficiam , ne unquam ingrato atque immemori benefecijfe videaris. Vale.
AP~
vir
APP ROBATIO
ILLVSTRISS IMI, AC REVEREND IS S IMI DOMINI DOMINI
F R. PLACIDI MARIi PEZZANCHERI
C A S £ MARII ABBATIS
Epifcopi Tiburtini , & Pontificio Solto Epifcopi AJftftentis .
CU M Summam , qua Ven. Moneta Cremonenfis , unus ex primis , clarioribufque San&i Patriarchae Dominici Affeclis , Catharorum , & Valdenfium errores , immo deliramenta impugnavit , ac profli- gavit ; ab Admod. Rev. P.Fr.Thoma Augujlino Ricchinio S. T. M. & Collegii Cifanatenfts Theologo , pro fua in Patriam, atque inOrdinem pietate, non modo e pluteorum latebris erutam , verum etiam locuple- tiffimis illuftratam Prolegomenis , ac Notis, raptim , ut niihi licuit percurrerim : in illa quidem eximium Theologum , accuratiffimumque Diale&icum ; in hifceautem virum undecumque eruditum , ac feo^ulum fufpexi : adeo ut hujufmodi Opus digniffimum putem , quod cum Chriftianae , tum literaria? Reipublicae commodo Typis mandetur . Dabam Tibure v 1 1 1 . Idus Aprilis mdccxl i i i .
>i* F. Placidus Maria Epif. Tiburtinus .
APPROBATIO
ILLVSTRISS IMIy AC REVERENDISS IMI DO MI NI DOMINl
NICOLAI DE SIMONIBUS
EPISCOPI MARCIANENSIS
Sacra Congregationis fuper 'Difciplina Regulari Secretarii &c.
OPus Ven. Monetje Cremonenfis Ordinis Praedicatorum adverfus Catharos , & Valdenfes ante quirique Secula lucubratum , & nuper ab Adm. Rev. 5°. Mag. Thoma zAuguftino Ricchimo ejufdem eximii Ordinis , ac Patriae Viro Clariffimo illuftratum locupletiffimo Apparatu , & copia Adnotationum , liben- ter legendum fufcepi , poftquam placuit Rmo P. NicoJao Ridolfi Sac.Apoft.Pal.Magiftro meam de illo ex- plorare fententiam . Innumera propemodum funt pravorum Dogmatum portenta , qua; colleflis fumma peritia San6larum Scripturarum teflimoniis irrefragabilibus profternit Venerabilis Scriptor , tanto fua- vius veritatem Fidei Catholicaj Hareticorum animis infinuans , quanto ftyli facilitatem , ac planiffimam fuaj aetatis methodum fecutus . Ita vero inter fe implexas partitur Hasrefes Valdenfium, & Catharorum, ut dum fingulis confutandis,& ab omni defenfionum genere denudandis incumbit,fimul nobis illius laboribus bene utentibus parata adfint validiffima argumenta ad vehementius comprimendos Socinianos , Calvi- niftas, Lutheranos, fimilefque peftes , in quibus adhuc Valdenfes , ac Cathari palpitant . In tot autem rebus de San6la Religione noftra verfatus nulla in parte a refta Fidei, &Morum regula alienus inveni- tur . Digna egregio operi ornamenta fuperaddidit doctiffimus P. M. Ricchinius . In Apparatu Vitam , & Gefta Viri Venerabilis a finceris monumentis erutam exhibet , unde clarior , latiufque illius fama re- fplendeat . Hiftoricam quoque narrationem de Valdenfium , & Catharorum Hairefi fingulari eruditione contexuit . Totum porro opus tam apte , diligenter , & do&e illuftrat , feleclifque Adnotationibus di- tat , ut ex iis non folum effluant Sacrae eruditionis copiofiffimi latices , verum etiam Monet* Leftio uti- lior evadat , & ad torquendos hodiernos Haereticos penetrantior . His omnibus perpenfis mihi vifum eft aequiffimum cum meo calculo opus probare , tum ipfam operis evulgationem enixe defiderare . Rom* Pridie Idus Maii mdcqxlw.
Nicol, Epif. Marcianen. Sac. Cong.fuper Difciplina Reg. Secretarius .
AP
yin
APPROBATIO
CL. V. JOSEPHI C ATALANI PRESBYTERI
V. D. & Sacra Theologics Profefforis .
SI cui minus compertum foret , exploratumque , quam eximios incly tus Ordo Pradicatorum , * qui , velut Ccclum micat fderibus , fic perjonarum numero , &evirtute corufcat , vel a primaeva fua infti- tutione Orthodoxce fidei Athletas tulerit , atque propugnatores , quotve de profligatis doclrinae gladio Romanae Ecclefias hoftibus triumphos egerit , id ex unius Ven. Monet^ Cremonenfis inter primos Sancli Patris Dominici filios ClariiTi mi Commentariis , quos Vir Clarijjimus, Sacrce Theologia Magijier, P' Tho- mas Augujiinus T^cchinius ejufdem Patris , & Ordinis decus, optimo fane confilio e tenebris vindicavit , conjicere poflet luculentifilme . Quinque Libris Adverfus Catharos , & Valdenfes difputat illetamfub- tiliter , prefle , ac nervofe , ut portentofa utriufque Se£tae dogmata , errorefque convellat radicitus , ac vel fuis ipfos armis , nulla evadendi fpe reli£ta , confodiat . Id autem praeftat brevi quidem , ac fimplici , fed validiflima methodo teftimoniis Scripturarum opportune adeo , appofiteque in eos contortis , ut de Opere illius univerfo jure affirmari pofllt, quod de S. Auguftino S. Hieronymus (JLib. i . Epiji. i 9. Editionis nojirce Romana~) ^ujdquid dici potejl , & fub/imi ino-enio e Sacrarum Scripturarum hauriri fontibus in eo poftum, ac differtum efl . Dum vero pra?cipuas Fidei controverfias , ac fumma Religionis noftraz Capita, Ritufque , & Ca?remonias Ecclefiafticas illuftrat , tuetur , ac vindicat , per Catharorum , & Valdenfium juguhim , recentiores haereticos petit , qui ex illorum cineribus velut mali corui malum ovum prodiere , ut divino fere confilio in eos difputans , hns etiam antevertifle , ac prfefocafle videatur . Quare , ficut do- lendum efl , tam prcecIarumOpus hactenus delituifle, ita gratia ab omnibus Theologis , ac rei Ecclefiafti- cos ftudiofis habendas reor ejus ClariflTimo Editori , qui luculento apparatu , atque eruditis annotationihus continenter illurtratum publico Ecclefiae bono , Patria? , atque Ordinis fui Viris femper doctiflimis a^un- dantis , ac de Catholica Ecelefia optime meriti fplendori atque ornamento nunc primum in lucem produ- xit , fummaque cum laude protulit de thefauro fuo nova , & vetera . Cum itaque univerfum Opus Reve- rendiflimi Patris Magiftti Sacri Palatii juffu a me recognitum adpuriores fidei , morumque regulas exa- ctum fit , & omnigena eruditione refertum , ut in commune commodum quamprimum yulgetur , opto vehementer , ac probo . Romae Kal. Maii Anno mdccxliii.
* Johannes XXII. Conftitutione xvi 1. Inexplicabilis , quod extat T0m.1I. Bullar. Dominicani pag 145.
^fofephus Catalanus Presbyter .
APPROBATIO ORDINIS.
NOS FR. THOMAS RIPOLL,
SAC. THEOLOGIjE professor,
Ac Totius Ordinis Fratrum cPrccdicatorum humilis Magifler Generalis , & Servus .
QUo magis intereft EcclefiaeCatholicas , ut Opus cui Titulus : Ven.P .Monetce Cremonenfts , Ord. Prct- dicatorum , S .P. Dommico JEqualis , adverfus Catharos, & Valdenfes Libri quinque , e x MSs.Codd. Van cano , Tiononienf , & J\leapolitano ■. nunc pvimum editi , Prolegowenis , ac JVotationibus illujlrati z Typis edatur, eo libentius tenore praefentium , noftrique aucloritate Oflkii , Tibi Rev. Ad. Patri S. Theo- logiae Mag. Fr. Thomae Auguftino Ricchinio , Collegii Cafanatenfis Theologo , & Pro-Socio Noftro , op- portunam hac de re facultatem concedimus , modo prius a duobus Sac.Theol.Mag. Ord. Noftri cenforio judicio fueritapprobatum , & fervatis aliis de jure fervandis . Inquorumfidem his Officii noftri Sigillo munitis fubfcripfimus . Roma? in Conventu noftro S.Marias Super Minervam dieji.Maii 1745.
Fr. Thomas T{ipoll Mag. Ord.
I. *S.
Regiftr. pag. 164.
Ft». Antoninus Bremond S. T. M. s Provincialis Dacite 3 Theologus Qoilegii Cajanatenfts » & Jfro-Socius .
Ven.
IX
VEn. Motteta Cremonettfis longe praeclariffimum Opus Libris V. abfolutum , nervofiflimum adverius Principes xvi noftri Seftariorum hasrefes, perinde atque contra fui tetnporis Valdenfes, quibus pa- rentibus Sectarii ipfi gloriantur , & contra Manichasorum peftem tunc renatam ; quod ha&enus Clarifs. Scriptores admodum celebrarunt , fepultum tamen dolentes : poft acre tandem ftudium e pluteis , in qui. bus ad V. Secula jacebat", provide a fe erutum fplendidis Diflertationibus, Notifque ad rem Hiftoriae Has- refum promovendam plurimum operantibus , illuftravit P.M. Fr. Thomas Auguftinus Ricchinius Calana- tenfis Theologus ; mandante Rmo Ordinis Mag. Fr. Thoma Ripoll , fubfecivis horis ingenti voluptate a rtie lc£tum , ita Orthodoxas Fidei de credendis agendifque refpondere vifum eft , ut Fidem ipfam qua.n va- lidiflime defendat, adornet, amplificet . Et in hocduo plane animadverfione digna demiratus fum . Primum: accuratiffimae diale&ices vim inelu&abilem, Heterodoxorum omnium jugulum undique petentem, ac inde ipfis maxime invifam ; quam iidem nec offendant nec timeant in nuperis Iucubrationibus ( utcumque hte cruditione verbifque fluant ad eloquentiam compofitioribus ) editis per Polemicos illos , quos recens na- ta extima philofophandi methodus , non fine gravi & ipforum & Thologias incommodo , primum forma- verit . Alterum : Haereticorum multiformium errores omnes aggredi, conterere, diflipare ; & contra, pro Fidei veritatibus quibufcumque , impie ab illis conculcatis , propugnare argumentis ex Uno Dei Verbo Scripto tali ac tanto divini hujufce Verbi ufu du£tis , ut fi quis eidem in Proefatione fcribenti: Ex Divinis teflimoniis mibifua Gratia ittfpiratis , fujfragante orationum infiantia &c. Opus hocce perfecifle , fidem Jiabere forte detre&et , illud certe fateatur oportet : Sacram Scripturam priflimi Au&oris menti ita do- nante bonorum omnium Largitore ihfediffe , quod pro re nata Hagiographa Oracula fcribenti praefto sjdfuerint . Eapropter cenfeo , Opus ipfum , quod Theologis plurimam adferet lucem , indeclinabilia fup- peditabit argumenta contra Sectarios , digniflimumquod publici juris fiat . Ita fentio\3cc.
Fr.^Johannes Dominicus Agnani Mutinen.S .T.M.Ord.Prad.S '. C. Itidicis Qottfultor ,
ac Hib/ioth. Cafanaten. Prafeftus .
QUam de T/rev. ^Moneta adverfus Catharos , & Valdenfes Opere praeclaram ccepi continuo opinionem , vel ex folo illud edendi confilio Clarif. Viri Thomte Auguftini Ricchinii , Cafanatenfis Inftituti no- ftri fheologi , confirmavi admodum pleneque ; ubi Opus ipfum juflu Reverendiflimi Patris noftri Tho- mae Ripoll Magiftri Ordinis legi . Nempe , quo nihil excellentius atque falubrius fumi ad fcribendum aut ad legendum poteft , univerfam propemodum , qua late patei , in eo dcprehendi Sacrorum dogmatum Scientiam , in unum congeftam corpus Doclrinte j quod unum pene Viro Theologp fufliciat ad fingula Fidei Capita vindicanda, omnefque cum vetuftae tum pofterioris, noftrceque etiam aetatis,quas uqa Catha- rorum,ac Valdenfium peftis complexa eft,h£erefes profligandas . Id porro praeftat Author Venerabilis fim- plici quidem humilique dicendi genere, ceu quod ipfe exprdio teftatur ad capiendos co.ntra quoj? difputat accommodatiori : At certe fumma illi vis & acumen ingenii ubi ratione decertaf ; ubi vero Scripturarum Authoritate pugnat , tanta affluit locorum frequentia , tanta opportunitate illi obvia & praefto funt , ut quod initio profitetur , divinitus fibi infpirata Sacrorum Librorum Teftimonia , legenti facile probet . Tanto autem robore 8c copia argumentorum Adverfarios vexat atque perftringit , feu Philofophum agat , (eu Theologum , ut ne rimulam quidem illis elabendi finat . Quare plurimam cum primis Ordinem Noftrum profiteor debere gratiam Clariffimo Editori , qui e fitu & tenebris ad lucem , quam diu mereba- tur , educit graviflimi ac per antiqui Scriptoris noftri eximium Opus fuis infuper iifque exquifitiflimis lo- cupletatum acceflionibus : videlicet Hiftoriae Catharorum & Valdenfium praemifla Synopfi,concinneatque elegantiflime elaborata ; tum perpetua Patrum confenfione , continenter uberrimeque adjefta ; ut qui Scripturis agere aut ratione velit , Authoris fcriptum , qui Traditione malit , Editoris accefliones adi- re tuto poflit . Reliquum eft , ut magna cum laude afiumtus perfeftufque labor ad publicam utilitatem praslo committatur . Ita Cenfeo exoptoque .
Romae apud S. Mariaj Super Minervam Idib. Augufti cioioccxliii.
Pr.^Pius Thomas Schiara S .T.M.Ord.Prad.Cafattatenfi BibUotheea Prafetlus .
IMPRI-
IMPRIMATUR.
Si videbitur Reverendiffimo Patri Magittro Sacri Palatii Apoftolici .
F. AL de Ruleis Archiep. Tharfen. Vicefgerens .
IMPRIMATUR,
Fr. Aloyfius Nicolaus Ridolfi Ordinis Pnedicatorum Sac. Palatii Apoftolici Magifter.
OPE
XI
OPERIS UNIVERSI
PROSPECTUS.
APparatus adV. Ubros adverfus Ca- tbaros, & Valdenfes Ven.Monet<c Cremo- ticn.Ord.Pr<cd. pag. i.
Pr/Efatio. hI. De Vita & Scrlptis Ven. Moneta . vn. lUuftrium Virorum de Ven. Moneia ejufque^» fcriptis teftimonia . ix. Dissertatio I Wftorica de Catharis . xni. Cap. I. De Catharorum Etymo^ & origine. ib. Cap. iI. Catharorum per Europam dtffufio. xv. Cap. hl. De variis Catharorum Setlis , ea- rumque appellationibus . xvn. Cap. IV. Catharorum Errores . xviii. Cap. V. De MoribusCatharorum . xxiv. Cap. VI. De Ritibus , & difciplina Catharo- rum . xxvin. Cap. VII. De oppugnatione , & profligatione Catharorum . xxx« Cap. VIII. De Conciliis adverfus Catharos celebratis. xxxii. Dissertatio il. DeValdenJibus . xxxvi. Cap. I. Valdenfium ortus . ibid. Cap. II. De Valdenjium progrcffu ejuTque__» caujfis . xxxvin. Cap. III. De Valdenfium erroribus . xl. Cap. IV. Errores primisValdenfibus falfotri- buti . xliii. Cap. V. DeValdenfibus Subalpinis. xlvi. Cap. Ultimum De Valdenfibus Bohemis. xlvii. VEN MONET^ PR^EFATIO. pag. i. Defcriptio Fidei Hcereticorum . 2. Capitula primi Ubri , dhifio . 6. Vbri primi pars prima , & primi capituli di- vijio . 6. §. I. Probatio H<cretici quod funt duo princi- pia . 7. §. il. ^uibus audioritatibus N. T. conentur oftendere duo cjfc principia , & probatio Ec- cleficc quod unicum eft principium . 10. §. 11 1. Quibus rationibus nituntur H<cretici ad probandum duo principia . 23. §. IV. Probatio Ecclefi<c quod unum tantum Jit omnium principium , & primo rationi- bus. 24. Cap. iI. DeTrinitatc Perfonarum . 30. Cap. 11I. U nde malum habeat ortum . 3 6. §. I . De origine mali ut eft pcena , & de afcen- fu Villici in Ccelum . 30. §. il. Utrum de confcientia 5 voluntate Dei
boni afcenderit VUUcus ille tn Ccelum . 41. §. 11I. An pcccatum ovium Ifrael prteccj/erit afcenfum ViUici , vel e converfo . 42. Cap. IV. De Ccelejiibus Creaturis* quid de eis
fentiant H<cretici , unde fuum errorem munire conentur . 44. §.I. Occajiones Errorum Hcreticorum . ibid. §. il. Probatio Eccleji<c quod nulli ex neccj/ita- te falvantur . 53. §. nl. Probatio Eccleji<c quod non omncs qui
creati funt a Deo bono^Jalvabuntur . 55. §. IV. Quod Angeli qui ceciderunt de Cwlo
propter peccatum fuum non falvabun-
tur . J7. §. V. Unde H<crctici adftruant tranfitumSpi-
rituum de corpore in corpus : & utrum Spl-
ritus de corpore tranjeat in corpus . 61. §. VI- Quod falvabuntur aliqu<c creatur<c }
qu<c non fuerunt de Ccelo . 62. Cap. V. De libero arbitrio \ & unde Hereticl
ipfum concntur dcftruere . 6$. §. I. Prima pars . Fundamcnta negantium li*
berum arbitrium . ibid. §. il. Secunda pars . Liberum arbitrium eft in rationali creatura . 6$* Cap. VI. De antiquitate creaturarum ,
primo quod nulla Jit Deo co<cva }>& de novis
Jpiritibu? . 69. §. I. Pars Prima^Probatio H<cretici quod Deu$
non creat novas animas^ nova corpora. ib. §. il. (jjjuibus tcftimoniis conentur H<cretici
antiquitatem animarum adftruere • 7 *• §. il. Probatio Ecclefia quod novi fpiritus
creantur 5 & novis corporibus infundun-
tur . 74* Cap. VII. De Prophetia\& primoubi<Prophem
t<e prophetavcrint , probat Hafreticus
quod in calefti Hierufalem . 75' §. I. Primum fundamentumHtsreticorum. ib. §. il. Alterum fundamentum Htcretico-
rum . 78« §. 11I. Probatio Ecclefi<c quod Propheta noru^
prophetaverini ante hujus Mundi conftitu-
tionem . 79' Cap. VIII. Utrum Deus Pater juftorum , Jit
Creator viftbilium , & tranfitoriarum re- rum. 85« §. I. Probatio H<ercticorum quod tranfitoria
non funt a Deo . ibid.
* * 2 §. il«
xii
§. il. Qjo d res vi fibiles , & tranfttori<e funt a Deo Patre juftorum . 83.
§. Probatio Ecclefi<e quod Mundus ifte eft Patris familias , ideft Dei contra alios Ca- tharos . 88.
Cap. IX. De Miraculis corporalibus & mate- rialibus : Vtrum a Deo Sanciofint ^&pro- batur quod Jint miracula vifibiUa . 98.
§. Unicus . Probatio Ecclcfi<e quod miracula materialia fatia Jint a Domino . ibid.
Cap. X. Quceritur an dijfercntia illa quam conftituunt H<eretici inter corpus , & ani- mam poffttftare 5 &contra hoc quod dtcunt aliudejfe animam , aliud ejfe fpiritum \ & Popuium Dei ex corpore , anima , & Jpiritu conflare . 105.
LIE-ER SECUNDUS.
Cap. I. DeRadicibus quibus innituntur H<e- retici , qui unum afferunt Creatorem , & improbantur ill<e radices , $s4c opinioni- bus erroneis eorum qui ponunt unum prin- cipium , unde illas firmare nitantur . 109.
§. I. De Parabola Jervi nolentis mifereri con- Jervo fuo . 1 10.
§. \\. De Peccato Ad<e 3 quod fuerit Jecundum Hceretieos . 1 1 1 •
§. iriL Quod Hceretici fenjum crroneum po- nunt in tribus parabolis , & primo d£_* parabola Jervi nolentis mijereri conjervo fuo . 112.
§. IV. Parabola de, illo , qui incidit in Latro- nes . 113.
§. V. Quod non pojftftare intellcffius H<ereti- corum terti<e Parabol<e ^deVillico iniqui- tatis . 114.
§. VI. De Parabola Filii Prodigi . 115.
Cap. il. §. I. De difiinffione Elementorum^ & Formarum vijibilium^ quod non Jint a diabolo . 116.
§. il. Probatio Ecclejia quod diftinblio vijibi- lium eft a Deo . 117.
§. fil. AuHoritatibus N T. probatur quod di- ftinBio viftbilium ejt a Deo . 118.
§. IV. Gjuod Elementa , & elcmentata Jecun- du?n Jpecies fuas Junt a Deo . 119.
§. V. Aliis tcftimoniis hoc idem probatur. 121.
Cap. iiI. §. I. Rationes Phantaflic<e H<ereti- corum , quibus probatur , quod creatio^ & fabtura horum viftbilium eft a diabolo. 124.
§. il. Probatio Ecclefi<e quod creatur<e viftbi- les bon<e & utiles funt . 126.
Cap. IV. De origine Animarum , & primo unde conantur h&retici traduclionem ani-
marum ojlendere , & utrum Jint ex tra- duce . 129.
§. I. Pars Prima . Probatio Hcerctici quod Anim<e Junt ex traduce . ibid.
§. il. Quare dixit Hiiereticus animam ex ani- ma tranfduci . 1 3 2.
§. 11I. Rationibus & auBtoritatibus probat Ecclefia quod anima ex anima non tradu- citur. 135.
Cap. V. De eju ciborum , camium , Jicut & owrum . 1 3 S.
§. I. Probatio H<ereticorum quod ejus quorum- dam eft illicitus . ibid.
§. rl. Probatio Eccleji<e quod nullas ejus cibo* rumeft illicitus . 141.
Cap.VI. Agitur utrum Deus dator veteris le~ ftamentifuerit bonus^ o> de rationibus qui- bus impugnant eum Hceretici , quarum pri~ ma eft : contrarictas cum Deo Novi Tefta- menti . 143.
§. I. Probatio H<eretici quod dator Veteris Te* ftamenti fuerit malus , & dc prima radice quod fuerit malus . ibid.
§. rL De fecunda Radice qu<e cft mutabilitas \ &> quia Vetus Teftamentum mutabile ejfk-* videtur , Haeretici dicunt quod dator Vetc- ris Teftamenti fuit malus . 157.
§. 11I. De tertia Radicc quce eft crudelitas^qu<e ejfe videtur in Deo Veteris Tcftamenti. 159.
§. IV. De quarta Radice qu<e eft menda- cium quod dicunt ejfe in Deo Veteris Tefta- menti . 163.
§. V. Probatio Eccleft<e quod dator Veteris Te- ftamenti fuerit honus^ & unus^^ idcm cum Deo Novi Tcftamenti . 166.
§. VI. Quod ' DeusVcterhffeftamenti quilocw tus efl Abraha Jit iderX qui locutus eft & Moyfi\ & qttod ipje Jit bonus , & idem cum Deo novi Teftamenti fuerit . 172.
§. VII- Utrum ille Deus qui loquebatur Moyft in nube , & tn monte Sina^ fuerit Deus bo- nus . 180.
§. VIII. Alia teftimonia ex Apoftolo ad Roma» nosquibus probatur quod idemfuerit Deus Veteris Teftamenti , & DeusNovi Tefta- menti . ibid-
§. IX. Alia teftimonia ex aliis Apoftoli Epi- ftolis. 186.
Cap. VII. AnVetusTeftamentum bonumfue- rit , & quare ipjum blajphemant H<ere~ tici . t$5'
§. I. Probatio H<eretici quod Vetus Teftamen- tum fit malum . 196'
§. il. Probatio Eccleji<e quod Lex bona eft & a Deo bono data . 203.
Cap. VIII. Teftimonia Evangeliorum , & Pro- phetarum de laudibus NoviTeftamenti ^209.
Cap.IX.
Cap. IX. An in Veteri Tefiamcnto , & an- te adventum Chrifti fuerint aliqui boni Diri . 2 14..
§. I. Probatio Hafretici quod ante advcntum Chri/li nullus fuerit bonus . 215*
§. il. Probatio Ecclcftar quod aliqui bonifue- rint ante adventum Chrifli . 216.
§. 11I. De Circumcifione utrum a Deo Sancto
fuerit . 217.
§. IV. Dc Prophetis qui boni fuerunt . 3 1 8-
Cap. X. §. I. Agitur de miraculis 5 primo de miraculis Chrifti conira ponentes unum principium . 219.
§. il. Probatio quod Ecclefia Dei fecit mi- racula materialia etiam ante PaJJioneiYi—, Chrifti . 221.
§. 11I. Probatio quod fola Romana Ecclefia de~ bct dici Ecclejia . ibid.
§. IV. QbjeStio Harreticorum quod illi de Ec- clejia Romana non faciunt vcra miracula. ib.
§. V. Quccdam alia H? rcticorum Hafphemia refusatur . 322.
§. VI. Litcra qutedam Johannis difcuti- tur . 223.
LIBER TERTIUS.
Cap. I. De Pr^curfore Chrifli . 215.
§. I. De Angelo per quem faSta efi Annuntia- tio ejufdem Pracurforis . ibid.
§.il. Probatio Ecclefiic quod Parentes Johan- nis fuerint boni . 226.
§. 11I. De Jobanne Baptifta . 227.
Cap. iI. De B.V. Dei MJtrc .
§. I. Probatio Ecclejia? qund Maria non fuerit Angelus\ &eorum deftrublio qui male de ca fentiunt \ in quo de Jofeph 5 O3 Johannc Evangelifta . 232.
Cap. 11I. §. I. DeChrifto. 234.
§. il. Pnbatio Ecclejiar quod Chriftus Jit Deus per naturam aqualis , confubftantialis 5 coomnipotens 5 & coeternus Patri . 240.
§. 11 1. ProbatioEcclcftar quodChriJtusJit idem cumPatrc. 241.
§. IV. Dehis qua ad humanitatem Chrifti per- tinent-i & primo quid fabulentur de ejus carne Harretici dicentes Chriftum cfleftem carnem habuiffe . 245.
§. V. Probatio quorumdam Harreticorum^, quod Chriftus babuit carnem phantafti- cam . 247.
§. VI. Probatio quorundam Catharorum quod Chriftus carnem ajfumptam depofutt. 248.
§. VII. De Chrifti Conceptione quar in illo ar- ticulo tangitur : Qui conceptus eft de Spiri- tu San&o • 249.
§. VIII. Quod Chriftus natus eft ex Mari
XIII
Vtrvinc .
250.
§. IX. Probatio Ecclejiaf quod Chriftus natus eft ex Maria fecundum carnem dc David Vctc-
ris Teftamenti . 251. §. X. gjiuod Chriftus duxit origincm ab Abra-
ham Veteris Tcdamcnti . 255. §. XI. Quod Chriftus comedit 5 & bibit & an-
te <)& poji RcfurrcSiionem . 257. §. XII. Quod Chriftus animam humanam 5 &
ejus quaiitatcs habuerit . 259. § XIII. De defcenfuChrifti ad inferos . 260. §. X I V . De RefurreStione Chrifti . 261. §. XV. De afcenfu Chrifti cum carne in Cce-
lum 5 &dcfeJfione ejus ad dexteram Pa-
trls . ibid. §. XVI. De illo articulo : Inde venturus cft ju-
dicare vivos 5 & mortuos . 262. Cap. IV. Dc Antichrifto quem dicunt Harrc-
ticijam veniffe. §. I. Probatio Hgretici quod
Antichriftus venit . 263. §. il. Unde probent Harrctici quod B. Syhcfter
fuerit Antichriftus . ibid. Cap.V.§.I. Quod Spiritus Sanblus eft Dcus.264. §. il. Probatio quod Spiritus SanStus eft effen-
iialis Patri & Filio . 268. §. 11I. Tcftimonia quod trcs Pcrfonarfunt unus
Dcus . 269. §. IV. Probatio Harrctici quod Spiritus San-
Sius non cft Dcus . ibid. §. V. Rationes Harreticorum crrantium circa
Spiritum SanStum 5 qui dicunt ipfum non
fuiffc datum antc RefurrcSiionem 5 nec ante
Pentccoftem . 271. §. VI. Oppofttio contra hoc quod dicunt Spi-
ritum SanSium dari merito bonitatis ho-
minis . 273. §. VII. Probatio Ecclcfiar quod Spiritus San-
Stus non datur ab htminc . ibid. §. VIII. Contra hoc quod dicunt Harreticii(
quod fcmcl habcns Spiritum SanSium pec-
care non poteft . 2 74 .
§. IX. Pofitio Harrcticorum qui dicunt in Bap-
tipmo aque non dari Spiritum San-
Stum . *75*
LIBER QUARTUS .
De Sacramentis Ecclcjiar , RefurrcSiione 5 & *Judicio .
Cap.I. DeBaptifmo. 277.
§. I. DHifio hujus primi Capituli 5 &Hare- ticorum fiftema . ibid.
§. II. De Baptifmo Johannis . 278.
§. 11I. Dc Baptifmo Chrifti 5 & unde habent Harretici quodBaptifmus aquar materialis nihil valeat ad falutcm . 279.
J §.IV.
XIV
§. IV. Rationes Hccreticorum , quibus fpecia- vifibilium ^ & materialium eritrefurrc£iid
Utcr impugnant Baptifnum tn Parvu- una . 355.
lis . 283. §. IV. Tcflimonia proEcclefia de vera corpo-
§. V. ^ugd Parvuli pofjint in fide Eccleficc Jal- rum Refurreclione . 356.
vart . 285. §. V. Teflimonia Evangeliorum de Refurre-
§. VI. De his qttti Puerorum Bapiifma prcece- Bione corporum vifibilium . 365.
dunt . 286. Cap. IX. Dejudicio. 370.
§.VII. §luot modis intelligaturBaptifma. 288. §. I. De Judicio pccnarum prcefentium . An^jt
§. VIII. Quodnam fit Baptipma de quo Apo- fint a Deo . ibid.
Jlolus: una Fides , unum Baptifma . 289. §. il. De Judicio animarum in Purgatorio^ &
§. IX. De ejficacia Baptifmi aquce materia- fujfragiis . 371.
lis . 291. §. Utrum Pujfragia vivorum projint de-
•Cap. il. De Confirmatione . Referuntur , &1 fundiis. 373.
impugnantur Hceteticorum errores circa^s §.lV.Utrum Orationes SanBorum in Paradi-
manuum impojitiunem . 293. fo projint vivis in Mundo . 374.
Cap. 11I. De Sacramento Euchariflicc . §. V. Argumenta quibus Hccretici probant
§. I. Oflenditur ex Evangelio verum corpus , non effe orandum pro defunffiii . ibid.
verumque fanguinem D. N *J. C. in hoc Sa- §. VI. De Judicio animarum ante diem ulti-
cra>nento nobis dari . 295. mum: utrum recipiant modo prccmiumin-
§. il. Eadem veritas probatur teflimonio Apo- Paradifo , vel fupplicium in Infemo . 375.
jloli . 298. §. VII Probatio Ecclefice •) quod aliqui vadant
§. 11I. Obje&iones Hereticorum folvuntur.^oo. in Paradifum^ vel Infernum ante diem ju-
Cap. IV. De Sacramento Pcenitenticc. dicli . 377.
§. I. Necejfttas utilitas Pcenitentie . 302. Cap.X. De Judicio Univerjali , An fit fa-
§. il. Errores Hicreticorum . ibid. Bum . 379.
§. 11I. De Contritione . 304. Cap. XI. Delnferno.
§. I V. De Confeffione . ibid. Utrum Mundus ijle Jit Infernus . 381.
§. V De Satisfaciione . 305. Cap- XII. De inccqualitate Pcenarum &PrcC~
Cap. V. De ExtremaUndiione . 306. miorum . 383.
Cap. VI. DeOrdine. 308. §. I. Quomodo probent Hccretici pcenas ejje »
§. I. Ennumerantur , & exponuntur Ordi- aquales . ibid.
nes . ibid. §. il. Undeprobent Hccretici ccqualitatem pre«
§. il. Referuntur Hcereticorum errores circa miorum . 384.
oriines. 313. z. \ \\. Oflenditur unum peccatum effe "majus
Cap. VII. De Matrimonio . alio^ &idco gravius puniendum , confe-
§. I. ExpUcantur Scripturcc tejlimonia qui- quenter Jupplicia cfie inccqualia . 386.
bus hoc Sacramentum impugnatur ab Hcc- §. IV. Ojienditur pr<emia bonorum futura cjfe
reiicis. 215. inaequalia . 387. §. il. Solvuntur rationes , quas contra hoc Sa-
cramentum congerunt Hccretici . 329. LIBER OUINTUS
§. 11I. Ojlenditur Matrimonium cffe licitum^ 1*7
bonum , & fandfum <> &primo contra po- Cap. I. De Ecclefia Catholica qucc fit . 389.
nentes unum principium . 3 30. §• I- ^ Ecclefia Dei-y & quomodo probent
§. IV. Z/<r*# probatur contra ponentes duo Hccretici Ecclefiam Romanam non effe Ec-
principia . 336. clefiamDei^ 397.
§. V. Probatio Eccleficc contra utrofque Ca- §• ll. Quod Ecclefia Romana non potejl inteU
tharos communiter . 340. Ugi per Mulierem Apoc. 17. 399.
Cap. VIII. D<f Refurreblione corporum . §. 1 il. Quod nec Cathari ,nec Paupercs Lug-
§. I. Qujbus de caufis indutli fint Cathari ad duncnfes funt Ecclefia Dei , fedfola Roma-
negandam horum corporum refurreBionem , na Ecclcfia . 40 1 .
