- k ■ *

X

jjfljVo..

ni=ii=ii=iP 10 101

THE LIBRARY OF TIIE

OF

MARYLAND. PLATES.

1

Digitized by the Internet Archive :

in 2014

http:/7archive.org/details/gateniomniaquaee67gal

CHAKIl fcMPV

if C3 :

T

)MEPATICI COGISITIO C

G A L E N I

LIBRORVM

QVINTA CLASSIS

EAM MEDICINi PARTEM, qux adPharmaciam ipe&at,exponens,fimpli- cium mcdicamccoriim,fubftitutorum, purgan- tium, antidotorum , componendorum tam per locos quam per genera medicamen- torum,ponderum deniqj ac mcnfura- rum doclxinani comprehendit :

QVARTA HAC NOSTRA EDITIONE,

cpuam plunbm ftne caftigationibm^ ex ~\arwrum codicnm GrAcorum leclione, illujlrata .

Locis nunc prtmum in marjrine fignatis , <]uos Galenm paj?tm ex Hippocrate citat .

Libromm numerus proximo folio continctur,

To __cip/ua,x,iVTix.ov,

LIBRARY

FsundeO 1813

VLNETIIS ^TVD lVNT^tS M D LXV.

\) AM. AKT15 D IGNOTIO '

PALH STRl 1 £ c\ RAT IO

37

Qjf INT^ CL ASSIS LIBRI.

GAL ENI De Simplicium Medicamentorum Facultatibus libri vndccim, Theodorico Gerardo Gaudano interprete, denuo ab Auguftino Gadaldino ad veterum gncoru exemplarium fidem non paucis in locis repurgati. fol.i DeSubftitutismedicinis libcr, Iul. Martiano Rotainterprete. 84 De Purgantium Medicamentorum Faculratc,codem intcrpretc. 86 Quos purgareconueniat, quibus Mcdicamentis, & quoTemporc,eodem in- terprete. 88 De Tneriaca ad Pifonem libcr, eodem intcrpretc. 89 De VTu Tbenacx ad Pamphilianum hbcr, eodem interprcte. 98 De Antidotis libri duo,eodem intcrprete. 99

Omnes hos fcx libros , idem Iul. Martianus Rota accui atius denuo ante obitum recognouit.

De CompoiltioneMcdicamcntorum lecumdumLocos librideccmjano Cor nario medicojinterprete, rurfus poft Nicolai Machelli medici Mutincnfis recognitionem, ahquotinloas emcndati. izi

De Coinpofitione Medicamcntorum per Genera libri feptcm, Iohannc Ander naco interprete, denuo ab Augultino Gadaldino non nuliis in locis ad grx- corum veterum excmplarium fidem emendati. 209

DePonderibus &Meniuns Galeno afcriptus liber, Auguftino Gadaldino m- terpretc. 135

G/A LENI

DE SlMPLICIVM

MEDICAMN^NTORVM RApVLTATI B VS L I BVk Y H MC I M

Theodorico Gerardo Gaudano mterprete, Denuo zs^h zAuguftino Cjadaldino multis in locis emendati .

A R G V M E N T V M P R I M I L I B R I

Oftendit Quibusratioinbus explorandefint Simplicium Medicamentorura Facultates, propofitis exemplis Acjua: & Aceti .

Qu:d dicatur Medicamentum, & cjuid Fxculiu: Et Quomodo htc quidem, aSlu :

illa^ero ,potentuexiflat . C^iP. I.

Vantum confcrat fimplicium medicamentorum exacte facultaces av gnofcere,tum ad variorum copoficionem,tum ad inuentortim oppor tunum vfum, non habeo nunc oftendere. Nam id partim in operede Medicamentorum copofitione,partim incurandiMcchodo monftra bicur. Verumquoddcincepsad cemperamaorumfequitur tracbtio^ nem, idin prafentiadicetur: vbi videlicetprius vocabulorum,quibus [nhocvtemurlibro,fignificaiadennierimus. Medicamentum.omne id dicimus,quod natura noftram alterare potcft: ficuc,puco, Nutrimert » - tum , quicquid fubftantiam augere:refertur enim vtrunq^ad aliquid. p.- ej}in{tntl Porro Medicamencum Simplex cV ipfum per oppofirioncm ad com- mmjiett mn poficumnuncupacumeic:Eitaucid,quodfecundumnacurarn fuam lynccrum eft. AtFacultas, hdxiwrUm caufa quaeda eft effearix. Ea q; partim actu fiuc encrgia eft, parrirn in futuro tcmpore: Actu qui- freftt. dem,vt calefaciendi in igne.refngerandi in glacie : In fucuro aut, vt calefaciendi rn pyrethro,Cx ca- ftoreo,cV limilibus:refrigeradiin akerco,madragora,etid genus alrjs. Sanc quandam etTe faculta tem in purgatorrjs quidem medicinis purgatonam, vomitorrjs vomitoria, ftcrnutatorrjs fternu^ tatoriam,bechicis -fhoc eft que tuffim vcl icdat vel ciet,}- bechica,cV in vnoquoqj alio opere per^ D agendo.qua? denominetur ab eo quod ipfa efrkit,fere no eft qui ambigat. At quae fit huius Facul tatis EtTentia, quidam certe non poffe cognofci exifrimarunt: quales funt Sccpuci philofophi, eV qui mter medicos vocati funt Empirici. Sed cV qui nofci pofle arbitracur,inccr fcfe diffidcc. Qui- dam enim ad magnitudincs cV figuras cV pofituras corpufculorum ac meatuum -(quos oyzoo$ cV yrcpsv; appellitant}- referunt: Aln ad caliditatem,frigiditate,humiditate,ac ficcitatcm : pro fua vi- delicet vtnqj prima elemcntorum conftitutionc. Quare cV nos,quia in hbro dc Eleir.etis fccun^ dum Hippocratem ex calido,fh'gido,ficco,cV humido,cum aliorum olum corpora,tum animan^ rium,conftare oftendimus,has enectricium facultatu eiTentias,tum in alns omnibus,tum m medi- camentis, ftatuemus. Sic aucem cVin tertio de Temperametis dcmonftratu eft. Ac qui volet qug nunc dicenda funt aiTequi, in eo tradtatu fe prius exerceat oportet : quippe cum illic quae vniuer- fim de medicamentis nouiiTe conueniac,expofita fint. Nec hic toto vricp in genere quicq; noui di cemus: verum quajilhc generatim funt fcnpta,ea hic fpeciatim elaborabimus.

Quo Paclo Quaruj; tudicare Facultatcm oporteat. C \AP. 1.

IN primis quidem acmaxime fumendum cft iudicandx facultatis experimentum abcare,ad quam dicitur. Siquidem non prorinus , fi hominem refrigeretcicuca, cV fturnum rcfrigerabit: aut fi fturnum nutriat,nutriet cV hominem. Eadem rarione neq? fi hoiem purgct veratrum.conti

QuincaQaiTis. AAAAA ij nuo

DE SIMPL. MEDIC PACVLT.

nuopurgabit& coturniccs:ncq3 ctiam fi hos nurrire valeat, cOrifcques ftarim cft, vt cV homirtcs. E

Proximum eft,vr quod ex accidenrt eft, diftinguarur ab eo quod primario ac per (c. Na aqua fri- gida calorem quandoq3 reuocar,curcm refrigerando,conrrahendo q$ , ac c5dcnfando : ad id cnim, caloris confcquit rcuocatio,velutin tertio de Temperamentis oftendimus. Rurfum "calida quo- AJ.i£j.4 1. queipfa fepcnumcro refrigerar,excalracienrem nimirum humoredigcrendo. Nam fi his ad amuf c •6-foU '-fr fimdiftinclisadinquire^dxfo fententia, falli queas. Caererum a nullo alio defumi iudicium,c]j ab eo ad quod dicitur,id quide perfacileeft: non videlicct an infecta animalia oleum i nterimat,ncque an pingue , au t Ientum, aut leue fit con- fiderantes,cum an calfuccre,aur frigefacere,aut humeclare,aur iiccare corpus humanum valeat jn- quiritur : Eundem in modum neq^ an colore fit rubro rofa, ncque an albo cerufta : fiquidem necef farium non eft, quicquid rubrum fit,elfe calidum, neqj quicquid atbum, effe frigidum : fed an ad- mora corporibusnoitrisprimarioac perfecxcalfaciant,acnoninteruenientcquopiam,ncquc cx accidente: Acii ita quidem, facultate effe calida : vt fi rcfrigerct, frigida. Nam "pcr dcos immorta- A.L 1 les,vnde nam dicere poffumuSjan calidum fit facultate album piper, granum cnidiu, cnicus, calx, lto) ^° S 8C vcratrum album t aut vnde q?frigidus fit famius after , terra (eljntma , ccruffa , nix , cx Iac r om- nia enim ea coloris funt candidi, viribus verd vel maxime' pugnant. Sunt ergo nix cV calx colore F fimillima,viribusautcm pugnanti(fima:(ed pugnantiamfenfusdnudicar. Siquidem niuemap- plicatam protinus ac primo ftatim occurfu frigidam pcrcipimus: er quoad ragarur,magis fcmpcr magisq^ frigcfacere fenrimus: videmus porrd lpfam nequedurarc, ncqs fcruari polTc, ii vcl leuis calor occupet. At calx neque primo occurfu refrigerare pcrcipirur : cV vfq^ dum applicata maner, perfpicuo magis ac magis excalfacit. Ex quo conftat ex eo q> fem pcr vnum idc qj efnciat,quoad nos contingit medicamcn.propriam eius iudicandam eife faculrarcm.

Quo pacio Difcernatur Quodex ^Acadente cjmd jdciat ; ab eo Quod propria Facultate. C ^4P. 9.

ETenim quod ab initio ad finem vfqj dum applicatum eft, magis fcmper calfucir,id non ex ac- cidcntc,fed ex fua natura eft tale: Sic etiam quod a principio ad fincm vf^ rcfrigcrar,cx fua fa cultate eft frigidum, non cxaccidctc. At fanc fi nihil moratus,atqueex poftcriorc.ac poft ablatio- nem facultatem eiuscxpcndcre voles, fepcnumcro falleris. Acforre no nunq: aquam fngidam, non frigidam modo,fcd cx calidam;po(fidcrc fucultatem diccs : vbi vidclicct frigcfaccre pcrpetuo dumnoscotigcritapparcbit,frigida:vbi verofepenumerocaIorcrcuocabit,calidam. Quare haec indiicriminata relinquenda non funt. Danda q3 "infupcr opcra,vt quodcuncp medicamentum in A.Lx.tix.i. ludicium vocarc velis (id quod in libris dc tcmperaturis monuimus) omnis iir cxpers alicna' tum.G 1,,l"c frigiditaris,rum caliditatis:ne videlicct nariua cius facultatem adfcititia qualitas adultcrct. Ad hgc (quae cV ipfa praecepimus) nutrimentum a mcdicamcnto diftinguiro,arq3ea vtraq^ad aliquid dici mcmento:tum circaeandem fepe fubftatiam confiftere, velut cV id quod monftrauimus: Ncc fe-- cius q> qucedam tota fubftantia in fcfe mutuo cV agant cV patiantur : quafdam vero vna duntaxar, aut duabus qualitatibus: Supcr hec,alia itidem efk tenuia fiue tcnui um partiu -{Greci Ae^To/^jp vocant:}- aliacraffa fiue craftarum partium -f <Grat%yuip>i Grxci nominat:} tenuia quidcm,quac fa cilein tenuescomminui partes poffint:crafta,qua:contra. Atq3,vtfemeldicam,omnium iiiemi^ niftc diftincTionum oportet, quas in tertio de Temperamcntis pofuimus,vt fecundum lllus mcdi camentorum omnium fpeciei facultas explorari valeat.

De ^4cju£ Facuhate . C^iP. 4.

ESto fane primanobisin cotemplationem propofita Aqua:q»nimirueacVcomunilTimaho minibus oibus iit,tum fanis, tum a?groti s : dC ad vita maxime' neccifaria. Primum qj eucrato fiuetemperatocorpori applicator ipfa neq^ frigida infigniter neq3caIida:Dcindens qui natura funtinteperati: Tcrtio ns,q aftedualiquo tenenf. Nam hoc pacroexacftc ln oibus propriam eius facultate perpenderis. Igitur tcperato admota plufculo tcpore ipfum oino rcfrigcrabit: Intepcra^ H to vero,citius quide refrigerabit id quod frigidius natura fuerit,tardius vero quod calidius : Sem- per aut oia refrigerabit,etiamfi non multis deinceps diebus,fed vel vna quis hora, aut plunbus ea vtatur : nec.n.talis in vllo ipforum calore reuocare poterit. Na quae fumme frigida eft,ii quadratae ac iuucnili corporis naturae pauculo tempore adhibeatur , caloris molietur reuocatione: fin aliter vtaris,femper refngerabit. Quin et fi fjs quoq?,qui fimplici laborat morbo, fiue calido teperatura fiue frigido, eiufmodi admoueatur aqua,hos etia manifeftd refrigerabit: nam fimplex fit afTecTio oportet (queadmodum vticp in terrio de Temperamentis definitum eft) qud videlicet qu^ adhi^ betur,ex fua natura refrigeret, non ex accidcnte quopia: quippe cum frequenter,vbi compofitus fuerit aftecTus,aliud primario medicamentum efficiat,aliud exaccidente: velut in phlegmone, eft enim ea affecTio calida: coipio£x cjj tluxionis foboles. At qua; modice excalfaciunt pharmaca,cu m fuperfluitatem euacuant, protinus,opinor,cV quod aftecTum eft, frigidiusefficiunt: Vcrum cum fimplex vnacj3fuerit aftecTio,quod ex accidente fit,in ea prouenire non poteft. Ergo fi hac ratio- ne expcndas,aqua potabilis vndequac^ videbitur frigida. Non eft tamen eadem aliaru aquarum' fponte natar u,que fulfur,bitumen,aut nitrum, quali tatibus fuis referunt,fecultas. Siquide earum pmnino nulla,vbi aliene tum caliditaris tum frigiditatis expers adhibita fuerir, frigcfacere confpi

citur.

LIBER PRIMVS 3

A citur. Quinimmo necmarinam ipfam,prius g adfcititium frigus fummum acccperit, admodu re- frigerare apparet. Nam fiquis in potabili aqua totum dicm innatet , vt et non admodum .< it fngi- da,fedvelutexSoletepens,neceffariotnrefrigerabitur:atmarecompluresiuuenuinterdurn noxie pertulere no per diem modo totam, fedet adiucfla node. Ex quo liquet aquam potabilem certe dC dulcem,fecundu naturam fuam fempcr cfle frigidam : mare vero non ^que. Quod fi non femper in fermone adrjciam, potabilem, fed dicam fimplidter, quantu ex fe eit, aquam efle frigi- dam,haudcalumniari oportebit,tancp infufficienter cVindiftincftelocutum.Na quecxactc ac iyn cere aqua eft,omnis alterius fubftantiae miftione vacans,ea ex neceffitate ex fua facui tate cft frigi- da: Si qua verd per bituminofa,fulfurofa,nitrofa,aut aluminofa loca diftillans,fubltantiae cius ali- quid abfterferit,fecumq3 traxent,mifta iam ea eft,non autem exacle aqua: Vclut fi ipfc quoq^ vo- luerisautfalem, autalumen,autaliud idgenusaffatimaqua;mifcerepotabili:ficutfanc faepenu- mero facimus in marinae inopia,quando muriam facere volumus, tuc cnim falem aquae indimus. Ac tantum ipfa facultate iam diffidet,vt fi aqua dulcis,videlicet quae neqj infigniter autcalida, aut frigida fit, fed vclut |ex Sole tepida,}- erifipelati perfundatur , noxam oino nullam hominis cor- t ri *a.K*lut pori fit allatura :at fi marinam aquam,aut muriam,aut id genus aquam mi ftam, bituminofam vi- vay ***hf*t-

B delicet aut fulfurofam admoucas^vfq^adeo hoiem ofFenderis, vt parte ipfam fis adufturus. Aqua igituripfa exfefe frigidaeftfacultate.Porro ficxtraneumcaloremadepta corpori humanoper- fundas, putabis forfan fimplex quoddam dC naturale adhibitum medicamcn : at ca q uodam vticp modo compofita cft,aut ignear effentiae partem aliquam nada,aut certe omnino ipfam qualitate. Vt enim, fi falem illi mifcueris,ex confeifo fuerit compofita: fic multo magis,fi igncam au t cflen- tiam aut qualitatem adieceris,compofitam quodamodo et nunc effcceris, Eft porro etiam aqua li mofa quadantenus compofita,vclut eft aqua Nili,qug in /Egypro eft: fed ea per ficulia vafa perco lata plane" pura efficitur. Oportet autem non femel,fed bis, QC ter percolare, quado ne fic quidem forfan ad amufifim puram queas efficere: verum quando,qui aquae infertur Iimus,omncm efluge rit fenfum,fatis tunc eft vc queas dicere tales, vt ad vfus, puras dC fynceras cfle aquas.

QuppaElo ludicemits ^Aquam Puram. C^AP. 5.

IVdicantur aut he tribus ienfibus,nempe guftu,vifu,cV odoratu. Guftu pura eft,fi nullam offe- rat qualitatem,fed ad vnguem qualitatis expers appareat : Vifu,cu fyncera fuerit, ac plane per- lucida. Sic ncc odoratu vllam prg fe ferre qualitate debet: vt funt quaedam extreme prauitatis,que aut aciditatem,aut acrimoniaaut falfedine,aut putredine,aut aliud indicibile aliquod vitium prae C ferunt.Igitur aqua que abfq? his eft omnibus,vt ad naturam certe,ne ipfa quidem ad amuffim fyn cerafuerit,ficut nec aliud vllum ex quatuor elemetis fenfibilibus,fed vt ad fenfum 8C vfum fynce- ra eft.Talis ergo, vt eft dicftum,fecundu fuam natura frigida et cft : quippe fi valdc excalf acf :am no modo aquam,fed vel mandragoram,vel altercum,vel cicutam,vel meconium admoueris,non fo- lum excalfeceris, fed etiam vueris corpus humanum. Omnia itacp quae examinanda venient me- dicamina,omnis extrancae valentisq? tum caliditatis tum frigiditatis aliena funto,ncdum aqua. Demonjiratio, Qua ojienditnr ^fcjuamfrio-efacere Ex ceratKquod ex ea confcitur}efjetht. C V. 6.

POrro q> aqua omms dulcis perfpicuo frigefaciat,hinc quocpdidiceris. Ceratum humidum 11 exaqua frigida fubaclum accuratecj^ madefacflum calido alicui affecftui imponas, pronnus ip fum frigefacies. Oportet autem quaplurimu admifccre ipfius aquar,miftiocjj hocmaximc modo optime perficitur. Ceram quantum fieri maxime poteft puriflima oleo liquantes humidum face- re ceratum oportet : dcinde refrigeratum,ac rafum, in mortario manibus fubigcre, aquam aflun- dendo frigidam, quantum nimtrum ceratum accipere valet,ac non dum aqua circufluat. Id refri- gerat cV eos qui in fcbre vruntur, fi hypochondrfjs fuperponatur : cV omnem phlcgmonem, fimi liter herpetes quoq? , dC carbunculos,tum eryfipelata,cV phygethla, ac breuiter omncs morbos ca D lidos. Ergo fi non aquam dulcem , fed marinam aut muriam illi admifcens in vno praediclorum quouis vti volueris , non paruam omnino differentiam confpicies : quippe cu m id medicamen- tum adeo nulla propofitarum affedionum amplius refrigerabir,vt infuper accedat potius. Adco multaeft diuerfitas inter potabiles aquas &C muriam marinamq? aquam. /Eque aut ac mui ia mari naqj aqua,fulfuroiae aque,cV bituminofae,cV nitrofae,cV quae chalcanth um,8c my fi,cV chalcith im, vel aliquod fimpliciter ex natura calidis medicamentisguftu referunt,inimicar funtomnes calidis corporum noftrorum affeclibus. Ex quo claret has omnes facultatibus efle calidas , folam vero aquam potabilemfrigidam.

Quod ^4cjua Potabiln Humida fit. C ^4 P . 7.

C/Eterum q> haec quoq^ propofitarum omnium aquarum fola fit humida, plane ex eadem df- fces methodo.Na vlccra quae fupra modum fquallida ficcaqj funt,fi hac irrigcs,ftaum admo-- dumhumidatlaccidacjj reddes,cumaliaeaquaevruuerfaevlceradeficcet.Tum pifcatorum vlccra adeo videntur ficca,ac fi forent falita : conrra eorum,qui in balneis vcrfantur,h umida apparcnt ac flaccida.Quinfi imbutumlinamcntumvIceribusimponcrelibeat,humida quidema potabili, ficca verd a muria marinacj^, reddi comperies. Aquae quin etiam aluminofae, quales funt in Italia vocata: Albulae,cum alfjs vlceribus idoneae funt : tum verd quaecunquc fluxionibus tcntan tur, ca

Quinta Claffis. A A A A A irj pcrfacile

DE SIMPL MEDIC FACVLT.

pcrfocile dcficcant.Sic ncc caetcrarum aquarum vlla humccTarc poteft,q> videlicct non fint cxactc E aqua, ied mifta cC adultcrata, accepto nimirum aut alumine, aut chalcite, aut fale, aut ld genus ali- quo. Quocircaearum non nulke vlcera quoquecxafperanr, nempequaiacrcs admodum funt cV mordaces. Qiiin ctiam lincnti dulcis aqua Icnicns remcdium cft : cetere vero accrbiorcm ctiam li tim rclinquunt.Tum aqua inter curem laborantibus aduerliffimum elt cV poculum,ct lauacrunk aqua dulcis: falfae vero,ac nitrofae,8£ fulfurofae^bituminofxcjj omnes fane perutiles. Jmi tari autem potes iicutmarinam,ficaliarum quamlibet,fubftantia vidclicetadmifta,quarin quaqi vinccreco* ipicitur:nam fulfure in aquamdulcem inditofulfurofam cfieceris:aluminealuminofam:ac eode modoaharum vnamquanque.

QuoduJcjua^ducntitiumcdlorcmnaftaJempercjutdem HumeElet,Nond.ut fempcr Cdljdctdt: Vcrumln ■ tpfo (juidcm pajuftonts tempore cdlfdccre, Poilea ~\ero frirefdc ere conjueuit. C ^4 P. S.