& quid de rcfurrcBtionc Hccretici communi- §. IV. Probatiofpecialis , quod Pauperes Lug-
ter fcntiant, & unde fuum errorem con- dunenfes non funt Ecclefia Dei . 402.
firment . ^46. §• \£ Probatio contra Valdenfes ultramonta-
§. rl. Sent entia Htcreticorum qui duo ponunt nos . 406.
principia . Cap. il. Quando incoeperit Ecclefia Dei iiis
§. 11I. Agitur contra illos qui unicum po- hoc Mundo .
nunt principium , ^ quod horum corporum §. I. §uot modis accipiatur Ecclefia Dei. 408.
§. il.
§. 1 1. D e orlghtc Catharorum . 411. Cap. 1 1 1. An poflquam Ecclefia coepit dejicrit ejfe. / 412.
§. I. Ecclcjiam defeci/fe Hccretici probare ni- luntur . ibid. §. il. Prirno agitur quod ' Ecclefia Novi Tefia- mcnti pojlquam incepit nunquam defe- cit. 41 §. 11I. Probatur per teftimonia NovcC Lcgis quod Ecclefia Dei poftquam incepit nun- quam defecit . 4H* Cap. IV. De perpetuitatc animarum , a qua ' pendct perpetuitas Ecclejicc , & de immor- talitate animcc . 416. $.1. ^uibus aubloritatibus anima mortalis ejfc videatur . ibid. §. il. §ualiter quibufdam rationibus morta- lis anima cjfe videatur . 418. §. 11I. Secunda ratio qua probari videtur animam hommis ejfe mortalem . 410, §. I V. g)uod anima fit immortalis probatur , & primo per tejlimonia Scripturarum.q.22. §. V. Rationibus probatur animcc smmortali- tas . 423. §. VI. Utrum Anima Jubftantia fit fimplex vel compo/i:a . 429. Cap. V. De Prcclatis EccleficC . An in Ecclefia pojjint ejje mali Pr<clati , & an pojjint minifrare Sacramenta , & prgdi- care , & an ft eis obediendum &de ex- ~ communicatione quam faciunt Prelati Ec- ■C cleficc Romancc, an licita Jitl 430. §. I. Ponuntur arg'imenta Hcreticorum pro- bantium quod in Ecclefia non poffnt ejjh % Prcclati mali , Ecclefa permanente Dei Ec- clejia . 43 1.
§. 1 1. Probatur quod mali Prcclati pojfunt cjfe in Ecclefa Dei . 43 2.
§. nl. An mali Prcclati pojpnt Sacramenta miniftrare •) & pradicare , & cis fit obe- diendum l Probare nituntur Hccrctici quod non. 433. §. IV. Probatur quod mali Prcclati pojfunt predicare , & Sacramenta miniftrare , & quod fit eis obediendum . 436. §. V. Probatur quod in Ecclefia funt boni ,
mali . 43 8.
§. VI. An fit licitum aliquem ' excommuni- care? 439. §• VII. An licitum fit alicui maledicere , & imprecari . 440- §. VIII. QxibuS)&' ubi liceat prfdicare. 441. §. IX. Qaod pr$dicatio veritatis non eft occul- tanda , fcd facicnda in publico . 442. <• ap. VI. An Ecclefia pojpt facere novas Con- ftitutiones . 443. §. I. Hereticorum argumenta probantia Eccle- fiam non pojfc faccre Csnftitutiones . ibid .
XV
§. il. Probatur Ucitum cffe EcclefieDei novas Conflitutiones facere . 445. Cap. VII. An Ecclefia Dei pojpt poJpJere di- •uitias^ &> unde conantur Here;ici ojtende- rc quod Succejforibus Apojcolorum non li- ceat terrena pojfdere . 446.
§. I. Argumenta H^reticorum probantia Ec- clejiam non pojfe habere divitias .. ibid.
§. il. Probatur quod Uceat Succefforibus Apo- ftolorum tcrrena pojjidere , 0* in proprio , & in communi . 450.
§. 1 il. An liceat propria rclinqucrc , & de qugftu vivere . 451.
Cap. VIII. Agiturde domo materiali^ de Fi- guris , de Imaginibus Ecclejie , & preci- pue de Cruce , An licitum fit eis uti ,&fa- cere in Ecclefia^ de Ojpcio Eccleji^ & Ton- fura , ft* Rafura , &> thurificatione . 454.
§• h De domo matcriali . 454«
§•11. De Altaribus . 455.
§. 1 1 1. De nomine Ecclefe . jbid.
§• IV. DeMijfa. 456.
§. V. De Sacris Veftibus . 457.
§. VI. De modo cclebrandi . ibid.
§. VII. DeCanticis materialibus . 458-
§. VIII. De Thurificationc . 459.
§. IX. T)e dijferentia confecrationis inter Ec- clefiam Grecam^ & Ecclefiam Romanam. ib.
§. X. De Imaginibus & Cruce . 460.
Cap. IX. Agitur de illo mandatoi Non atiumes nomen Dei tui in vanum , de juramento , & unde conentur Heretici probarc non de- berejurare. 462.
§.I. Unde probcnt Heretici juramentum ejje illicitum. 4^3*
§. il. QuaUtcr Jit juramentum prgftandum , &quod juramentum fit obligatorium. 4.66.
§. 11I. Qualiter Jit intelligenda autloritas B. Jacobi . 467.
§. IV. Qualiter intelligantur verba Sap. 14. v. 3 1. 468.
§. V. Quid /it jurare . ibid.
§. VI. Probatio Ecclejie contra ponentes duo principia-y quod jurare in cafu non ejt ma- lum . ^70'
§. VII. Probatio Ecclejie contra omnes Hereti- cos , quod juramentum fit licitum . 47 1.
§. VIII. Probatur teftimoniis Prophetarwn^ quod juramentum non eft caffum . 474«
Cap. X. T>e illo Mandato : Memento ut diem Sabbati fan&ifices . 475«
§. Unicus . De Sabbato , dUt Dominico. ib.
Cap. XI. De Novitate Mundi , & de rationi- bus quibus Philofophi probant Mundum effs cctcrnum . 477.
§. I. Ponuntur rationes quibus Ariftoteles pro- bat Mundum effe cctcrnum . 478.
XVI
§« iL Rationibus oftenditur quod magis fian- dum eft deCreationc Mundi fuppo/itioni- bus Theologorum quam Philofophorum. 488.
§. 11I. Quod Deus non agat per modum ne- ceffitatis , & naturt? , fed Ubera voluntate , &eleBione . 489.
§. IV. Oftenditur falfam effe fuppofitionem eo-' rum , q-ui ponunt Dcum agere per modum neceffitatis , & nature . 49 1 .
§, V. Rationibus Mundi novitas demonftra- tur , &quoi Ariftoteles nunquam credidit rationes fuas effs neceffarias rationes ad de-- monftrandam Mundi eternitatem . 496 •
,§. VI. De Cura & Providentia Dei ergcu-j' creata . 501.
Cap. XII. De honore Parentum^ & eleemofyna Puuperum. 506.
§.I. Quomodo intelligendum Jit illud man- daium . 506.
§. il. De Elee?mfyaa paupcri exhibenda. 507.
Cap. XIII. De ijlo mandato: Non occides. 508.
§. I. Unde probent Heretici perfecutionem , & yindidtam effe illicitam . 509.
§. il. Quod liceat malos punire >,& ad bonum . inintos cogere . 511.
§. 11I. Unde probentHeretici , quod bellando • non licet fe defendere , nec in alium "vindi- care , & quod Ecclefie non licet facerp . belLum . 515.
§. IV. Probatio Ecclefie quod ufus gladii ma- tcrialis , & vindiffa Ucita eft . 532.
§;V. DeJurifdiSiione temporali abfolute . ib.
§. VI. jurifdibiio fecularis a Deo efl 5 &
fuit ante adventum-Chrifli ; ■ " ibid. §. VII. Probatur quod vindidia matev ialis li- -citaefl. 5^5. §. VIII. Probatio Ecclejie quod ufus 'gtadii,
matcrialis fit licifus . 539. Cap XIV. Dj illo mandato: Non furtum faciesr
£^ #/#rtf , ^jr» d»y7/.r reftitutione 5 </# yfe£
propria auferenda Herctico . 546. §. I. Z> intelligentia hujus precepti . ' ibid. §. il. Utrum dare ad ufuram fit pecca-
tum ? 547. §. 1 il. Utrumufura Jit reftituenda 1 548 < §. IV. Utrum peccatum fit ->auferre fua Here-
ticis ? 549. Cap. XV. De Prgfcientia divina . ibid. §.I. De Prefcientia divina contra eostfui Scrip-
turas recipiunt . 550. §. il. Probatio Ecclefitf de eodem contra tllos ,
qui non recipiunt Scripturas . 554. §. 1 tl. ProbatioEcclefice quod Dei pr<efcientia
non aufert liberum arbitrium 5 &quod cum
eo pojft ftare . 555 S • IV. Probatio quod pracfcientia Dci non indu-
cit neceffitatem . 556. §. V. ^Probatio quod praefcicntia Dei non aufert
libertatem wluntatis . 557. §. VI. De caufis prtedeftinationis 5 & reproba->
tionis Dci . 558. §. VII. (QuareDeus dat gratiamfuam uni , &
non alteri , cum ceque dignifunt . 559. §. VIII. §}uid fit vita <eterna exparte anima-
rum^ 560.
F I N I S.
APPARATUS
AV V. L I B%0 S
ADVERSUS CATHAROS ET VALDENSES
VENER ABILIS PATRIS
M O N E T M
CREMONENSIS
ORDINIS PR^EDICATORUM.
PRjEFATIO
U/esitum efl diu a graviffimis Viris plufhe ChriPiians Reipiibliae utilitatis ii afferant , qui novis ingenii foetibus ( fi novi quidpiam in tanta editorum Voluminum lucead- ferri poffit ) Catholicas Veritates tlluftrant , an qui Ve- terum Ecclefia? Scriptorum Monumenta diligentius con- quiiita e tenebris eruunt, ac multo fludio recenfita , au- cla, & ornata in apertam diem producunt . Ac mihiqui- dem utrique de Sacra Eruditione optime meriti femper vifi funt, quippe qui Sacris Literis ampliticandis , promo- vendifque Ecclefiafticis ftudiis, ut eft in Evangelico mo- nitu, proferunt de tbefauro fuo nova & vetera . Verumtamen etfi eorum magnope- re commendandum llt itudium,qui fuis lucubrationibus veluti novas divitias in Ec- clefia?gazam important, opera? tamen pretium non mediocre eos facere arbitror,qui Veterum Patrum Opera e fitu vindicant & fquallore, ac praxlaro, in lumine pofita publica? eruditioni atque utilitati non invident . In quorum ego Scriptorum cenfu eos cumprimis numerare foIeo,qui coHata manu cum Fidei hoftibus , ac profligntis corum erroribus ,fumma Religionis noftra: capita alferuerunt feliciter ac vindicarunt. Nam in eorum operibus maximum ac pra?fentitfimum Ecclefia? pra?fidium conftitu- tum intelligo cum adverfus veterum tum recentium Ha?refeon machinationes . Cum enim nullum fit tam nefarium ac peftiferum dogma quavis vetuftate obfoletum , quod poftquam opprefifum ac (epultum jacuerit non emergat denuo, ac fuis ipfis ex cineribus non excitetur identidem, ut de quavis Secla recens erumpente dici poflit , quod Caffianus de Neftoriana Lib.de Incarn.Mzw ejl ajjertoribuz ->fied vetujia erro- ribuz^ habent propterea Patrum , qui adverfus veteres errores fcripti funt ,Commen- tarii infignem hunc fru&um , ut non antiquarum modo Ha?refum notitiam , fed ad il* las etiam ubi renata? fuerint profligandas arma fuppeditent , quibiis cumprimum na- fcerentur extincla? funt.
Admonuit me ea ratio, ac fane perfuafit , ut latens atque neglecPium per quin- queSecula prreclarifllmum Ven. Monet/e Cremonensis Opus adverfus fccu- li xin. Ha?reticos in Iucem proferrem , eique manum & operam qualemcumque meam adjicerem . Nam inftitutam ab illo Catharorum' & Valdenfium refutationem ad ifta quoque tempora pertinere facile intellexi , nec quifpiam fecus judicabit , qui perverfa eorum dogmatacum Recentium Ha?reticorum blafphemiis comparabit; quod in notis ad Monet^ Libros me pra?ftiturum confido, veterum illarum ac pofte- norum Seclarum collationem inftituens . Quare nullum eft ferme a Recentioribus He- terodoxis inveclum erroris caput , quod in hoc opere ab Auclore noftro jamdiu occu- patum non fuerit , ac validiflime propulfitum, ut illud redle appellare queas Pano- pliam infrrucliffimam , ac veluti promptuarium , unde Theologis adverfus veteres no~ vofque errores expedita fint arma.
a 2 Eo
JV PRjEFATIO»
Eo in genere argumentoque fcribendi multorum equidem Patrum Iabor vei paullo ante 5 vel inter ea tempora, fuit egregia cum laude verfiuus . Nam5 ut alios pvx- tcrmittam 5 Jacobus Gretferus S. J. Theologus poft tres Libros Luca? Tudenfis contra Albigenfes ejufdem veluti fuccedaneos vulgavit Tom. xxiii. Biblioth. Patrum Ek- berti AbbatisS. Florini fermones varios adverfus Catharos : Tum Tomoxxiv. Ebrar- dum Bethunienfem , Bernardum Abbatem Pontis Calidi 5 & Ermengaudum adverfus Valdenfium feftam 5 Prolegomenis & Notis illuftratos. Denique Tomoxxv. Petrura de Pilichdorfio 5 &Reinerum Sacchonum 5 qui eidem faxo manus admoverunt.
Hos tamen 5 eorumque icripta ut ut prjeftantiffima 5 fi cum quinque Monet/b1 Libris conferre velis 5 neminem fortaffe reperies5 qui tanta rerum copia, argumento- rum pondere 5 ac vi adverfus eas peftes difputaverit 5 ac de illis plane triumphaverit. Non enim brevem ac perfuncloriam 5 ut pleriquc eorum 5 deicriptionem ac refuta- tionem illarum I-feefeon Moneta inftituit, fedfingula5 atque etiam minoradeli- ramenta proponit 5 momenta exhibet 5 rationes omnes accurate dilcutit 5 machinatio- nes diflolvit 5 univerfam demum impiorum dogmatum ftrucTuram ab imo detegit 5 convellit 5 ac demolitur. Tam acer in difputando ac fubtilis 5 ut eum facileadAu- guftinum contra Manicharos aliofve Haereticos diiferentem accedere putes; ejus cer- te methodum referre videas5 qua in utramvis partem adverfarium urget 5 ac premit: aditumque omnem elabendi praxludit . Si Philofbphicas ac Theologicas quxftiones magnifico rerum argumentorumque apparatu ab eo inftitutas reputaveris 5 mirabeiis bominem ante S. Thomae Aquinatis tempora fcribentem , luculenter adeo acfubtili- ter in fcholaftico pulvere verfatum . Quod demum attinet ad Sacrarum Scripturarum explanationem & ufum 5 fingulari ac plane divino munere fe in iis ca?litus ihfpira- tum teftatur in Prafatione ad hoslibros, eofque legenti 5 quam vere id defe affirma- verit , apparebit . Quare de eximio ejus opere affirmari poffe crediderim 5 quod olim Photius Conftantinopolitanus in Bibliotheca num. 140. ad Fratrem fuum Tharafium icripfit de Magni Athanafii fermonibus adverfus Ariancs : Hujus dit7io ubique per- fphua 5 & brevis , fimplex . Acutus tamen , vehcmens 5 ac profundus 5 & ar- ' gumenta valide torqucns 5 & in bis tanta ubertas 5 ut ftt admodum fane mira- bilis . DialeBicis ad haec ufus cft argumentis 5 non iltis tcnuiter @J juvcnili- ter propofitis , verum Phi/o/ophorum more magnifcequc prolatis . Sacr<e quoquc Scripturcc tefimoniis 5 ac demonftrationibus valide communitur 5 atquc ut uno ver- bo abfoham , folus hic liber ad Arianifimum ( Manicharifmum ) univcrfum refel- lendum fiufficere queat .
Erunt fortaffe delicatiores nonnulIi5 ac morofi, quorum palato fimplex, incul- tus5 & paullo rudior Monet/h ftilus non fapiat . At quo Seculo ille fcripferit ani- madvertant velim , acde Moneta repofitum putent, quod olim Cicero de Cato- jie dixit in Bruto cap. 4. Antiquior eft hujus fcrmo , &qu<jedam habet horridiora •ocrba\ ita enim tunc loquebantur . Idmuta 5 quod turn ille non potuit 5 & adde
numcros 5 & aptior ftt oratio 5 ipfa vcrba cumponc jam neminem ante-
pones Catoni . Sane qui Veterum Patrum Opera evolvere inftituit 5 res ipfas appen- dat neceffe eft 5 non verba . Bonorum ingeniorum ( inquit Auguftinus lib.i. de Doclr. Chrift. cap. n. ) inftgnis eft indolcs in verbis verum amare 5 non verba . Quid enim prodeft clavis aurea 5 ft apcrirc quod wlumus non poteft 5 aut quid obeft lignea 5 ft hoc poteft ; quando nihil qu<erimus , nift paterc 5 quod claufum eft ?
Quamquam & ipfa fcribendi fimplicitas velut certa fanaiffima! antiquitatis no- ta, ut antiquis Numifmatibus arrugo, venuftatem quamdam ac pretium operibus ad- dit penes a?quos eorum sftimatores, unde praxlare Annalium Ecclefiafticorum Pa- rens Baronius ad A. 356". Sicut ejfoffum 5 inquit, informe aurum & rude co^ ca- rius effe folct , quod nihil videatur altcrius metalli habere commixtum : //i__> cgrcgia Monumenta fiua ipftus vetuftate atque ftmpUciiate micantia 5 quibus res potius quam verba in pretio ejfe folcnt 5 gratiora planc crunt 5 atque jucun- diora quovis fcripto rccentioris auBoris 5 quibufcumque cloquenti<c phalcris exor- nalo . Quidquid enim obducitur fuco atquc pigmentis fufpeffum redditur-> pul- chriorque cnitcfcit ipfa fua puritatc ftmplicitas 5 qu<c quod mentiri nefciat 5 om- ne quamvis ad ornatum compofttum vclamentum abhorret .
Sed & alia fubit humilioris illius icriptionis caufta5 quam vel ipfe Moneta
fubin-
P R it F A T I O. V
fubindicavit lib. i. cap. i. §. 4. Ei quippc cum Hareticis rcs erat , qui fe fe in rude vulgus fermone quodam ad fimplicitatem compolito facile fubJoIeque inii- nuarent , quare infimo ac populari vcluti ftilo detegcndi erant , ac refellendj . Ne mireris^ inquit , 0 LeUor iflum modum procedendi contra eum^ fcilicet Ma- nicfceum 1 oportct enim ut jam dixi verbis fimplicibus ac tninus artificiali- bus uti &c. Idem fime confilium fuit Auguftino adverfus ejufdem furfuris homines, veteres nimirum Manichceos difputanti , ut idem de CcipCo teftatur lib. 1. de Genefi contra Manich. in principio his verbis . Si eligercnt Manichaei , quos decipercnt , eligeremus & nos verba , quibus eis refponderemus \ Cum vero ilii & doclos lit- teris & indobios crrore fuo perfequantur &> cum promittunt veritatem a v(- ritate conentur avcrtere , non ornato politoque fermone , fed rebus manifefiis convinccnda cfl vanitas eorum . Piacuit enim mihi quorumdam vere Chrifliuno- rum fententia , qui cum fint eruditi libcralibus Utteris^ tamen atios tibros no-> jlros quos advcrfus Manichccos edidlmus curn legiffcnt , viderunt eos ab imperi-> tioribus aut vix aut djficile intelUgi , me benevolentiffine monuerunt , ut communem loquendi confuetudinem non defererem , fi crrores illos tam pernicio-* fos ab animis ctiam impcritorum expcllerc cogitarem ,
Atque harc de Operis pretio , utilitate , atque editionis confilio . Jam vero % quid ab aliis tentatum , quid a nobis in eo recenfendo atque vulgando prarftitum fit , paucis aperiam . Aucloris archetypum integrum adhuc fuiffe Bononia? apud no- ftros arvo Leandri Alberti , hoc eft circa A. MDL. idem ipfe teftatur. At five alio translatum, five furreptum fit, fatove aliquo interciderit autographum , certe illud defideratur . Exftat quidem apographum in folio parvo membranaceo fa iptum Secu- Jo, ut videtur , xiv. jam inclinante , quo in hac editione adornanda pracipue ufi fumus: Servatur & fimile Neapoli in Bibliotheca S. Dominici , cujus exemplar ope- ra Cl. V. Dominici Gravina; Ordinis Pnedicator, Vicarii olim Generalis defcri- ptum , Eminentiflfimi Gardinalis Gotti beneficio ad nos pervenit , & maximo ad ejufdem Operis recenfionem adjumento fuit. Utrumque laudatum Codicem diligen- ter contulimus ad alium Bibliotheca? Vaticana? in folio parvo Membranaceo MS. ut videtur feculo xiv. , ac recenfitum fub num. 421. qui jam pertinebat ad BiWiothe- cam Chriftinjc Suecorum Regina? , atque ad eam pervenerat ex Conventu Narbo- ncnfi EF. Pra-dicatorum ; Sic enim Iegitur pag. 1. ejuflem Co&.-lfia fumrna eji FF. Prxdicatorum Narbonen. - Eft autem infcriptus = Summa F. Monete Ordin. Przdicat. contra Catharos , & Pauperes de Lugduno - Extat & alius in SS. Jo- hannis & Pauli Venetiis, atque alterius a fe vifi Viconii apud Pnemonftratenfcs ad Valenccnas meminit Alva apud Echard Tom i. Script. Ord. Pra*d. denique ejufdem Operis infigne & antiquiffimum exemplar vidit & laudat idem Echard in Regia Parifienfi, quod a:tatem pra? fe fert Aucloris.
Porro Cl. Jacobus Gretferus cum ejufmodi Codicem perantiquum naelus effct in Bibliotheca S. Emerani apud Ratisbonenfes , Operis pretium utilitatemque re- putans, poft Scriptores contra Valdenfes a fe jam vulgatos publici juris facere non femel pollicitus fuerat : At P. Eerdinando Crendellio ejus ftudiorum adjutore, qui Monetam exfcripferat , e vivis fublato, datam fidcm Jiberare non potuit .
Laudatus vero Gravina circa A. MDCXXX. defcripto Codici manus ad- moverat , adjeftifque nonnullis ad primum Librum fcholiis fila aliqua ad hanc te- lam fubmittere coeperat , fed vel aliis ftudiis & negotiis abdudhis, vel morte pra> ventus , ex Operc vix attaeto manum fummovit . Hanc tamen ei gratiam debemus, quod opus aliena obiivione atque incuria tineis blattifque damnatum primus e fo- rulis extrudere nifus fit , ac zelo & induftria fua voluntati ac diligentiag noftra prazluferit . Ejus ope Bononienfem Codicem non fiitis emendatum ad Neapolita- num,utrumque vero ad Vaticanum ( quos femper ita appellabimus ) fumma fide con- tulimus, atque alterutrius laeunas fupplevimus , Ioca reftituimus , variafque leftio- nes conciliavimus. De CI. Viri adnotationibus , cum pauca? ilhe quidem ad folum primum Caput Libri primi , fed prolixa? admodum effent inftar Commentarii fcho- laftici, non magnopere folliciti fuimus , earumque plures omifimus , paucas vero in brcviorem formam contraclas fuis locis fubjecimus . Qua5 autem noftro ftudio, & labore adjeclac funt , aliac loca indicat Veterum Patrum , cum quibus mirifice
M 0-
VI PRiEFATIO.
Moneta confentit : AYiz Catharorum & Valdenfium cum Veteribus & Recen- tioribus Hareticis collationem inftituunt. Qua? quidem ctii Viris eruditioribus, ac longo Patrum , & Controverfiarum ftudio fubaftis minus neceflfaria? videri poffint , iis tameri qui ha*c ftudia minus afiecuti fuerint nec inutiles erunt , nec injucundse . In iis autem colligendis cum operam ac diligentiam fuam nobis hunaanilfime con- tulerit eruditus P. Leclor F. Thomas Mamachius Ordinis noftri , quantum ei de- beamus hac publica fignificatione ingenue profitemur . Operi univerfo praduiimns Auctoris Vita, ac duplici dilTertatione , qua Catharorum , & Valdenfium Hifto- riam bono in lumine collocavimus . Utinam conatus nofter ad Theologorum ftudia promovenda , illuftrandam atque afferendam Catholicam fidem aliquid conferat j Nec enini alium qualifcumque hujuice laboris fructum qusrimuS) aut fperamus .
DE VITA
D E V I T A
ET SCRIPTIS
VENERABILIS TATRIS
M O N E T JE
CREMONENSIS
ORDINIS PRiDICATORUM.
En. Moneta Cremonam Infubrium feu Cenomano- rum antiquam Civitatem illuftrium omni a*vo Virorum feraciffimam Patriam fortitus eft : qua vero familia or- tum duxerit incertum plane & obfcurum ; Nulla enim ejus gentis reliqua funt apud Cremonenfes Monumenta5 quamquam ejufdem nominis familia honefta illa quidem ac liberalis exftet Mediolani, illuc fortaffe ex Cremonenfi dedufta . Antonius Senenfis in Chron. ad A.MCCXXX. Monetam noftrum aliis Simonetam fuilfe perhibet5 quod Cum aliorum perinde Scriptorum calculo firmatum non videam afferere rtdtt auiim . Ut ut de genere fit, quod fine honeftum ex ip- fa MoNET/t fnftitutione conjici poteft, magno illum ingenio pr#ditum 5 & ad prsclafas difciplinas omnes egregie formatum irtde conftat , quod ad tradendam Philofbphiam in celeberrima Bononienfi Academia publico cenfu & fuffragio fit evocatus . Quo in munere brevi adeo excelluit 5 ut inter omnes illius a?vi inter Italiam Philofbphos celeberrimus haberetur . At vir fecularibus ac profanis literis deditus , divinorum ferme incuriofus 5 a?terna;que falutis non admodum memor ac fbllicitus vivebat.
Bonorttam circa An. MCCX VI II. Roma conceflerat Vir Apoftolicus B. Re- ginaldus ex Aurelianenfis Ecclefia? Decano S. P. Dominici in Ordine Pradicatorum rccens inftituto fodalis ac Filius 5 qui nervofas adeo ferventefque in ea Civitate Conciones habebat 5 ut rton populares modo in viam juftitia? & pietatis 5 fed fummos dmnium ordinum ViroS ad ampleclendum Religiofe Vita? inftitutum adduceret . Quod lecum aliquando reputans MoNETA5atque fubdubitans 5 ne ipfe quoque San- cli viri eloquentia caperetur , ab ejus concionibus veluti a contagione quadam ita abhorrebat 5 ut ab iis plerofque notos & amicos cumprimis vero difcipulos fuos omni nifu diftraheret5 atque arceret .
Contigit porro5 ut facra Stephani Protomartyris die importunis ufque preci- bus a difcipulis rogaretur5 ut Vifum Dei concionantem vel femel audiret , quibuf- cum ne illiberaliter ageret 5 id fe denique fafturum fpopondit 5 mox ut facris in- terfuitfet . Adeunt una fimul S. Proculi templum 5 ubi poft unam & alteram ter- tiam ufque Miffam excipiunt 5 & moras de induftria neclentem Monetam pro- rnifTts urgent 5 ac ferme reluclantem ad majorem trahunt Ecclefiam, ubi ad Templi fores, pr# circumfufa Reginaldo multitudine,eum audire coacYi funt . Primis fer- vidi Oratoris verbis, tanquam repentini fulminis icl:u Moneta concufifus ac pro- ftratus eft : Hujufmodi autem ea fuiffe perhibentur . Bcce video Calos apertos: Ecce in prtfentia aperti fant Cali introire volentibus . Va miferis , qui Deo claudunt cor fuum . Veniet hora quando Regnum Cahrum eis claudetur 5 $* introire volent 5 nsc poterunt . Vix abfoluta eoneione animo medullitus eompun-
c~tus5
vin De Vita et Scriptis
ctus, fanftoque Numine afflatus, ad Reginaldi pedes non fine uberrimis lacrymis provolutus Moneta, vita? atque inftituti fui rationem aperit, ac Pradicatorum Ordini fe fe nomen daturum vovet , mox ut familiaribus rebus ac gravioribus qui- bufdam negotiis provifum jerit . Recepta a Viro Dei benedictione & venia an- num integrum folo corpore non vero animo in feculo egit , & qui alios a Reginal- di concionibus jampridem averterat , modo plures ad eum audiendum , atque in- cundum Prardicatorum inftitutum , exemplo atque hortationibus fuis adduxit. An- no tandem elapfo hoc eft circa An. MCCXX. ut recle conjicit Cl. Echard facne Prardicatorum Familia? adfcriptus eft .
Dici vix poteft quanta in nova? Vitx inftituto confeftim fanctitate profecerit , & doclrina? celebritate claruerit . Qua die fanctar converfationis infignia accepit , fmclilfimi Prarformatoris fui zelum armuhtus, bellum H&Teticis indixit tam acre, ut neque voci, neque calamo ,neque laboribus, neque periculis unquam pepercerit, ut eos qua fcribendo, qua difputando urgeret identidem , ac vehementer exagita- ret . Cauflarum FiJei cenfor Mediolani conftitutus ( uti fcribit Taegius in Monu- mentis Ordinis apud Fontanam par. i. cap. 2.) tanquam Ieo rugiens contra Catha* ros & Valdenfes Iate per Infubriam effufos infurrexit zelo adeo vehementi , ani- moque ita impavido & inconcuffo , ut nemini parcendo etiam in Nobiliores hare- tica lue infedtos animadverteret . Eminebat inter illos Peraldus quidam opibus & potentia, fed vafritie magis infignis , qui apoftolicum Monet^ zelum reformi- dans, eum quarrebat ad necem , infidias moliente altero Harretico, qui pretiocon- ductus vitam fe illi ademturum fpoponderat . Quo Monet^ nuntiato, irruit fpi- ritus Domini fuper eum, & alTumto Crucifixo, parva ftipatus Catholicorum manu, Peraldum cum Sicario captum vinxit in carcere , & utrumque intentati fceleris con- victum feculari foro adjudicavit , a quo vivicomburio damnati funt maximo Harre- ticis univerlis injeclo terrore .
Quo anno 8c tempore illi muneri admotus fit , & quamdiu illud exercuerit , altum ferme apud Scriptores Ordinis filentium eft . Laudatus vero Taegius , Mo- netam ab ipfo S. Patre Dominico eo in munere per Infubriam Vicarium fuum conftitutum tradit j quo fane enrceretur eum prsiviife B. Guals Brixienfi, qui ab An. MCCXXII. ad Annum MCCXX V. , quo ad Epifcopatum Brixienfem af- fumtus eft, Pidei qusefitorem egit apud Mediolanenfes .
Illud paulo exploratius videtur , quod fcribunt Cavitellus in Annalibus Cre- monen. Pellegrinus Merula in Chron. Antonius Campi Crem. Fid. lib. 2. Mone- tam cum B. Rolando Concive fuo circa An. MCCXXVIII. Cremonam. venif- fe, ut nafcentem Ordinem in patriam urbem inveherent, ibique prima Pracdicato-- rum Coenobii ad S. Guillelmum fundamenta jacerent . Mantuani etiam Monafte- rii ejufdem Ordinis erigendi auclor fuit An. MCCX XXIII., exftantque hujus rei docurnenta in S. Dominici Archivo ejufdem Civitatis. Quod vero fcribit Cavi- tellus auclore Moneta inllitutum primum Ordinis Coenobium in Calabria circa An. MCCLX., id mihi non fttis firmum videtur,cum ad eum ufque annum vi- xiife Monetam difficile credam : vel fi ad ea ufque tempora dies protraxerit eum jam fenio confeclum , atque luminibus captum , tanto operi moliendo parem fuiffe minus verifimile fit .
Primum etiam ex Prardicatorum Familia , qui Parifiis publice Theologiam profeffus fuerit, Monet am faciunt Bononienfium rerum Scriptores . At cum Ro* lando itidem Cremonenfi confundunt , cui certius quam Monet^ id muneris contigilfe teftantur univerfi Scriptores Ordinis ex B. Humberto in Vitis FE Par- te 1. cap. 5- §• 1. Hle quidem Theologiam in pluribus Langobardia? Ccenobiis at- que in primis Bononiar tanta cum laudc ac nominis fui fama eft interpretatus , ut ad eum vifendum audiendumque multi Romani Proceres , aliique literati Viri confluerent, ut tradit Leander Albertus de Viris Illuftr. Ordin. Prardicatorum fol. mihi 183. col. 2.
Denique affiduitate ftudiorum , ac jugi lacrymarum vi , quas Vir piiffimus uberrime fundebat , oculorum Iumen amifit , fed vigente interiore mentis acie ve- Iut alter Didymus fuperna ac divina impenfius contemplabatur . Diuturnam gravem- que caxitatem arquo animo ftrens vir maximi confilii , feverioris difciplina^ , Apo-
ftolici
Ven. P. Monet^ Crem. Ord. Pr^d. ix
flolici pecloris, ac virtutum omnium abfblutum exemplar devexa jam artate , reli- <5to immortalis nominis fama 3 Bononix fanclo fine quievit . FeruntS. P. Dominicum in Monet^ cella & Ieftulo ejufdemque veftimentis indutum , cum propria qua? mutaret non haberet , diem daufifle fupremum, eumque uti amantilfimum Filium fuique plane fimillimum plurimum dilexifle .
Mortis ejus annum Bononienfes Scriptores ftatuunt MCCXXXV. At illius Summam luftranti eum fcripfiife apparet poft An. MCCXL. Id enim colligitur ex Lib. 3. cap. 3. §. 2. & lib. 5. cap. 1. §. iv. Igitur cum eo Opere abfoluto diutur- na cscitate laboraverit , Vitam ad medium ufque Seculi XIII. produxiflfe veri- fimile eft .
Pra?ter laudatam adverfus Catharos &; Valdenfes Summam , fcripfiffe fertur Commentaria in Ariftotelis Logicam : Aliani quoque Summam Cafuum , ut vocant, Confcientia? ei tribuit Leander Albertus in Defcript. Ital. fol. mihi 630. Docliffimi ac piiffimi Viri prarconia celebrarunt plurimi cum domeftici tum exotici Scripto- res, quorum teftimonia & judieia nonnulla fubjicimus.
ILLUSTRIUM VIRORUM
DE VENERABILI MONETA
Ejufque Scriptis teftimonia. I.
Ex TraBatu Ven. P. F. Stephani de Salanacho Ordinis Pradkatorum apud Taegium in Chron. Minore-i quod extat MS. in Bibliotheca San&ce Marite Gratiarum Mediolani .
3, T7R» Moneta natione Lombardus contra machinationes Hareticorum ma- 0, gnam & validiffimam Summam fecit . In hujus lefto decubuit B. Domini- „ cus , quando ad Deum migravit , quia ipfe lectum non habebat9 & in ejus „ Tunica , quia Beatus Pater cum qua mutaret aliam 5 pra?ter eam quam diu por- taverat , non habebat , ut ab ipfb Fr. Moneta narrante audivi .
I I.
Ex brevi Chronico Magijlrorum Generalium Ordinis Pncdicatorum^ quod eft ad calcem Conjlitutionum ejufdem Ordinis .
5, Magifter quoque Moneta Religionem intravit famofiffimus in toto Orbe ter- „ rarum , qui Summam Theologicam contra Ha?reticos compilavit .
I I I.
Ex Lib.lV.de Vitis Fratrum^ qui circumfertur fub nomine B. Humberti de Romanis V.MJgiJlri Generalis Ordinis Pnedicatorum .
„ Fr. Moneta infixeffus Ordinem , qualiter in omni Sanclitate fuerit*
„ quantum in Verbo & Doclrina & Ha?refum confutatione profecerit , nec de „ facili fcribi polfit .
IV.
Ex Gualvaneo Flamma in Chronico MS.fervato in Bibliotheca
Cafanatenfi §. 26.
„ Eodem Anno Sal. M C C X I X. Magifter Moneta , qui erat fuper omnes Ma- „ giftros Mundi famofilfimus , fimiliter intravit in Ordinem .
b
V. Ex
X
D i: V i T A E t Scriptis
V.
Ex S. A n t o n i n o III. Partc WJl. Tit. 23. cap. 6. §.2.
„ Fr. Reginaldus quum Bononis ferventer praxlicaret fere totam Civitatem falutari 55 commotionecommovit , multofque ad Ordinem traxit , & inter cjeteros Fr. Mo- „ netam , vel Simonetam , qui in Artibus legens famofus habebatur .... Ipfe ,5 Ordinem ingreflfus doftrina fua multos convertit .
V I.
Ex Antonio Senensi in Chron. ad An. MCC XXX.
5, Fr. Moneta Cremonenfis , qui tunc in Artibus legens Bononia? per totam Lom- „ bardiam famofillimus erat , cum fuit a B. Reginaldo fufceptus ad Ordinem , vir „ fuit ingenio excellens , doclrina* fama percelebris , non {blum in feculari , fed in „ Philofophia divina . Scripfit autem Summam quamdam perutilem ad FideiCa- „ tholica; defenfionem , & Harretica? pravitatis extirpationem contra Ha?reticos
„ Catharos , & alios qus Neapoli habetur MS. in Conventu S.Dominici»
„ & etiam Bononia:, & dicitur Summa Moneta . Totam quoque Logicam di- „ lucide tradidit pro minus eruditis. Claruit An. MCCXXV.
V I I.
Leander Albertus Llb. V. Hijlor. in Moneta .
„ Ea die qua ( Fr. Moneta) Ordinem Predicat. ingreffus eft , bellum Hau*e- „ ticis indixit tam acre , ut nunquam jam felfus fuerit , quin eos acriter urgendo „ expugnaret . Contra quos, & prarcipue Catharos & Valdenfes, volumen maxi- „ mum confecit , quod Summa Moneta; Cremonenfis vocatur contra Hsereticos, „ cujus archetypus adhuc in noftra Bibliotheca cernitur , quo Viri peritiam & „ eruditionem ficile quifquis intueri poteft . Fuit hic Vir venerandus, magni con- „ filii , Fidei pugil egregius , maximis fulgens miraculis . Antequam facris in Or- „ dine noftro initiaretur nTignus extitit Philofophus , poftea maximus Theologus.
VIII.
Antonius Flaminius Ub. 3 . Vitce S. Dominici .
„ Ipfe vcro Mo neta quantus Vir doclrina & fanclitate extiterit , non facile dici „ poteft . Inter cetera, qus illuftrem illum fecere, adverfus Harreticos bellator ,5 fuit acerrimus , in quos etiam Librum,qui extat, ingeniofiflimum fcripfit . Tan- „ tum autem Beatus illum Dominicus dilexit,ut dcmum in ejus cubiculo & „ Ieclulo a*grotare , & vita excedere voluerit .
I X.
Malvenda in Annalibus Ordin. Prccd. ad An. MCCXX. cap.^.
„ Pullulafle , & excrevifle per ha?c tempora in Lombardia prava germina Valdenfium, „ Catharorum , novorumque Manichsorum , adverfus quos aciem Catholicam con- „ fcripto egregio Commentario Moneta duxerit , abunde nimis exploratum-ha-
35 betur Fuitque magnus hic Vir inter Ecclefiafticos etiam Scriptores ce-
„ lebris .
X.
Ambrosius Altamura tn Bibliotheca Ordin. Pradicatorum Ccnturia I.
ad A4 MCCXXII.
„ B. Moneta Cremonenfis Vir in tota Italia imo & Orbe notillimus , fecularis 55 Icgerat Bononiar publice Artes , deinde noftris illum divina gratia efficaciter ?5 commovente adfcriptus , Sandlitate confpicuus , brevi evafit , Sacra Doctrina
55 po-
Ven. P. Monette Cremon. Ord. Pr^d. xi
„ politilTImus , egrcgius Fidei Pugil , ac maximis fulfit miraculis . Edidit contra „ Catharos & Valdenfes Volumen maximum, quod Summa Monet^ Cremo- „ nenfis vocatur contra Haereticos .
X I.
- Jacobus Gretserus Societath Jefu in Prolegomcnis ad Scriptorcs $ contra Scdiam Valdenjium cap. o.
„ Habeo in Bibliotheca S. Emerani apud Ratisbonenfes RMonet^ Cremonenfis, „ cujus meminit Antonius Senenfis in fua Bibliotheca, Volumen grande contra „ Valdenfes in quinque Libros diftindtum , quod cum his jam foras extrufitfem , „ nifi Operis prolixitas & magnitudo me abfterruilfet , fed alia dabitur, ut fpe- „ ro , Aucloris hujus e tenebris in lucem vindicandi occafio .
Idcm ad calccm Libri F. Reineri Sacchoni Ordinis Prad.contra Valdenfcs editi Tom. XXV. BibUotheca Patrum .
„ Abfurdilfimos errores, quos hic catalogus continet, Reinemfque in fuoOpufcuIo „ commemorat , copiofiflime refellit F. Moneta in Libro fuo contra Valdenfes „ quem nunc ex membranis minutiffimo & vix nifi lynceis oculis vifibili chara- „ clere exaratis exfcribendum curavimus , nec publico invidebimus , fi otium rele- „ gendi & recognofcendi obtingat .
XII.
Philippus Labb/Eus Societatis Jefu in noua Bibliotheca MSS.
Parte I. Pagina 27.
„ F. Moneti Ord. Prard. contra Pauperes de Lugduno ex MS. Cod. Petaviano. „ in Naudeano infcribitur Summa contra Catharos & Valdenfes compilata a Fra- „ tre Moneta Ord. Prad. ad Fidei Catholica? corroborationem , & extirpatio- „ nem haretica? pravitatis. Idem fupplem. X. pag. 369. Summa F. Monet^, „ qui vivebat A. MCCXXV. fueratque in Seculo Profeflfor Artium Bononia: , „ antequam Ordini Prxdicatorum {e manciparet.
XIII.
Casimirus Oudin. Comment. de Scriptoribus Ecclejiajlicis Sec. XIII.
ad Annum MCC XX.
„ Moneta Cremonenfis ex Ordine FF. Prsdicator. hoc cognomine magis quam „ nonine notus,quem paullo ferius collocaram ad A. MCCXL. in Supplemen- ,, to de Script. EccleCpag 502. , floruit ab An.M CCXX. velut Dominico Or- „ din. FF. Prad. fynchronus, atque ex primis ejufdem diicipulis, ut Ambrofius „ de Altamura afferit . Hic in feculo Profelfor Artium Bononia* nafcenti horum „ FF. Praed. Ordini nomen dedit, illudque pofteritati futurx commifit, {criben- „ do utilem Hajrefibus eradicandis Summam adverfus Catharos Harreticos , &alios, „ qua? MS. extare dicitur tum Neapoli tum Bononia: in Ccenobiis ejufclem Ordin.
X I V.
Franciscus Arisius *}.C. atque Hiforicus Cremonenjis Tom. I. Cremonte litcratne ad An. MCC XXII.
„ MoNETAa Cremona Prxdicatorum Inftituti celeberrimi nitidiflimum fydus fuit .... „ ApudMedioIanenfesInquifitoris munus exercuit, fuitque legum peritilfimus &c.
Prater laudatos Scriptores , Monet/e meminerunt Cavitellus in Annalibus Cre- monen. ad An. MCCXXXI. Sigonius de Epifcopis Bononienfibus lib. 2. ad Annum MCCXXXV. Ghhardaccius Hiftor. Bononien. parte 1. lib. 5. ad An: MCCXXXV. Alidojius in libro cui titulus ~ Li Dottori Foraftieri ,
b 2 che
xii De Vita e t Scrip. Ven. P. Mon. Crem. Ord. Pr^d.
che in Bologna hanno letto 2 Valleonim Monum. Hiftor. Eccl. Bononien. lib. 2. Voffevinus in Apparatu Sacro Toni. il p. 451. Theophilus Spizelius in Spe- cimine Bibliothecae Univerfalis . Dupinius in Tabula Chronologica Secul. XIII. Cangius in Elencho Scriptorum ad Glolsarium medis & infimse latinitatis . Morerius in Diclionario Hiftorico . Jacohus Echard in Scriptoribus Ord. Pred. Tom. I. Jo/ephus BreJJianus Hiftoricus Cremonen. in Libro cui titulus= Coro- na d^Uomini , e Donne Cremoneji in Santitd , Prelature , e Virtudi inft~ gni - Alcxander Macchiavellus J. U. D. Publicus Bononia? Legum Proferfbr in Kalendario honorifico perpetuo Archigymnafii Bononienfi ad diem 2. Oclo- bris , atque in Notationibus ad Rhythmum votivum Galvanei Braggia? , alii- que plures.
DIS~
XIII
DISSERTATIO PRIMA
H I S T O R I C A
D E CATHARIS.
CAPUT I.
De Catharorum etymo , & origine .
I.
Anich^orum harefeos , qua? tertio Ecclefia- Seculo Gatfeari Mani- ex impuris Ethnicorum ac Gnofticorum lacunis Ma- ch*otum foboles- nete Perfa antefignano emergens , diu lateque pervaga- ta eft , fobolem ac propaginem fuiife Catharos feu no- vos xn. & xiii. feculi Manichfeos nemo dubitabit , qut utriufque Secla: .dogmata , mores , & difciplinam dili- genter contulerit : ntfi quod hi novis adjectis erroribus parentes ac prarformatores fuos nequitia & blafpheniiis longe fuperarunt . Unde illis Catharorum nomen inje- &um dr&u difficile eft . Gretferus in Prolegomenis ad Catharerum no- {cripta contra {eclam Valdenfium illud nomen deducit a Germanica voce Kazer T. men unie pro- mutato in Z. more Germanis folemni, unde conjeclat Catharos eofdem effe qui Cha- ktUxm : zari appellati funt . Henfchenius vero in notis ad Vitam S. Galdini Archiep. Me- diolan. ad diem 18. Aprilis fic dictos putat a voce Germanica Caters ideft feles ac Lemures ob nocturnas coitiones . At ha? conjecturcfunt . Si quid tamen in re obfcura amrmare Iiceat, crediderim ipfos fe (e KaSap*; ideft puros appellalfe, ut Veteres Novatiani , qui ut ait Profprr Aquitanus in Chron. &lfiJorus l.^.orig. atque cx ipfo EbrarJus Lib. i.contr. ValJ. propter munditiam ita fe nominaverunt : Hareticis enim ab omni a^vo folemne fuit fpeciofis titulis fe fuofque coetus infignire, unde Valentinianos falfi nominis Gnofticos ideft fapientes appellat Irenceus lib. i. c. 24. quod H£rctki fpec;0ra fcientia omnigena fe prie cunctis mortalibus pra?ditos jaclitarerit , ut ait Clemens nomina affeaant. Alex. I. 5. Padagogi c. 6. , &Manicha?is jugiter exprobarat Aug. I. de H<er. c 46. & l. 19. c. Faujlum c.22. quod Manetis nomen , ut apud Gracos fignificatio infania^ vitaretur, geminata littera n Manicha?um , quafi Manna fundentem appellarint ; quin & electos feu perfecftos focietatis fuze non folum Citharos , hoc eft puros , fed Ca- thariftas, hoc eft purificatores vocarent : qua philautia , ne dicam impudentia , labo- rant quoque noftri temporis Harretici, qui fe Reformatos, Evangelicos, Puritanos fummo faftu appellare non erubefcunt . In ea me fententia confirmat Rogerius Ho- vedenus qui in Annalibus Anglicis ad A. MCLXX V I. Hsret/cos defcribens circa To- lofam gralfantes , quos certe novos Manichsos fuiffe conftat : Erant , inquit , tn Pro* vincia Tolofana quidam Hceretici , qui fe appcllari faciebant bonos homines'. qus fane vox Catharorum appellationi fynonyma eft .
II. Quo vero auctore, & tempore, Europa? ferme univerfa? virus fuum afflare ^Catharomm coeperint incertum eft . AutJorem ( inquit Bern. ferm. 66. in Cant. de Hzerefibus fui temporis, qux Manicharifmi portio fuere ) ncminem Jabunt , neque enim per homines illas exceperunt , feJ per immiflionem & fraudem Dtemoniorum in hy- pocrifi loquentium mcnJaeium . Mihi vero rem altius repetenti prorfus videtur Manicha,;fin; pro_ novam hanc Manichaeorum fedtam a priicis ufque Manicharis, occulta quidem,fed yix pagatioperpctua . aut nunquam interrupta fuccefiione traductam fuiife . Nam etfi Catholicorum Prin- cipum legibus , facrorum Antiftitum vigilantia & doclrina vetus ifla Mahichacorum peftis extinfta penitus ac deleta videretur , latuit tamen velut fcintilla in cineri- bus fuis , in Ecclelue perniciem mox eruptura, ut re^e aflfirmare potfis nullo Eccle- iiat Seculo defiiffe, fed palam femper aut latenter viguille Seaarum omnium fce- cundiifimam atque exitiofitfimam .
III. Ex
XIV DlSSERTATIO PRIMA
Manichai in AfH- m, gx natali Afia? lolo pulfa in Africam conceflit Sec. IV. , unde in ejus luto vel ' ipfe Auguftinus ingeniorum Aquila annis novem milerrime haflit , utdefeipfo tefta- tus 1. 2.contra Fauftum c. 19. & 1. 4. Conf. c. 1. Vaftata vero per Genlericum Afri- ca , &Catholicis alio pulfis, eorum fortunam fecuti funt Manichsi , quorum ingens numerus Lybicis oris incubabat , & ipfi Genferico minus probati . Quare per Catho- licorum urbes mentita Religione, ut iis folemne erat , diftributi, Romam ipfam Fi- clei arcem invafere. At vero nefariac & clancularix gentis impietatem exploratam habensMagnus Leo P. eam e latibulis fuis extrulit , ac Roma deturbavit A.C.444. ut iple fcribit in Epiftola ad Epilcopos per Italiam conftitutos : Extant etiam rei gefts acla in ejufdem S. Pontificis Sermone 40. qui eft 4. Quadragefima? cap. 5. Manichaeifinos iv. Eodem Seculo inclinante Romac iterum emerlerunt Manichxi A. C. 406.
^oma Secuo v. ^ Gelafio P. a quo exilio mulctati , eorum vero codices igne deleti funt. Idem paucis poft annis pra*ftitit Symmacus P. pari zelo , & feveritate in IIlos Rotrtie de- tectos animadvertens A. D 1 1 1. Hormifdas quoque clam infidiantes vigilantia fua prodidit , & flagellis caKbs Roma exturbavit A. DXXIII.
idcm inOriente, V. Sed qui in Urbe inventi Apoftolica cenfura coerciti funt , in remotas Orien-
acrur&s inAtri-tjs pjagas mjgrandi confilium iniere. Eos vero cognitos Juftinus Imperator Catho- lica? Fidei ftudiofilftmus , plurimis eorum extremo fupplicio damnatis, penitus pro- fligavit . Quin & Cabades Perfirum Rex per eadem tempora eos exagitavit truci- datis omnibus quotquot intraejus regni fines fefe receperant , ut refert exCedreno Baronius ad A. D XX III.
VI. Circa A. D X C 1 1. Ecclefiam Africanam non minus Donatiftarum fchifmate quam Manichffifmo laboralfe , teftis eftGregorius M. Ub.2. Epi/l.25. qua? eft ad Jo- hannem Epifcopum Scyllacenum IndicT:. x.
Mamchxi in Ar. VII. Sequenti Seculocirca A.DCLIII. eadem Manichxorum Secla in Armenia
mema Secuio vii. reftitui coepit , novam appellationem ac reformationem (brtita a Paulo quodam Sa- inofata? oppido Syria? orto , a quo PauHcianorum Harefis , qus Manichjeorum in- fania? pars fuit , quarumdam blafphemiarum acceftione cumulatior , de qua fufe Ce- drenus in Compcnd. WJlor. , Eutbymius in Panopl. Tit. 21. & Petrus Siculus in Comment. ad Archicp. Bulgaricc , quem latine reddidit Cl. Sirmondus . Adhuc fub Juftiniano Imperator hoc eft A. DCLXX X V. Manichxi in Armenia reperti funt, quos idem Imperator acriter infecutus eft , & flammis adjudicavit .
s^viTi ibldem VIII. Ex Armenia? Civitatibus ejecli , ad montes confugerunt : quos ibi degen- tes A. D C C X X 1 1. Leo Ifauricus Imperator perfecutus eft , quanquam nec omnes delere potuerit i Nam velut immanis Hydra avulfis capitibus convalefcere vide- bantur in fobole , atque ex cladibus ipfis audaciores ac foecundiores refurgere .
cknin,?nXOrknte Nicephoro Imperat. qui , ut habet Cedrenus in Compcnd. pag. 370.
reiHtutiSec ix. edit.Vcnet. impenfe favit Manichads , Sergius Paulicianorum Harefim reftituit} quare per Phrygiam & Licaoniam conftituti , atque in omnem licentiam effufi , Mani- chanfmi Iue multos contaminarunt circa A-3io Michael vero Imp. qui Nicephoro poft annum fequentem fuccefilt, reddita Ecclefia? pace Paulicianos , qui & Attin- gani dicli funt , lege capitis adverfus eos lata , ex Orientis Provinciis exulare coegit.
ibidem a Bafiiio X. Sed & Theodora Imp. A. DCCCX L V. idem coepit de Manichais extirpandis
imp.delen. confilium ; Nam Bulgarica Gente ad Chrifti fidem converfa , validiffimum exerci- tum adverfus Paulicianos late per Orientem effufos, Leone Argyro & Andronico ductoribus , movit , qua una expeditione centum Paulicianorum millia deleta funt, cateris in fugam actis , ac publicatis eorum bonis . Sed ad eas Manichxorum reli- quias tanta fenfim in Armenia multitudo confluxit ac brevi ad eam potentiam cre- vit, ut tres ibi munitiflimas urbes e fundamentis excitaverint , e quibus identidem erumpentes, Romani Imperii fines excurfionibus ac populationibus diu vexarunt , donec Bafilius Imp. A. D C C C L X X X V I. eos fub Theophrices Paulicianorum Civi- tatis Principe Chrylbchire militantes bello fudit atque delevit .
Manichxifmus in XI. Denique Seculo X. ex Annenia in Bulgariam tranflatutn effe Manicha?if-
Buigam Secui. x. mum £lciIe fufpicor : Tum quod Seculo IX. id jam tentatum fuifle fcribit Petrus Si- culusj in fuo Commentario adverfus Paulicianos: Tum quod in ea Provincia firmas* adeo profundafque radices egerunt , ut inde in alias Europa? Provincias latiiTime propagati fint , ut mox videbimus .
CAPUT
D E C A r H A R I S . XV
C A P U T II.
Catharorum per Europam difufio .
I. Ty 4T Anichxorum peftis, quar jam Bulgaros incefferat , primum in Galliam Man!ch3cil™us .'^ JlVa facile tranfvolavit . Nam, ut refert Petrus de Marca in Hiftoria Bear-^.xu mvcCtus
nienfi , Galli Hierufalem potiti cum Tracibus & Bulgaris commercium iniere,hau- ftoque ex eorum confuetudine Manicha?ifmi quod hi jam ebiberant veneno , illud in Galliam derivarunt. Inde vero Petrobufiani , Henriciani, Apoftolici , acdemum Albigemes vel iidem prorfus qui Cathari , vel eorum affines atque cognati , quos propterea Scriptores nonnulli , atque in primis Chronici Altifiodorenfis Auftor , Bul- • garorum nomine aliquando defignarunt .
II. Prima exitialis fefta? germina fub initium feculi XI. jam prodierant Rober- Cathari Aureiia- to Hugonis Capeti Filio in Galliis regnante . Nam in urbe Aurelianenfi circa_> "& Aquiwni A. MXXVII. vel ut aliis placet MXXII. Manicharorum errores Stephanus quidam Sec.xi.
& Lifojus prsfata? urbis Presbyteri cum aliis Clericis profcflfl funt : fed ad Synodum Aurelianenfem delati pcenam ignis luerunt , cujus rei Hiftoriam literis confignarunt Gaber Rodulphus Iib. 3. Hift. c. 8. & Chron. S. Petri Vivi Senonen. edit. Spicilegii Dacheriani Tom. II. Ademarus Monachus qui per ea tempora vivebat ejufdem fur- furis H^reticos inventos effe apud Tolofam , & flammis damnatos fcribit in Chron. apud Labba?um Tom. 2. Biblioth. pag. 180. quin & in Aquitania eodem tempore Manicha?os erupiffe colligit Baronius ex fragmento Hifloria? Aquitanica? edita? a Pe- tro Pithono Tom.II. Habitum eft contra hos Hareticos Concilium Tolofanum, de quo agam hujus Diflertationis cap. ultimo .
III. In Belgium quoque per ea tempora penetraffe Catharos accepimus ex Sy- othari iB Beigio nodo Atrebatenfi contra illos celebrata A. MXXV. quam ex Spicilegio Dacheriano ,MXXV* laudabimus ad calcem hujus Differtationis ,
IV. In Germania vero circa medium feculum XI. detedti funt ab Henrico IV. mLi^erma" Imp. cum Goslaria? Urbis Svevia? Natalem diem Domini celebraret . Quos, ne la-
tius propagarentur , fufpendio affecit ; ut narrat Baronius ad A. MLII.
V. Sequenti Seculo Manicharis, qui poftea Albigenfes in Gallia fdicli funt , pra?- [£ar£^f xm1GaI' ludere vifus eft Petrus de Bruis, qui Provinciam primo, deinde Occitaniam, Aqui-
taniam aliafque Galliarum partes fub Honorio P. II. contaminavit quem ejus difci-
pulus ac buccinator Henricus fecutus eft Anno MCXLVII. Tum Apoftolici , ^"^^
Manichans quoque accenfendi , quos omnes zelo& fcriptis fuis exagitavit S. Bernar- Manichxis acccn-
dus . Eos vero eadem ferme cum Manichxis docuifte tam erudite diferteque probat lcndl ■
O. Boffuetus lib. XI. Variat. Eccl. Proteft. ut aftum agere videar , fi id oftendere in-
ftituam .
VI. Porro Albigenfes ab Alba Augufta fic primo appellatos in Concilio Lomba- M^!^"fts verl rienfi A. MCLXXVI. , Manichara? fe£te propagines fuilfe nemo in dubium re- vocaverit , qui Capitalia utrorumque dogmata expenderit : nec eft quod pluribus id
erudito Leftori perfuadeam .
VII. In Angliam quoque circa eadem tempora Manichxos veniffe teftatur Guil- CathmmAngUa. lelmus Neubrigenfis L 2. Hift. Angl. c. 13. fic enim fcribit ad A. MCLX. In illis
diebus erronei quidam venerunt in Angliam ex eorum ut creditur generc , quos vuigo publicanos wcant . ffi nimirum ex Gajconia habentes origincm , regioni- bus pluribus virus fu<c pcrtinaciee infuderunt , quippe qui in latiffimis Gallice , Hlfpaniic , ltali<c , Gcrmani<cque Provinciis , tam multi ea pcjle infeffii effe di- cuntur , ut fecundum Prophetam multiplicati effe fuper numcrum aren<c vi- deantur : quibus fane , appellatione mutata , non alios quam Valdenfes , aut novos Manichxos indicaffe videtur, adverfus quos celebratum eftConcilium Oxonienfe,de quo infra .
VIII. Primum vero Catharorum nomen novis Manich^is in Germania tributum Cathari pn'm0 i* invenio apud Chronici Hirfaugienfis Auftorem , qui ad A.MCLXIL harc habet. ^™nii fic ap- Abbas Egbertus Monachus S. Florini in Sconaugia per Clerum wcatus ad Cofo*
niam ad difputandum contra novos H<creticos^ qui fe gr<cco wcabuio Catharos^
idefi
Cathari iri Italia . UndeMediolaiium advcncrint .
'Cathari veteresj ac novi apHd.Me- diolanum .
Cathaii in variis Italia; Provin- ciis .
Cathari in Hif- pania .
XVI DlSSERTATIO P R I M A
idefl Mundos nuncupabant 5 magnam eruditicnis fu<e glorlam reportavit , & Haereticoi confutavit . De eadem Hxreti circa Coloniain Agrippinam detecta fcri- plit Enervinus Steinteldenfis Prspofitus ad S. Bernardum Epiftolam, quamTom.III. veterum Analecl. edidit CI. Mabillonius .
IX. Latius vero in Italia Cathari propagati funt , fed unde illuc adrepferint in- certum eft . CI. Puricellus in Monum. Baf&x Ambrof numero 245. eam Hierefim tempore fchifmatis quod contra Alexandrum III. Fridericus Imper. improbe fovit , eGermania, ac figillatim Colonienfi Dioecefi adveniiTe arbitratur: Tum quodScrip- tor Vit£E S. Galdini & poft ipfum Gravina L 4. Cathol. Prsfcript. dicant novos Ca- tharos circa A. 1166 pullulare coepilfe: Tum quod eodem tempore Diaecefim Co- lonienfem infe&am tenuerint, inde vero Mediolanum deduclos cum iis qui Ray- naldum Archiepilcopum Colonien. infignem fchiirnatis Federiciani fautorem in Ita- liam comitati funt . At oppido Inllucinatur Cl. Scriptor , conftat enim ex Landul- pho a S. Paulo ante A. MCXXX- eam Itoefim in Mediolaneniem Provinciam invectam eflfe, latius vero propagatam tempore fchifinatis Ecclefia* Mediolanenfis . Quin etiam Manichsei germina fuiffe errores Gerardi H<eretici ejufque fociorum 5 quos Heribertus Mediolanenfis Archiepifcopus circa A. MXL. deprehendit graflfan- tes in Caftello Montisfortis Dicecefis Taurinen. fufpicatur CI. Muratorius To. 5. An- tiquit. Italic. DifTert. LX. idque colligi pofle arbitratur ex Landulpho Seniore 1. 2. cap. 27. Hiftor. Mediol. Tom. 4. Rer. Italic. qui eorum dogmata literis confignavit. Neque fatis firmum videtur quempiam ex Raynaldi comitibus quos quingentos dum- taxat milites fuiffe perhibet idem Punicellus ex Morena , Catharorum labe refper- fum; cum laudatus Archiepifcopus in fua ipfa Dioeceli eorum infeclator ac profli- gator fuerit , eique propterea Eckbertus Sermones fuos adverfus Catharos infcrip- ferit .
X. Duo potius Catharorum genera apud Mediolanenfes diftinguenda eife cre- diderim 3 Veterum nimirum,qui & Patareni ac Poplicani feu Publicani apud ipfum Puricelium & Bofcam in notis ad Martyrolog. Mediolan. ad diem 8. April. vocan- tur , & Recentioru-m . Veteres illos , qui forte ante prafatum fchifma prodiere ( ft quidpiam conjeclare liceat ) in Italiam ex vicina Dalmatia , aut Croatia , aut Bul- garia Manicha-ifmt iede profectos efiTe verifimile eft . ExOriente in Infubres, atque in ipfim Mediolani urbem delatum eorum venenum ftatuit Cl. Muratorius loco fu* perius Iaudato . Ii certe prius in Italia quam in Germania vifi funt , quare aliunde quam ex ea Provincia Mediolanum deduci debent , nifi fbrte ex Gallia derivare veli- mus , in quam tamen ex Itala muliere inveftum fuifle Manicha-ifmum circa A. M X V 1 1. teftis eft Glaber Rodulphus I. 3. Hift.c.8. unde emcitur prius Italiam quam Galliam Catharos in fuo finu foviffe . Pofteriores vero Catharos qui circa A. MCLXX VI. univerfam Infubriam invafere illuc e propinquis Gallis Provinciis Tolofa nimirum & Alba Augufta confluxiffe crediderim : Tum quod Infiibres Catharos apud Reine- rum Sacchonum, qui diu inter illos verfatus eft, Albanenfes nuncupatos video , ab Albigio videlicet feu Alba, unde & Albigenfes, qui in Galliis agebant Manichsi : Tum ob fummam inter utrofque confenfionem temporis & errorum . Quare prorfus alfentior Malvenda: & Sandero , quorum primus in Annal. Dominic. ad A.MCCXXI. alter vero in Lib.de vifibili Monarch.ad A. MCLIX. fcribunt Catharos Lombardia? non propriam Harrefim condidiffe , fed Henricianorum portionem fuiffe , ac forte eofdem cum Albigenfibus .
XI. Sed latius quam in fola Infubria aut Langobardia ea peftis grafiata eft. Nam per vEmiliam , Umbriam , Picenum, Tufciam , Marchiam Tarvifinam , &Vi- centinam, aliafque Italise partes Catharorum fynagogas conftitutas memorat Reinerus Sacchonus eorum aliquando Epifcopus . Ivo etiam Narbonenfis in Epiftola ad Gyral- dum Archiep. Narbonen. apud Mattha-um Paris in Annalibus Anglicanis pag. 589. fe Novocomo ad fines ufque Provincia? Forojulienfis lemper & ubique locorum a Catharis fplendido ac lautirfimo hofpitio exceptum, quorum fidem religionemque fimu- labat, iter habuiffe teftatur . Denique Viterbii & in Patrimonio B. Petri ab In- nocentioIII. repertos Catharos A. MCCVII. atque ab eodem Pontifice extermina- tos tradit Card. de Aragona in Vitis Pontif. To. 3. Rer. Ital. Script.
XII. Nec Hifpania caruit tetenimis hifce monftris . Extat enim Idelphonfi , feu
Alphonii
De Catharis, xvn
Atphonfi Aragonum Regis circa A, MCXCIV. fanc~tio qua cos e fuis ditionibus exu- lare jubet , eorum fautoribus bonorum publicatione mulftatis apud Pegnam in Com- ment. Direcl. Inqu. pag. mihi 28 1. Id etiam colligitur ex Neubrigenli L. 2. c. 1$, relato Tom. x. Conciliorum .
C A P U T III.
•TJ
De variis Catharorum feSlis 9 earumcjue appellationibus .
Nitatcm & confenfioncm fidei folius Catholica? Ecclefia: Notam effe feu charadterem , cxteras vero Harreticorum fynagogas femper difcordes ef- fe, turpiterque pugnare inter fe doctrinis atque fententiis recle monuit Irensus lib. i.cap. 2. num. 5. ita de Gnofticis ac Valentinianis fcribens difcrepant ab in- vicem & doftrina & traditione , qui recentiores eorum agnofcentur ajfeblant per dies novum aliquid adinvenire , &> fruBificare , quod nunquam quifquam excogitavit . Et cap. 27. num. 4. Ab his autem qui dicti funt jam muita propa- gines multarum harrefum faBae funt , eo quod multi ex ipfis , irnmo omnes ve~ lint doblorcs ejfe , & abfcedere quidcm ab Hccref in qua fucrant , aliud autem dogma ab alia fententia , & deinceps alteram ab altcra componentes , nove do- ccre infflunt •) Jemetipfos adinvcntGres Jentcntiae^ quamcumque compeferint enar* rantes . Qua? nunquam aptius de ulla Harreticoruni fecla , quam de Catharis , feu no- vis Manichxis, difta funt . Tanta inter ilos opinionum feu verius deliramentorum variet?s & dilfenfio , ut fingulas in quas diflecli factiones fuere propriis nominibus de- fignare valde operofum ac difficile fit .