/Ecergo propriaaquaenatura humidaeft cVfrigida. Aduentitium autcalorcadcpra excal- hcit quidem cVhume<ftat,quibus eftad mota:vcruhaudfimihteramboprcftarc limul po< tcft.Summe nanq^ humedat feu tepida fit, feu tempcrata, feu ct calidior : (iimme aut non calfacit, niii queextreme fcrucat. Quod dico,in temperata primu exploremus natura. Igitur li huic aqua afferas tempcratc cah'da\caq3 vel laues vel itidem pcrfundas partcm aliquam,in lpfo quidem per- F fufionistemporecahdiore iimul cV humidiorem icipfaefficies:q>ii deindc quiefces, ncccorpus frigida; vfu poftca contrahes conftipabis ac denfabis , paulo poft fe ipfo frigidius fieri confpicies, quippe ciim corpus rarcfactum,tranfpirante immoderauus calore nariuo,frigidius cfficiatur.No tamenlicutfngidius poftca cahdx vfus corpusdeftituit, itacVliccius:quanqj profecto videriid poffit,tum ob ipiramcntorum raritatcm,tum ob corporis mollitiem, tum ob fubftanria: fuiionc: plulculum iiquideminhisaffcclibuscuaporctur nccelfeeil:atqui vapor humorcft extenuatus. Vcrum non i ta habet rci vcri tas, Nam molh tics,quam calidae aquae lotionibus acquirunt corpo^ ra, folius humidi tatis proprium ac infcparabi le fignum eft, in animantis videlicct corporc : vclut tn opcrc dc Tempcramentis cft demonftratum. Sane vlccratarum partium caro,id ipfum perfpi cuooftcndit, vtquar in lftisexaquacalida pcrfufionibusflaccidaatquealgeritu Huidacfficitur: quanquam fane corpus ilhufmodi afTeclionibusinanitur , vtminus tuncinfcfchabeat humoris, quatnantca. Yideriq? venia digni polTun-^qui pcrcaIidasloriones,atqueaquaemodcratc calidg pe; fuiiones iiccari corpus cxiftimat: nam limilis horum cft error,atqucillorum qui credunt icncs adolclcciuibas elfe humidiorcs. Pluribus nanqj fencs cxcremcntis rcdundant, fcd genuinar (qux TriQuxoTct fxozj.<L nuncupat) organiccqj partcs adolcfccntibus magis funthumidc:vtidquoqjinG fccundo dc Tcmperamcntis monftratiimus. Pcrindc fcrcshabct inperfulionibus,ac lauacris, onmiq^ adcoexaqua cahdairrigationc. Siquidem humorcs qui in vaiis alijsq^ manibus fpatrjs hint,cxhaunuiur omnes:atipfa vaforum corpora,cV vniucrfum genus carnofum fc ipfo ht humi * m iwprefiit dius. Atq3 hanciolam fuuItatemnunc^aquadulcisdeponit.Nequcenimcumferuens corpora cod.gra. Ugt- cxunt, qua: vfta funt rcdduntur ficca , vri quar ab ignc funt aifa: rurfum ncc aim fummam adepta tur (imtaxat frigiditatcm pcr diem totum, aut ctiam longiori temporc, parti cuipiam pci funditur, cam iicciO' to -j^apidejl rcmcfficit, tametlirugofaatcpadmodumcxilisrclinquitur. Verumha-c cucniunt, cpquiinvafis pua tnjlun a|,,Sq5 fpatris eft humorcxhauftus fit:at partcs gcnuinar fohdxqj nulla fua partc iiccioreseuadut, nnQrt ttf ad "lHUS^^emPcr mcminnieoportct: lumtotoiermoncpcrpctuoobleruandum excuidentcrap Aitur Wytu- P^rcntl^us colligcndam cuiufque medicamcnti facult atcm : Ac femper, ad quod quid dicitur cali kv frnKQvori dum, frigidum, humidum, aut liccum,ad id eifeaeftimandum.

j.dtuasfalicet Si d Rcbus Exteris de Medicindrum Fdcultdte colhgi cjuid oportedt, cx Ignts cum illis

commercto Idaendumejje ludicium. C*4P. y.

|c/ iriorayi T3 ^iro ucluts veut ex ftina^unc^ana a rebus cxternisrpbationcs ducerc,nc id quide prohibeo: detur ee u ^rba -I verum,animu diligenter aduertat,confulo.Nam-{admodum lubrica res eft,ac}- multos obti' H. tenijde tepe- nct paralogifmos i.fallendimodos.Sedhosin confcquetibusediiTcra. Caeterumquod foluquis rametii ra. 1. zb externis rcbus fumpferit,vt ld quod iudicium fubit medicamenti3,aut excalfacere,aut refrigera cl.i.pag. 11. f. re^)bet,id in ignis comercio cotacluqj confpicit.Neqj.n.vfqj adeo abfurdu eft,quod facile in igne prxterea ycii vcrtit,id calidu facultate putare.Memoria enim,opinor,tenemus oia huius vocis Facultate figni^ quejientm co- ficata,q iii tertio de Temperamctis diffiniuimus.f Vnu igit ex rjs erat 5C id,quod ex propria cius, tinetej mate- qUOd dicif,materia,tale eii facultate: fiqd.n.facile in ignem vertitur,id facultate eft ignis,non aclu- rta, sut, nec re fcilicet: Nam hoc quod eft facultate,exaduerfo ci diuiditur quod eft acfhnalteru vero quod eft pet ftrtan comte- ^ ^ qUOC\ cfJ ex accidente. Hanc ergo iudicfj rationem confiderare ac diftinguere conueniu me.es, an p, 0- Quot & Qu& Prdcdeftntri oporteat, Vt liceat ex dhcutws djfcBtone cpua ad Igmm ejt, Quo pdclo

..n-,i'eU' • , dduerfumnos tdipfumafftctaturxollicrere. C^AP. 10.

IjliO l loco ~IVO _ . J n iJs .JJ J £> , r

(tilav.i.prt-i A Tquibusconulium efttutoarebus extraneisadcorporatranlireanimalium, videreprimfi , qnod j^dcbent, an tenuis lit eiTentiai , an craiTx , quod explorandum venit, Secundo an fibi conri^ hie MyouU* nuum dcnfum'que ac fohdum, an interuallis interceptum ac rarum. Quocirca his immorandum i.ems cjuoddi- prolixius cft: videtur enim id quoddam eife principium, ac velut elementum multam confidera^

atur.cbjidera. tionem poilulans.

Quod

LIBER PRIM VS 4

A Quod cjua Subtdiorum funt partium , Promptuvs proprtam exerant aclionem, Quam cju£

Craj?iorum, Tamctfi Eandcm cum illis Facultatem obtmeant. C \AP. \\.

IGitur"eorum,quaein confeflo eft facultate eflecalida, nullum omninoapparct nos cxcalfaccre, prius c^ in tenuia fitcomminutum. Nam fi quis piper folidumcuti infpergat,nullam planc ca- hditatem percipiat: eadem ratione fiquis vel linguae imponat,aut dcglutiat, aut aho paclo vtatur integro,haud quacp diligenter trito,8£ cribrato, ac non adeo cominuto, vt pollincm tcnuitatc rc^ ferat. Na quod pollinis inftar tenue cuti infpcrgitur, cxcalfacit, ac maximc G afti icucris : pnctcrea quodIinguaeadmotumfuerit,autin ventremdcuoratum: At quodfolidu intcgrumq? lmponi- tur,neccutemcalfacit,&linguae ventriq^ exiguum dutaxat caliditatisfcnfummouet.Itaq3 cum tenuiumefle partiumdicantur quaefacilein tenues partes comminuiitur,cralfarum vcro partium quecontra:tumduravifcofacpaegre,acdirHcultcr,automninointcnuescomminuinon pofTint: fragilia vero",& quae citra vifcofitatem mollia funt, promptc in tcnucs foluantur : hi nc conftare ar bitror multa efle facultate calida , ac facile accendi, veru nos haud facile cxcalfacerc. Nam ignis,vt qui omniu eft tcnuilTimus, fimulq^ calidiflimus, 8C in profundum facile pcnctrat, bC comminuit, extenuatq3,8<l vincit,atq3 in fuam deniq3 natura couertit, vndequacp fcilicct (imile reddcns, atque B exuperans id quod contingit: At noftra caliditas fupra cp q> cralfe fit eflenriae,cV halituofa,infuper infirma eft,vt no facilc mutet quodcontingit. Oftenfumeft autin tcrtio de Temperaturis (quo fine,quae hicdicuntur,aflequieftimpoiribile) nullueoru, quaenosexcalfacereapparent, pcnnde vtignepolTecaIfaccre,vcrumvtmateriaaccendifacilem:Iiquidem mutationis principium ano- ftra caliditate accipicntia,vt calami aridi ab igne, nos cotra recalfaciunt,cV vclutpartcs fiunt quae- da caloris natiui,ficu t illi lgnis : nam quod prius erat calamus, ld nunc fit ignis, v t m uta ntis ipfu m ignis eflentiam tota adaugeat. Monftrauimus aut quaedam, vbi vel leuem fuerint mutatione cx^ trinfecusadepta,fccundumnaturadeinde fuaadplurima mutationeproccdcre.Quamobrcmi' randu non ef t,fi quaeda medicameta primg quide mutationis principiu a noftro calore na<fh,inde iam pergant eum quocp,qui mutabat fuperare.Nam cu corporis cuiufcp proprietas alia habilis fit ad fufcipiendum calorem,alia inhabilis,fit vt paria principia non fequatur par incrcmcntum. J^Qupd Pharmaca,cjU£ Paruamfortitafunt Molem corpoream, Maoisagant, Qnkmtjux Ma<mamy Vin etiam quovd corpus admodum exilefaciliusalteratur mutaturq3abco,cutadmotum eft : quod autem grandius eft,non nifi temporis fpatio,ac vix tandem ctiam fenlibilcm alte rationem fuftinetrid aim non modo aN phyficis natura fcrutantibus lit demonftratum, C fed cuiuis etiam homini rei ipfius experientia notum : fatis magnum adfert teftimonium rjs, quae modo dicebamus. Quippefipiperis particulae a nobis acciperc debent mutationem:eoq3 acci^ piant facilius , qud fuerint minutiores : mirandum non eft , fi eas tanto citius excalfacere experia- mur,quanto accuratius in minimas fuerint comminutae.

Medicamenta Parem etiam fortita tum Facultatem/um Confifientiam, Quanto Rario-

ribus applicentur corporibm, Tanto Ocym aSiwnem fuam exercere. C \AP. l%.

QVin etiam q> extima cutis fuperficies callofa fit duraq3 dC frigida,tum quod fub ea cft,quan- to profundius fubeas, tantolitcalidius, nemo ambigit. Huic fane rationi fi duo etiam priiv ■-"cipiain alrjsanobis traclationibus demonftrata adiecero , ita deniqj vniucrfum poflls colligere. Alterum quidcm ad demonftrationem principiorum, fiue lcmatum, liue axiomatum, fiue propofitionum,fiue vtcunq^ nucupare libebit,in comentarfjs de Temperamentis demoftra-» tum eft,Cutem videlicet ocm in primo ftatim ortu fibi efle continuam :at temporis fpatio pei fo- rari,ac plurimanancifci fpiramenta ritu cribroru. Alteru vtilium ad ratiocinationem propofitiO' num eit,Corpus vniuerfum expirabile efleacinfpirabile,vtinquit Hippocrates.Tufius autem de hac dicTum eft in libro de Vfu p.ulfuum,vbi demonftrauimus artcrias,vbi fe dilatantcs vndiqua- D cjue,:cV per omnes meatus attrahunt,no acrcm modo halitumcj^attrahere: fed,quicquid ctia trahi facile,ac tenue fit,ad fpiritalis eflentiae impetum expedite confequi. Quibus fic fe habentibus mul taevenaearteriaeq^ aperiunturincutismeatus 8>C in ipfius fuperficiem internam:ac inmcatuum perforationeshaud pauca peruenire venarumarteriarumq^ofculaexiftimandum eft,nihilocj3fe- ciusadextimamfuperficiem,itavtipfaeofculisibi finiat:Tumquicquidpiperisad cxa<ftiflimum redadumfueritpollinem, fimul cum ambiente aere ab arterfjs attrahi, ipfumq^ protinus a calorc natiuo tranfmutan,idq3 tum ob paruitatem,tum ob ingenitam vt a calorc altcretur aptitudinem : fiquidem haud aliud ilIicratfacuItateeflecalido,cpfacilepolle incalcfccrc. Qiiodiifcmclid llli inlir, mirum no eft per omnecorpus tempore perlatum,ipfum recalfaccre: ac proindc primu ma> ximeq3 ab id genus medicamentisincalclcere partes, quas primu contigcrint: dcindc quf his funt proximxc\.'contincntes:acficdeincepstertio,quarto'queIoco, pro fitusvidclicetvicuiitatc,aim rjs quaeprimo incaluerant, incalcfcere. Haec fciennfica conftantdemonftratione,non tamen i)s fa tiscredibili , qui in primisnon fuenntexercitati. Oportct enim in ijs quae dcElcmcnus funtra^ tiocinationibus cfle vcrfatum, atq^in commentari]sde Tcmpcramcntis, cV Vlu pulfuum,cV an^ te ha:c omniain dcmonfiradi mcthodis pentum. Sanc paucisdatum cit ofa percurrcrc \ erum his quidem fufteccrit (meafentcntia) in euidctibus duntaxat vcrlari, paucis atraai . C( ibus

Qiiinta Claffis. AAAAA nij rationibos

p:

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT.

rationibus fiue cpilogifmis. Itaq? caufam, quamobrem non excalfaciunt corpora humana ea que E crafla adhibcntur,etiam 0 natura fint calida,rjs duntaxat qui rationem afTequi valeant,dic1am cfle reputcnt : iibicp fatis eiTe perfuadeant,quod euidcnter feniibus apparet. Apparet autem euidentcr craflorum omnium nullum ptiuSjCjj ad vngucm comminuatur extcnueturq$,neq3 ipfum a corpo re noftro qutcquam pcrpcti,ncq3 rurfum in nos pofle agcre.Nec enim folum in pipere,napy,can chry,cacteriscj3 omnibus qua? nos excalfaciunt, ita fe res habet , fcd acquc item in facultatc frigidis, Nam fi quis radicis mandragorc^ corticem in magnas partes confractam cuti imponat, aut illinat, t eJI qmde in -f aut deglutiat,}-planc nihil efficict : at li admodu ii t c6minuta,rcfrigerarc poteft. Sic et papaueris amiqwf codt. fcmcn,cY cicut2e,tametli hoc lit omnium refrigerantium valentiffimum, tfj antcquam exaclcco- gr*cu » kclth niinuatur,cuti noftra*impofitum plane eft imbecillum. Ne te ergo magna tcneat admiratio , q> ca ttioi t.m de- |am • ari^pil^ tametfi acccndi promptiflimi funt, non tamcn nos contaclu cxcalfaciat: quippe g utiatyt iprej plane a noftro calore mutari nequeant,vt fic recalfaciant, cp videhcct pollinis ritu cominui no itraUttone ne va^eant : quandoquidem calamus lndicus,quem dC aromaticum idcft odoratum appclli tant,cu m teruierbdhtc tundi,cribrari, ac plane magis, quam qui apud nos nafcitur,cominui valeat, clarc nos cxcaltacere nonhabetur. confpicitur,ficut vno orc omnes qui atate nobis maiores funt medici,confitentur.