II. Fr. Stephanus de Borbone al. de Bellavilla Ordinis Pra?d. qui florult ab A. MCCXXII. ad Annum circiter MCCLX. ac diu caulfarum Hdei Quaditorem egit adverfus fui feculi Hareticos , in prarclaro opere MS. de leptem donis Spiri- tus S. , cujus fragmentum nobis edidit Cl. Echard DifTert. de fcriptis Vincentii Bel~ lovac. refert Parte 4. de dono fortitudinis Tit. 7. c. 30. feptem diverfarum fui tem- poris Sectirum Epifcopos , nempe Catharorum , cum credentibus fuis in majorem cujufdam Civitatis Lombardiar Ecclefiam conveniffe , ut eorum quilibet Seclam fuam pra? alia affereret ac vindicaret, cumque diu acriterque ab alterutris difputatum ef- fet , finguli aliorum Se&am ut Haereticam profcripferunt , damnarunt, mutuoquefe fe anathemate confodientes praxlaram eam Synodum ditToIverunt . Petrus etiam de Pilicdorfio qui per ea tempora adverfus Catharos fcripfit, Traclatus fui cap. 12. ob- fervat, quod Ha?retici diverfirum Seftarum damnant fe mutuo»
III. Porro ut opinionibus ita & nominibus inter fe difcrepabant . Refnerus olim eorum Epiicopus cap. 6. Libri fui de Harreticis , memorat ex iis Rumcarios , Sci- fcindenies, Ortlibenfes, <k Ordibarios , quorum alti a locis , alii a Magiftris , alii aliunde appellationem fortiti funt . Principes vero Catharorum Secla* trcs ibidem defi gnat , Albanenfium nimirum , Concorrezenfium , & Bagnolenfium qui in Lom- bardia potifllmum obtinebant , quarum dogmata exhibebimus capite lequenti . Plera- que alia eorum nomina recitat Concilium Lateranenfe III. c. 27. & Fridericus Im- perator in Authentica de Statutis, & confuetudinibus , fed expreffius in altera, qua? eft apud Petrum de vineis lib. 1. Epift. c. 25. in qua profcribit Vatarenos , Spc- ronijlas , Leoniftas , Arrianifas , Circumcifos , Vajfaginos , ^Jofeppinos , Carra- cenfes , Albanenfes , Francifcos , Bannarolos , Comijlas , Valdenfes , Bulgaros ^ Commincellos , Barrinos , & Ortolevos , cum illis de Aquanigra &c. quar quidem nomina, fi Valdenfium & Leoniftarum excipias, pleraque in Catharos recidunt,feu novos Manicharos. CJui vero eorum nominum interpretationem inftituunt, hidivi- natione magis agunt 6c conjecturis , quam certis verifque argumentis , qu£ videri polfunt apud Gretferum in Prolegom. ad Scripta contra Vald. & Ducangium in Glof- fario , Nec enim vacat fingula perfequi , aut incertis dubiiique etymologiis tem- pus & operam ludere .
IV. Sed quando Bulgarorum & Paterinorum nomina rcquentius apud Scripto-
c res
Hiretici "vextt fc pugcunc opi- niouibus •
Cathari fereci- proce anathema» tiiant t
Catharorum Sc- &.£ vari» & ne- mmc 0
Bulgarorum n*. men cur Catha- ris atH6tum •
XVIII DlSSERTATIO PRIMA.
res illius xvi occurrunt, de iis pauca fubiiciam abs argumento non aliena . Ex Bulga- ria qua? olim Moefia dicebatur in Galliam primum , ac in alias fubinde Europa? Pro- vincias derivatum Manichzifmum obfervavimus : Ibi prima Catharorum Sedes , ubi Bartholomarum quemdam Pfeudo-Papam conftituerant , ut refert Matthsus Paris ad A. MCCXXHI. Bulgarorum itaque, feu Burgarorum, Gallice Boulgres fordi- dum quidem atque inhoneftum nomen 5 quod adhuc perfeverat in Galliis; ex Bul- garia Cathari primo fbrtiti funt , eaque non originis folum fed contumelis & con- temptus appellatio fuit . Patareni undc V. Patarenos fic diclos ab alacri fuppliciorum perpeffione tradit Fridericus Im- aictf, perator in fua Conftitutione quam refert Pegna ad calcem Direct. Inquifit. ln ex-
emplum , inquit Martyrum , qui pro Fide Catholica martyria fuhierunt , Pata- renos fe nominant veluti expofitos pafjioni . Aliam tamen fuiffe illius appellationis originem ex Arnulpho Hift. Mediol. 1. 4. c. 7. recle colligit Ci. Pagius in Crit. Baron. ad A. M L V 1 1 1. num.$. Primum enim Mediolani Patarinorum nomen audi- tum eft circa A. M X LI V. cum S. Arialdus Fornicarios &Simoniacos Sacerdotes ex- agitare ccepit , quorum communionem qui vitabant Clerici cadibatus affertores , ab illis Patarini appelhti funt 5 quod in locum Urbis qui Patarea, feu Pataria nuncu- pabatur, ad facra facienda feorfim convenirent . Igitur Arialdiftis primum,hoc eft Catholicis Romana? Ecclefia? difciplinam tuentibus , ac novis deinde Manicharis at- fldtum eft , quos cum Catholici averfari , ac perfequi coepiffent , populus qui Pa- tarinorum nomen retinuerat 5 licet ejus originis infcius vel immemor , abfurda no- mina excogitavit , ut quantum poffet contumeliofe adverfus eos ageret . Sic in Gal- Iia, inquit Cl. Pagius , Harretici omnes , & infideles Hugonoti a populo nuncupa- ti , & ante exortam Hsrefim Calvinianam Valdenfes dicli , quo nomine etiam nunc in quibufdam Gallia? partibus Haretici omnes defign.mtur . Vide in hanc rem eru- ditiflimum Muratorium Tom. V- Antiquit. Italic. Dffirt. LX. pag. 83. &feqq.
c a p u T IV.
Catharorum errores .
Manichxi omnium I. T~\ E veteribus Manicharis tam diferte, quam vere fcripfit S. Leo M. Ser.5.
Hxreticorum pef- j^J ^Q jejunj0 . Cum "Diaholus in cunStis perverfit atihus multiformem te- neat principatum , arcem tamen fihi in Manicharorum flruxit infania , & latif fimam in eis Aulam , in qua fe exultantius jadiaret invenit , uhi non unius pravitatis fpeciem , fed omnium fimul crrorum , impietatumque mixturam ge- neraliter pojfideret , quod enim in Paganis profanum , quod in *Juda:is camali- hus aecum , quod in Jecretis magica; artis illicitum , quod denique in omnihus Hcerefihus Jacrilegum , atque hlajphemum cfi , hoc in ifios quaji in fcntinam_> quamdam omnium Jordium concretione confluxit , undc univerjas eorum impic- tatcs enarrare perlongum efi , fuperat enim vcrhorum copiam crirninum multi^ tudo . Qua? quidem aptiffime ad novos Manichseos feu Catharos referenda funt , quippe qui novarum opinionum portentis ad veteris Manicharifiiii dogmata adjectis, parentes fuos ita fuperarint , ut eorum Hsrefis quemadmodum Valentiniana apud Ira?neum Prsfat. I. 3. a.va^a.Xncocric, , feu recapitulatio omnium Harrefum jure ap- pellanda fit . Horrendum efi: enim dicere quas blafphemias in Sanctam Trinitatem , fingulafque ejus perfonas, in Chrifii humanitatem, Vitam, atque myfreria, in San- <5tos V. T. Viros , necnon de Mundi creatione atque arternitate, de Corporum Re- furrectione , judicioextremo, Saeramentis Ecclefia?: de aliis demum cumFidei tum morum articulis, ut taceam de Sacris Scriptura: Libris , Traditionis, Conciliorum , Patrum , atque Ecclefia? authoritate , impudentiffime evomercnt atque comminifce- rentur . Qua? quidem fingula ad certa capita exigere difficile eft : fequemur tamen in eorum recenfione Reinerum qui cap, 6. Libri fui de Harreticis a communibus ex- orditur Catharorum opinationibus .
^H^iS^ ?L X" eo itaclue Cathari univerfi confentiebant Diabolum afpeftabilis Mundi hujus eorumque omnium qux in illo funt conditorem effe . Baptifmum aqua? natu-
ralis
D E C A T H A R I S. XIX
ralis rejiciebant : Cartera vcro Sacramenta Ecclefia? nihil ad falutem conferre pradi- cabant, atque deceptoria, diabolica , & Ecclefia malignantium vocabant . Matrimo- nium carnale averfabantur cumprimis , ejufque ufum pcccatum mortale afferebant , nec gravius homines punitum iri in futuro ob adultcrium vel inceftum , quam ob legitimum conjugium . Futuram carnjs Refurreelionem irridebant . Efum carnis ovo* rum vel cafei urgentc etiam necefiitate tanqum Iethalc crimen vetabant , propte- rea quod ex carnali concubitu ea prodirent, & omnis caro apud eos immunda ha- beretur, & diaboli faclura . Juramenta omnia illicita femper e(fe , ac mortale pec- catum . Seculi Magiftratus gravifilme peccare animadvertendo in Malefaclores , aut Hareticos . Neminem extra corum Se&am filutem confequi poife . Parvulos etiam Baptifmali latice tinetos non Ievius aternum puniri quam latrones & homicidas . Sacrarum Imaginum , & Crucis cultum , ac ritus omnes Ecclefia; , rifu excipiebant . Purgatorium quoque ad fabulas amandabant » Ac ea quidem dogmata communia fuiffe Italis Gallis & Germanis Catharis prater Iaudatum Reinerum teftantur ca> teri qui de illis fcripfcre Auclores Synchroni , Eckbertus in fuis adverfus Catharos Sermonibus: Petrus de Vallecernenfi in Hift.Albig. Tom. 5. Hift. Franc. Duchefne: Ca*farius Heifterbacenfis I. 5. Dialog. c. 21. ubi appofite obfervat Catharorum Du- ces atque DoCtores qtiadam e prifcis Manichais haufiffc , qua-dam ex erroribus Ori- genis in Peri-Archon , plurima tamen qux de corde fuo confixerant adjeciffe.
III. Albanenfes Cathari in duas fceYi erant facftiones: Unius Caput Balafinan- AlfeanenfcsCatha. za ( ut legit Martene in Reineri Iibro , vel Gelefinanza , ut placet Gretfero , vel »v™ duls fcfta5 Bclezmanfa , ut habent MSS. quidam Codices ) Veronenfis eorum Epifcopus . Alterius
vero Johannes de Lugio ai de Lugduno Bergomenfis Catharorum Filius major , & ordinatus Epifcopus. Prioris feela: dogmata , prater antiquas Catharorum opinio- nes , hax erant . Duo farfTe ab aterno boni ac mali principia . Patrem in Tri- nitate effe Filio & Spiritu Sandto majorem , illum vero fblum Deum elTe , hos autem crcaturas . Utrumque principium feu Deum fuos creaffe Angelos , ac Mundum fuum , hoc eft quatuor alia elementa , Ca*lum aliud &c. ab aliis pla- ne diverfa. Mundum vero hunc afpeftabilem a malo Deo efTe . Diabolum cum fuis Angelis in Ccelum confcendiffe, factoque ibi pralio cum Michaele Archangelo , ca?- terifque boni Dei Angelfs , inde ejufdcm Creaturarum tertiam partem detrufiffe in humana corpora , immo & in bruta quotidie infundere , ac de uno corpore in aliud , donec omnes iimul poenitentia expleta in Calum reducantur.
IV. De Incarnatione ita fentiebant . Dei Filium corpus cadefte in uterum Vir- Eorum Errom , ginis , quam Angelum fuiffe credebant , de ca?lo tuliffe , ac de illa nihil omnina
traxifife , nec vere pafium , mortuum , refurreftum , fed fecundum fpeciem fenfus ludificantem . Idipfum de ejus miraculis effutiebant , qus ad fpiritualem ac rayfti- cum fenfum prorfus detorquebant . Abraham , Ifiaac , Jacob , & Moyfen , carterof- que Veteres Patres una cum Johanne Baptifta , ut Dei inimicos , ac Diaboli mi- niftros habebant . Veteris Teftamenti Diabolum auclorem conftituebant , exceptis Librisjob, Pfalmorum , Sapientrar, Ecclefiaftici & Prophetarum . Prophetas tamen in aiio Mundo prophetaffe , eorumque libros in Calo fcriptos ante hujus Mundi con- ftitutionem fomniabant . Denique Mundum aternum futurum . Judicium jam faftum effe, nec deinceps faciendum. Inferni poenas in ifto non in alioMundo conftitutas, Has vero opintones , quas adoptaverant Albanenfes ab A. MCC. ad MCCXXX. communes fuiffe Catharis Tholofanis, Albigenfibus , & Carcaffonenfibus , immo ple- rifque ultramarinis , iioc eft extra Italiam conftitutis, monet Reinerns , quamquam & alia iis miicuiffe deliramenta minime dubitandum fit .
V. Cathari Johannis de Lugio auditores & affecta afSrmabant Creaturas om- Errores j0.1 A& nes five bonas five malas ab aterno fuiffe cum Deo bono vel malo , qui eas non LuS10, praecederet aternitate , fed caufsa vel natura , ut Sol pracedit radios fuos . Deum
bonum alterius Mundi dominum reetoremque conftituebant , in quo alios homines, & alias creaturas hifce inferioribus & corruptibilibus non abfimiles comminifceban- tur , ibiq ue fieri connubia fornicationes & adulteria inter Dei boni filios & mali fi- iios , ex quibus orti fuerint Gigantes , & alii . Adamum & Evam in eo Mundo conditos , ibique facri Codicis Libros omnes contcrtptos : Ibi natum Chriftum , paf- fum, & mortuum. Ibi veteres PP. Prophetas, & Jo: Baptiftam vixifse: quaxumque demum in Scripturis narrantur , ibi efse peracla . c 2 VI.
XX DlSSERTATIO PllIMA
VI. Deum non effc omnipotentem blafphemabant , propterea quod ejus volun- tas & potentia in creaturas fuas a Deo malo ejus contrario impediatur , altero in alterutrum pugnante ab arterno . In Chrifto fuiiTe potentiam peccandi 5 ita tamen oppreifam per fummum bonum 5 ut efFectu caruerit . Deum bonum non eife pr#~ fcium alicujus mali ex vi fua? eifentia?5 quia malum ab eo non fluit5 {ed illum pra> fcire aliquando per adverfarium fuum , a quo etiam movetur ad illud inducendum. Denique animarum de corpore in corpus migrationem admittebant 5 pluraque alia qux in volumine fitis fpifso pra?fati Johannis de Lugio fe legifse teftatur Reinerus. Errorcs Concor- yTT. Cathari Concorrezenfes de uno principio recle fentiebant 5 fed in nde unt- tatis & Trinitatis errabant . Deum ex nihilo creaiTe Angelos & quatuor elementa con- ritebantur, fed dhbolum Deo confentiente viilbilia omnia condidifie 5 corpus primi ho- minis efformafle5 in quod Angelum proanima infuderit, qui in modico peccaverat 5 at- que ex illo Angelo caneras rationales animas deinceps eiTe traductas . Vetus Teftamen- tum univeriim rejiciebant 5 cujus auclorem diabolum autumabant, iisfolum verbisex- ceptis, qux a Chrifto &ApoftoIis in novo Teftamento laudatafunt. Moyfen damna- bant,de ca?teris Patriarchis & Prophetis fubdubitabant . Chriftum non aifumfiflfe ani- mam humanam , fedfolam carnem de B. Virgine affirmabant . Nazarius vero eorum Epifcopus antiquilTimus B. Virginem Angelum fuilfe docebat, &Chriftum non huma- nam habuiife fied Angelicam naturam j quem errorem hauierat aCatharis Bulgaris5 ut fcribit Reinerus .
VIII. Cathari veroomnes, qui Chriftum affumfiffe verum Corpus humanum con- fitebantur, illud tamen glorificandum vel glorificatum fuiffe negabant , fed Chriftum in die Afcenfionis Cux illud depofuiffe in Coeloaereo dicebant illud refumturum in die Judicii , quo peraclo, velut cadaver in prarjacentem materiam refolvetur . Denique B. Virginis omniumque SancTorum animas in gloria non futuras ufque ad diem judicii 5 nunc antem effe in quodam Ioco aeris hujus cum Jefu Chrifti Corpore effutiebant . Emo*«« Bagno- IX. Bagnolenfes , feu Bajolenfes Cathari in omnibus ferme cum proxime fuperio- ribus confentiebant 5 nifi quod animas a Deo creatas anteMundi conftitutionem crede- bant , & tunc etiam peccaife . Sentiebant vero cum Nazario B. Virginem Angelum fuifse5 &Chriftum ipfumnon humanam fed Angelicam naturam fumfifse, &corpus Coelefte habuifse .
Medioknenfiuiru, x- Aliam Catharorum SecTam Mediolani exortam paullo poft A. C. MC L X X 1 1 1. Catharorum Se- patefecit " Bonacurfius quondam eorum Epifcopus & Magifter in Opufculo quod to^res ?JU q"c °r" Tomo I. Spicilegii Dacheriani 2. Edit. Parif extat fub titulo Vita Rccreticorum Errores qui rn eo recenfentur aliis ferme Catharis communes funt . Duo enim ad- mittebant rerum principia . Diabolum de limo terra? Adamum feciffe , eoque Ange- lum lucis in eo fumma vi inclufiffe , qui fubnde cum Eva concubuit , atque inde Cain genitus , de cujus fanguine natos effe canes fabulabantur . Ex Filiabus Evx cum diabolo congreflis Gigantes exortos , quarcumque didtavel focla a Patriarchis Veteris Teftamenti , a diabolo didk vel fafta eTe . Miracula etiam in antiqua Le- ge diaboli opera patrata effe . Prophetias quafdam a fpiritu maligno profectas . Da- videm damnatum elfe : Eliam a diabolo in curru igneo raptum 3 eumdemque dia- bolum Zacharia; Patri Johannis Baptiftx eiTe loquutum , Johannem ipfum a diabolo delufum , atque damnatum . Chriftum Anima deftitutum vera vitsc opera non ex- ercuiife . Dextrum , feu pcenitentem , latronem in Infernum detrufum eife . Corpus Chrifti verum nec in Infernum defcendiffe , neque refurrexiffe , neque in Coelum afcendifse . Filium Dei eife Patre minorem . Crucem effe characlerem Beftia: in Apo- calypfi defcripta: . B. Silveftrum Antichriftum effe, atque ab ejus tempore Ecclefiam defeciife . Neminem in Conjugio poffe falvari . DocTores omnes damnatos effe ; damnari quoque omnes 5 carnes ova cafeum comedentes . Per Baptifmum aqua? Spiritum Sanftum conferri non poffe . Tranfubftantiationem in Euchariftia impof- fibilem eife . Omne juramentum eflfe peccatum . Neminem falvari nifi per ipfo- rum manuum impofitionem , quam vocabant Baptifmum, & Spiritus Sancli reno- vationem . Diabolum eife Solem comminiicebantur , & Lunam Hevam , quos fin- gulis mcnfibus coire ac fornicari dicebant . Stellas omnes dxmones effe 5 denique iine ipfis Catharis neminem poffe falvari .
XI. Prarftat autem hoc Ioco egregium illud documentum referre 5 quod vir do-
cTiillmus
D t Catharis. xxi
etiifimus Ludovicus Antouius Muratorius tranftulit in LX. Differtationem Tom. V. AniiquitatUM Italicarum ex Cod. MSS. Peregrini Prifciani , qui tenipore iJlo flo- ruit , quo hierelis Catharorum late Iongeque graftabatur . Atque opportune quidem indicabo loca, in quibus Monlta Nofter dogmata h&reticorum ejufmodi numerata a Peregrino relellit . Nolo tamen quifquam cxiftimet eos tantum errores Catharis placuHfe, quoru u meminit Peregrinus; cum plcrofque alios refutet Moneta, qui non funt a Prifciano relati . Ergo pofteaquam Prifcianus teftimonia quorumdam or- thodoxorum attulit, qui Armannum Pungilupum vita functum anno 12^0. in hare- fim fuilfe lapfum teftatt funt . Et quoniam , inquit, in hxrejim Bagnolenfem Ar- mannum prolapfum fuiffe tef/es fuprafcripti af]irmant\ idcirco neccjjarium du- xirnus haerejeos ipjius Capitula & errores , brcvijfime tamcn , Jcriberc , ut plene om- nino habeatur WJtoria ijia , & medullitus intctligatur . Non prcctercuntes eij- dem fcre temporibus tres viguijjc Seblas , Albigenjium fcilicet , iLlorum de BagnoUy & Ulorum dc Concoretio . Quas per charac7eres A. B. C.Jignabimus ; A. Albigcnjcm denotante : B. Bagnolenfem : C. Concoretianam . Et quamquam inter Je aliquantu- lum difcrepcnt , & nonnumquam convcniant , breviter tamen & perpulcre difcre- pantia & concordantia apparebunt in ordine tabulce ipjlus .
Quod duo funt Principia . Unum penitus Bonum: altcrum penitus Malum A.&B. Moneta lib.l. cap. 1. §. i.& feqq.
§}u,od Deus bonus non creavit ijia vifibilia corpora . A.&B. Moncta lib. I. cap. 8. §. 1 . & Jeqq. & lib. II. cap. 2. & 3.
^uod tantum uni Deo non fubjiciuntur omma . A.&B.
Quod Deus bonus non ejl Creator omnium rerum . A.&B. Moneta lib. I. cap. 8. & lib.II. cap.2.& 3.
Quod Chrijlus non ejl major omnibus . A. B. C. Moneta lib. III. cap. 3.
QuodDeus non damnabit tfternalitcr . A.&B. Moneta lib.V. cap.y. §. 5. d^* cap. 10. §. 1.
Quod Difus non infundit , nec creat novas Animas . A. Moneta lib. 1. cap. 4. §. 1. & Jeqq.
Quod modo non vadunt homines ad requiem , vel infcrnum . A. B. C. Moneta lib. V. cap. 0. §. 5.
§fuod Chrijlus non habuit nojlras pcenalitates . A. B. C. Moneta lib. III. cap. 3. §. 10. 11. 12.
Quod Deus non facit , ncc fecit aliquid periturum . A.B C. Quod Chriflus non duxit carnem dc Ccelo . A.&B. Moneta lib. III. cap. 3 . §. 4. Qupd Chriftus non efl Deus . A. B. C. Moneta lib. III. cap. 1. §. i.& ft? q • ghod Chriflus non efi flius Beata Mari<e . A.&B. Moneta llb. III. cap. 5. §. 7. f^uodChrifius non fumftt carnem de Beata Maria . A. &B. Moneta ibidem. €)uoJ Beata Maria non fuit mulier.A. & B. Moncta Ub. III. cap. 2. Quod Chriflus non fuit verus homo . A-&B. Moneta lib.III. cap. 3. §. ia &feqq.
Quod Chriflus non comedit corporalitcr . A.&B. Moneta l. c. §. I I. Quod Chrifius non fuit paffus in Cruce , vel in carne .A.&B. Moneta ibi dem §. 10.
Quod Chrijius non fuit mortuus vere . A.&B. Moneta ibidem .
Quol Chrifius non afcendit in carne in Ccelum . C. Moncta l. c §. 15«
§luod Chrifius non refurrexit , fftod non fuit mortuus . A.&B. Moneta
i.c.§. 10. 5d^§- 14.
§luod non refurrcxlt in carne . C. Moneta ibidem .
§luod non defcendit ad inferos . A.B.C. Moneta l.c.§. 13.
^upd Spiritus San&us non datur inBaptifmo manus vel aqut? . A.B.C. Mo~
neta lib. III. cap. 5. §. 7. §luod Johannes Baptifla fuit malus . A.&B.& quidam C. Moneta lib. III.
eap. 1 . §. 3 .
Quod non fuit homo carnalis .A.&B.& quidam C. Moneta ibidcm .
g)uod non cfi refurreblio corporum . A. B. C. Moneta lib. IV. cap.%. §. i.&feqq.
Quod parvuli non poffunt falvari . A. B. C. Moneta lib.IV. cap. \. §. 5«
Quod
XXII DlSSERTATIO PRIMA.
§}uod Lcx Moyfts non ejl bona , nec Prophetce . A. B. C. Moneta Ub. II. cap. 7. &cap.%.
§}uod Patres antiqui Veteris Tejlamcnti non faivantur . A. B. C. Moneta lib. II. cap. 9.
§}uod vetus Tejlamentum non efl a Deo bono . A.B.C. Moneta lib. II. cap. 7.
Quod Mo-yfes fuit malus . A. B. C. Moneta Ub. II. cap. 8. §. lv>& feqq.
§}uod per Legem Moyfis non fuit nec ef ullo modo falvatio . A.B.C. Moneta ibid.
§}uod Dcus bonus non eduxit Populum Ifraelis de /Egypto A.B.C.
§}uod Deus Pater bonus non eft loquutus Patrihus antiquls . A. B. C
§}uod Dcus bonus non dedit Circumcifonem . A. B. C.
§}uod Adam non fuit a Deo . A.B.C.
§}uod ante adventumChrifti non fuerunt aliqui honi . A.B.C. Moneta lib.IL cap.S §. 2.
§}uod Chriftus non eft aequaUs Patri . A. Moneta lib. III. cap. 3. §. 2.
§}uod res iftcc viftbiles non funt a Deo . A> B. C. Dicunt tamen illi deConcoretio^ quod a Dto funt creaturx : ideft , quod fecit quatuor Elementa , & ex iis quatuor poftea Lucifer difpofuit creaturas quaslibet in fuo genere , ftcuti funt . Aiii vcro dicunt ^ quod nec materia , nec difpofttzone •> nec forma fe- cit Deus aliquid viftbile . Et ftaliquando concedunt fecijfe viftbilia , dicunt .dcillis , quccjunt Angelis viftbilia . Moneta Ub. II. cap. 2. §. 1. & Jeqq.
§}uod Jecundum Vctus Tcftamentum inimicus non eft diligendus . A. B. C.
§}uod Angcli , qui ceciderunt ^ funtoves^ dc quibus in Evangelio . A.& pars illorum de B. Moncta lib. I. cap. 4.
§}uod Baptijmus aqu<e nihil eft , & nullius efficacia . A. B. C. Moneta lib. IV, cap. 1. §. 3.
, §}uod ftnc impofttione manuum non datur Spiritus San&us . A. B. C. Monetct lib. V. cap. 5. §. 5.
§)uodin Ecclefta Dei non funt boni , tnetli . A. B. C. Moneta lib. V. cap.5. §. 5. §}upd obeft fubdito & facrato mala v*ta Pr<elati. A.B.C. Moneta lib.V. cap.5.^,^. §}uod in Ecclefia Dei non debent ejfe Sacerdotes , & Diaconi , Jcilicet mali »
A. B. C. Moneta ibidem §. 2. §}uod mali Presbyteri non poffunt miniftrare . A. B. C. Moneta ibidem §. 4. §hiod Ecclefta non debeat pojfidere aliquid^ niftin communi . A. B. C. Moneta
Ub. V. cap. 7. §; 1. & Jeqq. §}uod nullus malus poteft ejfe Epifcopus . A. B. C. Moneta Ub. V. cap. 1. §. 2. §}uod E.ccle/ia materialis non eft bona , nec. ibi orandum . A. B. C. M^neta lib.V.
cap. 8. §. 1.
§}uod Ecclejia non debet perjequi malos . A. B. C. Moncta lih. V. cap. 1 3. §. 2. §}uod Ecclefta non poteft excommunicare . A. B. C. Moneta lih. V. cap 1. §. 6. §}uoi in.Ecclefta non dehent ejfe Subdiacones , nec Acolythi . A.B.C. §}uod Ecclefta non poteft facere Conftitutiones . A. B. C. Moneta lib.V. cap.6. §. 2.
§}uod non debent fieri fepcUtioncs mortuorum . A. B. C.
§upd un&io Olei San&i nihil eft . A. B. C. Moneta lib. V. cap. 5.
§}upd Sacramentum Altaris nihil cft . A.B.C.Moneta Ub. IV. cap. 3.
§}uod Eleemojyncc non dchent dari nift bonis . A.B. C. Moneta lib. V. cap. 1 2. §. 2.
§}uod non efi orandum^ nec cantandum prtfter Dominicam Orationem . A.B^C.
Moneta lib. V. cap. 8. §. 7. §}uod peccatum ?ion ejt a lihero arbitrio . A.B.C. Moneta lib. I. cap. 5. §. 12. §}uo d Originale Pcccatum nihil ejt . A.B. C. §uod Uomo non poteft pcenitere poft peccatum . A. B. C. §}upd non potcjt fieri peccatum^ niftquod Ja&um fuitinCoelo . A.&B. §}uod aliud non eft opus Diaholi , quam Peccatum . A. B. C. §}uod ignis Purgatorii nihil eft . A. B. C. Moneta lib. V. cap. 9. §. 2. §}uod Infernus nihil eft • A. &>B. Moncta Ub. V. cap. 10. §. 1. §}uod bonus Deus vivificat , non occidit . A. B. C. §}uod malus Deus vivificat , occidit corpora . A. B. C. §[uQd Deus , qui dat gratiam non vindicat per bonos , nec per malos . A. B- C.
D B C A T H A R I S. XXII!
Quoi ille Deus , qui vindicat , non dat gratiam . A. B. C. Qjod malum peen<c non eft a Deo bono . A. B. C. Quod Animcc non damnabuntur . A. C.
Qmd Mundus fcrnper fuit , & femper erit . A. B. C. Moneta Ub. V. cap. 1 1.
§^iod fola Fide non po/fit homo fahari quocumque cafu . A. B. C.
^uod homo non poteft fahari cum patre & matre . A. B. C.
Quod non eft conjitcndum A. B. C. Moneta lib. IV. cap. 4. §. 1 . & fiqq.
Quod Judicium flaffium eft . A B. C. Moneta Ub. IV. cap. 9 .
Qued Matrimonium malum eft . A.B. C. Moneta lib. IV. cap. 7. §. i.& feq.
Quod quilibet non poteft fahari . A. B. C.
Qupd peccatum eft comedcre carnes . A. B. C. Moneta lib. II. cap. 5. Quod per proximum non intelligitur omnis homo . A. B. C. Quod nullus eft vitandus . A. B. C.
QuodUfura non ef prohibita . A.B. C. Moneta lib. V. cap. 14. §.2 & 3.
§}uod non debet horno reftituere . A. B. C. Moneta ibidem .
^uod juramentum non debet feri. A. B.C.Moneta lib. V. cap. 9. §. fcqq.
Quod non licet alicui ocdderc . A. B. C. Moneta lib. V. cap. 3 .
Quod homo non cft tradendus Juftiticc^proptcr hoc quod poteft comerti. A.B.C.
Quod Diabolus poteft in creaturis . A. B. C.
6)uod eft cequalc prccmium in Patria . A. B. C. Moneta lib. IV. cap. 10. §. 1. G)uod homo poteft darc Spiritum Santlum . A. B. C. Moneta lib. III. cap. 5. §. 7. Quod Spiritus Sanffus & Spiritus Paraclitus non funt idcm . A.B.C. Moneta
Lib. III. cap. V. §. 5. 6)uod interior homo non eft Anima . A. B. C. Quod non debcnt radi capita . A. B. C. XII. Neque vero pnetereundum filentio eft , quod monumentum ha&enus, quod fciam , nufquam vulgatum ex Codice MS. Vaticano 866<S. exfcribi curavi ; cum diftin- cle perfpicueque contineat omnia fere Catharorum errata . Eftautem hujufmodi : De Int errogationibus , qucc debent feri per Inquifitores ab illis contra quos ejl pra- fumtio hccrefis .
Supcr Inquifitionibus hccreticorum primo quccretur , f cf Patarenus , vel Catharus^ vel credens = fi ef conjblatns , fi eonfolatus eft alios , & fuit ubi confolabatur = Ji habuit officium aliquod - f audhit a doSforibus fuis 5 Ji docuit 3 Ji credit , quod aliqui Patareni , quinon funt deopinione fua fahent ur ■=. ficredtt^ quoi paupe- res Lugdunifli? , alii etiam hccretici , qutnon funt Patareni f expcllantur , vel comburantur , fahentur propter hoc a fi credit , quod Ecclefia Romana habeat v$- ram fidem quam Chriflus & Apofloli docuerunt-z. Jicredit quod Sacerdotes Ecclefi<c Roman<c & fidei ejus pojpnt abfohere a peccatis r fi credit unum fblurn principiu n^ hoc cfl , quodunus folus eft Deus aternus, Sanblus , crcator nifibilium & invifibi- Uum Spiritualium & corporalium , tam fc moventium , quam permanentium gs fi credit , quod Pater , & Filius , Spiritus Santtus fint tres perfonte arquales , & una ejfentiaz. fieredit^ quod Je/us Chrifius efi Deus efientialiter , & fit verus homo habens quantum ad nofiram humanam naturam creatam de nihilo , & car- nem de majfa Adcc derhatam - fi traxerit carncm veram de Maria Virgine , & in ea Jadius & formatus - fi Spiritus San&us efi unus tantum , ^ efi Deus - fi credit-i quod Beata Maria Virgo fuit vera mulier habens corpus de majfa Ad<c , ®* fi dc fuo corpore genuit Chrifium — fi crcdit quodDcus Veteris Tefiamenti , qui de- dit legem Moyfi fult bonus , &"verus Deus^ & Lex Moyfi^ & Vetus Tefiamentum bona funt , & a bono Dco data funt = fi Moyfes , & Doclores , & Propheta qui in Veteri Tefiamento fuerunt-> boni^ & a bono Deo mifli, & fint fahi in regno Dcl una cum Abraham^ Ifaac • , & Jacob- fi credit , quodJohannesBaptifia fuit bo- nus , & Sandfus , <^ fit fahus , & Angelus annunciator illius fuit bonus Angelus^ & a bono Deo mijfus , & fiex Zacharia , ^ Elizabeth fuit conceptus & natus fine mortaUpcccato-z. fi credit quod Spiritus tranfeat de corporc incorpusz. fi crcdit-% quod ifia corpora , quce hic habemus , pofieaquam fuerint mortua , amplius refur- gerc debeant , & ejfe in Paradifo , vel in inferno fecundum merita eorum ~ fi cre- dit , quod aliqui poffint fahari nifi fuerint Baptizati in Nomine Patris , FiUh
&> Sph
XXIV DlSSERTATIO P R I M AJ
& Spiritus Sanbli , ex aqua materiali , & fit Baptijmus bonus S Ji credit , quod pueri baptizati baptifmo Ecclcfi<c Komana , fimoriantur ante legitimam cetatem^ fahentur zz fBeata Maria Virgo^ & Beata Agrtes fint majoris meriti , quam aliqua peccatrix noviter confolata zz fi ufura fit peccatum^ & fi pojfit vivcre jufte aliquis de Ufura zz fi Patarenus aliquis poteft abfohcrc Ufurarium ab ufura fine reftitu- tione = fi credit , quod aliquis poteft falvari fine manus impofitione a Patarenis accipere) &habensomnem ftdem Patarenorum , & mittit pro cis volens ipfamre- cipere ab ipfis , &* antequam perveniat fubito moriatur^ vel pofiquam pervcne- rint , & dixerint verba , qu<c folent dlcere fuper inftrmum , &* non tetigerint eum manibus , & moritur interim , fi fit falvus zz fi aliquis habuerit Spiritum San~ Bum pcr manus impofitionem , & poftea peccaverit , Ji potejl falvari per aliam manus impofitionem , vel fi poftquam habuerit manus impofitionem , & comederit optima cibaria de bonis carnibus , & fturionibus , & aliis rebus dciicatis , & bo- nis piperatis , fi propter hoc perdit Spiritum SanBumzz fialiquis^ qui multos & confolatus ejt , & per confolationem morientcs^ fahetur zz fi pcr hoc ille peccat mortaiitcr , & perdit Spiritum San&um zz fi qui falvati funt dawnantur zz fi quis Sacerdos adhibitis , q u<c exiguntur , conficit Corpus Chrifti zz fi Corpus Chrifti , & Sanguinem bonus Sacerdos fecundum ftdem , (jp* formam Ecclefi<c Roman<c conjhlti & fumit , & tradit aliis ~ fi credit quod matrimonium carnale , materiale a Deo ordinatum fuerit zz & fi pojfunt fahari homines in matrimonio materiali , quodEcclefia facit , & Jiatuit^ & vir cum cofijuge alias jufte vivenies in matri- monio fahantur — fi majus peccatum fit cognofcere non fuam conjugem^ quam fuam zz fi fpiritus qui ceciderunt de Ccelo pojfunt falvari , vcl fi alii fpiritus fal- ventur nijiilli zz Et fi corporantur & tranfeunt de corpore in corpuszz fi credit quod unurn peccatum fit majus altero , & unus pejor alio ^ & fi in inferno magis pu- niatur unus alio^ & fi unus fit melior alio-> & fi mParadipj unus fit major & dignior alio zz fi credit quod Chriftus & Apoftoli fecerunt miracula in corporibus humanis , &> in rebus temporalibus , & fi modo aliqua ftunt miracula per fan- Bos zz fi credit , quod revercntia fit exhibenda corporibus Sanbtorum , & eorum reliquiis zz
XIII. Jam vero quicumque abfurdiriima hxc pluraque alia Catharorum por* tenta coarvorum oculatorumque Scriptorum teftimonio firmata ferio reputaverit , mirabitur plane homines fic delirare , atque infinire potuifse, & quod fidem quafi fuperat , fuos illis non defuifse adprobatores & afseclas , neque numero paucos , ne« que ingenio & ordine infimos, qui pronis auribus ea deliramenta exciperent , for- berentque tam facile turbidum adeo ac faxulentum venenum . His tamen fidem non detrahent , atque minus obftupefcent eruditi ac cordati viri , quibus ex aliis monumentis eccleiiafticis compertum eft in quas tenebras humanam mentem conii- ciat excufsa femel prima: veritatis regula 5 & laxatis natur^ habenis cseca opinan- di agendique libido .
CAPUT II.
De Moribus Catharorum .
Manichabmm I. T D veteribus ac novis Manichans folemne fuit cum primis , ac pra: carteris fimulatio. J[ feStis peculiare , ut latebras qusrerent , atque omni genere fimulationis , &
fraudis fe fe velut angues in herba occultarent ; quam in prifcis Manichsis indolem cum obfervaffet Ecclefia, ut eos a Catholicis , cum quibus in facris omnibus per- mifcebantur , certo figno argumentoque difcerneret , ufum Calicis , in facra ccena cun- ^lis pra?cepit, ut Manicharos a vino fuperftitiofe abhorrentes, atque fub altera tan- tum fpecie communicantes , internofceret . Et fi quandoex impia Secla ad Ecclefis unitatem eorum aliqui reverterentur , ne fraudulenti homines fimulata converfione illuderent , concepta: fuere fblemnes formula; , quibus omni ambage fummota Ha?- refim fuam ejurarent , quarum exempla edidere CI. Cotelerius in notis ad PP. Apoft. pag. 3^8. Goar in Euchologio pag. 885. Sirmondus To. II. Concil. Gall. & Muratorius Anecdot.Tom. il. II. Hanc
D E C A T H A R I S. XXV
II. Hanc ad Catharos derivatam a prifcis Manichds fimulationem & fraudcm in Ctthawwm U* Henricianis , Petrobufianis , & Aportolicis Manichzeorum ramufculis notavit eje> fe ie occtJ- ganterque dcfcriplit S. Bcrnardus Serm. 65. in Cant. Catharos vero Germania? ad-
vcrfus quos difputavit Eckbcrtus Serm. I. vocat latibulofios homincs\ qui pcr mul* ta tempora latuerunt , & occulte fidern Chriftianam in multis ftultcc fiimplicita- th hominibus corruperani . Addit conventicula fua eos h.ibuiiTe in Ccllariis, & in Textrinis, & in hujufinocli fubterraneis domibus, & cum populo in quo habitabant frequentalfe Ecclefiam , & Sacramenta, fimulatorie tamen , ne inridelitas eorum pro- diret .
III. Sed audire praftat fuperius Iaudatum Stephanum de Borbone oculatum te- ftem Sec. XIII. , cujus fragmcntum editum ab Echard , ac plcrifque fortaffe invi- fum, eruditis gratum fore non dubito. Isvero LibrodeDonis Spiritus S. tit. de do- no fortitudinis c. 32. inter iigna quibus Ha?retici fui temporis dignofcerentur tertium ponit quia doElrinam fuam fophlfinatibus & involutionibus verborum occultant^ & in occuliis prtcdicant , & totum negottum eorum ejl perambulans in tenebris : mox addit .
Quartum autem per quod maxime cugnofici poffiunt efl eorum fiophiflicatio . Decipiunt enim qui vidcntur effie aliquando Jimpliccs Ruftici , fiophifmatibus , & duplicitatibus verborum illos qui fuerunt maximi fiophifttt Parifiiis , & maxi- mos Ciericoi in corum fiallaciis inexpertes , unde hoc efl unum in quo maxirne poffiimt cognofci . Simplcx cnirn homo & planus , cum de flde fua requiritur , pla- ne & fimpliciter fine fophifmatibus ad ea de quibus interrogatur refpondet , five bene dicat , five malc . Si male dicit recipit correblionem , inftrublionem : Hcereticus auiem ftatim currit ad fiophifmata &> ad fugas^ & evafiones verbo- ru.n-> & refponfionum , & ut operiat verba fua ne videatur . Solebant quando audebant , minus literati viri jrant in Ecclefia , & pauciores dobli ,fc defien- dcre ficiis rationibus aut difiputationibus ..Modo autem quia non poffiunt fierationi* bus tucri , quia infiipientia eorum cito fit manifiejla , & timent deprehendi , muh tisfiophifimatibus fe involvunt pcr qutc conantur effiugere , & decipere interrogantesy qutc licct non pojjimus omnia , tamen aliqua ofisndemus .
Unum genus fophiflicandi inquirentes de Jidc eorum eft per tcquivocationem verborum v. g. cum qutcritur abeisde aliquo Fidei articulo ^vel Sacramento , Ji credunt illud , ut Baptifnum , Euchariftitc Sacramentum , aut Poenitentitc : Re- fprndent quod credunc bene m Sacramentum Baptifmi , Pcenitenticc &c. Similiter Incarnationem , Nativitatem , Paffioncm &c. alntd intelligentes per nerba ijla quam Catholici : Baptifmum , & Poenitentiam &c.fiolam Pcenitentiam , aut bonam Doluntatem interiorem intelligentes , Corpus Chrifti intelligentes corpus cujuslibet boni hominis , vel potius corpus fipirituale^ quod efl Ecclefa .
Item aliud genus aquivocandi in refponfone una cum quaeritur : credis Chnh Jlum natu.ih pajfium &c. Refpondetj bene credo^ vel firmiter credo^ idefl bonam vel fir- mam habeo credcntiam .
Item aliud genus fiophificandi eft per conditionis additionem^ ut cum qutcrt- tur , credis hoc vel hoc ? Refpondent , JiDco placet , ego berle credo hoc , & hoc {fi quaritur quod Catholicum eft ) intclligentes quod Deo non placet quod ipfii hoc cre- dant , qitia fii Deo placeret , domus ifta volaret . -
Item alius modus eft objiciendo quaftionem contra quaefitionem , ut clavum cla- w retundant . Item alius modus cft per diverfam refponfionis retorfionem : ut cum quaritur ab cis : Credis quod pojjit fieri aliquod juramentum vel judicium fangui- nis fiine peccato ? Refipondet quomodo creditis vos , vel alii ? cum refpondetur ei nos fic credimus ; Refipondet Hareticus , ego bene fiic credo , intelligendo quod vos ita creditis , ut dicitis , non quod ipfe credat quod dicitur ei .
Item genus efit aliud eluderc per admirationcm cum qutcritur de aliquo fi ita credat : Refipondet cum admiratione , quid crederem ego aliud ! Item aliud per di- verfam relationem 3 ut cum quteritur quid credit ? Utrum omnis qui jurat peccat in jurando ? Refpondet , qui dicit verum non peccat : vel Jic , qui jurat dicendo verum non peccat , & tamen credit quodjurando peccat . •
Itcm alius modus per translationem 5 ut cum quaritur unum , transfert fe ad
d aliud .
XXVI DlSSERTATIO PRIMA
allud. Cum opponens fequitur eum ibi ^ fugit alibi . Item cum quarens quarit ab eo , transfert fe ad alios , ponens eos in verbis .
Item alius modus eft per injuftificationem'^ ut cum quaritur ab eo defide , ju- ftificatfe'-, F-go Jum homofimplex talis &talis, &> ncjcio iftas quaftioncs . Mul- tos etiam alios habent modosfe contegendi , qua magis poteft doccrc ufus , cxerci- tium , quam ars .
Catharofum hy- IV. Vaferrima? hujus fimulationis comes erat hypocrifis , qua externa bonorum pocnfis. operum fpecie 5 & pharifaica aufterioris vita? oftentatione plerifque fucum faciebant j quam quidem in veteribus etiam Manichans agnovit ac reprehendit S. Auguftinus L. 5. cont. Fauftum cap. 1. In novis autem elegantilfime expreifit S. Bernardus Serm. 66. in Cant. his verbis: Deniquc fi jidem interroges^ nihil Chriftanius , fi convcrfationem^ ni~ hil irreprchenfibilius , &> qua loquitur^faffiis probat . Videas hominem in teftimo- nium fua fidei frequentare Ecclcfiam , honorare Prcsbytcros , ojferrc munus fuum , Confejfonem facere -> Sacramentis communicare , quid fidelius ? Jam quod ad vitam morefque fpeEtat •> neminem circumvcnit , neminem fupergreditur . Pallent infu- per ora jejuniis , panem non comedit otiofus , operatur manibus , unde vitamfu-
fientet Infiemus, inveftigemus , a frudiibus cognofcemus eum FoediflTima:
Catharorum hypocrifis' luculentum proferam fpecimen exCI. Muratorii DilTert. L X. Tom. V. Antiquitatum Itaiic. ubi ex MS. Peregrini Prifciani Inquilitionem vulgavit mi- raculorum qus patrata ferebantur ad fepulchrum Armanni Pungilupi Ferrarienfis A. 1269. *s Catharorum Bagnolenfium Secta: nomen dederat , quorum receptor, qua:- ftor , Vifitator, Nuncius, atque acerrimus fuerat propugnator . Deprehenfus veroa Sacris Fidei Qua?fitoribus A.C. MCCLI V. Ferraria: in vincula conjeCtus eft, & priftinis erroribus ejuratisfe in unitatc Fidei Catholica: femper deinceps permanfurum pollicitus eft . Sed prarftiti Sacramenti , ut primum potuit , contemtor ac violator pejora delirare perrexit, & incredibili hypocrifi peftilentem doclrinam celare eo fucceifu , ut nori paucis fucum facere , ac illudere potuerit . Vita funclum A. MCCLXIX. tanta il- ' lum fanftitatis fama e veftigio fubfecutaeft, ut vulgus univerfum ad ejus tumulum confluxerit , multique corporis incolumitatem , uti putabant decepti , ejus apud Deum precibus confequutos fe fuifte diclitarent . Qiiare Beati , & Sancti appella- tione patfim a credula plebe donabatur , auolo Donariis ac votivis tabellis ejus fe- pulchro , quod in maximo Ferraria: templo conftruclum fuerat . Increbrefcente vero ejus miraculorum fama Epifcopus & Canonici Ferrarienfes fuper iis proceifum inftru- xere quem ex Prifciano publici juris fecit laudatus Muratorius 1. c. Productaeft Inqui- fitio in annos complures donec plane comperta Pungilupi impietate, in Hxreticum perfonatum, ejufque profanos cineres fententia dicla eft A. MCCCI. aF. Guidone Vicentino Ord. Prfctk Inquifitione Harretica: pravitatis in Provincia Lombardia: & Mar- chia Januenfi a Sede Apoftolica deputato . Memoria Armanni perpetua: damnationi fub- jeclaj disjeclus ejus tumulus , oifa igne deleta, quo plebis fuperftitio, piorumque hominum Iudificatiofublatafunt . Similequidpiam de falfis miraculis ad duorum faci- noroforum atque Hareticorum hominum fepulchra in Epifcopatu Legionenfi aCatharis confictis falfoque cultu diu illis delato refert Lucas Tudenfis lib. g. adverfus Albi- genfes Cap. ix. Tom. xxv. Bibliotheca: PP. Otharoirum ln- v. Porro fimulata: perfidia* fruclus erat erfuta in omnem licentiam ac turpi- tudinem libido , quam etiam in veteribusManicharis jure carpfit Auguftinus dc Mo- ribus Manich. c. 18. & 19. Nam qui fanftum conjugium damnare , atque honeftam cor- porum conjunftionem averiari videbantur , fraftisomnibusnatura: ac verecundia? re- pagulis eftrarnem adeo vivendi rationem inierant , ut homines in pecudum mores deducere viderentur . Pudet ea commemorare qua? in eorum ccetibus , atque no- cturnis conventibus patrata referunt graviffimi audlores . Lucas Tudenfis lib. 5. adv. Albig.cap. 5. hax fcribit de CatharisGallicanis . Ejferuntur effranes per varia defi- dcria carnis &* nulla nociva efi deledlatio , quam non pertranfcat eorum luxu- ria . Abutitur Filius Matre , Frater , & Pater in Filia turpitudinem opcra- tur . Retorquent fui erroris mercedem in fcmetipfos , quorum funt blafphcmi , &* fine mifericordia fcnes , ad omne nefas promptijfimi Juvenes , luxuriofi , & pro- tervi adolcfcentes^ impuri pueri fine ccrto Patre , mulieres ejfrontcs , & fine verc- cundia &c. De Catharis vero Italia: h^c habet Reinerus cap. 6. Multi cx eis qui injl''
m
D I C A T H A R I S . XXVII
d?i funt erroribus memoraiis /lcpc dolent cum recolunt-> quod non impleverunt fcpius libidincm fuam tempore-> quo nondum profejfi fuerant hoerefimCatbarorum j & hccc ejl caufa quarc multi credentes tam i)iri quam muliercs non timeni ?nagis acccdere ad fororem fuam , vel Fratrem , Filiam , fcu Filium , Nepotem , confan- guineum , vcl cognatum , quatn ad uxorem , & virum proprium . Plura etiam audi- tu fceJiffima de eorum dilfolutione atque intemperantia memoria: prodidit a fe vifa Cx- farius Heiftcrbacenfis dift. v. c 20. Dialog. quos fcripfit A. M CCXXII.
VI. Ad hanc brutalis vita? turpitudinem accedebant fraudes , Jatrocinia, & ufura?, Cathafomm la- ut de Albigenfibus teftatur LucasTudenfis loco fuperius laudato, & Reinerus hxc fcri- *™cuu** bens cap. 6. Nulli hominum reflituunt ufuram^ furtum ,aut rapinam^ immore-
fervant eam fibi , vel potius rclinquunt Filiis , ac Nepotibus fuis : Ipji tamcn dicunt ufuram non cffe peccatum .
VII. Ac qucmadmodum fceditate & libidine , ita crudelitate & fa?vitia feras Catharomm im- ipfas imitabantur . Eruditum neminem latet quid in Gallia ineunte Seculo XIII. Ray- §Ijjj^*t<luc cru* mundi Tolofani Comitis fulti pra?fidioadverfus Catholicos atque res facras moliti fint eia$' debacchantes furiarum more per urbes atque Provincias nec fexui , nec a?tati , nec perfonarum Iocorumve conditioni parcentes , quo minus Ecclefias diripcrent atque incenderent , ficras Virgines violarent , Sacerdotes exquifitis tormentis afflcerent , loca
facra & Catholicorum domos ferro flammaque fubigerent . Cui malo Innocentius III. facram militiam , & Cruce fignatorum exercitum oppofuit , a quo duce Simone Mont- . fortii Comite, cui Carlum ipium militare vifum eft, ad Muretum agri Tolofani oppi- dum inligni ac Seculis omnibus mcmoranua victoria fufi funt , de quo confulitor Petrum Vallocern. Hift. Albig. c. 5.
VIII. Sed nec mitius , aut religiofius ab illis aftum in Italiaapud Infubres Ce- ^jJ^Jj^JJ 5* nomanofque cumprimis : Nam ut alia prjetermittam , Brixienfes Cathari ad eam cre- usV^TauSSa. verant potentiam atque audaciam , utorthodoxos graviffimis injuriisafticerent , atque
in ficra omnia impune debaccharentur . Quare Honorius P. III. ad comprimendam eo- rum vefaniam Epifcopos Ariminenfem atque Brixienfem peculiariter delegit data ad ipfbs Epiftola , cujus partem velut Hiftoria? Monumentum fubjicimus ex Oderico Raynaldo ad A. MCCXXV. extatque inter Honorii Epiftolas num. 146. quia in Civitatc Brixicc quaji quodam Hcereticorum domicilio ipfi Hccretici^ eorum fautores-) nupcr in tantam vejaniam proruperunt , ut armatis turribus contra Catholicos non fo- lum Eccle/ias quafdam deflruxerint incendiis^ & ruinis^ verum etiam ja&utis facibus ardentibus ex eifdcm , ore blafphemo latrare prccfumpferint , quod excom- municabant Romanam Ecclejiam , &* fequentes doffirinam ejufdem . Volumus , & mandamus , ut Turris dominorum de Gambara , & Turris Ugonium , Turris Filio- rum quondam Botatii , a quibus fpecialius , & vchementiusad infanias iflas cjl proccjfum-i diruantur omnino , & ufque ad terrcc pulverem detrahantur , non reccdificandcc de ccctero abfque Sedis Apofloliccc licentia fpeciali , fed in acervos iapidum ad memoriam , (§» teflimonium poencc tantcc vefanicc tantique criminis pcrmanfurce , atque in eadcm damnationc fint Turres qucc ob caufam hujufmodi jam deflruBcc &c.
IX. Dicam poftremo de eorum pertinacia, qua? cum Ha?reticis omnibus inge- nita fit , Catharos cumprimis ita obfirmabat , ut nec rationibus vinci , neque autori- tatibus moveri , nec pcenis corrigi , nec ipfo mortis adfpectu concuti , atque ab in- bibitis femel erroribus dimoveri paterentur , mori paratiores , quam refipifcere . Duos prope Coloniam cum per triduum admoniti Harrefim ejurare nollent , raptos a populis atque in ignem conjectos non patienter folum, fed alacriter flammas fubiif- fe fcribit Enervinus in Epiftola ad S. Bernardum . Id etiam de pluribus aliis pro- pe eandem Civitatem refert Trithemius in Chron. Hirfaugien. ad A. MCLXII. ubi rem addit plane memorandam . Erat inquit, inter eos juvencula -una fatis pul- chra & morigcrata , fuper quam ^judices , & qui adflabant incendio , miferi- cordia moti funt^ & cupientes eam falvarc , fi forte aliorum vifo interitu , ac territa , confilio vellet acqmefccre faniori , commiferunt eam quibufdam prope adflantibus tenendam in manibus atque fervandam . Ardentibus jam aliis , & -multis cxhortantibus atque rogantibus puellam , ut ab errore malo difcedens vitam fibi fervaret conceffam , illa tacens , & nulli quidquam refpondens , tan- ■
d 2 dem
XXVIII DlSSERTATIO PRIMA
dcm fublto dc manibus tcnentium clapfa in medium fe flammarum prcecipitem de- dki & periit.
X. At ne quempiam admiratione fufpendat hxc eorum non fortitudo quidem , aut conftantia, fed vefania atque ftupiditas,' audiendus eft Bernardus Serm. 66. irt Cant. Mirantur , inquit , aliqui quod non modo patienter , fed & lccti H<crc- tici videantur duci ad mortcrn , fcd qui minus advertunt quanta fit potefias Dia- boli non folum in corpora hominum , fed etiam in corda , quae femel permiffus poffedcrit . Nonne plus efi hominem fibimet injicere manum , quarn id Ubcnter ab alio fufiinere ? Hoc autem in multis potuiffe Diabolum frequenter expenifu- mus , qui femetipfos aut fubmerferunt , aut fufpenderunt : denique 'Judas fuf- pendit feipfum , Diabolo fine dubio immittcnte . Ego ta?nen majus exifiimo , & magis admiror , quod potuit in cor ejus immittcre ut traderet Dominum , quam ut femetipfum fufpenderet .
C A P U T VI.
De ritibus <ti> difctylina Catharorum.
Sacnmenta Ca- labolum in Harreticis , quos fpiritu erroris & mendacii feduxit, armulari ali-
tharorum . | J quando vera? Ecclelia? Ritus , & Sacramenta , qua* limiarum inftar imitando
effingat , animadvertit Tertull. lib. de Prsfcript. Haretic. c.4. ADiabolo ( inquit ) cujus funt partes invertendi veritatem , qui ipfas quoquc res Sacramentorum Di- Dinorum , idolorum myfteriis <cmulari . Tingit & ipfe quoflam utique credentes , & Fideles fuos , cxpofitioncm de lavacro repromittit , & fi adhuc memini mythra fignat illic in frontibus milites fuos^ celebrat & panis oblationem , & imaginem re* furreclionis inducit &c. Id autem in more fuilfe pofitum Catharorum monet Reine- rus, qui cum omnia Sacramenta Ecclefia? exploderent, ac deriderent , nova qiuedam inania ac facrilega prorfus myfteria excogitarunt , Nam Baptifmo manuum impoiitio- nem , Euchariftia3 panis fraftionem , Poenitentise externam quandam confelfionis fpe- ciem , & Ordini gradus quofdam hierarchicos fubrogarunt . Baptifmiw Catha- H. Manuum impofitionem confolamentum vocabant & fpirituale Baptifma,feu Bap- tifmum Spiritus Sancti , line quo nec peccatum remitti , nec Spiritus Sanclus conferri poftet, adjefta tamen Oratione dominica , quam quidem manuum impofitionem a fo- lis Catharis factam valere pradicabant , dummodo ii lethali culpa* obnoxii non effent , Si enimquifpiam e fuorum perfectorum numero peccaret mortaliter comedens vel mi- nimum carnis, vel ovi , vel cafei , omnes quos per manuum impofitionem coniblatus erat etiam in mortis articuJo amittebant Spiritum Sanctum , eofque iterum confolari opor- tebat .
Euchariftia Ca- III. Eorum Euchariftia erat quotidiana panis fraclio tam in prandio quam in ccena . ^haromm . Ejus autem conficienda' ritus hic erat . Conviva* omnes ad menfam ftantes recitabant Pater nofter : Prior inter illos profelfione vel Ordinetenens panem & vinum dicebat: Gratia Domini noftri Jefu Chrifti fit femper cum omnibus nobis^ & frangens panem diftribuebat omnibus diicumbentibus iive perfectis , five credentibus eorum latronibus adulteris, atque homicidis. Nemotamen eorum, inquit Reinerus, credebat ex iilo pane confici Corpus Chrifti . Poenitentia Ca Catharorum Poenitcntia erat generalis qua>dam Confeffio facta coram pluribus,
tharorum. " eorum Pralato Evangeliorum Codicem ante pectus tenente , qui facta abfolutione fu- per confitentis caput librum ponebat , aliis Catharis circumftantibus manum dexteram imponentibus . Si poft receptam manuum impofitionem laberetur quis in aliud grave peccatum , illud fecreto tantum confkebatur coram Pralato a quo novam recipiebat ma- nuum impohtionem . De Venialibus autem ab uno eorum pro omnibus femel plerum- que in Menfe riebat ejufmodi Confelfio . Catharorum Hie- V. Quatuor erant apud Catharos ftve Ordines , five gradus . Prior inter illos Epi- fcopus vocabatur , alter ab illo Filius major , tertius Filius minor, quartus & ultimusDia- conus . Epifcopus praibat omnibus in manuum impofitione , fractione panis, & Oratione. Hunc abfentem exhibebat Filius major ac pro illis abfentibus idem preftabat Filius mi-
nor.
9
rarchia
D E C A T H A R I S. XXIX
nor\ Hi duo Filii vel fimul vel feorfim Catharosfub Epifcopoconftitutos vifitabant , at~ que iis abfentibus id muneris obibant Diaconi , qui & nienfiles venialium confeffiones ex- cipiebant .
Porro fic initiabantur Catharorum Epifcopi . Epifcopus ante mortem Filium majorem in Epifcopum inaugurabat ; Altero iftorum vita functo Filius minor efficie- batur Filius major , & Epifcopus eadem die : Vivente vero Epifcopo ita fe fubfcribe- bat Ni Filiusmajor , & ordinatus Epifcopus . Sola manuum impofitione ea ordinatio perficiebatur , eique foligratiam conferendi ordines & dandi Spiritum Sanclum 1 111 — gabant .
VI. De eorum Feftis nihil tradit Reinerus . At de Catharis Colonienfibus hxc fcri- Fcft» Catharorum bit Eckbertus Serm. i. Chrijlianis Pajcha celebrantibus , vel negligenter hoc cele-
brant , Ji inter ipjos funt , vel occajiones quarrunt difcedendi de medio eorum qui- bus cohabitant , ne cum eis folemnizare cogantur . Celebrant autem pro eo quoddam aliud Fejtum in quo occifus eft H<crejiarcha eorum Manicharus , cujus procul dubio hccrejim fcBantur .
VII. Prxter quotidianam ab efu carnium & Iacliciniorum abftinentiam jejunia Jejuni* Cathare- quiedam tefte Reinerio fervabant, qua? ita defcribit Eimericus Dirett. Inqu. p.g. de lignis **,m' externis per qua? Ha*retici dignofcuntur . Tres quadragefimas in anno jejunant ^Jci-
licet a Fefto S. Britii ( hoc eft x 1 1 1 . Novembris ) ufque ad Natale & a Dominica prima §[uadragcfimx ufque ad Pafcha , & a Fefto Pentecoftis ufque ad Feftum Apo- folorum Petri &> Pauli , & ultimam feptimanam cujuslibet quadragejimue wcant feptimanam SanStam fivc firiclam , quia in illa jejunant in pane & aqua , aliis autcm feptimanis tribus diebus jejunant in pane , 0* aqua .
VIII. Frequenter etiam orabant prafertim ante comeftionem & potum , atque °rano Catharo* ita necclfariam orationem putabant , ut nonnulli eorum infirmi , fi orationem Domini-
cam recitare non poffent , cibum omnem refpuerent , unde verifimile eft , inquit Rei- nerius , plures feiplbs hoc modo occidiffe .
IX. Vigebat autem cum primis apud ipfos Difciplina Arcani . Nec enim omnia , j^Sa^im arcani & penitiora Seclac dogmata Tironibus , feu credentibus fuis revelabant , {ed pauca ad- apud Cathares . modum , & vulgaria . Ea vero apud perfeclos tanta fecreti fide retinebantur , ut
adhibito etiam perjurio occultarent ; quam a Prifcillianiftis & veterlbus Manicha?is artem didicerant , quamvis cxteris in cafibus a quocumquc juramento fuperftitiofe ca- verent .
X. Juvat hoc loco difciplinam & ritum exhiberc, quo ad Sectam fuam accedentes re- cipiebant , quemadmodum ad calcem libri Reineriani extat in Thefauro Anccdot. Ed- mundi Martene .
llle qui major eft inter eos dicct ita credenti , qui Dult harcticari : Fratcr, Ritus faciendi vistereddere fidei noftra ? Et credcns dicet : Sic • Et tunc a longe veniens ille cre- Catharos . dens^ Jle&ens gcnua , &manus in terra^dicet Benedicite; & Harreticus dicct: Do- minus te benedicat : Et iterum eundo aliquantulum dicet credens illud idem , & ter- tio Jimiliter . Et addet tunc crcdens : Rogatc Deum pro ifto peccatore quod me per- ducatadbonum finem , &faciatme bonum Chriftianum . Et refpondebit Heereticus: Deus fit rogatus quod faciat tcbonum Chriftianum &perducatad bonum finem . Poft h<cc interrogabit eum Htcreticus in his vcrbis : Tureddis te Deo, &Evangelio ? Et credens refpondet: fic; ftando genibus fiexis & manibus in terra : Item : promittis quod de cxtero non comedes carnes, nec ova , ncc cafeum , nec aliquam vicluram, nifi de aqua & ligno .3 Et pro aqua intelligunt pifces , & pro ligno oleum . Item quod non mentieris , nec jurabis , nec occides quicquam ex reptilibus , nec exercebis aliquam libidinemdecorporetuo , necibis folus, dum poffisfocium habere, nec folus come- des; nec jacebis abfque camifia & bracis, nec relinques fidem timore ignis, vel aquar, vel alterius generis mortis ? Et his promifjis , omnes circumftantes fleblunt genua fiua^ & manus in terra ; & major illorum ponit librum , ubi fit Evangelium S. ^Johan- nis , & manus fupra credentem illum , & legit totum Evangelium In principio erat verbum .
Pofi hcec ille major ofculatur eum bis in ore ex tranfverfo , & ipfi alium , fic omnes affitmunt pacem ^ & fi Jint illic mulieres aliquee , aliqua illarum recipit pacem de cubito alieujus Hccretici , Jicut nejlrce faciunt de libro , & deinde dat al-
tera
XXX DlSSERTATIO PRIMA
tera alteri pacem bis ex tranfverfo , Et datur illi H<creticato quoddam filum fub- tile lineum , vel laneum pro habitu quem portet fupra camifam , & fic ille pofi- modum dicitur Harreticus indulus^ & portat quam levius vult vel potejl habere in- dumentum .
XI. Alium fuiifeCatharorum Gallia? ritum tradit Petrus Vallecern. in Hift. Albig. quem itadelcribit . Ca?remonia? iacrilega? Prarfes dicebat : Amice Ji vis ejje de noftris^ oportet ut renunties toti Fi iei quam tenet Romana Ecclefia . Refpondebat : Abrenun- tio . Ergo , inquiebat , accipe Spiritum San&um a bonis hominibus-s & tunc afpira- bat ei fepties in ore. Item dicebat illi : AbrenuntiasCruci quam tibi fecit Sacerdos in Baptifmo in peBore , & in fcapulis , & in capite de oleo^ & chrifmatel Re- fpondebat : Abrenuntio : Credis quod aqua illa opcrctur tibi falutem ? Refpondebat : Non credo . Albrenuntias velo illi \quod tibi Baptizato Sacerdosimpofuit in capite : Refpondebat: Abrenutio . Tunc omnes illi manus imponebant , ofculabantur eum 5 & inducbant vefte nigra , & ex illa hora unus ex eis cenfebatur .
CAPUT VII.
De oppugnatione & frofligatione Qatharorum .
Romanofum Pon- I. • ■ ^ Eterrimam Catharorum luem inftar cancri in dies ferpentem, atque uni- aSos zdJuSrftlS X. verfam ferme qua Iate patet Europam inficientem , RR. Pontiiicum ze- lus non coercerefolum atque reprimere , fed convellere prorfus atque extirpare omni ope curavit crebris adverfus illam celebratis Conciliis , gravilfrmis latis decretis , Le- gationibus inftitutis, ac demum Catholicorum Principum armis in ejus exitium vocatis. Lc^atio Amaidi ^e Conciliis dicam Capite fequenti . Inter legationes celeberrima habetur Arnaldi Cif- Gftcrcicnfis&So- tercienfis Abbatis , Petri deCaftronovo, & Radulphi ejuicletrr Ordinis Profeiforum ab ATb?™nfesd.VCrlUS Innocentio III. adverfus Albigenfes Catharos promota expeditio, de qua confer Pe- trum Vallecern. Hiii Albig. c. 5. Ea vero in expeditione palmam ca?teris facile prseripuit vir Sanftiffrmus Dominicus Guzmannus Didaci Oxomenfis in Hifpania Epifcopi itine- ris & laborum comes , qui pradicatione , colioquiis , difputationibus , icriptis, exem- s. Dominid m1uSj P^o , miraculis impiam fectam novennio exagitavit, innumeris Albigeniibus aut pro- labores , & tru- fljgatis , aut in veritatis viam addu&is . Quo tempore Pra^dicatorum Ordinem frngulari bi"enadver " Al~ ac plane Divina providentia , perenne futurum Ecclefra? adverfus Fidei hoftes prxfidium excogitavit, erexit, de cujus zelo in profligandis Harreticis non eft cur plura pradicem , & res notilfimas obtrudam,ne in fufpicionem prejudicata? commendationis domefticus fcrip- tor adducar.