Quod Corpora Rariora Citttts ab t<me ^4ccenduntur, cjuam cjux, funt fptjhora. C ^AP. 13. F

I Orrd yconfideradum eft(quemadmodum propoiui) non folum craiTarum fit partium an te^ A.Li.ti.c nuium,exploradorum medicaminum fubftnatia, verum ctia rara ne,an fpifla, denfauc. Vo- fol.ju.g co fane rarum,cuius partes fpatrjs inanibus interccpta funt,intelligentibus videlicct nobis,ac fem pcr rccordantibus,quopacio dicatur fpatium inaneabrjs, qui vnitamefledicunt fubftantiam, non quemadmodum Epicuro dC Afclcpiadieft vifum:immo acrc plenum eft in raris corpori^ bus fpatium inane. Vbi ergo ciufmodi fpatrjs multis corpus fuerit diitinclum , facilius qj fpiflum acccnditur,ctiam fi q? ad caliditatis frigiditatisq^ attinct temperiem,fimiliter illi fit afteclum.Nam qui in rjs fpattjs continetur aer,cum fit ad patiendum promptiflimus,primo ftatim ignis occurfu accenditur atcp inflamatur : vna vcro fecum corpus vniucrfum accendit, vnamquaqj eius par tcm nimirum vndequaq^ occupans. Ergo, ii parua corpora, cingente ea circunquaqj flama, promptc acccnduntur (na id clarc confpicimus) non fine ratione corpus rarum ccleritcr accenditur, vtpote cum profundas ei us partes omnes flamma contingat. Sici taqj calamos aridos ignis celeriter exu- rit,tamctfi minus fint alia fubftantia calidi,idq3 ob mcatuum multitudinem,quos aer quide prius occupabat : vbi vero lgnis contigit,flamma depafcitur : Aer entrn acccnfus,flamma cft,tcrra vero carbo. Porro q? aeris plcnos meatus multos aridus calamus obtincat , fummum argumentum cft G ipfius leui tas : na ficcum natura corpus Icue efle alioqui ncqueat, nifi inanitate fit pracditum. Eun dcm in modum pumex,cV fpongia ficca,atq3 omnia adeo quacunque fiftulofa funt,multumcp va cui obtinent, pondcre funt lcuia. Sic fane 6V calamus non co duntaxat q> ficcus cft, fed q> plurrmi aeris eft particcps, prompte acccnditur :ata noftro corpore argre proinde calficri poteft, quod ef- fenna' lit cralTe. Quado lgitur mcdicamenti cuiufpiam ex ignis commercio temperiem colligen tes,fcrutari l tatuimus.an aducrfum nos eodem modo fe gerat,fubftantiae eius refpicicnda confti- tutio cft. Nam ii tenuis quidcm fit,fcd continua, candem SC in nos naturam oftendct,quam prius in ignem : G'n autem rara fi t &C crafla,fieri poteft v t ab igne quidem perfactle alteretur , non tamen a" calorc noftro,ac proindc nec nos recalfaciar.

^lcjuam Tenuium efic Partium, Nec yncjuam nos Ex fua natura Excalfacere. C^4P. 14.

POfteaquam igitur haxeu in modum definita funt, rurfum ad fermonem de aqua redeamus. NamqjtenuisIiteflcntiajargumcntoeftjCppromptiiTime per pildscV veftimentaperfluat: nam propter humiditatem mollitiemqj, qux nihil habeatadiunclum vifcofitatis, diuifiles partes obtinet,cV quac facilc in minimas poflint diftrahi. Talis cu m fit, tamen necp nos ex fua natura cal-- *sa.o-ii'(tt. facit,neque proprium eft ignis nutrimentum,immo omnino contra aduerfatur,cV diflidet, atque H extinguit,vt quar illi fit aduerfiiTima : nec mirum eft, fi cum igne natura tum calidiflimo, tum ik> ciflimo, pugnet aqua, qua frigida eft dC humida. Conieclura quidem igitur dC ex ignis fumcnda commercio,quo pado quodqjmedicametum in calore frigorcq^ fe habeat:non tamen protinus exiftimadum tale &C ad nos videri, nifi tenuium fit partium, 3C fpiflum. Sic oleu tametfi facile in- flammam vertitur,non tamen admodum celeriter nos excalfacit, nimirum lenta craflacp fubftan- tia fua tenaciter rjs inhaerens qua? primum contigit: proindeqjldgiflime omnibus perdurat qui- bus fucri t illitum, fcilicct nec ab ambiente facile aut extenuari aut digeri potens , nec intrd in cor- pus prompte trafumi : Aqua vero' econtrario dC cclerrime in halitum foluitur, atque expedite du geritur. Proinde etiam fi inidem vas coniecla aquam oleum'quedecoquas,prior tame aqua dige ritur,& abfumitur. Sic item fi lithargyro,aut cerufla,aut id genus aliquo cum aqua diligeter com- mifto,fimul ambo decoquere voles,priorem digeri aquam experiere.

Non Stmplicittr Quodcmus ab Ivne^4cccndituryldadnosquoqi ^fpparere Calidius. C~4P. 15- •\hipytia. i. *]\ TOnergofimpliciter quodcitius accenditur,protinusad nos apparet calidius. Siquidem acla , addttur ante oitenfum eft, vt calefacientium faliud fi mpliciter erat calidum,vt ignis : aliud exupera- m atiqtM cod. na calidum } velut qui in nobis eft calor : Sic eorum qux facultate funt calida , aliud efle eiufmo-

LIBER PRIMVS f

A di,vt ad id quod pfimo 8C abfolute eft calidum:aliud vem vt ad id, quod per cxupcrantiam dicif. Quam ob rem non abfolute ab ea,quae aduerfus igncm eft, in iudicium vcnientiu mcdicaminum difpofitione,ad nos tranfirc cxpedit,fed adiecla limitationc propofira.

Non Quod Citim d Frtoore Congelafctt, Eo cjuod tardtm^bjolute Frigtdtm extjhmare Itccre,

fecflntereacjtt^baremjortitajunt confijienttam. CslP. \6.

A^f*. t.i. c. 3. -pj AdenVhaec limitatio itidcm necefiaria efti, qfi ex eo qxjuid facile conglaciatur , frigidum efle ° 91 S* JC^^l^gi^^^Namin ijs quaeeandem habent aut tenuitatem autcraflitudincm confiftentix, quod ocyusa frigorecongelatur,temperameti eft frigidioris.Nam fi alterum fit tenuius, puta exc pli caufa,vinum:alterum craffius,vt oleum : noneft nccefle autcitius,aut magis,concrefcere quod cft frigidius. Verum,fi quanto alterum eft frigidius,tato alterum quoqj craflTus fit,fimiliter ambo concrefcent.Caeterum magis concretum videatur,ipfa videlicet cofiftcntig duritia quod fucrit ef- fentiae craflioris.Nam rationabile eft,reor,fimiliter congelatorum quod craffioris fuerit cflentix, itidem fieri durius. At fi vel alteru plus fit frigidius qj reliquum cflentix craffioris : aut contra mi- nus frigidius quidem alterum,fed alterum craffioris effenti^: haud ctiam pari tempore haec conge lafcere cft poffibile: verum quod plus eft frigidius alterum eflentiae craffioris, minori tcmporis B fpatio:quodvero minus eftfrigidiusc^reliquum eflentice craflioris , maiori.Sicmagisminusqj vtrumuis ipforum videri durum,id pro exceflus portione eucnire eft ncccfle.

Quo Dijferat Congelattod Rejrtgeratione. C ^4P. 17.

" /Ec ergo memorig mandare opor te t : tum q> non idem fint congclari 8C refrigcrari,f cV q>>il t tametfi. lud maxime a rcfrigcratione proueniat.Nam refrigerari cft frigidam accipcre qualitatcm: at congelari eft durefcere prae frigore.Ergo quarcunqj corpora tcnuis funt eflentic,cum facilc per- petiantur,prompte tum incalefcunt,tum refrigerantur :at non xque prompte congclanf , vt acr, cV ignis.Nam hic plane non congelatur : ille autem,nempc aer,nonperinde vt vitrum , vt pix, vt cera,refina,bitumen: tametfi bitumen fit vel cahdiffimum,verum eflentiae eius craffi tics ac tcrrcni tas,ad congelationis celcritatem adiuuat: ac fi tetigeris,calidum etiamnum , planc tamen congcla- tum rcperias:ficut (puto) cVpIumbumcVftannumnonaliterconcretafunt etiamnumferucntia. * <c Sic aquam Hippocrates,qug celeriter 8c incalefceret cV refrigcraretur,fempcr efle lcui (fimam retu lit: nam quanto tenuior fuerit,tanto pati promptior eft : atqui quae tcnuior eft, minimum habet li mi terreftris. Non ergo abfolute , nec temere ex materiae paflionibus ad ignem , conrjcere eius ad nos facultatem oportet,verum adiu&is limitationibus fuprapofitis. Quare nec gquc fccuru hoc C iudicium , ac id quo ad nos ipfos quid examinamus : at qui hoc etiam vlterius tranfeunt , plane in multis errorum periculis verfantur.Quancp id faciunt medicorum complures,alrj omne quod vU fcofum eft, calidum aflcretes : falrj,quicquid adftringit : no nulli,quicquid eft dulce: quidam vero, t ex antiqms ct quod aufterum acerbum'ue eft : funt aut,qui fingulfs illoru contraria defendant. Scd qui in lftis crrores comitantur poftea narrabo. Nuncautpraefentcmfermonem cofilium eftabfolucre:nem qnicqnid ad- pe vt fiquis ex ignis comercio materiam iudicare volet, non abfolute neqj ci tra limitationem id fa ftr^".r ciendum : neq3 perinde ad ignem cV hominem habere,quicquid iudicatur, putandum.Nam aqua dnm: r,on igni aducrfiflima eft,vt quaefacultatem fortita eft frigidam cV humidam : muria vero, marina,bitu ft!Cf,ld ' minofacj3 8C fulfurofa aqua,non gque,quippe cum id gcnus oes ab aqua ad calidius rcccflerint. Ve ce>Cidtdi: /" rumdelpontenatisaquis(Graeci cwTo<pvrt vocant) velhecfufflciant.Siquidem vbi medicaminu "iJ^^a vniufcuiufqp,quorum qualitates accipere aquam oftefum eft, fermonem fingillatim traclabimus, c.,',^ J," fi nunc aut obfcurius quippiam aut imperfedius fit didum,id tunc adrjcietur. r .