Beiium facrum ^ed graviflimo ac pertinaciifimo morbo fumma atque extrema adhibenda
adverfiis Catha- erant remedia . Quamobrem ab eodem Innocen. III. indicta advcrfus nefariam gen- ros' tem facra militia , geftumque in Galliis aCatholicis Principibus adverfus Albigen-
fcs Catharos diuturnum bellum , cui poft varioscafus5 infrgnefque de illis reporta- tos triumphos, adhortante Gregorio IX. finem impofuit S. Ludovicus IX. Galliarum Rex .
imp. icges advcr- HI. Romani quoque Imperatorcs , Civileique Magiftratus ieveriffrmis Legibus , at- fus Catharos. que graviifrmis pcenis perditiflrmos homines coercuerunt . Atque ut cseteros prstermit- tam , Fridericus II. Imperator eo ipib die , quo Imperialem Coronam ab Honorio III- R. P. Romar fiucepit , in ipfi Bairlica Principis Apoftolorum celebre ediftum promul- gavit Corpori Juris Civilis adhuc infertum, quo infamia:, exrlio 5 bonorum profcriptioni, atque extremo iiipplicio tum Catharos cum alios cujuicumque nominis Hsreticos per omneslmperii frnes fubjecit . Quare identidem ab Ecclefra judicati ad iecularium Judi- cum Tribunal rapti conftitutis poenis aflfecli funt . Laudat in hanc rem Triftanus Cal- chi Hift. Medrolanen. Sec. XIII. ad A. MCCXXXIII. Oldradum Groffr ex Dreife- na Laudenfrum Familia Prstorem Mcdiolanenfem , cui equeftris ftatua in ejufdem Civi- Cathari Mcdio- tat's ^oro Mercatorum pofrta eft cum hoc titulo : quod ultor H<eretic<£ malignitatis lani exufti . Catharos ut debuit ujfit . Extare adhuc lapidem eidem pofrtum A. MCCXXXIII.
in h iC infcriptione : qui folium ftruxit , Catharos ut debuit uxit pro ujpt rcfert Cl. Muratorius To. 5. Antiq. Italic. DiiTert. IX. pag. 89. Ita nimirum exitiofrifima pe-
ftis
I
De Catharis. xxxi
ftis fcrro & ignc delenda erat5 nc Iatius propagarctur , aquiffimo fane Principum zelo, quos jam exemplofuo anteivcrant Religiofiffimi Impcratores qui cum Hareticos omnes, tum maximc Manicharosa Seculo III. ad Albigenfium ufque atatem omni genere fuppli- ciorum exagitaverant ; cujus leveritatis egregiam rationem aflfert CI.Thomaffinus lib. 2. gallice editode unitate Fidei c. 9. ad eam legem contra Manicharos . Manichato in loco Romano apprehcnfo caput amputetur . Manich<ci , inquit , non tam H<cretici erant^ quam Pagani , imrno Paganis deieriores . Pr<cter verum & unicum Deum , qui efl rerum omniurn principium & cauffa^ aliud agnofcebant mali principium fupre- mum . ^am vero nullum cft immane fagitium-> nulla morum turpitudo qu<c ex nequiff mo illo dogmate flucrc ac fequi non pojftt : quare non folius Ecctcfi<c inte- rerat , fld ad Remp. quoque pcrtincbat exitiaie adeo monfltrum exterminare , un~ de hujuflmodi Imperatorum legcs tum rcgnorum hominumque tranquillitaiis caujfa cum Ecclefia: ac Fidei flecuritatis adverflus illos fancit<c flunt .
IV. Sed diiertius Leo M. Epifi.95. adThuribium Epifcopum Afturicenfem de Prilcillianiftis , cum quibus Cathari maxime conlentiebant ; Merito 5 inquit , Patres nofltri , flub quorum temporibus h<cc h<crefis nefanda prorupit , pertotum Mundum inflanter egere , ut impius furor ab unherfa Ecclefia pclleretur . 6)uando etiam Principes Mundi ita hanc facrilegam dementiam detcftati flunt , ut auffiores ejus^ ac plcroflque diflcipulos legum publicarum eamdcm proflerncrent . Videbant enim om- nern curam honefltatis auferri , omnem conjugiorum copulam tolli , fimulque divi- num &> humanum fubvcrti fi hujufnrsdi hominibus ujquam vivere cum tali profcfl- fione licuiffet , & profuit diu iflta difltriblio Ecclejiae lenitati : qu<c ctfi Sacerdotali contcnta judicio cruentas reflugiat ultionss , fleveris tamen Chriftianorum Princi- pum conftitutionibus adjuvatur^ dum ad Spirituale nonnumquam recurrunt rcme- dium , qui timent corporale fupplieium .
V. Jam vero ne recrudefceret impofterum malum , aut impia Harefis repullu- S.inquifitionisOf. laret ex cineribus fuis , faluberrimo confilio Romani Pontifices Sancla? Inquifitionis H^tjc*dv**a Orficium auclore S. Dominico inftituerunt , eidemque B. Viro, & Fratribus Prxdi- iuflitutum . ' catoribus pra?cipue detulerunt . Etfi enim prioribus Ecclefia? Seculis Epifcopi vel
Concilia fola excommunicationisfententia , fequioribus vero Imperatoreslegibusfuis, quibus Theodofiani & Juftinianei Codices referti funt , Hsreticos mulftarent \ Cum tamen Seculo XII. eo creviflent pertinacia? atque potentia*, utiis coercendis Epi- lcoporum vigilantia , legumque gravitas impares viderentur; Quafitoribus Fidei ea cura demandata eft , ut procul a Fidelium caulis arcerent Lupos rapaces non par- centes gregi, zizania ex agro Dominico eradicarent , vulpeculas vineam Dominide- inolientes caperent , fartam denique tectam in Catholicis regnis ab erroribus Fidem om- ni nifu (ervarent . Et quidem facrorum Fidei Quarfitorum cura, zelo, acdiligentia factum cft ut fenfim poft An. Chrifti MCCC. decreverit in Italia cumprimis ejufmodi Sectarum peftilentia , nec ulla Harrefis aut noviter procula , aut renovata apud Italos radices am- plius egerit , ut erudite oblervat CI. Muratorius Tom. 5. Antiquit. Italic. Dijfert. LX. pag. 150.
VL Scio equidem advcrfus Sancliflimum Fidei Tribunal effufe atque impoten- Haireticorum o- ter ferri Harcticorum omnium odia, eoque nomine S. Dominicum ita conviciis pro- * & gnj1'" fcindere, ut Albigenfium Carnificem vocare non dubitent : Ipfum vero Inquifitionis quifitionis offi." ofiicium gravijpmum appcllcnt & ab orco pctitum Chrifliian<c Religionis dedecus , fimul & flagellum conjcientiarum , & carnificinam ^flummaquc Tyrannidis , &* crudelitatis officinam , qua Siculi non inifenere Tyranni majus tormentum . ( Ita Cavarus Hift. Liter. confpecl:. Sec. XIII. quod Scholafticum vocat. ) At cum argrotis exofus fit Medicusfanans, ut ait Auguftinus, &reis importabilis Judex, quamvis juftif- fime pcenas decernens, furda aure prartereundar funt hujufinodi delirantium hominum nenia^ , quas redarguere , ac refutare confilium mihiin prafentia non eft . Nam qui ita fentit , aut fcribit unam caulsam agit , ut impunitate harefibus conceiTa liberius quos voluerit errores profiteatur, atquein vulgus diffeminet . At fi quantum res ipfa mo- menti habeat mature ac fine prajudicati animi turbatione expenderetur , fummi bene- ficii loco ca*ci homines acciperent, quod graviffimam carnificinam & tyrannidem vocant . Quid enim ad continendos in veraReligione populos , firmandum finceriorem Dei cultum , afterendam Regnorum tranquillitatem , quac inter fcedas Harefeon pro-
cellas
XXXII DlSSERTATIO PRIMA
cellas periclitatur femper , & nutat , excogitari poterat aptius, atque opportunius ? Quid demum fcveritatis liabet Quxfitorum Tribunal, quod edicla Regum non habeant ? Nulla? profe&o a Fidei cenforibus in caulfa Harefeos pcena? infliguntur 5 quas facrt Canoncs non pra?fcripferint , Mitiores vero ab jure Pontificio, graviores ac longe plu- res in iifclem Religionis caulfis ab Ca?(areo indiftarfunt 5 quarum feveritatem vel ipfe Genevenfis Senatus agente Calvino adverfus Michaelem Scrvetum Ha^refeos infimula- tum aliquando exercuit . Damnent igitur oportet Concilia 5 Pontifices, Imperatores, fuos ipfos Magiftratus , qui eam ob rem de facro Fidei Tribunali prapoftere adeo atque- injuriofc obloquuntur ,
? CAPUT VIII.5 ET ULTIMUM.
De Conciliis adverfi/s Catharos celebratis .
I. "Y T Ifum eft Cl. Ludovico Antonio Muratorio Tom. 2. Anecdotorum in notis \ ad fragmenta Capitulorum adverfus Manicharos^ nulla unquam adverfus eofdem Manicha?os fuifle antiquitus a Cathoiica Ecclefia celebrata Concilia, cujus rei cam cauflam fiu conjecturam vir doclilfimus affert , quod nequaquam Chriftianis ac- cenfendi ii erant , fed Gentilibus, e quorum finuManes eruperat, novafque opinio- nes immixtis etiam Chriflianis aliquot fententiis propofuerat , ut nequeChriftianus , inquit, videretur , nec mereretur Gentilis nomen , inftar perditiffimi Mahumeti, qui ex Judaifmo, Ha?refibus non paucis , atque ex germana Chrifli Religione pertina- ciffimam Sectam conflavit . Quemadmodum vero Mahumetum Ecclelia damnare in Conciliis minime confuevit , quia ovili noftrofe ille haudquaquam furripuit , ita Mane- tem, ejufque Seftatores , idcircoCatholicis Synodis Ecclelia confodere noluit , quod ii , alienigenarum gentiliumque numero haberentur . AHqua idvcr- n. Jn hanc docliffimi Viri fententiam libenter concedo, fi de Generalibus Sy- chxos ConciiiaT nodis accipiatur , quamquam & in Nicsna , qua? tefle S. Athanafio Epiflola ad Epi- ctetum Ha?refes omnes profligavit , princeps Manicharorumerror de duobus principiis per ea Symboli verba vifibilium & invifibilium profcriptus fit , quibus adverfus eofdem Manichceos majoris explicationis cauffa addita? funt in Conftantinopolitano I. .particuljc Cceli & Terrce . Geterum adverfus Prifcillianiftas eadem ferme cum Ma- nichans fentientes habita efl Gdarauguflana Synodus A. circiter CCCLXXX.Con- cilium prsterea Toletanum I. fub Anaflafio P. Manicha^os damnat : Tum altera Tole- tana Synodus qua? prima infcribitur Anno ipfo CCCC. cui ab editoribusConcilio- rum adjecta efl Fidei Regula,& 18. Anathematifmi quibus Manicharorum dogma dc duobus principiis , aliaque ex illo confedtaria configuntur , ut alias omittam pofleriores Synodos aut Nationales aut Provinciales in Manicha?os ipfos coactas .
III. Ut ut vero fit de Veteri adverfus illos Ecclefk difciplina , plura certe in no- vos Maniclijeos feu Catharos Concilia celebrata funt , ad quorum recenfionem aggre- diens , pramonitum velim eorum aliqua non foluin Catharos , fed etiam Valdenfes af- ficere , pluraetiam Colloquia potius vocanda effe quam Conciiia . Condiia adverfus IV. Primam tempore , & ordine laudandam exiftimo Atrebatenfem Synodum , Catharos cckbra- quam exhibet Lucas Dachery SpiciJeg. Tom. 13. a Gerardo Atrebatenfi & Came- Atrebateafe An. racenfi Epifcopo celebratam A. MXXV. contra quofdam Ha?reticos , qui de Ita- lozy. lia? finibus in Belgium venerant , & novam hsrefim invehentes, Evangelica? & Apo-
ftolica? fanctionis difciplinam pervertere moliebantur . In ea Synodo omnia Fidei dog- mata.de Reali Chrifti prafentia in Euchariftia, dePcenitentia,deJejuniis, de cul- tu Santforum, de Veneratione Imaginum, de Suffragiis mortuorum &c. folide adeo fir- mata funt , ut convidi illi Seftarii errores ejurarint, quosa quodaro Gandulpho Ita- lo ebiberant, & ad Catholica* Ecclefia: unitatem confeftim redierint . Hos autem in Catharorum cenfum referri pofle crediderim ob confenfionem plurium dogmatum , & fummam cum illis affinitatem .
HWbT m 7" V' Ann° MCXVIL? vcl ut aliis Placet MCXXI.habitumeflrConcilium Au- .1117. rejianenfe jn Galliis adverfusStephanum & Lifojum aliofque plures Manichseifmi af- fertores atque propagatores , de quo fupra cap. 2. Eorum errores hi proditi funt ab
Are-
Dc Catharis. xxxiii
Arefafto Viro nobili , ac tefte oculato . I. Vctus ac Novum Teftamentum rejicie- bant . II. Chriftum de Virgine Maria non elfe natum , nec vere paifum , mor- tuum , fepultum &c. III. In Baptifmo nullam eife peccatoruin remiifionem . IV. Sa- cramentum Corporis & Sanguinis non eflfe in confecratione Sacerdotis . V. San- etorum invocationem inutilem effe . VI. Bona opera inania , & fuperflui e(fe la- bnris . VII. Iis qui fua? Secte myfteriis initiati eflfent viliones Angelicas pollice- bantur, quarum folatio recreati cum ipfis Angelis quovis locorum iine mora vel dif- ficultate pro arbitrio ire poifent . Dcnique in omnem fpurcitiam carnis effufi no- cturnos agebant conventus , in quibus finguli lucernas tenentes nomina da?monum litania? inftar recitabant , donec dsemon fub forma cujuflam beftiola? eis appare- vet, quo confpeclo, extinctis Iucernis promifcuam exercebant libidinem , nullacon- ianguinitatis aut voti habita ratione . Matrem etiam, aut fororem , aut fmctimonia- lem ut primum occurrebat conftruprantes . Ex foedo concubitu natus infans octava die comburebatur , ejufque cineres diligentiifime colieclos tanta religione fervabant , quan- taCorpusChrifti dandum Fidelibus jam jam morituris in Viaticum aifervat Ecclelia , ex quibus qui vel tantillum prslibaverant , ita obfirmabantur in harrefi , ut ex ipfa nun- quam aut vix emergere poflfent . Extant ejus ConciJii acla apud Dacherium Tom.2. Spi- cilegii .
VI. Occurrit tertio locoConciliumToIofi num fub Callixto P. II. tempore Ludo- concilium Tolo- vici Craflfi , de quo Labbeus Tom. X. Concil. pag. 360. In eo damnantur Haretici , qui lanumA. nip. Religionisfpeciem iimulantes, Dominici Corporis , & Sanguinis Sacramentum, Bap-
tifma parvulorum , Sacerdotium , & omnes Eccleiiafticos Ordines , legitimarum deni- que reprobabant fcedera Nuptiarum , quibus Petrobufianos deiignatos eife qui aiferunt, oppido hallucinantur, cum Petrus de Bruis eorum Princeps errores fuos vulgavejit , ac folum innotuerit A. M C X X V I. unde ab Harreticis in pra?fato Concilio damnatis erro- res fuos haufiife veriiimile eft . Concilium vero illud aptius reponendum cenfeo ad A. MCX I X. quam ad fequentem , ut plerique faciunt , cum ex Fr. Bernardo Guidone in vita MS. Callixti II. illud celebratum fuiifeconftet Anno I. ejufdem Pontificatus idi- bus Junii . Is vero ftatim a morte Gelaiii denati in Monafterio Cluniacenfi 4. Kal. Febr. MC X I X. electus eft , unde primus Meniis Majus & Junius ejus Pontificatus incidunt in A. MCXIX. , nifi putentur anni more Gallico antiquo aFefto Annuntiationis, non vero a prima Januarii . Illud igitur reliquum eft utCathari per ea tempora in Galliis emergentes, quemadmodum ex erroribus fuperius indicatis colligitur , eo in Concilfo damnati fint .
VII. Ab hoc Concilio non iecernit Labbeus alterum Tolofanum ab eodem Callixto celebratum Tolofe , de quo in Fafciculo temporum hxc habentur . Callixtus Tolofa Concilium celebravit ^ in quo damnavit Jiblos aliquos Religiofos , qui plures H<c- rcfes fecreto & publice feminabant , contra Sacramenta , & bona Ecclefa- rum . At huic fecundo Concilio non Callixtum prarfuiflfe , fed Ricardum San<5fce Se- dis Legatum monent Tolofates Scriptores apud noftrum Percin Monum. Conv. Tolof. Parte II.
VIII. Concilium Lateranenfe II. fub InnocentioJII. A. MCXXXIX. con- ^JHum lu* tra Petrum de Bruis, & Arnaldum de Brixia Roma? tunc agentem . Ejus Canon2g. ' ' expreffe damnat Petrum de Bruis , eoique qui Baptifmum , Euchariftiam , Ordi-
nem, & Matrimonium negabant; quo nomine Catharos etiam perculfos, nemone- gaverit .
IX. Concilium Oxonienfe in Anglia A. MCLX. adverfus eofdem Ha?reticos ce- Conciiium Oxo- lebratum memorat Guillelmus Neubri°;enfts I. 2. Hift. Ans,l.c. iz.Porro ii Haeretici "ienl" 3n An2Ha quos folo nomine a Catharis diftinftos fuiife pronumeft judicare, vulgo enim Publica-
ui vocabantur, juifu Henrici II. Regis Anglia? carceri mancipati, abEpifcopis in lau- dato Conciiio congregatis damnati funt ; atque ut refipiicerent moniti. Cum omne con- filium, & minas omnes deriderent, illud ufurpantes : Beati qui perfecutionem patiun- tur propter juftitiam , Regis poteftati traditi funt ; quje infami hserefeos characlere eo- rum frontibus inuftis , & virgis coercitos ab Urbe exterminavit, omnique hofpitio prohi- bitos voluit .
X. Concilium Turonenfe fub Alexandro III. A. MCLXIII. ex Labbeo Tom. X. conciJium TW pag. 1419., ubi Can.4. damnat Ha?refim in partibusTolofie dudum exortam, ac per nenfcA. 11*3.
e Guaf-
XXXIV DlSSERTATIO PRIMA
Guafconiam aliafque Provincias late ferpcntem , contra quam Epifcopos & omnes Sacer- dotes iniis partibus degentes vigilare praxipit ; deinde carcere, & bonomm amiifio- ne Ha?reticos, & fautores eorum plecli jubet , atque obfervari attentius, & canonica feveritate arceri .
CoiKiiium Lum- XI. Concilium Lumbarienfe habitum in pago Albienfi , unde a quibufdam vocatum barienfeA.ii7<J. Albienfe fub eodem Alexandro III. A.MCLXX VI. ex Rogerio Hovedenio in Vita Henrici II. Regis Anglia? pag. 555- quanquam aela ex Sirmondi MS. Codice a Colfartio edita, illud referant ad A. M CL X X V. De Harreticis in ea Synodo damnatis hsrc habet laudatus Rogerius. Erant in Provincia Tolofana Hccretici qui fe bonos homines ap- pellabant Manichctis & Arrianis affines &>c. Eorum antefignani Oliverius & Sicar- duscontraquosGofcelinusal. Cancelinus Lodovenfis Epifcopus egregie difputavit fo- lius ; N. T. auftoritate , quia Vetus rejiciebant . A6tis Concilii prster plures Epifcopos & Abbates fubfcripfere Vicecomites Bitterenfis & Lautracenfis , necnon Conftantia foror Galliarum Regis & conjux Raymundi V. Tolofani Comitis in hunc modum. Hanc fententiam ratam habemus , iftos Hccreticos effe fcimus , & eorum fenten- tiam improbamus .
Colloquium To- XII. Anno MC L X X V 1 1 1. habitum eftTolofe CoIIoquium, feu Conventus a loiinum a. 1178. Petro Cardin Presbyt. tituli S. Chryfogoni Legato Apofrolico prafentibus Archiepi- fcopis Bituricenfi , &Narbonenfi, duobus Epifcopis , Abbate uno , aliifque EcclefiafH- cis Viris milfis a Ludovico II. Galliarum , <Sc Henrico II. Angliar Regibus. Idem hu- jus ac pradaudata? Synodi exitus. Iniifdem capitibus Hasretici manifefte deprehenfi, juramenti recufatione contumaces damnati , & anathemate confixi . Confer Roge- rium Hoveden. pofteriori parte Annal. ad A. praxlictum . Condiium Genc XIII. Concilium (Ecumenicum Lateranenfe III. celebratum A. MCLXXIX., a!*!^"10'111' vel ut aliis placet MCLXXX. fub Alexandro P. III. hax habet adverfus Catha- ros C. XXVI I. quia in Guafconia , Albigefo , &> partibus Tolofanis , & *Uk locis , ita Hccreticorum ( quos alii Catharos , alii Patrinos , feu Patarenos , alii Publicanos , alii aliis nom'nibus wcant~) invaluit damnata perverfitas , ut jam non inocculto^ fcut aliqui , fevitiam v/itam exerceant , fed fuum errorem publi- ce manifeftent , & ad fuum confenfum fimplices attrahant &> infirmos\ Eas , defcn^ores eorum , & receptores anathemati decernimus fubjacere &c. Mox dam- nat Brabantiones, Arragonenfes , Navarros, Bafcolos & Coterellos, & Triaverdinos, publicos nimirum grarTatores , & populatores Ecclefiarum, Catharorum erroribus im- butos, qui exBelgio, live Brabantia , Aragonia , Occitania certatim erumpentes3 in Chriftianos immaniter feviebant ; de quibus confer S. Antoninum 2. p. Hiftor.. tit. 7. §. 17. Spondanum.ad A. MCLXXXIII. & Cangium in Gloifario ad eorum no- minum explicationem.
Conciiium Vero- XIV. Concilium Veronenfe , quod Baronius Colloquium vocat , Labbeus ut Con- ncne .iisj. ^jtutioncm recitat inter literas Luciilll. CI. vero Pagius verum Concilium fuiffe oftendit A.MCLXX;XV. propterea quod non folum inter R.P. & Fridericum Im- peratorem res acta fit , fed in Conventu plurium Epifcoporum prarfide R. P. In eo igitur adverfus Catharos , aliofque Harreticos editum eft hujufmodi decretum : Nos charijjimi Pilii noftri Fridcrici illuftris Romanorum Imperatoris femper Augufti prccfentia pariter &> vigore fujfulti dc communi confilio Fratrum noftrorum , nec non aliorum Patriarcharum , Archiepifcoporum , multorumque Principum , qui de divcrfis Mundi partibus convenerunt , contra ipfos Harreticos , quibus di- verfa wcabula diverfarum indidit profejpo falfitatum , prctfentis decreti genera- lis fanBione confurgimus , & omnem Hccrefim quocumque nomine cenfeatur, per hujus Con/litutionis feriem autloritate Apoftolica condemna?nus . In primis ergo Catharos , & Patarinos &>c. Concilium Monf- XV. Concilium Monfpelienfe A. MCXCV. fub Cdeftino III. Prarfide Michaele pciknfe A.iip5. s Se<d is Legato occafione irruptionis Paganorum in fines Hifpania? Sc Galletia: , ut refert Cl. Baluzius. In eo viginti Canones editi funtquorum ultimo Ha?retici Gallia? Narba- nenfis configuntur .
Conciiium Scno- XVI. Concilium Senonenfe A. M C X C V 1 1 1. fub Innoccntio III. ex Roberto Mo- ncnle a. 1198. nacho S. Mariani in Chron. Altiffiodorenfi , ubi Ha^refim illam Popelicanam vocat om- nium Harrefeon fa?culentiffimam , qux virulentas radices fuas late quidem , (ed latenter
propa-
De C a t h a r i s. XXXV
propagarat . Eandem autem fuiflfe H^relfim 5 qua? ab Alexandro III. inConcilio Late- ranen.Can. 27. damnata fuerat , inde colligitur quod in eodem Canone Publicani re- cenfentur.
XVII. Colloquium Carcaflfona* habitum eft A. MCCIII. Menfe Fcbruario inter fa^°n^m Caf* Catharos atque Valdenfes ex una , & Carcailonenfem Epifcopum Radulphum &.Ciio°s?ne An' Petrum de Caftronovo R. P. Nuntios ex altera coram Petro Aragonum Rege ; atque
produclis utrinque Scripturateftimoniis , & S.R. E. Decretis ftaetici illi convidi funt. Refert Percin. Monument. Conv. Tolof. Parte 1. de H<crefi cap. 1 1. Bernardum de Ci- morra Hsreticorum Epifcopum confeflfum eflfe : Tres,aut plures Deos elfe . Legis Mo- fs\cx Datorem malum eflfe . Jefum Chriftum ita hominem habere Patrem ficut & fce- miriam Matrem . Sacramentum Baptifini, Euchariftia?, & futuram corporum refur- recftionem negaflfe . Denique proteftatum eflfe S. Mariam Virginem de parentibus carnalibus carnaliter genitam non fuiflfe qua? omnes ferme Catharorum blalphemia? funt .
XVIII. Concilium, feu CoIIoquium Monfpelienfe A. MCC V. fub Innoc. III. & Concilium Men£ Philippo Francorum Rege aclum eft, cui Pra*fide Arnaldo Abbate Ciftercienfi , inter- pelicnfc A.uoi. fuere Petrus deCaftronovo & Radulphus ejus in Apoftolica Legatione focii . Vocati
quoque funt Didacus Oxomenfis Epifcopus,& S.P.Dominicus ex Italia redeuntes. V.Spon- dan. ad A. M C C X X V I. num. 8.
XIX. Concilium Avenione aclumeft Prarfidibus Hugone Regienfi Epilcopo S. Se- Concilium Ave- disLegato, &Thedifio Canonico J muenfi fubeodem Innoc. III. prafentibus Archie- nlonenfc A'"°* pifcopis Viennen. Arelaten. Ebredunen. & Aquenfi , multis praterea Epifcopis , Abba-
tibus , aliifque Ecclefiarum Recloribus . In eo lancitum Can. 2. ut Epifcopi jurare fub- ditos compellant circa exterminandos Harreticos excommunicatos, & in fua pertinacia perfeverantes , quos pecunia mulelandos decernit . Canone veroii. agit contra Ara- gones, Brabanzones, Bafculos, Ruptarios, feuquocumque nomine vocentur Harreti- ci , circa quos refert Decreta Alexandri P. III.
XX. Alteruin Avenione celebratum eft Concilium A. MCCX. a Milone Legato Aiterum Av«io4 Apoftolico adverfus Tolofanum Comitem ejufque fubditos Cives, Htfreticorum expulfio- ncofe A* "IO'- nem non exequentes , cujus neminit Petrus Vallecern. Hift. Albig. c. 33. Cum vero il-
lud pleraque alia pofteriora vel folam caulam Comitis Tolofmi impenfmnni Albi- genfium fautoris 5 vel indirecte tantum Catharos aniciantj huc referenda non arbi- tramur .
XXI. Cenfum omnium claudet Generale Concilium Lateranenfe IV. celebratum Conciiium Utt* fub Innocentio III. A. MCCX V. In eo deHa?reticis coercendis puniendifque ope- rancnfe IV» Ant rofe aclum eft : Albigenfium cauffa ibi difcuflfa , atque illorum erroribus Caput I. de Fi« Iai
de Catholica velut ex adverfo ftatutum eft . Miflfa facio plurima qus fubinde celebrata funt Concilia , in quibus plerumque Harretici ad Fidei Quxfitores remittuntur . Confti- ' tutiones quoque RR. PP. qua? in Decretales relata* funt } plurimas demum eorum lite- ras in forma Brevis ad Epifcopos , & Fidei Qusfitores in caufla Catharorum (criptass quarum plures videre eft in Bullario Ordinis Prsdicatorum recens edito fumma dili- gentia & iabore CI. P. M. Antonini Bremond ejulclem Ordinis Ca&natenfis Collegii Theologij ac Collega? noftri longe docliffimi.
e 2
DISSER.-
Valdcnfium pe- culiaris Sefta ab aliis diftintta .
Valdenfium nomen
DISSERTATIO ALTERA
D£ VALDENSIBUS.
C A P U T I.
Valdenfium ortus . I.
Aldensium nomen non peculiare alicujus Secla? , aut Hsrefeos , fed communem omnium a Seculo x i i. ad Lutherum ufque appellationem fui(Te , ut G nofticorum quotquot Simonis & Menandri deliriis imbuti erant , cum Romana? tum Reformata:, ut vocant , Communio- nis Scriptores nonnulli ca?teroquin eruditi exiftimarunt . Valdenfes propterea cum Albigenfibus in primis pleri- que confundunt, quos Origine , Dogmatis , Moribus di- verfbs plane fuifife certiffimum eft. Eorum nominisEty- mon a Germanica voce Vvaldt nonnulli apud Frideri- unde denvatum . cum Spannemjum Hift. Chrift. Sec. xii. derivant , ut qui in loca fic dicla fe rece- perint : Alii a Civitate Vvalden qua? in finibus Francia? fita fuerit , ut Pilicdorfius contra Vald. cap. i. Ebrardus Bethunienfis qui vixit An. MCCXII. in Antihs- reli cap. 25. lic appellatos putat , quod in Valle lacrymarum maneant ; nec de- funt qui lic diftos velint a voce Italica Valdeji quafi habitatores Convallium gene- rali deinceps futura hac appellatione , ut colligit Johannes Legerius Hirtor. Vald. gallice (cripta? lib. 1. cap. 11. atque inde fpeciale hoc nomen Barbettis qui in fubalpinis vallibus degunt tributum , uude etiam antiquiores eorum Ecclefiar illi viden- Legerii de Vai- tur Petro illo Valdo Lugdunenfi a quo Valdenfes ortos ca?teri Scriptores vulgo fibuJt? 0rl§lne commemorant . Cui quidem commento , earum Vallium aliquando Minifter , ac fublefta? fidei Hiftoricus, illud etiam addendum non dubitavit , Valdenfium Seclam, quam ille diu profeffus fuerat , ad Silveftri R. P. & Conftantini Magni tempora referendam eife, atque ab iis ad pofferiora fecula occulta quidem , fed continua- ta propagatione derivandam . Sed quod hominis fycophantiam cumulat , ac tuis oculis inter legendum vix credas , male confuta? fabella? patronum ac vadem im- pudentiffime advocat Scriptorem piifiimum atque doctiffimum Claudium Seifellium Bjufdem calumnia Archiepifcopum Taurinenfem , cujus auctoritatem dolo malo obtruncatam ac mu- fiitttu"11' *C " l^am Eecloribus obtrudit : Ejus vero fidem fecutus magni nominis apud fuos Ge- nevenfes Theologus Turrentinus eundem exfcribit Tom. 3. Loco 18. qu. 10. nume- ro 20. in hax verba = Claudius Seifcllius Archiep. Taurinen. in libro quem fcripfit contra Valdenfcs refert fediam Valdenfium originem duxiffe a quodam Leone Viro ReligioJiJJimo tempore Conflantini M. qui averjatus avaritiam Sil- vejlri , nimiam Uberalitatem Conjlantini , maluit fequi paupertatcm Fidei Jimplicitate ^ quam cum Sihejlro mancre , pingui bencficio contami- nari , cui adhtfrcbant quotquot de Jide bcne fcnticbant — Hax Turrentinus la- tine, qua? Gallice exhibuerat Legerius 1. par. cap. 28. Hift. Vald.
II. At legenti IlluuWimi Seifellii Opufculum apparebit illico Hareticorum ho- minum candor & fides . Sic enim habet laudatus Pra*ful Opufc. fui contra Vald. cap. 1. fol. 5. edit. Parif. A. MDXX. = Valdenfis quippe ut ajunt appellaba- tur ( Petrus Valdius ) &> Lugdunenfis Urbis JMuniceps fuit , unde & prima hujus pcflis contagio pullulavit , quamvis nonnulli hujus hnerefis affcrtorcs ad abladiendum apud vulgarcs & hiforiarum ignaros favorcm •> hanc eorum fe- tlam Conflantini M. temporibus a Lcone quodam viro religiojijjimo initium fumfifps fabulentur-i qui execrata Silvejlri Romantf Urbis tunc Pontificis ava- ritia , &> Conjlantini ipjius immoderata largitione , paupcrtatcm in Fidci Jimplicitate Jcqui maluit , quam cum Siheftro pingui opulentoque Saccrdotio
con-
De Valdensibus. xxxvii
contaminari , CUt cum omnes qui de Chriftiana Religionc reble fenticbant ad- hajiffent , fub Apojlolorum regula viventes , hanc per manus ad pojleros ver<c RcLigionis normam tranfnifcrunt .
III. Haclenus eruditus Seifellius fabellam recitat, commentumque Valdenfium: Accipe jam quid reponat, quibufve argumentis illam refellat . Quo fane commen- to quid poteft cjfe fabulofeus ? Quis cnirn eft inter tot probatos aubiorcs Gr<c- cos & Latinos , qui per id tempus vcL deinceps cxtiiere , qui hujus hominis fecerint mentionem , quum tamen Antonii , Wlarii c<ctcrorumque Anachoreta- rum , qui pr<cter rerum omnium humanarum contemtum arbiiffimam in va- jla folitudine vitam egerunt , Scriptorum diLigentia memoria reli&a Jit fempi- terna . Quo uno argumento jlt perfpicuum , non a Leonc HLo , alioue uLlius no- minis dobirin<c Jandiitatijque Viro , fed ab hoc ipfo Lugdunenfi Cive Valdcnji nomine htcrefim hanc initium Jumjijje .
IV. Vide quomodo mentita fit iniquitas fibi , immo quam certo criterio Val- denfium fabella explofa fit a doftiffimo Pra?fulc in fillitatis praMldium ab Heterodo- xis Scriptoribus fraudulenter adfcito , quovc argumento retufa Calvinianorum pbi- lautia , qui vetuftatem aliquam velut certam Ecclefias Notam aflfeclantes, eam a Valdenfibus emendicant, & fi fuperis placet , ab ipfa Apoftolorum artate per oc- cultas rimulas ad Calvinum derivare connituntur . Vide Bezam lib. i. Hift. Eccl.
V. Igitur a Petro Valdio , feu Valdenfi originem appellationemque Val- denfes duxere, quorum primordia exhibere lubet ex fuperius laudato F. Stephano de Borbone al. de Bellaville lib. de Septem Donis Spiritus S. parte 4. cap. 30. , ubi ejus Secl:ar originem ex coxvis teftibus fic defcribit .