•{De^ceto.y tralatie haiet

SEdadreliquanuncliquidorum medicaminum tranfibimus:Tnterqtia;veImaximaeftcontro yt nojlerima uerfiadcaceto,alrjsfrigidum,alijscontracalidumadftruentibus:nonnullis calorem quidem pres. D quendam illi concedentibus,fed quendam ct auferentibus, velut qui acetu vinum efle mortuu afle runt.Na hi propriam vini caliditate perdidifle quidem,veru putredinofam aflumpfiflc alia quan^ dam contendunt. Atqj ego fane non multum abeft,quin illoru laudem fententiam,in eamqj pro^ Ajl.»-ti.ci. pteacceda,tprc^3hacaflertioneatq3opinionepericulaomniafubeam,fiquam''machina I ^ nn

tem inuenire queam,ficut in lacle contrariarum partium feparationis, ita hic quoqj.Nunc autc,q> S-Jnv <r* lac vniuerfum non fit homceomeres bi fimilare.neqs vndequaq^ libi idem,clare monftrat cius fcil- fj r fio ,excogitatavidelicetmultishominibusrati6e,quapartescafeofa;aTerofisfepaiari poffint.At' j'"T6 m qui neq^ tale quid repertum in aceto cft : neq3 manifefto demonftrare poffis,q)quantum cius cft tc nue,atcphumidumcxacle,refrigeret:quodverovfm fafcisfubftanuamineodcfertur, velutin vi- « tlx^.trAI nis,calefaciat:nam ea folum ratione aperte quis probauerit ex contrarrjs ipfum partibus confiftc- re,ficut lac. Sane in omnibus liquoribus,quos exprimcdis fruclibus conhciunt,CTaflum defcrtur quippiam,quod 8C tcmporis fpatio fubfidit : fex vocatur in vino, in oleo autem amurca. Scd ct in oibus alrjs |ineft,quod illis proportione refpondet,tametfi proprium nome for titu non iit, quod \hmrnHtati- velut faexeft in illis.Et fortafle dC in aceto eft eiufmodi quippiam,6V forfan lpfum eft quod caloris bm txprefit cft particeps: quod verc» frigoris, id quod tenue cft.Fortafsis vero" dC in ipfo tenui cxiguuni quid- addmtr t„ . dam defertur in multa quantitatedifperfum altcrius natur£,qj ipfum fit totum:nam quod maion latimelfetet

partc

a:

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT.

parte frigidius fit cf, calidiusjiquido rjs apparerc arbitror,qui vere facultatcm cius cxpenderint, E Pcrpiram multos Cauteru Injiar ^Acetum pronunctafje Caltdum. C ^iP. 18.

C miror, qua ratione ducfti quidam vfq^adeo calidum efle acctum pronunciarint , vt caute^ .rio ipftim aflimilarint:Nam hac,inquiunt,ratione fanguinis eruptiones (cuixop^aytag Grae ci vocant)reprimit. Primum cnim tanta caliditas fenfum noftrum no fugeret.Deinde ad illorum calidorum imagineomnino vtiq? cruftam cfficcrer,calidis medicinis fimiliter. Nam id plancco^ A.I1.C4. c.14. fpicimus,vbi pcr ca fanguinem iiftcrc ftatutum eft,cruftam relinqui haud cxiguam:fiquidem,m'.- fol- 8 3 s li cruftam cfteceris,fanguinem haud reprefleris,nam ea velut operculum fit corporibus fanguine profundcntibus.Proindc fanc ctiam cauteria planc candcntia lllis applicareconfucuimus , conv pcrtum nimirum habcntcs,qua; non funteiufmodi,practerquam q> nihil proficiant, infupcr lacde re,ac fanguinis profluuium iritarc. Nec fane" ignis ex fua ratione, aut c\> calfaciat,ipfum iiftcre po^ teft: vcrtim idcirco,quia afm vrat quse contigerir,quodex vftione rcliquum cft,opercultim fubie c°tis partibus relinqtiat,id quod Graxis appellari confueuit i(j^«/Dtt,-{Latini aute crufta vocant.}- At acctum haud perindc vt cruftam facicntia mcdicamenta, fed potius vt adftringentia cV rcfrigc rantia , ci tra cruftam fanguinis fluorcs cohibet : itacp hac quidem ratione non excalfaccre -{ extre- mc,} fed refrigcrarc putetur. Prajftat tamcn, vt 8C fupra monuimus,ax talibus conieduris rccedc^ F rc,vtpotc qua: ludiau ad fcnfum haud referant,ncq3 Cx prope pofitis aut vicinis, fcd e longinquo eV longis lemmatis liue fumptionibus,rationem colligant, Apcriam autcm copiolius illarum ab^ furditatcm in libns fcquentibus.

Qua Alcthodo Covnof.erehceat,*An Calidumfit ^4cctum. C^4P. icj.

' Os autem fecundum mcthodum iiue rationcm ab initio pofitam,vim eius cxpcncmur, pri mum in ij^ quibus inculpata conftat fanitas,moxin intemperatis,deindc 51 in aegrotatibus» itacpfpongiamautlanam acctomadcntemcuiuisfanicorporis parti fuperponcmus:dcinde, vt ante cit politum,protinusrogabimus,idiotasfciIicet,atq3explebc aliqucm(namilloruiniftiufmo di incorruptum eft iudicium,quia nulli videlicct dogmati fcruilitcr funt addicli) nunquid calore, an frigus,percipiant.Id vcrd fatis conftat,q> illud nec fummc frigidum, nec calidu admoucbimus : nam ct dc hoc iupra verba fecimus. Sanc fi talc fucrir,quod applicatur acetum,potiffimiim ii non admodum inuctcratum,ncq3 extrcme acrc, manifeftum principio frigus pcrcipiet: itidem eV poft vnam, duas, trcs^ue horas: poftea vcrd, poft fublationem fcilicet, fcniimnafccntisin partc caloris phantaiiam ac opinioncm habcbunt.Porro" fi vehementer acre acctum cxtitcrit , cV hoc ctiam re> frigerari fc pnncipio diccnt: celeriter tamen recurrcntcm calorem fenticnt,non autcm longo poft G temporc, vclut in rcccntiore ac no valdc acri aceto. Ex quibus conftat omnino frigidum quidcm efle acctum,fcd qucndam ctiam obtinere calorcm, qui acrimoniae rationc per aliquod accides fpa tio tcmporis mediocriter corpora excalfaciat,tametfi id non vbiq3,fcd in quibufdam dutaxat,pof- fit cfficcrc.Nam laxis ac doloris expertibus tumoribus,neq3 protinus, neqj poftca , caloris fenfum * prnngo. accti vfus commouet: mdrdicatio tamen in illis quacdam percipitur,ob quam farpcnumero ljs qui intemperanter vtuntur,tcnuis quidam recurrit rubor.Itaqj neqK primario,neq3 proprio tcmpcra^- mcnto cxcalfacere videri poiTit,fcd acrimoniae morfu iritarc. Porrd quandoquidem av fanis cor- ponbusadaftccftus fcmcl delapfifumus, fuggeramtis, quxincalidiffimis cVfrigidiffimisafteeli- bus cfficcre qucat. Ergo fiquis ab ilhta thapiia vratur, ardor aceto rcft^in^tur : ld quod, cui libitu eft,expericntia difcerc liccr, velut nos profeclo fecimus in nobis ipfis , qud accurate medicamcnti potentiam expcrircmur.lllitis enim multis in locis tibrjs, vbi poft quatuor quinqueue horas acce di et inflammari cccpiflcnt,huicquidem parti acetum,illi aquam infperfimus:alij vero oleum,alrj rofaccum inunximus: cV alijs atcp alrjs alia atq3 alia,quaeaut acrimoniam hebetare,aut calorem re- frigerarecrcdtmtunfedcorumomnium acetumcompertumeftefficaciffimum.Quocircamani^ t ^aI exann feftumeftnon eo,q> acrimoniam, ac mordacitatem obtundat, ficut oleum cVrofaccum, | (nam idH yuu cd.gr&c. praeftare haec poflunt)fcd quia rcfrigeret,tale efle.Quippe,fi excitatas av thapfia phlegmonas aliter nam acetuhai fanare non liceat,nifi aut refrigerando,aut morfum iiue acrimoniam obtundendo : nec alteru prg- (hoc efl 4cn- ftare valeatacetum.confequitur vticp necefTario per reliquamvim fanafle. Alias porrdrcliquas llat^n "r ca^'^as Pa^lones oes j phlcgmonas puta, herpetcs,phygethla, eryfipelata,carbunculos,aliasplus, .acttate) efji- mmus ^ refrigerare confueuit.Quapropter niii vehementia 1II1 atqj afperitas facultatis mole" -J. r~ fta inefletjhaud alio fane vtendum ad refrigerandum foret*

tui tte interbs, 1 . 1 r r i i ...

cjiioma depro- Quibus Rationibws jint ~Vfi Tum u cjut Summe Calidum, Tum u qm Summe

fnetatc tpfius Frigidum ejje ^Acetumpronunaarunt. C^4P. zo.

acetiefl,~\tfa rT",Ametfi quidam reperiantur , qui maximum id caliditatis eius argumentum conftituunt»

ctat acadere \ Non eni m,inquiunt,neq3 acre,necp mordax,neqp afperum,neq3 erodens foret,nifi affatim illi

mordtcattone inclfet caliditas.Nam ficut frigidi proprium eft contrahere ac refrigerare, ita calidi fccare atcp diui

etc.crtta om dererid quod in primis efficere acetum valct,quippe quod fecet atq^ erodatnon modo animantiu

mno hgedum corpora,fed cV grumos,calIos,lapides,fidile,a;s,ferrum,plumbum,ac tantum non velut ignis cun

iiidetnr. ^ peruacjat ac penetret, ncc vlla poflit fubftantia penetrationis eius vehementiam aut fuftinere,

aut llli reludari ac reiiftcre: Na fubtile haud fecus efle atcp igne , no leui teftimonio illi taclu efic:

quin

/

LIBER PRIMVS 6

A qmn cV guftantibus fta videri, per fubtiliffima veftimenta promptius aqtra perflucrc , omniaqj exedere,vti paulo fupra diximus.Et quid'nam,obfecro;aIiud lpfum his vcrbis c£ ignem pronun- ciantT Non aliter q; qui fngorc grumos ipfum folucre contendunt , prcn lendo videlicct, dcnfan- do,ac vndcquaqs itringendo,ac iiquisdigitis amplcclcns comprcflent.Nam iii rurfum adco cxce dunt,vt SC niue frigidius lpfum adftruant. Sed vtroruq3 caftigada lmmodcratio eft.Nccp cnim vt frigidum fit,iam niuefrigidius:neq3 vtcalidum,omniumcalidiiTimum pronunciadumcit:fiqui- dem,nifi iuxta medium foret,ac longe ab extremoru vtrocpdifTi tum,non tanta incidifict de facuU tate eius coniroueriia. Nam dc cicute aut mandragore vinbus nemo ambigit, neqj dc nafturtij ct" canchryos : verum illa omnibus mcdicis in confelto eit facuitate efle fn gida, ha'c vero calida : Eun dem in modum altercum 5C meconium frigida, pipcr cV napy calida. Ad hac mnumcra funt alia , quaefacultate aut cffecaiida,autfrigida,vno ore mcdici omnes fatentur.

Quod +Acttum Neutrum ejje dicimm, Vt ad fumme ca(ida,et Jummtfrioida,Q\iia

Vtriufcji extremorum cil Particeps. C^fP. z i .

C/Eterom"acetu,ficut vtiq? cY. rofaceu, necp eife fumme calidu, ncq3 rurfum fummc frigidu,vcl ex ipfadubitauone fatis coftat :ncutru vcro quodam modOjVtruqj horum fit ncccfie cft. Si- B quidecu neutra triplicitcr dicatur,vtidiuifit Herophilus.partim amboru cxtrcmoru participatio^ ne,partim neutrir.s,partim nunc illius nuc huius,oino cV haec aut aliquo iignihcatoru,aut aliqui- bus,exneutrorunaturafucrint.Mihifane magis vident vtriufcpcxtrcmorum participationc: cV q> nunc fcnfibiliter calfaccre videanf,nunc rurfum rcfrigcrare. Sicergo ncutra dici poffi n c ace tum SC rofaceu. Quod fiquis ea neutra oftendcreconef,quia neutru extrcmoru participcnt,nc 1II1 qui> de et forte probabiles quadam rones dcerunt, fed non erunt demonftratorice ac fcicntihcae. Id me cxacle compcrtum habcre confido,cV maxime dc accto.Nam q> (ux vtnfqj iint roncs probabiles, tum rjs qui frigidifTimu demonftrant , tum rjs qui calidiiTimum, non paruum lndicium dt iplum vtriufq$ elle particeps : admodum th dirficilc eft rationi , contrariorum participationcm cocedcrc, cum non liccat fubftantiam eius aut foluere,aut fcindere,velut in lacte iacimus,cV al;js copluribus, qux omnia fermonis progrcflus aperiet. Proinde euidentius magiscjj pcriculo vocas prmcipium optamus aflequi.Porro" vt mihi quide videtur, indagandum lllud prmcipium eft cx natura tu tc- nuitate, turri craffi tie, de qua dtctum quidem fupra eft : veru nunc quoq; copiolius dc llla diflerere expedit,quandoquidem cV Plato de principrjs Iongum haberi fermonem oportere prodidit. Quo pdClo ^ierem dicdmus Tenuium efje Pdrtium, & Nec Omnem Imem ejje Tenuium <C pdrtium,Ne< Quicyuid TenmumeJ\partium,efft Ignem. C ^4P. zz.

IGitur nemo aere no diat cfle leptomere i.tenuiu partiu, q> videlicet ln tcnues facile partcs comf nuaf,quodq3 p corpora defiiTima expedite penetrct : aut li ex alia re quapia leptomcr«o: i.rcnui tatis partiu,vocabulu llli attribuat,clarc nos doceat.Nec.n.cx corpufculis exilibus tcnuibusq;. vt al terius fecla* principes aflerut,cV nos quoqpere conftitui fatcbimur : na cotinuus cftjtonisqj vnus, mhil viqua m fe vacui cotinens.Porro" in eiufmodi corporis natura tcnuitas partiu lntelligif cx fo la in tenuia diuifionis celeritate. Veru fi ea rone aer eft tenuiu partiu,haud ois lgnis tenuiu crit par tium : quippe cu as,fcrr u,lapis,lignu,atq3 adeo quicquid in carbonc vcru pot.iit ignis,non th ^ an tea tenuioru parti u : flamae rn,cum aliud iint ignis genus,re vcra tenui 5 partiu fun t.Qirocirca non ols ignis cft tcnuiu partium.ncq^ quicquid tenuiu partiumjprotinus bC lgnis fueri t : iiquidc ct pru naignisquideeft,fcdno tenuium partiu:etaer tenuium partiu,verum nonignis.Quidorgo ta in promptu habet hafcc propofitiones vtrafq? tu medici tum philofophi paulo minus ocs, Omncm jgne eilc tenuium partiu.cV quicquid tcnuium partiu fit,efle igneum : Na fi acrius quis attedeni, an4mumcj3 diligenter aduertat , haudquaqjdixerit pruna aere tenuioru ctTc partiti.IVIcmona naqj repetamus ambientis nos aeris puritate ac partiu tenuitatcm in vehcmcnti fngcne cV boreali con- Dftitutione:ipfarrKj3Cum fcrrocomponamus ignito : manifefto enimcxillius modiexcmplis co- gnoicemus frigidum quid cfle, quod fit exacte tcnuium partium : cVcalidum , quod fit crallai uui.

Non Omne quod Mordax ejl, Tenutum partium e^c,uut Cahdum. C ^4 P. z^.

S~\ Vocirca haud cocedendu arbitror quibufda,qui acetu ex co,qct mordax iit, t cnuiu partium et calidu efle colligunt : ncc.n.quicquid tenuiu paruu fuerit,id et calidum elt : forte vci o ncc ^^^" quicquid mordax fuerit,8v tenuiu partium. Veru in prarfcns id lilis dcf,tamc tfi adfcr rc 1 i ceret niuem,borea,aquam frigida, non ocuhs dutaxat, fcd SC vlceribus, 6V' rans corponbus oibus, k inordaces,vtiHippocratesinquit;|| Viceribusfrigidummordax.Verumctiicuisctiiiud.vtdixi, fa concedat, quicquid mordax fuerit,efle tenuiu partium , no ftatim $>C calidum conceflerit.Itaq; ncc orA j j.a acctum proinde q>mordaxfit,calidumfuerit,fed tenuium partiu,vti acr borealis,non th cahcum.

iiuomodo ^Acetum objcure^idcatur Cdljacere. C^iP. zq.. -

VNde'namigitur quibufda obfcura* cuiufdam caliditatis fenfus oboritur t Fortail it,,vt antc di xi,ex contrarrjs facultatibuscompofitum eft, perindc vt lac.Forte verd calor.s lpiius rcuoca tione.Poflit etiam,cum afperum moleftumcp habeat tranfitum,dolorcm inde ciere,atque eum in locum calidam elicere fluxionem , iiquidem id pakim cft partibus dolcntibus quippiam influere. Verum muhum influerenequeat , quandoquidem acetum frigidum cft , & pi oindc id qu od ac-

curnt,

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

currit,rcpellcns. At quod plane tcnue eft,id medicameti anfas effugiens, preterlabitur,atep in par- E tefigitur,haud etiamretrorfum,ficut id quod craffum eft,repu!fum.Sane ad vnguem tenuis qui^ dam efflorefcere rubor in partibus ab aceto iritatis confpicitur. Porte vero alia caufa eft,quae com prehedi ncqucat.Na ob id ipfum procul ordienda facultatum explorationc prohibuimus, quia in naturalia incidere problemata necelTc eft,eacj3 non leuibus ambiguitatibus perpIexa.Nobis igitur haud ftatutfi eft,ficut rjs qui naturam rerum fcrutantur,oes omnium rerum caufas exquirere,vcru mcdicaminu facultates cognofcere,quoN dC illis dextre vtJ,8d boni compolitorum euadere artifices polTimus.Nam q> fit impolTibile aut probe ipfum medicamentum coponere, aut eo quod ab alio compofitum eft,idonce vtt',antcc[j fimpliciu mcdicaminum facultates pernoueris,abunde in libris tum de Curandi ratione , tum de Medicaminu compolitione confcriptis oftenditur. Cu ergo is nob''s in hac traclatione propofitus fit fcopus, vbi primum quod ab illis vtile eft inuenerimus , a phyficis problematis recedcndu cft,quae innumeris dubitationibus funt intricata: quippe,cum in quam vmucrfum tempcratura,aciditas,dulcedo,-{lentities,}-amantudo,falfedo,aufteritas,acrimo nia,6c aliarum qualitatum fingulae prouenire funt natae,phyfici viri fcrutari nituntur,hefitationes tum plurimae,tum maximae, in oratione exiftere affolent.Has ego non fecus vitandas cenieo, qua quaedam praecipitia,cum pr:efertimadmanumfitviaregia,quamedicamentaiudicareliceat. Pri^ F mumcj^.quod paulo antc prcccpi,perpendendu,nullam in ambiguo efte facultate eoru medicame torum,q vehemeter aut cxcalfaciut,aut frigefaciut: veru de quibus ambigttur, neutra fint, necelTe elTe: Dcinde pleraqj,vtad fenfum fimplicia,ex pugnatibusconftarefacultatibus:non.n.folulac, fed ct fulfurofae,bituminofae,nitrofae, bC quaecunq^ cius funt generis fponte prouenicntiu aquaru, ex pugnantiu facultatu miftura nafcunt : fiquidcm aqua ex fua natura frigida eft cV humida : bitu- mcn aut,fulfur,mify,chaIcitis,cV eius gencris alia,cahda. Mcminifte vcro" ct oportet calidoru haud puca,craila: cffc cffentiae : nec pauciora f rigidoru, tenuis : ac fm hcc principia tuto de medicaminu vinbus pronuciarc. Sat igitur fucrit,tenuium partii5,refrigcratorium,exiccatoriumcj3,acetum di~ xiilcjOmilTis fupcr illis rationibus nimis phyficis, -fquaecp magis ad naturam reru fcrutantes atti- nent:}-namexilIorum fcicntia,quo paclo alrjs medicamcntis mifceriipfumliceat,cognoucris. Veteres mcdicos Perpo-am Indtfnttam reltcjutffe Facultatts eiufdcmgenern

Medtcamentorum Qualttatem. C \AP. 2,5. Vocirca non poffum cos non culparc,qui de viribus eius prolixa quaedam nuganf cV gar^ riunt : magis etiam,paulo minus mcdicos oes,quibus curae non fuit fimplicium oium medi camcntoru m maioris minori5cj3 rationc vires difccrnere : fed fatis cis fuit , haec quidem , G verbi caula,calfaccre dixiffe,illa vero refrigerare : tum haec humecftare, ifta exiccare.Nec enim abfo f coLgrtci an lute fic nouiffe cxpcdit,fcd quatcnus pfyilium rcfrigcret,quatenus folanum,aut fcandix,aut ceruf titjiu bahent fa,aut portulaca , aut lactuca : Tum quatcnus excalfaciat cafia , quatenus cinnamomum , aut amo^ Jandyx. mum,aut cardamomum,aut maiorana. Sic cV in humeclantibus cV cxiccatibus facultate pharma^ cis : Non cnim vtilc cft gencralc foium nouiffe,verum quid primum rcccffcrit a fymmctro et mc- dio contrariorum facultatibusrDeindcquidilli proximum, tum tcrtium,quartum, quintumcj3,fi ficri poteft , recelTum iiuc ordincm,planis limitibus difcerncnte definire oportet.Quandoquidem in tali facukatum notitia tum artificialis fimplicium vfus conftitutus eft,tum a ratione proficifces ac methodo compofitio.Facitqj praeter haec,vt quae compolita iam funt,rite vfui accomodare pof fis. Sane id quidem diffkultatis atcp laboris plenilTimum eft, multamcj^ pofcens tum diligetiam , tum vfum. Ab experietia vero aufpicari in id genus oibus necefle eft , velut iam propolitum eft : tum tuto acdiligenter colligere,ab ambiguis quaeftionibus cauendo.Eocj^mirari quifpiam poftit eos qui talia cxquirunt,cum lllos implicantes fefe quaeftionibus feriptisqjanimaduertat^quemad' modum confucuit Herodotus.

Perperam Supenom fecuh Homines a Compofiw medtcamentis orfos, Eorum qu& in lUa H tngrederentur Simpltctumpharmacorum ludicafjefacuttates. C~dP. 16.

Iquidem ab omni vetuftiftima compolitoru medicaminum hiftoria orfi,ad expendenda quac ^3 in funt fimplicia tranfeunt. Ac qrh his,exempli caufa, calfacientibus medicamentis admi^ ftum inuenitur acetum , proinde dC ipfum efle calidum cotendunt.Neqj enim an rede admiftum fuerit,conftare poteft prius,cp eius feorfum vim totam perfpexeris.Neo^ fi id detur, etiam nota eft componendorum medicaminum ratio,per quam iudicantes inueniemus , qua ratione multis ex-« calfacicntibusmedicamentis vnumadmiftumfitfrigidum:autcerterefrigerantibus, quodcalfa^ ciat.Porro,vbi etia latentes affecTus memorant,ad quos congruere videantur,acdeinde dogmari^ cis opiniombus paralogifmos connec"tunt,ex quaerendis quaerenda,ex obfcuris obfcura, inuicem coliigentes, tum profeclo vel maxime alijs fuas produnt ineptias ac nugas.

Qvod& Empmcu Contradtcendtpr&beant occaftonem , Qut Cttraiudiciumacdifcrimen

^fimpltcitcrCQmpofimomnibmjacultatibmFidemhabent. C*AP+ X7.