Incepit autem iLLa Seiiia per hunc modum Jecundum quod ego a pluri- 0tk° Vaidenfium bus , qui priores eorum viderunt , & a Sacerdote illo , qui fatis honoratus erat , & divcs in Civitate Lugduncnfe , & amicus Fratrum noftrorum , qui didius fuit Bernardus Tdros : qui cum ejfet juvcnis , & Scriptor , Jcripfet di- Bo VaLdenfe libros pro pccunia in Romano , quos ipfe habuerunt , transferente , & didiante ei quodam Grammatico dicio Stephano de Anfa , qui poftca bencfi- ciatus in EccLejia Majore Lugdunenfe , de JoLvrio domus quam <cdificabat cor- ruens , morte fubita vitam finivit , qucm ego vidi j'<cpe .
6}uidam dives rebus in diSfa Urbe didius Valdenfes audiens Evangclia , cum non ejjet muitum Literatus , curiojus inteliigere quid dicerent , fecit pa- Bum cum dibiis Sacerdotibus , aLteri ut transferret ei in vulgari , alteri ut Jcriberet qu<e ille didiaret , quod feccrunt : Jimiliter multos Libros BibLi<c , & aubioritates SanSforum multas per titulos congrcgatas , quas fententias appel* labant , qu<c cum dibius Civis fcpe Legeret & corde tenus firmaret , propofuit fervars perfeEiioncm Evangelicam ut Apoftoli fervaverant . §£ui rebus fuis &m- nibus venditis , in contemptum Mundi per lutum pauperibus pccuniam fuam projiciebat , & ojjicium Apojlolorum ujurpavit & pr<cfumpfet : Evangelia , & ea qu<c corde retinuerat , pcr vicos , & plateas pr<cdicando , multos homines & muliercs ad idem jaciendum ^ad fe convocando firmans eis Evangciia . gfruos etiam per Villas circumjacentes mittebat ad pr<cdicandum vili/jimorum quo- rumcumqtte offtciorum , qui etiam tam homines , quam mulieres , idiot<c & il- litcrati pcr Villas dijcurrentes , & domos penetrantes , & in platcis pr<cdi- cantes^ & etiam in Ecclcfeis , ad idem alios provocabant . Cum autcm cx tc- meritate fua & ignorantia multos errores & fcandaLa circumquaque dijfun- dcrcnt , vocati ab Archiepifcopo Lugdunenfe , qui ^johannes vocabatur , prohi- buit eis^ ne intromittcrent fe de Scripturis exponendis , veL pr<cdicandis . Ipfe autcm rccurrentes ad rejponfeonem Apojlolorum in Ab7. cap. 5. Magifeer eorum ufurpans Petri qfficium , fecut ipfe rcfpondit Principibus Saccrdotum ait : Obe- dire oportet magis Deo quam hominibus , qui pr<eceperat Apoftolis : Prardicate Evangelium omni Creaturar , in fine Marci . Quafe h<cc dixijfet Dominus eis^ quod dixerat Apoftolis , qui tamen pr<cdicare non pr<cfumpferunt , ufquc- quo induti virtute ex aLto fuerunt , donum linguarum omnium fufcepe- runt . Ti ergo , VaLdenfes videiicet , & fui primo ex pr<efumptione , & ofjicii
XXXVIII DlSSERTATIO SECUNDA
Apoftolici ufitrpathne ceciderunt in inobedientiam 5 dcrnum in contumaciam 5 demum in excommunhationis fententiam . Pcft expulft ab illa Terra ad Conci- lium quod fuit ante Lateranenfe wcati 5 & pertmaces fucrunt Schifmatici poftea judicati . Poftea in Provincine tcrra 5 & Lombardite cum aliis Roereticis fe admijcentes 5 & errorem eorum bibentes , & Jerentes 5 Hceretici funt judica- ti 5 Eccleftae infeflijjimi , & periculoftjftmi 5 ubique difcurrentes , Jpeciem fan- Bitatis F/<&/ prcetendcntes 5 wriiatern autcm cjus non habentes 5 riculoftores 5 quanto occultiores &c.
VI. Mox vero poft pauca 5 ejufdem Secta? ortum confignat ad A. MCLXX. fub Johanne diclo Bolefmanis Archiep. Lugdunen. Quod & alios Scriptores feeiflfe vi- deo5 atque in primis Guidonem Carmelitam 5 qui Valdenfes decennio pofteriores habet5 cum alii fcribant eos ccepiffe circa A.MCLX. Varia Valdcnfium yil. Variis fubinde nominibus appeliati funt : Lconistde a Lugdunenfi Urbe 5 quse & Leona dicta eft : Pauperes de Lugduno a paupertatis profeflione : Sabatati 5 vel insabatati 5 non quod Feftis Papifticis repudiatis fblum diem Dominicum ob- fervarent 5 ut ineptiffime conjicit Fridericus Spanhemius Hift. Chrift. Sec. XII. nec quod in Sabbato judaizarent 5 ut minus recle vifum eft Golftadio Calviniano Scriptori 5 (ed 5 ut tradit etiam Eymericus 3. p. direcl. Inquif. 5 quod inter eos Sabatati unde & perfecliores fignum quoddam in fuperiore parte fui fotularis 5 quem Sabatem ap- ai. pellant, deferre folerent 5 vel ut ait Cangius in Glolfario ab ea calceorum fpecie__>
quos Galli Sabots vocant , nimirum calceis ligneis quibus paffim utebantur 5 unde Ebrardus Bethunienfis in Antihxrefi c. 25. To. 24. Bibl. PP. Quidam 5 inquit 5 qui Vallenjes fe appcllant . . . . & etiam Zabatenfes a Zabata 5 potius quam Chri- ftiani a Chrifto fe wlunt appellari . Sotulares cruciant , cum membra potius debeant cruciare 5 calceamenta coronant 5 caput autem non coronant .
C A P U T II.
De Valdenjium progrejfu ejufque caujjis .
I. T TIX orta Valdenfium Setfa 5 five novitate rei 5 five Evangelica: fim- V pHcitatis atque Apoftolica? rerum omnium abdicationis fpecie , quibus plerumque capitur vulgus 5 plurimos in fui admirationem & fequelam facile tra- xit 5 unde & brevi propagata eft . Nam varias illi Provincias circumeuntes primum occultis pra?dicationibus in promifcuam plebem fe (e infinuabant 5 plerumque 111—3 Latibulis Ecclejice Dei ( ut ait Urfpergienfis in Chronico ) & Sacerdotio deroga- batur ; hoc eft Clericorum Sacerdotumque vita per id temporis paullo laxior 5 in invidiam & contemtum adducebatur. Sub Lucio III. R. P. eorum nonnulli Romam ^Kdfand^nf' Pro^' Societatis fuse 5 qusMonachifni fpeciem pra? fe ferebat 5 adprobationem & prs- Joftuhnt. Vema dicandi facultatem petiere neutra a Pontifice impetrata. Iterum fub Innocentio III.
Romam reverfis 5 iterumque ab illo repulfis 5 loco eorum S. Erancifci Inftitutum-, 5. Francifci inftL Evangelica: humiltatis 5 ac verum abfoluturnque Apoftolica? paupertatis exemplar ^tumtSn! perpetuo futurum ab Apoftolica Sede adprebatum eft 5 de quo Urfpergienfis in PP.JII. Chron. ad An. 1212. Extat Innocent. III. Epiftola ad univerfos Chrifti Fideles in
Urbe 5 & Dicecefi Metenfi , qux in ejus Regefto eft 131. 1. 2 & refertur a Bzovio ad A. 11 90. qua Valdenfes damnat 5 quod officium pra?dicationis abfque milfione in- vaderent . Quapropter quod habet Moneta lib. V. cap. I. §. IV. Petrum Valdum-» ad Romanum Pontificem veniffe 5 & pollicitatione fafta fervandi quatuor Ecclefis Doclores, Ambrolium (cilicet, Auguftinum, Gregorium5 & Hieronymum5 praxii- candi veniam 5 & officium accepiffe , id diftum puto ex Valdenfium fabula , Ne- que enim hujufce facultatis aut Apoftolica? permilfionis documentum aliquot extat apud aliquem Scriptorem . Quin oppofitum omnes tradidere. Audiendus pra?ca?te- ris Pilichdorffius auctor fynchronus 5 quem Tom. XXV. Biblioth. Patrum edidit Gretferus: fic enim habet cap. 1. Cum autem diu (Valdenfes) in paupertate fte- tiftent-i inccperunt cogitare quod etiam Apoftoli Chrijli non folum erant pau- pcres 5 fed eiiam praedicatores 5 cceperunt & ipft pr<edicare Verbum Dei . §Htod
poft-
De Valdensibus. XXXIX
pojlquam ad Sedem Apoftolicam pervenijfct ; mandat Dominus Apofioiicus , quod cejjarent , cum prccdicatio Verbi Dei rudibus & iiliterath non convcniat : ipfi noiuerunt obedire , quafi hoc Romana Curia ex invidia prohiberct . Quo com- perto Ecclejia excommunicavit cos : Et ipfi refifientes contumaciter ab EccleJia—> condemnati Junt .
II. Romana? Sedis repulfiim iniquoanimo ferentes, paullo acrius atque impuden- Vaidenfes fn Co«- tius illam vellicare ac profcindere , Clericos , Sacerdotes, Epifcopos publicis Concio- damn«i!ran IV* nibus traducere, in eorum luxum , divitias , & vita: rationem inquirere , ac declamare, Sacerdotum munia ufurpare, Sacramenta omnia miniftrare ; imperitam deniquemul- titudinem abEcclefia? Pralatorum obedientia fubducere cceperunt . Cui malo Innocen-
tius III. in ConcilioLateranenfi IV. Can. 5. debita animadverfione profpeclum vo- luit atque provifum.
III. Sed neque univerfa? Ecclefia* anathematecoerciti funt . Nam Iate per Gallias, Hifpaniam, Italiam, aliafque Europa* Provincias ad fcculum ufque x v 1. diflfuli funt, quo ad Lutheri vel Calvini caftra deficientes in novam Seclam coaluerunt atque mi- grarunt .
IV. Hujufce propagationis, atque diuturnitatis caufsas omninofeptem aflfert Rei- PropagationisVa!, nerus . Prima , inquit , eftmanis gioria , quia enim vident Do&ores in Ecclefia ho- cauflaefe' norari , idcirco ctiam ipfi appctunt pcr doffirinam honorari .
Secunda efi quia omnes Viri , & Fcemin<e parvi & magni noBie & die non cejjant docere , & difcere ; Opcrarius enim in die iaborans , in noSie difcit vel docet .... Difcipulus deccm dierurn quaerit alium quem doceat . Mox refert Valden- iem qucndam ut Catholicum ad fuam feftam pertraheret , hyemali & noclurno tem- porc per Flumen ad ipfum enataffe . In quo ( fubdit ) reprehendi potejt ncgligcntia Fideiium Doclorum , qui non fic zeiant Cathoiic<e Jidei veritatcm , Jicut pcrjfdi Lco* nifiiff zeiant infideiitatis errorem .
Tertia caujfa efi Veteris ac novi Tefiamenti in vuigarem iinguam ab ipifis faffia transiatio , qu<e quidem edita efi in urbe Metenfi \ unde Innoc-lll. mandavit Epifco- po Capituio Metenji , ut diiigenter inquirerent , quis fuerit au&or ejufdem translationis , qu<e intentio transferentis , qu<e fides utentium , qu<c cauj/a doccn* di &-t. ut confiat exl. 2. Reg. ejus Epifioiarum Epifioia ad AbbatesCifiercien. Mo- rimunden. & de Orifia .
Quarta caujfa , pergit Reinerus , efi fcandaium cx malo quorumdam exem- plo , unde cum quofdam vident maie viventes dicunt ; fic Apofioii non vixerunt , nec nos qui Jumus fcctatorcs Apofiolorum : Sane Valdenfes , fi ridem excipias , fme VaMenfium mo» qua impoffibile efl placere Dco , caftigatiorem ferme ca?teris Chriftianis vitam egiffe rcs comPofiti . teitantur Auctores fynchroni , atque in primis Reinerus qui cap. 7. fic eorum mores de- fcribit : Sunt cnim in moribus compofiti , atque modcfii : Superbiam in vefiibus non habent , quia nec prctiofis nec muitum vilibus utuntur . Negotiationes non habent propter mendacia , & juramenta , & fraudes vitandas , Jed tantum vivunt de iabore ut opifices . Dot7ores etiam ipforum funt futores ; divitias non muitipiicant^ fed nccejfariis funt contcnti . Cafii ctiam funt maxime Leonifi<e . Temperati etiam funt in cibo , & potu . Ad Tabernas non eunt , nec ad choreas , ncc ad aiias vani- tates. Ab ira fe cohibent : femper operantur , dicunt , vel docent, &ideo parum
orant Cognofcuntur etiam in verbis pr<ecifis & modefiis . Cavent
etiam a fcurrilitate , & detraBione , & verborum levitate , mendacio , & jura- mento &°c.
ghtinta caujfa efi quorumdam Concionatorum ignorantia , qui quandoque frivoia quandoque faifia pr<edicabant .
Sexta caujfa efi irreverentia quorundam minifirorum Eccle/itf erga Sacra- menta .
Septima efi odium contra Ecciefiam . Narrat Rainerus ex ipfbrum Valdenfium auditu eos molitos efse Clericos & Clauftrales ad ftatum Fofsorum ablatis decimis & pofseffionibus multitudine fuorum credentium , fautorumque vi & potentia aliquando detrudere . Denique fcribit : quod in omnibus Lombardi<e Civitatibus , & in Pro- vincia , & In aliis Regnis piures erant Schol<e Hcereticorum , quam Theologorum^ & piures Auditores , qui publice difputabant 5 & popaium ad folemnes difputa-
tio-
XL DlSSERTATIO SeCUNDA
tiones conwcabant : in foro , & in campis , & in tetlis pr<cdicabant ; nec erat qul eos impedire auderet proptcr. potentiam & multitudincm fautorum ipforum .
C A P U T III.
De Valdenfium Erroribus •
I. T^Rincipioquidem a Valdenfibus erratum in paucis; nec cnim quidpiam in iis _| obfervatum atque damnatum, nifi quod Laici munus pra?dicationis invade-
rent, &novam Apoftolica? vita: fpeciem invehere molirentur . Hax illis ferme objecla Romse fubLucio P. III. qui Pontificatum iniit A. MCLXXXL hoceft a Valdenfium ortu circiter vigefimo, & A. MCLXXXV. denatus eft . Abbas Urfpergienfis in Chronico adA. MCCXII. refert laudatum Pontificem , qutdam fuperfiitiofa in converfatione eorum eifiem objeciffe , videlicet quod calceos dejuper pedes prceci- debant^ &quafi nudis pedibus ambulabant : Vneterea cum portarent quafdam Cappas quafi religionis , capillos capitis non attondebant , nifi ficut Laici . Hoc quoque probro/um in iis videbatur , quod viri & mulieres fimul ambulabant in via , plerique Jiwul manebant in una domo , ut de eis diceretur^ quod quandoque Jimul in ledtulis accubabant .
II. Paullo poft Lucii III. mortem a Bernardo Archiepifcopo Narbonen. habito inter ipfos & Raymundum Daventrienfem colloquio folemnique difputatione, fuper iifdem ferme erroribus damnati funt , nifi quod etiam ad Foeminas concionandi pote- ftatem extenderent, Pralatis obedientiam detredarent , fuffragia prodefunftis rejice- rent . Confer Bernardum de Fontecalido in Prcefat. adverfus feclam Vald. Tom. 24. Bibl. PP. His autem erroribus mox addidere : Bonis quibufcumque laicis abfolvendi confecrandique poteftatem inefse, atqueillis fiitiusefse confiteri , quam malis Sacer- dotibus : Juramenta omnia illicita efse : Malefadores mortis pcena mulctare judici- bus non licere, ut teftatur Alanus Ciftercienfis Auftor jequalis I. 2. pag. 175. & feqq.
III. Non aliam eos habuifsefidem ufque ad A. MCCX. pronum eft judicare ex pluribus Innocentii III. Epiftolis , in quibus eorum errores exhibentur , fed prafertim Epift. 78. Reg. 1 3. 1. 1. & Epiftola 94. quam Iaudatus P. fcripfit eodem A.MCCX. Id. Maii, ubi poft longam Fidei profeffionem editam a Durando de Ofca, Guillelmo de S. Antonino , Johanne de Narbona , Ermengaudo,aIiifque, Innocentius P. ha?c habet : Licet autem in Jubjcriptis articulis a/fererentur erraffe &c. I. Soli Deo obedicn- dum ejfe ; & fi homini , foli jufio , qui Deum habet m fc . II. Licere Laico ac li- terato fine Licentia cujuslibet prcedicare . III. Bonum Laicum conficiendi Euchari-
fiiam poteflatem habere , malum autem Sacerdotem nequaquam . IV. Ejus Ora- tiones aut Mijfas vivis vel mortuis non proficcre . V. Romanam Ecclefiam nequa- quam ejfe Fxclefiam Dei . VI. Quodlibet juramcntum in quolibet articulo fub Eccle-
fitf forma fadium ejfe peccatum mortale^ fuam innoccntiam excufarunt inhis. lllud inficiantcs omnino^ quod videlicet mulieribus Evangelium in Ecclefia licitum cffet doccre , ac Indulgentias , qu<e fiunt a Pontifice , vel aliis Epifcopis non pro-
fkere ; juflumque Laicum conjitentes fibi abfolvere po/fc , quidam eos ajferunt ad-
firuxifie .
IV. At Ionge plures poft Concilii Lateranenfis IV. celebrationem adoptarunt er- rores, five quod Albigenfibus intermixti ex eorum prava confuetudine multas etiam ebiberint ipforum opinationes, five quod a veritate Fidei atque unitate femel decli- nantibus facilis eft per pra?rupta ad novos femper errores cafus . Sane Catholici qui perea tempora floruere Scriptores varia numerant eorum dogmatum capita, quae m tres claftes partitus eft Reinerus Sacchonus . Prima blafphemias complectitur quas in Romanam Ecclefiam congerebant , ejufque fiinftiones , & Clerum . Secunda errores circa Ecclefiaftiea Sacramenta , & Sanclos . Tertia execrationes eorum adverfus hone- ftas omnes & approbatas Ecclefia: confuetudines . Cum vero minusobvia, & fortafte antiquiora ea fint , qux de illis tradidit laudatus Stephanus de Borbone ,qui ab A. floruitMCCXXIII. ufque adMCCLXI V.ea fubjicinuis qus fcribit loco farpius citato ex I. de Septem Donis Spiritus Sancli .
W
De Valdensibus. xli
W funt (inquit) crroresin quibus (Valdenfes) infeBi funt corrupti abo- mtnahHes in ftudiis Juis ^ non folum in uno Fidei articulo aut Sacramcnto , fcd in omnibus dircEtc , vel indire&e : ficut ego cognovi , & inveni per rnultas in- quijitioncs , & confejjiones eorum in jure tam Perfe&orum quam Credentium ab ore cor-um confcriptas , &* per multos tcftes contra cos receptos .
1. Dicunt omne mendacium effe peccatum , &> juramentum fimiliter . Ta- meu aliqui eorum dicunt , ut ab eis audhi , timore mortis cffe eis , qui non funt Per- fecii , licitum mcntiri , & jurarc . Ipfi & mcntiuntur , & pejerant , nec credunt hoc effe peccatum , quia & mendacia fua dolis <&> fophijmatibus verborum cxcu- fant 5 & obumbrant .
Idipfum tradit Rcincrus cap.5. additque Perfectos wter Valdenfes mori potius quam jurare paratos: ImperfeCtos vero jurare fi cogerentur . Confer Pilichdorf. c. $6. Ebrard: c. 14. Ermengaud. c. 18. Monetam vero Lib. V. Cap. ix. §. I.
2. Itcm fundamentum erroris eorum 5 immo fidei fubverjio totius eft 5 quia ipfi ponunt 5 ficut ego inveni ex confefjionibus ferc omnium Pcrfeffiorum aliorum s animam prirni hominis ejfe divin<e fubjianti<c portioncm 5 &ipfumDci Spiritum* vel dc eo effe &c.
Hic error quem palmarem fuifiTe apud veteres Manichsos tradunt Epiphanius Ha?refi LV. & Auguftinus 1. de duabus animabus c. 1. & 1. Retraclat. c. 15. puris Valden- fibus non videtur tribuendus, (ed potius Catharis, a quibus Valdenfes illos, quos hic memorat auctor , haufifife creJiderim, ut fupra monuimus, altum enim de iilo apud Reinerum , & noftrum , cxterofque Scriptores Valdenfibus pares vel fuppares filen- tium eft. •
3. Itcm ponunt non effe poenam Purgatoriam nifi in prccfenti 5 nec fufi fragia Ecclefix defunBis projicere , nec aliqua qu<e pro eis Jiant .
Idem fcribunt Reiuerus , Pilichdorf. c. 2. Bernardus de Fontecalido cap. 9. De hoc agit Moneta Libro IV. cap.o. §. II.
4. Itcm dicunt omnes bonos ejfe Sacerdotes , & tantum poffe quemlibet
bonum in abfolutione peccatorum Jicut nos ponimus Papam pojje Abfolutio •
nes & cxcommunicationcs Ecclefice contemnunt , quia folus Deus eft 5 ut dicunty qui poteft excommunicarc .
Id habent etiam Reinerus & Pilichdorf. c. 32. Ebrardus c. 12. Moneta lib. V.
cap. 5.
5. Item quidam magnus Magifter <& Legatus eorum hanc diftin&io- nem mihi faciebat . Sunt , dicebat , quidam qui non funt ordinati a Deo velab hominibus , ut mali Laici\ alii ab hominibus , ut mali Sacerdotes noftri\ alii a Deo^ etfi non ab hominibus , ut boni Laici qui fervant mandata Dei , qui poffunt ligare , & folvere^ &> confecrare 5 & ordinare 5 fi profcrant verba Dei adh<ec ftat uta» Quidam autem^ ut dicebat 5 de cis difcernunt in fcxu diccntes : quodordorequirit fcxum virilem : Alii non faciunt differcntiam 5 quin mulier fi bona eft pojftt exer- cere ojficium Sacerdotis . Vidi Haereticam qu<e combufta fuit qu<s fuper Arcam ad modum Altaris parati confecrare fe credebat 5 & attcntabat .
Similia legesapud Rein. Pilichdorf. aliofque. Confer noftrum lib-5- cap.i. §• IV. 6. Derident Indulgentias Pap£ , & abfolutioncs , & Claves Ecclefitf 5 de- dicationes, ®> confecrationes E.cclefiarum , & altarium^ vocantes Fefta lapidum. Item dicunt omncm terram aqualiter a Deo confecratam , & benediUam : Ccemete- ria Chriftiana contemnunt , Ecclefias .
Hax quoque funt apud Rein:&Noftrum Lib.V. cap.8.
7. Ilem dicunt quod peccant omnes judicium vel juftitiam fanguims exe- quentes^ & homicidas reputant , & pcrditos qui pr<sdicant pugnandum contrt^ Saracenos^ vel Albigcnfes^ & Saraccnos Infernales , quos vocant Doemoncs . ^ ^
Reinerus habet c. 5. quod Papa apud eos , & omnes Epifcopi fint homicidae propter bellum. Fufe hoc argumentum profequitur Moneta Lib.j. cap. xi 1 1.
8. Item dicunt , quod fufficit ad falutem foli Deo (> non homini con- fiteri \ & quod exteriores Poenitenti£ non funt neceffarioe ad falutem \ fed quan* do pcenitet quicumque Peccator^ quantumcumque magna ®> multa peccata com-
miferit* fi moritur* flatim evolat . J J J f AHter
XLII DlSSERTATIO SeCUNDA
Aliter illos fenfiffe circa Sacramentum Pcenitentia? fcribit Reinerus; fed de__> hoc capite fequenti .
9. Item fpiritus hominis ex quobonus efl fi moritur-> efl idem quod Spiri- tus Dei , & ipfe Dcus : undc concefferunt corum multi , credo innitentcs prim<e pofitioni , quod non efi Spiritus in C<elo , niji Spiriius Dci , qui efl ipfe Deus , nec alia Anima eft tbi nifi Deus . Et cum qu<eritur ab eis : fi Anima Petri , & Pauli , & aliorum San&orum funt in Car/o^ fatentur quod non fit in C<elo alia anima nifi Dcus , dcI qu<e non fit Deus . Hoc dixerunt aliqui corum .
Hac limitatione fatis indicat Auftor eum non fuiife totius Seftse errorem^ Nam certe illum puris Valdenfibus nemo tribuit j quare ex Albigeniibus derivatum eife credendum eft , licut & primum .
10. Item dicunt quod noftri Clerici & Sacerdotes qui habcnt dhitias & poffejpones , funt fiM diaboli & perditionis , quod pcccant qui dant eis dc- cimas vel oblationes , <jj* dicunt quod eft quafi impinguare lardum .
Fuiius hoc ipfum commemorat Reinerus fcribens eos docuiife Decimas non_j e(fe folvendas , fiquidem Eccleiia: primitiva? non iblvebantur : Clericos & Clauftra- les poifetliones & prarbendas non debere habere , nec Epiicopos & Abbates jura_> regalia. Terram, & populum non eifein partes dividendum . Malum eife dotarp , Ecclefias , & Clauftra : Non eife condenda Eccleiiis Teftamenta . Nullum Eccleiia: cenfualem fieri debere: Clericos omnesdebere manibus operari more Apoftolorum . Vide etiam Pilichdorf. c. 1. Ebrardum cap. 10. Noftrum vero Lib. V. cap. 8. per totum .
11. Item ipfi irridcnt eos qui luminaria ojfcrunt Santlis ad illuminandas Ecclejias . Item irrident cantus Ecclefi<e , &> Ojficium Divinum , dicentes quod il- li videntur Deum irridere qui ei cantant qu<e dicunt , quafi non aliter intelli- gerct nifi cantaretur ei , vel cantando peteretur ab eo .
Quod ad Ca?remonias & Ritus Eccleiia; pertinet eos omnes explodebant, ac fubfinnabant . Nam Altaria ex Rein. eorumque coniecrationes , facram Supellecli- lem , Sacerdotalia Indumenta , Luminaria , Thurificationes , Aquam Benedictam ca?- terofque Sacros Ritus irridebant . Confer etiam Pilichdorf. c. 22. 2$. &feq. Bernar- dum Fontifcalidi c. 12. Ermengaud c. 8. & 9. Monetam vero lib. 5. cap. 1. & c. 8.
1 2. Item dicunt nullam effe Sandfitatem , nifi in bono homine vel muliere .
13. Item dicunt Ecclefiam Romanam Babylon meretricem , de qua legitur Apoc. xvi 1.
Huc fpe&ant ca?tera quar apud Reinerum in Romanam Ecclefiam effufe vo- mebant : Eam nimirum fub Silveftro defeciife : Romanam Sedem eife errorum^ omnium Magiftram : Papam eife omnium errorum caput ; Prxlatos vero Scribas & Pharifeos . Sectam Valdenfium effe Ecclefiam Chrifti , apud quam folam fit do- ctrina Evangelica . Solos Valdenfes eife pauperes fpiritu , & qui periecutionem^ propter juftitiam patiantur, & fimilia, de quibus Moneta Lib. V. c. 1. 2.
14. llem irrifibiles dicunt qui faciunt Fefta Santlorum^ & quod non pec- cant qui in eis laborant , nifi forte propter Jcandalum hominum .
Non iblum Fefta Sanclorum , fed eorum invocationem impugnabant \ Reliquias, Canonizationes contemnebant ; Miraculis ad eorum Sepulchra per ipforum merita a Deo patratis Fidem omnem abrogabant; ex Rein. Pilichdorf. c. 16. & 20. Ermen- gaudo c. 10. &Noftro Lib. V. cap. 8. & 10.
15. Item 7ion peccare dicunt illos qui jejunia ftatuta fohunt quacumqup die , & qui ibi carnes comedunt , niji forte propter quorumdam fcandalum . Sed in privato eft eis licitum , ut dicunt , quacumque die comcdere , vel ubi- cumquc non ef/et hominibus fcandalum .
16. liem obcdientiam Roman<e Eccleft<e omnino evacuant .
1 7. Itcm folum Deum adorandum dicunt omni gencre adorationis , &> dicunt peccare cos quiCrucem, velillud^ quod nos credimuus Corpus Chrifti , adorant , vel Sanffios alios a Deo , vel eorum Imagines .
Id confirmant Rein. Pilichdorf. c. 33. Ebrard. c. 17.
18. Item cx prima pojitionc dicunt plurimi eorum , Jicut audivi perConfef- fionem multorum magnorum inter eos , quod quilibet bonus homo fit Dei Filius
Jicut
De Valdensibus. xliii
/icut Chrijius codcm ??todo , de quo dkunt quod ?ton habuit aliam Animam nifi Deum , aut Spiritum Sanblum , qui eji Deus , quod etiam dicunt de aliis bonis hominibus . Et cum dtcunt Je crederc Incarnationem , Nativitatem , PaJJionem , & Rejurrediionem Chrijii , dicunt quod illam crcdunt veram Conceptionem , Nativitatem <&>c. cum bonus homo concipitur , najcitur , rejurgit per pceniten- tiam-i vel ajccndit in CcciumiCum Martyrium patitur, illa eji vera Pajpo Chri* Jii . Similiter cum dicunt Je credcre Baptijmum , Pcenitentiam , 0* Jic de aiiis Sacramentis , dicunt ipja ejfe vera Sacramenta Jolum , & tunc compleri , cum horno paenitens bonus ejjicitur , tunc eji ibi verus Baptijmus , Conjirmatio , Eu- charijiia vera , quia tunc ejficitur Corpus Chrijil , tunc ordinatur , tunc Jit in co conjugium , 0» unblio . Et per ijtam fpiritualitatem Fidem nojtram plurimi eorum in Articulis , &> Sacramentis annihilant . llli autcm , qui in aliquo vi- dentur minus male Jentire , in hoc errant , quia dicunt Corpus Chrifti pojje con- Jici a quocumque bono vel conjecrari , qui dicit verba ad hoc Jtatuta , licet non Gt ab homine ordinatus .
Hax quoque de puris Valdenfibus , aut de omnibus accipienda non funt . Nemo enim fcripfit eos circa naturalem Chrifti Filiationem erraife , aut in myfticum & fpiritualem fenfum Fidei noftra: Myfteria, &Sacramenta detorfifle. Crediderim ex officina Catharorum ea delineamenta prodiifse, prsfertim cum Reinerus teftetur, Valdenfes myfticum fenfum in Scripturis rejecifse .
19. Item in Matrimonio carnali dicunt quod uxor poteft a viro recedere cv invito , & e converjo , & Jequi eorum Jocietatem , vel viam continentia .
Apud Reinerum de Matrimonio id unum affirmant , peccare mortaliter Conju- ges fi abfque fpe prolis conveniant.
20. Item h<ec cji Trinitas quam , vei in qua credunt , ut Jit Pctter qui alium in bonum convcrtit : qui convertitur , Jilius : id per quod convertit , & in quo convertitur , Spiritus Sanblus^ &>hoc intelliguni , quando dicunt Je credere in^_j Patrem , & Fttium , Spiritum Sancium : @* Chrijium conceptum , natum , pajfum &c. ut in Symbolo continetur , quoi optime in vulgari dicere Jciunt . Cauja autem quare in has abominationes ceciierunt , credo quod fuit prcejum- ptio , odium Cieri , & Fidei diflruBio , quia qui fundamentum amijrunt in laberinthum profundum malorum ceciderunt .
Nihil tale de puris Valdeniibus apud Reinerum aliofque Scriptores, unde efficitur paucorum , non vero Seclfc, errorem fuiflfeex Albigeniibus derivatum .
His vero omnibus addendum ex Reinero, Valdenfes fblum Scripturac textum rece- pifte, Traditiones, Concilia , Patres, Pontificum decreta nihili feciffe, id vulgo ob* trudentes, doctrinam Chrifti , & Apoftolorum fine ftatutis Ecclefia? fumcefe ad falutem . De Sacramentis quid fenferint , capite fequenti difleremus .
C A P U T IV.
Errores primis Valdenfibus falfo tributi .
L. T^Oftulat hic locus ut duo avertam atque difpellam criminationis capita » _| quorum Valdenfes infimulatos video a nonnullis ingenuis etiam atqueeru* ditis Scnptoribus . Sunt enim qui nullum inter eos & Albigenfes difcrimen confti- tuentes eadem ferme utrifque dogmata affingunt , ut nominibus magis , quam er- roribus diftinctos velint. Atque funt alii Calvinianac cumprimis faclionis homines , qui utSecls fuar antiquitatem nefcio quam venditent imperitis, ita Valdenfes prs- formatores fuos faciunt , ac precurfnres , ut Calvinianam fidem, fi fuperis placet , ante Calvinum profeftbs fuiife omnino videatur . Ad primos quod attinet , excufandi fane ii aliqua ex parte videntur, quod eos non fiitis accurate fecernant , five quod utraque Secta per eadem ferme tempora atque exiiflem proxime locis emerferit, five quod in pluribus errorum dogmatumque capitibus utrique confenferint , five quod una- nimi odio ac furore in Romanam Ecclefiam confpirarint , feu denique quod inito inter utramque Seclam commercio deinceps alterutra idem venenum ebiberit , no-
f j menque
xliv Disserta tio Secunda
menque ac Fidem alterius adoptaverint . Ignorare tamen non potcrant aliter de Deo, rebufque divinis , de Incamatione5de Sacramentis , de libero arbitrio,aliifque Fidei ca- pitibusfenfilTe Catharos & Albigenfes , quain puros putofque Valdenfes : aliosetiam ac plane diverfos a prioribus Vddenfium mores , caftos nimirum , compofitos , tempe- rantes plerumque, acfrugales, i.n omnem certe iicentiam , atquefpurcitiam Catharis minus erTufbs . Quapropter Petrus Vallecern. qui florebat A. MCCVI. ac utramque Sedam penitiffunenoverat , utriufque comparationem inftituens poft exhibitos Albi- genfium errores hzc habetcap. 6 Sunt etlam alii Raretici qui nominantur Val- denfes , a quodam Lugdunenf U ualdo , c quibus aliqui funt mali , fed aliorum , nempe Albigenfum co>nparatione multo minus perfidi j Nam nobifcum in multis rebus concordant &c. Alanus etiam qui per ea tempora vixit, fatis accurate utrofque fecernit 1. 2. pag. 175 & feq. Denique Reinerus qui carteris Scriptoribus de illis differuit copiofius diverfis plane coloribus utrofque pingit . Quare emendandus eft Gretferus, qui Valdenfes cum Albigenfibus, feu novis Manicha-is confundens , quos edidit Patrum Tractatus adverfus Seculi XII. & XIII. Harreticos , unico &com- muni contra Valdenfes titulo inlignivit . Neque enim adverfus puros Valdenfes, ut in- fcripfit , fed adverfus Catharos eft Ebrardi Bethunienfis Liber, quem auctor ipfe An- tl hecrcfeos infcripferat . Traftatus quoque Bernardi Abbatis de Fontecalido infcriptus contra Valdenfes &Arrhnos, Arrianorum quidem nomen in fronte pra*fert , fed nuf- quam de Arrianifmo difputat in toto Traclatu . Denique Ermengaudi Liber cui Gret- ferus titulum contra Seclam Valdenfium affixit , fic primum fuit ab ipfoauclore de- fcriptus . Contra Harreticos , qui dicunt & credunt Mundum ifum , omnla -oifibi- lia non ejfe a Deo fabla fed a diabolo^ qui fime error Catharorum palmaris fuit , nuf- quam vero Valdenfium .