NAm omitto,qj Empiricis etiamreprehenfionis locum ipfi exhibent, ex quo prompte com> pofitis facukatibus omnibus fidem habeant : tanqua fieri non poffet, vt pars magna earum errore non vacaret,perperaq3 effet compofita.Dicent enim arbitror, ficut fanevdicunt, fruftra nos

primas

LIBER PRIMVS 7

Aprimaseffecfricescj3cuiu^ ab cxpcricntia inucnta iam

antea fit tum compofitorum,tum fimplicifi medicamcntorfi,innumcra multitudo, quibus cV ipii fide habent,qui fruftra primas facultatcs exquirunt.Quippe fi particulares corfl vfus omnes com perti fint,eos CJ3 vnanimiter omnes prxdicent.-cctcrfl de caufis ob quas agunt,non dfl conucmat: liquet non cx primarum facultatfl notitia medicamentorum tum compoiitionem,tum vfum3cffc inuenta:fedeacompofui(feexperientia,atrationemadprobabilitatcm vfqjduntaxatproccdcrc.

Haec atqj eiufmodi alia multa,qui experietiam profitentur mcdici , rite in lllos diccrc videbun- . tur,qui omnibus quomodocunq^ confcriptis pharmacis hdem habcrc non veretur, caufas tn in- terim titulis virium ac promiffis eorfl aptare nituntur. At cgo ncc illud quocp -f i n 1 llos > addcrc grauabor,Hcrodotum alias fcdas omnes prauas reputare pra-ter cam,qua: fpintibus omnia tri- buit,-{7rviviuLctTi)tyiv Grarci vocant:>Mctrodorum omncs pr^ter Afclcpiadeam: cV Zcnone pre- terqquaeabHcrophiloinuentaeft: cVHermogencm preteream qugEraiiftratfiautorc habet: cYalifiatcj3alium oes damnantem extra fuam : De compofitis tantfi medicamcntis citra probatio -neatq^ experimentfl fcriptis omnibus fidem tribuere,fiue a fedae fuae hominibus fint fcripta, iiue diueriae,fiue etia a quopiam ex plebe, Quin verd etia caufas fubinde reddere conatur probabiles

B medicamentorum pcffima ratione compofitorfi,cV(quod hoceft mirabilius)ctiam fi nullum eo- rum que laudant,fecerint periculum,fed alijs duntaxat credant. Qucmadmodum cum quida nu- per mirificas multas cj3 podagrici medicamenti laudesiacfiaffet : atq^ eo etiamnum loquente forte fortuna adueniffet podagricus quidam,qui tam mediocriter laborabat, vt inccderc ctiam poifct : nos 6.3 iufllffemus,in illo primu preberetexperimentum : ille acquiefcens pedi pharmacum appo fuit.Atvirillenodem totam infomncmegit:acpofterodie tantum abeft vt comode iicutantca incederet,vtnegeftariquidempoffet.Adeocitra vllam explorationem ac temcre tumalijs qui- dem fidem habent,tum alios alij fcientes ac fponte fallere gaudent. Porrd etiam fi omnes medica mentorumqu^memorant,compofitionesprobe effent comparatae, veruntamen fpcculationis «orfl vfum ex rjs quae faclitant euertunt. Aiuntenim ad preparanda medicamenta copofita,ea CJ3 rite vtenda,fimplicium facultates infpici acconfiderarriinq^edrum tcftimonium tantum no om nes veterum citant,Erafiftratum,Herophilum,PhiIotimum,DiocIem,Praxagoram, cxlipfum et Hippocratem. Porrd vbi ad exploranda ea accedunt,ita nobifcum agunt, ac U omnes perfpeclas iamhaberemusfacultatescompofitas. Atquiinquiet,opinor,adcosquifpiam : Qiiopaclonon fruftra fimplicium quaeratis facultates,fi omnes compofi torum iam nofcitis f nam fi quorum gra

C tiafimplicium facultates inquiritis,eas omnesiam nouiftis,fuperuacaneueft illas exquirere. Ce- teru fi vel hoc quocp quisillis cocedat,faltem id quod cV fupra pofitfl eft nefcio quo pado qs per- ferat,cum pugnantia cum rcbus euidenter apparentibus,prolixis rationibus adftruere conantur. Senfws Haud contemnendos efle , Td.nqud.rn ad explordndxs Simplicium medt-

caminum Faadtatesfint lnfuffcientes. C*AP. xS

Slquidem in quendam etiam iam incidi tantae ftupiditatis hominem,vt contemnendos cffe fenfus exiftimaret. Qiiem cu m rogaffet quis,num ipfi piper album videretur calidum , i ta cj3, vt par erat,annuiffet : rurfum 6,3 alter percontaretur vnde id fciret, ac ille refponderet tale appare- rermerito ab rjs qui prefentes erant derifus eft, qui quod diceret no intelligeret. Ipfum enim hoc apparere,fide haberi ab illofenfuiindicabat,quempauloantetanquamfalIacem contempferat. Nam per deos,vnde ignem fcimus calidum i aut quo fyllogifmo docli , aut qua demonftratione perfuafi f tum vnde glaciem frigidam effe didicimus,nifi ex fenfu ? Ac poftea reperiantur,qui ip- fo fenfu negleclo phy ficis problematis libros impleant. At non illo ex genere eft, quam ob cau- fam acetum terram fermentet : licet enim nobis dicere q> nos Iateat,iicut talium problematum ple raque.Si verdquispromptedicat,quiaautcaIidumfitautfrigidum(vtrunq3enim dicunt)inam- D biguas obfcuras CJ3 rationes fe ipfum conijciet.

Vtrumin Oxycratipotu*Acetumddmif\umfitduntaxat~\taquam deducat ,

*An etiam~\t tpfum quoquercjrigerct. C^4P. 29.

MEcum certeprobe a<ftu putem,fi quae fenfui apparentibus vicina funt,atque in propinquo pofita,exacle inuenire poffim^difcernes in eis ac feparas quod ex feeft,abeo, quod ex acci dcte,puenit : Velut excpli gratia qm eftiuo tpe oxycrati potu qda plane rcfrigeranf,atq3 expcrtcs fitis permanet: fed no dfl conftat,an id aceti gratia eueniat: pauculfi fiquidc eiuscopioic aquc mi ftum,non calidfi,fed cj fieri poteft maxime frigidfi ebibunt.Na dixcrit forte quifpiam,quia tardiu fcule permeet aqua,cV plurimu temporis moretur in hypochodrijs nec deorfum conccdcns , ncc in corpus fe diffundens,idcirco illi acetum mifceri tanq in omnem partcm ferendx futurum ve- hiculum : Sic etiam fi cum vino bibatur aqua,fitim effkacius extingui,q fi fola, vino f.ipfam ad di ftributionem promouente: Itaq^ refrigerationem,iitis CJ3 fedationem ab aqua proucnire , vt qua: frigidaenaturxfitcVhumida!:caeterfiaclminiculoeffe,ac velut alasilli adomnes corporis partes permeandas adderc tum vinum,tumacetfi,qucipfa nequaquafrigidafuntcVhumida : fiquidem praeftare,fic fola exhiberi potius, cp cum aqua,qfi ca facile pra: tenuitatc incorpus diftribuatur,6< abhypochondrijsrccedant. Porrdqfhfemelinhunc fermonedeucnimus,nihilobftat qud mi^

nus

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

nus omncm exacle perfiriamus.Nam q> fieri poffit, vt 8C aquam acetum deducat , nec tamen ip- E fummetrcfrigcret.cV non deducatfolum, fed etiam refrigeret:certocertiuseft : Vcrum vtrum cum veritate coniunclum fit,id confiderationem pofiulat. Diftingui autcm id pofil t tantummo do,ficui exhibeas acetum & vinum,vtrunq? feorfum 8C per fe. Apparet enim a vino homini fem per fitim increfcere,ab aceto verci epoto interim quidem augeri,interim vero fedari.

Quxfit Sitis Cauft. C^iP. 30.

QVippecu m 8C Sins duplici ratione prouenire foleat, partim humoris inopia , partim calo- ris copia.Quamobrem miru videri non debct,fi priorem quidem fanare nequeat, alteram 'pofTit : fiquidem humeclare nequi t,at refrigerat non inftrcnuc.Quaproptcr nccp a ficca di- fpofitione prouenientem fitim,ncq3 a calida cVficca vncj fanarc queat cpotum acetum : at fi qh in vnumcoeanthumiditasatc^caliditas,eiufcequidefitisoptimamedelaacetueft. Rara fane eiuf- modi affeclio eft,in aquae inter cute zduiionibus-^-T ctpty^Ca&it; Grcci vocant}-nonunqua proue nies,cogefta nimiru in ventre falfi humoris copia : tum et fi quibus pituita falla vcntri lllita inhe- ferit.Atq aliterfiti prcmuntur,putainfebribusardcntibus,cValrjsomnibus cxurcntibus febri- bus,qui c|3 arftate Iaborant,ac in graui a?ftu;c6polita fjs eft affe<ftio,ex caliditate videlicct Si ficcita te: quare no iniuria copofita illis medela eft acetu,vt quod ftrenue refrigerct, 8C quouis expedite F gmeet: 8C aqua,q fupra cj q> refrigeret,oium fit vel humidiffima, nihil eft enim aqua humidius. Mcdicamentum Quod in Iudicium ~\>emt, Non mtflumftd fimplex e JJe oportere. C*A I\ 31.

QVemadmodum ergo haud fatis fecura cft procul a fenfu ducla de explorando medicamen to ratiocinatio,itanecipfiusaltericuipiapcrmiftiufus. Siquidem ipfum pcrfc folu quod "^iudicandum venit,expendere oportet tum in fanis corporibus,rjs qj tempcratis 8C intem peratis,tum in morboalicui obnoxrjs:In temperatis quidem,velutfupra pofitum cft: Jn intem- pera tis, ficut dixit Hippocrates,Naturis picrocholis,hoc eft,quae amarae bilis fucco abCdant, vti' liflimum efle acetum : qui vero temperaturam fortiti fuerint melancholicam, aducrfiffimu. Por- rd in morbo aliquo afieclis,fi fimplex fuerit,in fimplici exploretur affectu: Sin miftum alicui,ne celTe eft quod commifcetur,temperatura fit medium,ficut in aqua 8C cerato fimplici fupcrius de- claratum eft.Rationabilequippearbitror, q>nulli diuerfitemperamentifitmiftu, fcd quamfieri queatmedio coniunclum,ipfumeorum,quxperficiuntur,caufamcxiftcre. Nam fimphri cerato quod neq3 calfaciebat,neq3 refrigerabat,aqua admifta frigida refrigerauit , quippe qua? temperie habebat frigidam. Qudd fi cxcalfacientium quippiam eiufmodiceratocomifcuiiTes,profecldca lidum idmedicamentumeuafinet^quemadmoduminafteclibuscompluribus faepcnumcro eu-G phorbium autcaftoriumtemperauimus. Sic fiacetum fimpIiciadamufllmceratoc6mifceas,ce- rato ipfo longe frigidius medicamen efteceris : tanq nimirum,quod admiftu eft,fit frigidu.Erit cjj tibiidremedium veIoptimuaderyfipelata,phlegmonas, herpetes,carbunculos. Si autcm quod miftum eft,tanq fimplex expendas(nam id etiam moliutur ) longe maxime hallucinaberis. Nam vlceruglutinatoriumnonacctum,fedoxycratum,dicendum eft,aliam multo naturamab accto obtincns.Siquidcm quemadmodu carncm producerein vlceribusnequitaerugo , fcdceratuexi- guum quidda habcnsa:ruginis:ad eundem modu ncq^acetuconglutinatjfed aqua aceti pauxillu accipiens.Ipfum verd p fe ac fyncerum acetu vlcera qua? glutinationem defiderant, miru in mo- dum exafperat, vtpote partiu tenuitate erodens,ac doloreexcitans. Quamobrem haud meritd, nec conuenicntcr talia diclitant,nec melius item faciunt,cum ignotis ignota conncclunr.

Quod neq; ^dfriEioYiaSomnia conoiuttnent ,necj; Conglutmatorta ttem omnia acUlringant. C ,A P. $z.