II. Turpius vero hallucinantur, ac futili fibi commento blandiuntur Calviniani, qui a Valdenlibus ortum & propagationem fuam derivare omni ope moliuntur . Hoc unum fcilicet conclamatar ac perdita» eorum cauflTar pnefidium reliquum erat , ut quando a Catholicis urgentur ut edant originem fuarum Ecclefiarum, ne videantur finc Patribus Eilii , fine Magifiris difcipuii^ atque prodigiofo plane modo defelp- fis orti , &nati, utolim DonatiftisexprobrabatOptatus Milevit. 1. 2. contra Parne- nian. continuo ad Valdenfes veluti ad communes pofteriorum Sectarum Patres , proge- nitorefque confugiant , fed irrito tamen conatu ; Nam fi aliqua excipias, quar non Val- deniibus folum & Calvinianis , fed omnibus cum antiquis tum recentioribus H«- reticis communia funt , ut aperta a Romana Communione defeftio , Traditionis , Conciliorum , & Patrum ejuratio, Catholica? Ecclefia; rituum, ac dilciplinar con- temtus, effufum adverfus Romanos Pontifices odium , & perpetua in illos atque Ro manam Sedem convicia , pauca fane offendes ac numerabis capitalia dogmata in quibus puri putique Valdenfes cum Reformatis confentiant . Neque enim hi probabunt Valdenfium Donatifinum , quo Sacramentorum vim atque efficacitatem Miniftri fmttitati illigabant , neque ab illis collatam kicis ac etiam Foeminis facri minifterii poteftatem ; Sed neque cum illis juramenta omnia damnabunt , nec ini- punitatem deliclis afferent omnem , execrantes atque a Iudicibus fecularibus aufe- rentes coa<5tivam poteftatem .
III. Sed quantum ab hifce Valdenfium erroribus abhorrent Reformationis Do<fto- res , tantum ab iftis difcrepant carteris , ac plerifque in articulis veri & antiqui Val- denfes, prarfertim vero in Sacramentorum numero quem abrogare , vel adduotan- tum contrahere nufquam moliti funt . Nam , quod ait Reinerus cap. 5. Eos omnia Sacramenta Ecclefiar damnafife, non fic accipiendum eft, quod omnia prorfus abo- leverint , fed quod aliquos exploferint ritus ex iis quos Romana Ecclefia in eorum adminiftratione adhibere confuevit , ut ejufdem contextum legenti perfpicuum fiet . Porro de illis harc habet Nofter Lib.V. cap. 5. §. III. U/tramontani verd Pauperes ( hoc eft Valdenfes ) dicunt , quodEcclefia Romana habet Sacerdotium , & Sacra- menta conferunt ab ea collata , & quod Eucharifltam & alia Sacramenta re- ciperent ab ea fi darentur eis .
IV. Ac Baptifmum quidem aquar naturalis admittebant , fed parvulis neque uti- r!f ' .nec^ue necenr~ariuiT> eA*e affirmabant , in quo Anabaptiftis , & Socinianis prarlu- ufle vifi funt ; quanquam eos ab hoc errore vindicare nitatur CI: Bofsuetus lib. XI.
Variat.
De Valdensibus. xlv
Variat. n. 109. Id vero conceptis verbis tradit Ermengaudus opufc: contra Vald. c. 12. Dscunt etiam quod nuili nlji proprio ore & corde hoc Sacramentum petat , poiejl prodeffe , inde adducentes hunc errorem , quod parvulis Bapiifmus aquac nibil profit^ Moneta nofter 1. p. c. 4. §. 2. teftatur eofclem negare Baptifma parvulorum , & ante annos difcretionis falvari non poflfe . Sed & Reinerus idipfum confirmat de illis lcribens c. 5. De Baptifmo dicunt quod Catechifmus nihil fit } Item quod ablutia quar datur infantibus nihil projit &c.<\ux quidem pofteriora verba non de ablu- tione ficri laticis , feddevirii ablutione qua: more veteri infantibus poft Baptifmum conferebatur accipienda e(fe , benignius fortaffe quam verius interpretatur IUuftrif- iimus Bofsuetus .
V. Ad Coniirmationem quod attinet Mirantur , inquit Reinerus, quare folis Epifcopis liceat conjirmare^ Quapropter non ipfum Conrirmationis Sacramentum, fed ejus Minifterium Laicis vetitum reprobabant, atque per manuum impofitionem , qua: eft inada*quata hujus Sacramenti materia , dari a bonis Laicis Spiritum Sanctum vulgo credebant .
VI. Circa Euchariftia? Sacramentum in eo errarunt, quod a malis Sacerdotibus confici non poffe exiftimarent ,feu , ut ait Reinerus , tranfubftantiationem non fieri in manu indigne conficientis , fed in ore digne fumentis , eamque per verba vulgaria faciendam eife , & in menfi communi . Quod autem iis plerique affingunt quod Euchariftiam be- nedicerent non verbis quidem Evangelicis Hoc eJlCorpus meum&c.Sed Oratione dominica quam fepties recitarent , id ex nullo fynchrono Auctore quideillis fcripie- rit colligi poffe videtur . Sed neque corporalem Chrifti in Euchariftia prarfentiam in- ficiatos efie quifpiam tradidit niii forte Ebrardus Bethunienfis qui 1. 3. 08. de illis fubobiaire fcripiit Sacrar quidcm ccena: myferia nefcientes panis benedidfionem a Dco nobis collatam flocci pendent ; At quemadmodum obfervat Gafpar Iveninus Com* ment.Hift.de Sacram. diif. 4. qu. 4. art. 1. fic accipiendus eft Ebrardus , quod Val- denfes flocci fecerint Euchariftiam ab impio Sacerdote confecratam ; Nimirum Dona- tiftarum errorem circa Sacramentorum miniftros profitebantur, unde idemEbrardus Sed quafdam , inquit, euafiones pmetendunt qutdam fubterfugia , dicentes^ quia Sacerdos immundas mundam non poteft facere hofliam , juxta illud , omnia munda mundis , coinquinatis autem & injidelibus nihil ejl mundum . Denique damnatam ab illis Romanam Ecclefiam , quod credat Euchariftiam effe verum novi FceJeris facrificium , nemoeorum quibus perfpecla intimius fuere Valdenfiumdogma- ta uiquam Iiteris confignavit , fed id per calumniam recentiores Eferetici iis affixe» runt , ut inter Chriftianos XII. faxuli patronos invenirent .
VII. De Pcenitentia ita fentiebant : neminem abfolvi poffe a malo Sacerdote ^ hanc vero abfolvendi poteftatem bonis laicis ineffe , qui per manus impofitionem peccata dimittere & Spiritum Sanctum conferre poffent . Item quod gravis Pceni- tentia non fit imponenda exemplo Chrifti Vade & /*» amplius noli peccare . Pu- blicas etiam Pcenitentias maxime in Fceminisreprobabant, ficut & legem femel in anno confitendi . Ita Reinerus , & Pilichdorfius , ex quibus efficitur admiffum a Val- denfibus quoad fubftantiam fuiffe Pcenitentia? Saaamentum , quanquam in eo errave- rint quod Clavium poteftatem bonis Laicis adjudicarent .
VIII. Sed neque Confeffionis auricularis ufum abrogarunt ; Nam inter eorum dogmata nec Reinerus , nec Pilichdorfius illud numeravit; Quia Pilichdorfius fcribit eos monuiife Credentes fuos ne Romanse Communionis Sacerdotibus graviora peccata_> confiterentur ; ne detedii mittantur ad aufforitatem Epifcoporum , ut mos efl Chri- Jlianorum , &ibi confundantur •>& pecuniis excorientur\ diccntcs quod Sacerdo- tes Jint pleni avaritia : Id unum igitur vetabant ne gravia eis peccata confiteren- tur . Ca?terum Confeifionis ufus apud Valdenfes ita obtinebat , ut ex laudato Pilich- dorfio Magiftri eorum non injungerent fuis confitentibus Ave Maria , cum negarent B. Maris V. & Sanftorum fuffragia .
IX. Extremam Undionem e Sacramentorum albo omnino ac fimpliciter non ex- punxerunt, fed folum quofdam abufus vellicabant quos circa hujus Sacramenti admi- niftrationem irrepiiffe vulgo erfutiebant. Sacramentum Unttionis reprobant , inquit, Reinerus, quia tantum divitibus datur , & propter plures Sacerdotes ibi necef- farios . Similes agunt querelas apud Ebrardum ; Cum enim Valdenfes maxime pau-
peres
XLVI DlSSERTATIO SECUNDA
peres eflfent , non pofcebant extremam unftionem , quod ab aliquibus Sacerdotibus fine accepto ab argrotis pretio non difpenfaretur , aut faltem id eis imponebant Val- denfes . Pilichdorfius ait Valdenfes improbaife confecrationem Olei , qua? eft extrema? unctionis materia , nec tamen propterea rejecilfe cenfendi funt illud Sacramentum, quemadmodum Calviniani a quibus profcriuitur aqua* Baptifmalis confecratio non di- cuntur rejicere Baptifmatis Sacramentum , ut obfervat Sambovius apud Juvenin. diff. 7. de Sacram. qu. 2. c. 1.
X. Sacramentum Ordinis omnino exploferunt, feu , ut ait Reinerus, nihil elfe dixerunt} Nam quemcumque bonum Laicum Sacerdotis muneribus, & poteftate__* infigniebant .
XI. Matrimonii denique Sacramentum eo fenfu damnabant apud Reinerum, quod affererent mortaliter peccare conjuges, fi abfque fpe prolis conveniant . Gradus quoque affinitatis , & confanguinitatis-earnalis , &fpiritualis ab Ecclefia inftitutos , Im- pedimenta Ordinis , & publica- honeftatis nihili faciebant. Denique Ecclefiam erraffe dicebant matrimonium Clericis prohibendo j & contiuentes per ofcula , & ample- xus nequaquam peccare .
C A P U T V.
De Valdenfibus Subalpinis .
I. A~MJm late graifantem Valdenfium Seclam cohibere feverius Catholici Prin-
cipes inftituiffent , eamque e latibulis omnibus Quariitorum Fidei vigilantia diligentuiuiie extruderet ,ut jam nulla pateret ei fecura maniio, in Cottiarum Alpium Valles velut certum tutumque afylum plurima? eorum reliquia? ex Italia & finitima Gallia pulsarfe fe receperunt difncili locorum acceffu freta? acfecura. Regionis jam pene deferta* fblum fterile illud quidem atque infoecundum diuturno improboque labo- re ab iis fubaftum , alendis , fuftentandifque multis Valdeniium millibus eo facilius deinceps fuffccit , quo tributis oneribufque ferme foluti ab omnibus negligerentur , nec quifniam de iis follicitus in eorum Fidem ac Religionem diiigentius inquire- ret . Principes quas eo loci pofuerunt fedes hx omnino funt . Vallis Lucerna? a par- va hujus nominis Urbe fic dicta qua* ad Vallis aditum fupra dextram Pellicis fluvii ripam fita eft : Angronia* Vallis ex fluento eam interluente fic appellata : Vallis Pero(a ex arce hujus nominis ibidem conftrufta hanc appellationem fortita ; & Val- lis S. Martini ejus cultui fpecialiter addi<fta , quod is Pannoniam verfus proficifcens iJIac tranfiiffe vulgo ferebatur . Ibi per tria ferme fiecuia pacatiifime incubarunt, priorum Valdeniium Religionem & Fidem plerumque prontentes , quanquam alte- rius fecta? Harreticis intermixti . Nam S. Vincentius Ferrerius , qui e proximo Del- phinatu ad eas Valles prsdicationis cauifa defcenderat An. MCCCCV. in Epifto- la quam dedit ad Reverendilfimum Johannem de Pedonatis Ordinis Pradicatorum tunc Generalem Magiftrum apud Pontanam Monum. Dominic. par. 2.cap. 1. tefta- tur plures ibidem reperiife Gazaros, feu Catharos , ex quorum grege illuc olim fe receperant interfeftores S. Petri Martyris, additque fe accepiife ab earum Vallium incolis, nullum ab annis triginta Verbum Dei ioiiem pradicaife nifi Valdenfes Ha?- reticos , qui ad ea Joca ex Apulia bis in anno veniebant .
II. Suos tamen Paftores, feu Myftas habebant, quos Barbas , feu Barbatos( vul- go Rarbctii) appellabant. Iis vero communi fumtu alimenta atque indumenta tri- buebantur , & ii quando in grave crimen laberentur , ftnim e Minifterio & fo- cietate ejiciebantur . Seniores populo regendo per aliorum fuffragia admoyebantur,' & licet in fumma verfarentur rerum Fidei ignoratione deniis errorum tenebris ob- voluti , caftiifimis tamen erant moribus , fi rides habenda iit Jo: Paulo Perrino qui eorum Hiftoriam vulgavit Geneva* 16 \%. addito ad ejus calcem libro de Valden- fium difciplina.
III. Porro Illuftriifimus Claudius Seifellius, qui ex injunfto fibi Taurinenfis Ar- chiepifcopi munere eas Valles luftravit An. MDXVII. , ac diligenter in Valdenfium dogmata & mores inquifivit, teftatur paucos admodum fuiffe eorum errores,fi Do- natifmi fpeciem excipias , quo nec penes Romanum Pontificem , nec Romana* Ec-
cle-
D l Valdensibus. xlvii
clcfjcc Saccrdotes racultatem dfc putabant conficiendi Corpus Chrifti , atque abfol- vendi a peccatis , quod eorum vita ad Apoftolorum exemplum & fanclimoniam_, miuime exigeretur.
IV. At veterem Religionem & Fidem , quam a primis Valdenfibus hauferant , poft cxortam Calvinianam Hsrelim in aliam prorius mutarunt . Bucerus primum & Ulcolampadius Sacramentariorum Miniftri nullum non moverunt Japidem ut Valden- fes ad Zuvinglianam Helvetiorum fidem pertraherent , id unum , ut Reformatis nomen darent , ab iis poftulantes ut ab eo quem profitebantur articulo Confeffio- nem auricularem effe juris divini omnino recederent ut rcfert Petrus Egidius Hift. Eccl. Rcform. An. 1530. Sed Barbati hoc eft Valdenfium Miniftri conftantiffime re- pugnarunt } cauflati quod ex illius articuli profcriptione foeda erroris labes eis inu- rcretur maximo fane Miniftrorum dedecore , aut etiam periculo apud eas quas ha- clenus rexerant Valdenfium Ecclefias ,
V. Ctfteri quos profitebantur Eidei flia? articuli eorum nomine exhibiti funt a_j Gregorio Maurclio Valdenfium Miniftro in Legatione ad Bafileenfes , eofque refert Scultetus decade 2. Annal. ad An. 1530. Fucrunt autem I. Miniftrorum Carlibatus. II. Vita communis ex elcemofynis . III. Quatuor Sacramenta admittebant . IV. Ba- ptifinum iterabant . V. In Coena Domini panem & vinum elfe verum Chrifti Cor- pus & Sanguinem , & Chriftum elfe in Sacramento cum fuo naturali corpore , fed pcr aliam exiftcntiam ab ea qua fedet a dextris Dei profitebantur : Sacramentum ta- men non adorabant, propterea quod crederent ibi folum adorandum effe Chriftum» ubi eft vifibiliter pra?fens . VI. Confefftonem auricularem utilem effe fatebantur. VII. Liberum arbitrium ad aclus falutares admittebant ut virtutem in plantis, her- bis cxc. quod Pelagianifmum fapit . VIII. Deum omnes ad gloriam prardeftinare exi- . ftimabant . IX. Dignitatem Epifcopalem & Sacerdotalem gradus effe ab Apoftolis inftitutos , quorum c iput Petrus a Chrifto ordinatus eft , aflerebant .
VI. Sed quod irrito conatu Helvetii moliti funt, ut eos ab avita Religione di- vellercnt , id Genevenfibus Miniftris felicius cefiit An. 1536. Nam agente Guillel- mo Farello Calviniana? faclionis homine vafro ac fbllerti , nova? fecla? venenum iis facile propinatum cft , quod ita ebiberunt ut paucis poft annis ejurata prorfus ma- jorum Fide ne unus quidem in earum Vallium traclu reliquus fuerit , qui ad Calvi- ni caftra non detecerit , iolo Valdenfium titulo apud eos fuperftite, quo propterea Calviniani ineptifllme abutuntur ut a prifcis Valdenfibus originem fuam mutuentur4 quorum Fidei ac doftrina? plurimis in capitibus Calvinianam Seclam adverfari fa- tis perfpicuum eft.
CAPUT ULTIMUM.
De Valdenjibus Bohemis .
I. y^vUandoquidem Hseretici , qui ante Lutheri tempora late in Bohemia» II Moravia,& Polonia obtinebant ad Valdenfes referri folent a nonnul- lis Scriptoribus, dicam de iis aliqua nec otiofa, nec produftaquode Valdenfibus difquifitionem omnem abfolvam. Sunt itaque qui eorum feftam a Pe- tro Valdenfi dprivant ; Nam Dubravius Hift. Bohem. lib. 14. refert Lugduno in Picardiam cum feaatoribus , quos Pauperes Lugdunenfes appellabant , commigraffe , ac feduxiffe Picardos ut cupiditatibus frama laxarent, cumque ad fupplicium quarre- rentur , in Germaniam ac fubinde in Bohemiam profugiffe 5 ubi clandeftina luftra tenuere in omne libidinum genus effiifi. At vero Picardos Bohemix incubantes aliun- de nomen & originem duxiffe certiffimum eft, nimirum a Pikardo quodam exGal- lia Belgica oriundo Adamitarum Hxrefis auftore , cui nihil ferme cum Valdenfi- bus commune . Quare Bohemi ipfi , quos Valdenfes vocant , fibi falfo , & per m- juriam afti<5tum Pikardorum nomen conqueruntur , atque illud tanquam calumniam a fe amoliri conantur in Epiftola data adCalvinum, qux eft inter ejufdem Epifto- las numero & ordine 204. Falfo etiam progenitores fuos appellari Valdenfes te- fiantur , cum in ea Epiftola , tum in Confeffione Fidei ab ipfis edita An. 1572.
XLVIII DlSSERTATIO SeCUNDA ubi inter cfctera Valdenfium feftam antiquiorem effe fatentur, qua? tametfi per Bo- hemiam diu antea vifa fit , fe tamen ab eorum Communione femper abftinuifle : Tum quod Fidei & Dodtrina? fua? teftimonium nullum proferrent : Tum quod pa- cis caufTa Pontificiorum , feu Catholicorum MifTis intereffe non dubitarent . Vide in hanc rem narrationem Hiftoricam Joachimi Camerarii de Ecclefiis Fratr. in Bohem. & Morav. & Cl. Bofuetum 1. xi. Variat. n. 150. & fequ.
II. Solo itaque Fratnim Bohemorum , feu Fratrum Orthodoxorum nomine infi- gnjri ac gloriari confueverunt . Eos principio quidem ita averfitus eft Lutherus, ut in difputatione Lipfienu jugiter rogaverit Eckium ne fibi eam calumniam inureret , ut eum Bohemis accenferet fibi femper invifis quod ab unitate diifentirent . Eos etiam fub Picardorum nomine tanquam Ha?reticos traduxit in Refolut. Concl. 15. & de X. pra?ceptis c. ri Anno MDXIX.
III. Sed ut erat verfatili ingenio ac translatitio paucis' poft annis hoc eft An. M D X X 1 1 I. mutata fententia in eorum focietatem defleclere vifus eft j Nam fua- viffimis verbis fic eifdem aifentatur in libello de Euchariftia : Nos certl fumm , vo- hh per donum inenarrabile Dci contigijfe puram doclrinam , & magnam lu- cem Verbi , etiamfi Jit infirmitas forfan adhuc , & fatis erratorum in moribus^ 0> in vita \ & in fine : Obtejlor uos per Charitatem Chrijli , ne meum fcriptum in eam pariem acclpiatis^ quafi veflris crratis tltillarlm , fcd tamen cum fcia-> tis vos in toto orbe haBienus tanquam pejlilentifsimos Htrciicos proclamatos , hic tcjlimonium vobis perhiberi wlui } quod propius accedatis ad puritatem Evange- lii) quam omnes alii quos ego cognoverim .
IV. Porro dua? circumferuntur Bohemorum Fratrum vulgo Valdenfium Fidei for- , niula? , feu Confeffiones , quarum primam Uladislao Hungaria? Regi ipfbs exagi-
tanti , ut ejus iram , feveritatemque mulcerent , exhibuere An. M D V 1 1 1. eaque redeundi in Romana? Eccleiia? cominunionem fpem aliquam injiciebant ; Nam ejuf- dem Confefsionis articulo 4. Ecclefiam Catholicam agnoicentes , feptem admittunt nova? Legis Sacramenta per qua? dari gratiam confitentur . Circa Confirmationeni vero errant cum Armenis & Gra?cis , putantes fimplicem Sacerdotem non fultum Apo- ftolico Mandato Coniirmationis Sacramentum conferre poife . Credunt Sacerdotum ordinationem i fed Chrifti prarfentiam in Euchariftia fubdole fatentur tacentes Tran- fubftantiationem . De Sacramento Poenitentia? refte fentiunt j item de Extrema Un- ctione , ac de Sanclorum communione .
V. Huic Fidei formula? honorifice pra?fatus eft Lutherus , eamdemque laudavit Melancton in Epiftola infcripta Benediclo ca?terifque Fratribus Valdenlibus in Bo- hemia . Bucerus quoque in libro cui titulus Scripta duo adverfaria Latomi^ eam pro- bavit . Sed ea non perinde placuit Calvino propterea quod panem & vinum in Euchariftia verum eue Chrifti Corpus & Sanguinem afhrmaret . Quare in Epiftola ad Polonos qua? eft inter Calvinianas num. 244. , ut eos ab illa Confefsione abfter- reat, & ad Genevenfem amplectendatn alliciat , ita fcribit : Formulam vcro Confef- fonis ample&i quae fne difcrimine in unum fafciculum damnationis omncs in- volvit , qui praecife non fatentur panem ejfe prafentifsime Chrifti Corpus , an fas ft Chrijliano homini vos videritis , nos certc non putamus .
VI. Alteram Fidei formulam An. M D X X X V. Ferdinando Romanorum , & Bohemia? Regi obtulere , in qua orthodoxam fidem non fatis candide atque enu- cleate profefsi funt circa Euchariftiam . At certum eft eos a priore fententia ac fi- de defciviife, & novos errores adoptaife, ut Lutheri, & Calvini gratiam aut etiam focietatetn inirent . Quare Hofpinianus Tom. 2. Hift. Sacrament. omnino perfuadere nititur eam Valdenfium Confefsionem confentire cum Gallicana,feu Genevenfi . At five Lutherianis, five Calvinianis accenfendi fint , id ratum efto ac firmum ad pri- {cos Valdenfes ne quidem nomine eos pertinuiffe .
F I N I S.
VENER ABILIS PATRIS
M O N E T JE
CREMONENSIS
ORDINIS PR^DICATORUM
S V M M JE
ADVERSUS CATHAROS, ET VALDENSES
L I B E R ? R I M V S.
Incipit Vrtefatio Summte contra Catharos^ &> Valdcnfcs, compilatte a Fratrc Moneta Ord. Vrtfd,. ad Fidei Catholicac corroborationem , & cradlcatloncm htfreticce pravitatis 3 ad honorem &gloriam JESU CHRISTI, ^B. Dominici lnjlitutoris praefati Ordinis .
PR^FATIO.
Empus faciendi Domine, diflipaverunt legern^ tuam : Verba ifta funt Spiritus San6~H loquen- tis in Davide Pfal.i 18. v.i2(5.de Haereticis,qui legem Altiflimi difli- pant . Haec autem lex duplex creditur ab his, qui in divinis do£H funt, & lumine verae Fidei funt irradiati ; tefteenim ipfa veritate Matth. i%.v.<;2.0mnis fcriba doBus in regno calorum fimilis efi Patrifamilias , qui profert de tbefauro fuo nova, & vetera . Per regnum caelorum Dei Ecclefia , per thefaurum autem do&rina facra fignificatur , de qua qui do&us eft in Ecclefia ad confufionem haereticas
(i) Confule notam i. adcap.vi. lib.il.
(i) Photius lib.i. contra Manich<tos num.vx 1 1. pag.zj. Ipfa Domini tloquia , inquit , tiec non Apoftolica 3 aliafque Scripturas , nempe Atlus Apofiolorum 3 £5F Catholicas , ut vocant , Epifiolas ad mittunt .... llli inquam funt 3 qui vere detorquenh ( Scripturas)
pravitatis,& corroborationem catholicae Fidei pro- fert teftimonia Novi>& Veteris Teftamenti. Utram- que Iegem (i) diffipant Haeretici; Legem enim Vete- ris Teftamenti diffipant reprobando eam,& ore blaf- phemo afferendo ipfam per Moyfen a Diabolo mini- ftratam . Novam vero Iegem (2) diflipant prave exponendo non intelligentes 1. Timoth. v.7. neque qua loquuntur3neque de quibus affirmant.Non enim verba legis Mofaicae aut Prophetarum intelligunt , quibus vehit teftimoniis irrefragabilibus veritas Evangelii confirmatur . Juftitia enim Dei , quae in Evangelio praecipitur fine lege facrificiorum & fi- gurarum , manifeftatur in ipfo , quia Rom. 3 . v.2 1 . teflificata a lege , &prophetis : cujus epiftolas , im- mo Chrifti in eo Ioquentis, ficut dicitur 2.Petri v.3. 16. indotfi , & inflabiles depravant , ftcut & cate- ras fcripturas ad fuam ipforum perditionem . [*] Hi
A fatit evertunt inpropriam fibi perniciem . Confule eumdem Photium ibid. num. xv. pag. 61. (T Petrum Siculum Hifior. Afanicbaorum pag. 1 9. Edit. Ingolflad. an.i 604. .
[*] Qux duobus afterifcis comprehendimus , defiderantur in Codiee Bononi$nfi i cxftant autcm in Vaticano 3 8c Neapolitaqo *
2 Ven. P.MoNETjE Cre
funt (3) abominatio defolationis , de qua agitur Matth.24«v. 1 5. ubi dicitur: Cum ergo nideritis abo- nftnationem defolationis , qua diBa ejl a Daniele °Propheta, /lantem in loco fantfo,qui legit intelligat. Tunc quiin 'Judaa funt fugiant ad mont es.Hssretici dicuntur abominatio defolationis. Abominatio, quia fcilicet abominabiles & vomitum provocantes.Evo- mendi ergo funt , & de finibus Ecclefia; expellendi, * tefte Apoftolo ad Galatas 4-v.^o. ejice Ancillam, & filium ejus , hoc eft hareticam doBrinam , & ipfum hareticum : non enim erit hares filius ancilla, cum filio lihera , ideft cum filio doffrina Catholicce . De- folatio dicuntur , quia ad defolationem Ecclefiae in- ceffaater nituntur [*] .
Ifti tales dicuntur efle (4) in Ecclefia , quia ejus receperunt facramenta , licet propter fuam ne- quitiam non Sacramentorum efficaciam ex nohis , ait 1 .Joan.c.2.v.29. prodierunt,fed non erant ex no- his, [*] A fide (5) noftra exierunt , unde eft efficacia Sacramentorum [*]; fed ex nobis non erant, quia Deus eos nobifcum non permanfuros praevidebat; fuerunt enim de numero vocatorum , fed non de paucitate ele£torum.Ut enim dicitur Matth.20-v.16. Mnlti funt 'vccati , pauci vero eleSi . [*] Ifti tales dicuntur ftantes in loco fan&o , ideft contra locum fan&um , Ecclefiam impugnare parati ; ftare enim pugnantium eft , & lacerant Ecclefiam detra&ionis dentibus : & fideles , qui membra funt matris Eccle- fise , ab ipfa avellunt : Tempus ergo eft eis qui in Ju- dcea funt , & qui Deum glorificare volunt , facierudi, ut dicit Dominus, fcilicet confugiendi ad montes . Propter quod Ego Frater Moneta Fratrum Praedi- catorum minimus ad montes confugio , ad montes fcilicet asternos , ideft carleftes , 8c beatos Spiritus Angelicos, ut Dominus per ipfbs fufcipientes radios folis juftitise , me mirabiliter luce veritatis illumi- net , & mihi fervo fuo quamvis inutili , det intel- lectum , ut fciam teftimonia ejus [*] . Tempus er- go eft ex parte Dei faciendi , ideft intelle&um—
(5) Vitio verti Monetx non debet, quod aliorfum Matthxi ver- ba acccperit atque litter.ilis ficnfus poftulet. Habct enim picrolquc Vetercs doctrina., & pietate conlpicuos , qui fibi facein prxtulerint. Adi-fis Afta Conciiii LateranenlisfiibMartino I.Rom.Pont.an.cS^S). celebrati . Seft.i V.C&/.843. Lom.i il. Concilior. Edit .Harduiniance. Nam eoloco Maximus Epifcopus Aquilcjcnfis pii rov hoc Matthxi hxreticis fui temporis aptare non dubitat . Qupd autem adjungit Moneta . evomenaos e ffe 3 W de finibus Ecclefix expcllendos hxte- ticos , fimile cft hujus 3 quod Iiabct AugulHnus Serm. nl. de Agar 3 £fT HiJmaeLe coL.io. /eq.Tom. v. Edit. PariJ. an. 1683. /ic inttLligens Sara mattr lujum iLLum dixit ; ejice ancillam , tS1 fi- humejus3 non enim bceres erit filius ancillce cumfilio Liberce . Et EccLefia dicit 3 ejice beerefes 3 V2" filios earum : non enim bdredes erunt hctretict cum catholicis . Sed quare non trunt hccredes ? Non- ne de Semine Abrahce nati ? Et quomodo bapti/mum Ecclt fice ha- bent ? Baptifmum habent : baredem faceret Stmen Abrahx 3 nifi ab htcrcditate Juperbia excluderet cJTc.
(4) Immo vero fuifft . Sic enim iegendum arbitror . Sunt cnim hxretid ex Ecdtfia , non itl Ecdefia. Atque huc quidem Ipeftat il- lud Johannis, ut mittam Patrum tcftimonia 3 qui hxrcticos in Ec- clefii efle negant .
[*] Kon exftant 3n Codice Bononicnfi 3 qux hic quoque duobus primis 3&c duobus aliis f qq. afterilc» comprehendimtis .
(5) Commodc huc rccidunt , qux habet Tertullianus lib. de Prccfcription. cap.xxxv .pag.z i y . H<tc efi infiitutio, inquit, non dico jam qu.e futuras harrefes prcenunciabat 3 fedde qua bttrejes pro- dierunt . Sed non fuerunt ex illa 3 ex qua facl<e funt adverjus il-
.lam. Etiam de oltvcc nuclto mitis 3ty opim<e 3 t3" neceffarice, ajper oltafier oritur . .. . ItatT b*refes de nofire frutice 3 n»n nofiio ge.
MONEN. ORD. PRiED.
dandi mihi , & aliis pro Fide ejus certare volenti- bus ;quia diftipaverunt Iegem ejus Hteretici . Tem- pus etiam eft propter eandem caufsam faciendi hu- jufmodi Opufculum ex divinis teftimoniis mihi fua gratia infpiratis,fuffragante orationum inftantia , & copia meritorum B. Dominici Patris mei , cujus to-. tum fuit defiderium , & conatus per fe fuofque fiiios fpirituales fpretis fa^culi nugis demoliri opere & fermone Haereticorum dogma perverfum , & bea- tam credulitatem Fidelium adaugere . Ad quod fe- licius confumandum Sancti Spiritus confilio fretus primus primum Prasdicatorum excogitavit Ordi- nem , & erexit . Cujus Ordinis devi£tus precibus , adjutus meritis , & documentis edoflus imbecillis Athleta ecce vibrare audeo gladium Verbi Dei in confutationem hserefum , ad robur Fidei , & Catho- licae Ecclefias firmamentum . Unum autem peto a Leftoribus iftius operis , ut fi qua argumenta , vel refponfiones contra Hoareticos fibi vifa fuerint debi* lia,non me mordeant , fed potius inexperientice fuce contra Ha;reticos , quod fibi talia videntur , adfcri- bant . Ubi etiam viderint me ponere argumenta ali- qua contra Ecclefiam [*], aut Rejponfiones pro Hse- reticis, [*] non me lacerent dicentes ea non ab Hje- reticis duxifle originem,fed me proprio ingenio ad- invenifie hujufmodi , quae pofient nutrire , & augere hasreticam pravitatem , quia vel ex ore eorum (f5) , vel ex fcripturis fuis illa habui .
DESCRIPTIO FIDEI H^RETICORUM.
Quid credant