QVippe,ctim nihil feorfum de glutinandis, autcarne implendis,autcicatrice obducendis vl ceribus,demonftrarinr,exinduclione th colligunt,adftringentiaomniadicetes vlcerucfle "^coglutinatoria.Oportctaut n5 ex induclione,fed p demonftratione in genere talia acci- per e,quemadmodum nos facluri fumus in curandi rationis comentarfjs.Immo abfolute quiduis H tale diclum,non modo indemonftratum eft,fed etia falfum. Necp enim chalcitis,neq3 galla,neque malorum punicorum putamina,necp omphacium,necp alumen, multo CJ3 minus xs vftu , neque aeris fquama,necp mify,vlcera gluunare poflunt : alia cj3 innumera funt inter adftringetia,qux glu tinare nequeant. Porrd fiquis non hoc,fed glutinatoria omnia adftringentia dixerit , proferetur cVhicquocpnon pauca que citraadftriclioneconglutinent.Neutraigitur vera oratio eft,fi finv pliciteratqjindifcreteefferatur, neq^cumdicunt adftringentiaomniavlceris glutinatoria : necp cum aiunt,quaecunq3 glutinantur,adftringentium beneficio glutinari. Porrd multo fane et ma- gis tum abfurda,rum falfa ac prauer fenfum aflerunt,cu mordaria,acria,amara,falfa,ad haec q mol Iiflimas iucundiffimas cj3 foruta funt qualitates,adftringere diclitat: tanq ad fenforiu guftus non pertineat,cjuodadftringit,fedexillorumimpofitione atq^arbitrio debeat accipi.Malum enim granatum,cV malum,verbi caufa,cV: mefpilum,cV pyrorum qu^da genera ,& myrta,&: forba, vi^ numq3 tum amynaeum,tum marfum,euidenter nos adftringunt: At triticum,cV zea, 8C mihum, Herodotum forfan adftringebant,aliorum autem omnium neminem. Sexcentos enim qhq^ fu- per his fum perc5tatus,& in primis fuper amylo : nam 8C ipfum adftringere ait Herodotus,licut £x: piper : quod nec ipfum vllum omnino aliorum hominu , qui fyncere 8C incorrupte qualitates

expendunt,

FACVLTATIBVS LIB. I.

S

A cxpendunt,adftringit. At Herodotus cunctaconfundcrc non eft vcritus,ait'quc, cV quz accrri- ma funt facultatc,cV qua* fumme rodunt, cV qux mollilTima funt ac mitilhma, omnia adlhingc- re: tanquam m hoc, vt quofdam fcnfu defraudet,victoriam ftatueret. Vcrum no i ta fc rcs habct, cum ea vcl maxima iutura lit prauitatis dictorum cius probatio.

Qtiodnonomniaadiirmgentiarejrigerent. C^4P. 33.

QVin vero QC Afclepiades Metrodorus,tanquam lllum ctiam fupcrarccontcndcrct aflercn- " Aj- Afclepia- dis de fenfu mendacus, cum alia quaedam, tum retinam cV bitumcn calfacerc nos dcncgat, atqueadftringentiaomnharefngeraredictitat:cum,li nihilaliud, faltemchalcitis, chaL canthos,cV mify,qua; valcnter adftnngunt,tantam alTccuta fint cahditatcm, vt nos ctiam cxurat, Nihileftergo mirandumXi prolixa quaedam nugentur,feipfos que no nulhfallant, cum dema nifefto apparentibus vcrum fateri non audcnt.

Pcrperam Hcrocotum ac Diofortdem, (jujecuncjue aut profinuiis, aut dyfenterns

mederentur^adslnngentiacenfuifje. C^iP. 34.

ITtaquc ex cis quidam.puta Hcrodotus cV Diofcorides, medicamcnta qua?da ex eo, quod diar rha?isautdyfentcnismcdcntur,adftringereeacolligunt:quanquamne minimu quidemha^ B beant adftrictioms. immo prorfum contra rarefacientia nimirum fintcVlaxantia:cumalioqui quxadftringuntjCorporacontiahantjCondenfent.conftipent.atquecoftringant. Nam fcmelfen itbus pro nihilo habitis atque contemptis, cucrterunt confudcrunt que omnia,quac plane fenfu dignofccrc cft,haec praua ratione aflTcrentes.Nam adeps caprinus omnibus, qua* aut guftu aut fa cultate funt adftringcntia, aduerliffimus cft, velut ctiam farina triticea, cV amylum , cV mnumera eorum,qua: vimhabent tum emplalticam,hoccftillinendi,tum mitigatoriam,atqueacnmonias hebetandi,ea'que rationciis,quiacriamordacia queperaluum cxccriuint,auxiliantur.Sancefto cV olcumcxadftringcntium numcro,quoniamfcpiusiis,quigrauitcrmordicabantur, infufum profuit.Efto vero etiam cV eera,cV adeps luillus.mm gallinaccus,cV anfcrinus.chondn tragi que fuccus. Nam harc quoquc intundimus,cV ccratum quandoquc iis.qui vchementcr mordicatur, ficuti cV adipem capnnum. Verum cfhcacius auxilium afier t caprinus,quia fcilicet facilius cV co- crclcitjCVinteftinisinungitur^plurimo^quetemporcinhaTet. Porro liue obcraffitiem,fiucalia obcaufimcelenterconcrefcat, noncitopus in prxfentiainquirere, reipfaeuidenter apparentc. Vcrum,quemadmodum,qudd ocyfllme concrefcat, atque lnteftinorum morfus obtudat, cx rei cuidentiacredibihus ctt,lic fane cnam,qudd nuIIainfitautfrigiditas.autadftrictio.Atquc hiqui C dem ex obfcuris ratiocinantur dc apparcntibus.immo autem, G vcrum fatendum cft, fcipfos po- tius dccipiunt. At nos tanto decet magis ad fenfum accedcre, tanto quc diligentius perpetuo illi attcndere,quantoplurain co peccentfoplnftxomnes, falfa quede eo alTerant. Rurfum crgo,vbi prius memoraucnmus.qua: ldiotas non fugiunt,iplisque haud ignota crant, cum non dum con tendendi hbidine in fenfus peruenitTent contemp tum, poftea autem pcr fuperuacaneam fapien^ tiam amiferunt, ad id,quod continuum orationi eft,tranlibimus.

De proprus ftnfus cutufjue fenforiis. C^4P. 35.

VNaqueque fenlilium natura priuatim fubicctaeft, tactui quidem caliditas ac frigiditas, du- rities cV mollities.albedo vero,nigredo,flauedo,rubor,atque,vt fummatim dicam,vniuer^ fum colorum genus, vifui : amaritas,dulcedo,auflcritas,acerbitas,acidi tas,falfedo, acrimonia,gu^ ftui: planc'que demens vidcatur,fiquis guftu colorcs iudicare tcntet, au t fapores vifu: eodem mo do dc tactu cognofcendum eft,reliquisque fenfibus, fi quidem tactu ludicanda? funt dirlercntiac tangibiles, auditu audibilcs, odoratu odorabiles. Qua? cum fic fcfe habeant, audiamus, quarfo, Platonem gultabilesdifferentiasexponentem. Haud tamen animusiphus phytiologiarattcn- denduseft.Necenim nunc tempeftiue cius mcminero,neq3in hoc viri tcftimonium cito,fed tan D tum vt oftcndam.qua de re quodq^ nomcn cfterre Grecis mos cft. Aufculta ergo dilTeren tem Pla «< tonem.Tenduntur a lmgua venular ad cor,faporu nuncia!,in quas fi qua ita incidcrint, vt humi « dam mollem q? carnis partem penetrantia,tcrreftri fua natura Iiquefacta,venulas contrahant atqj »< deficcentjfiquidem afperiora fint,accrba : li minus afpera,auftera nuncupatur.Cartcrum, quae cas « abftergunt,totam quc linguam abluunt, G quidcm id fupra modum efficrant, fimul que aliquid c abfumantjVtdenaturaahquid colliquent (quahscftnitrorum facultas),amara omnia appellan' <t rur. At,quae nitri virtute inferiora funt,ac modcrata vtuntur abftcrfionc, falfa citra afperam ama^ c ritudinem,cV grata nobis magis apparent. Qux vero, vbi oris calidi tati applicata, ab eo que mol * litacV feruefacta,ipfum vicifltmrecalfaciut,atq3acccndunt,preq3lcuitatcad capitisfcrunturfen « fus,ac quacq; obuia incidunt,talia omnia has ob vires acria nuncupata funt. Eadcm vero lfta in- « terdum a putredinc attenuata, 5C anguftas ingrcdicntia venas, partcs inibi tam tcrrcnas, quam «• quodam modo aerias,muruo mcurfu mouent,ac mifceri compelIunt,commiftas vero circumla- *t bi alias,cValiasingredi,ingretTucj3fuo penctratasconcauascircuntcnfas quecfficcrccas quehu>- « more circufufo concauo,intenm terreno,interim puro vafcula aeris cx aqua concaua rotunda qj <« effici:ac,qu£ ex puro conftant,pcrlucida funt,cV vocantur ampullae: qu^ vcro cx tcrrcftn agitato elato q3,ebullitio fcrmctatio q^ nuncupantur.Harum affcctionum caufa acidum cognominatur.

Ommbus

DE SIMPLICIVM MEDIC.

Omnibus ucro,quae dc iftis dicuntur,affecT:io contraria ab occafione nafci tur cotraria. Porrov, vbi E ingrcdientium conftitu tio in humidis familiaris linguae habitui exiftit, quae cxafperata quidem fuerint,lenit:quae vcropraeternaturamaut coierinf,conftiterint'que;,aut fufa laxaque fuerint, partim contrahit,partim laxatjOmmVque quam maxime ad naturae ftatQ reducit: quicquid eiuf- niodi eft,iucudum, fuaue'que,cV cognatum eft omnibus,vioIentarum'que paffionum remediu, ac medela,nominaturque dulce.His verbis Plato, quae nos vocare folcmus auftera, quae acerba, quit falfa,cV nitrofa,quae amara,quae acria,quaeacida,quae dulcia,expofuit. ld videlicet,quod a no bis g-^offiueadftnngensdicitur^ipfcaultcrumnuncupans. namfic a vetuftioribusGraecisap^ pellarifolet.Nontamenomniainvnumconfundit, ficut rj faciunt, qui 6V piper adftringcrc di^ ctitant,cum ex acrium fit natura,6V acctum, quod ex acidis eft, nec fane etiam vcriti dulciffimo- rum quaedam adftringentium numero adfcribcre. Ex quo ht, cum omnia confundant, ut pro- tinus necfacultates inucnire omnino ualeant.Omnisenim inuentionis demonftrationis q^ prin cipia funt,qug fenfui,atque intelleclui euidentia funt. At ifti haec ambo perturbant:atque omnes in unumconfunduntcum fenfuum aclus, cVpaffioncs,tum multo ctiammagisintelle<ftus,acra tionis,nimirum haudquaquam infpeculationclogica uerfati.Itaqueoperaepretium cft nugacem illorumloquacitatemomnibusmodiseffugere,nequidnobisquoq3affricetur uitrj extam pro- F lixa illorum, futilfque nugacitate.Porro haud leue negocium eft dedocere, ac trafmutare cos,qui ab illis ufque adeo peruerli funt,ut cV fenfum contemnant,cV nequaquam in fpeculatione logica feexercucrint,planc'querudesfintrationum, quasdenatura philofophi confiderant. Omnino enim faltem uel id didiciffent,quae in illis funt ambiguitates, fugiendas eflc, cautc'que obferuan- das: tum fenfibus magis fuper limplicium mcdicaminum facultatibus,quam rationibus haud fa- tis integris,committendum effe iudicium.

De proprus ltn£u& fenfortts, C^4 P. 36.

VErum talcs dedocere,ac uelut transformare eft impofTibile. At aliorum tamcn gratia,nimi-' rum quos conatus noftcr iuuare potcrit,refumcda eft,diligenter'que definicnda tota dc pro priis linguae fenforiis oratio. Nuncupaturigitur tumaTheophrafto, tum ab Ariftotelc, tum a MnefitheomedicoguftandifacuItas,graece ^vuog(nos faporem dicimus) fccunda fyllaba ab /m litera incipiente:at ex humido , ficco quc conliftentia,eoru uidelicet,quae a calore concocla funt, ^Ao? (nosfuccumdiccrepoffumus) a litera A fccudaincipictefyllaba.Tametfi abaetate illisma ioribus non modo Athenicnfibus,fed 2>C Ionibus utrunqj per ;x literam fcribi confucuerit.Siqui dcm 6V apud PIatonem,cV apud Hippociate,ucteres'quc comicos fic fcriptu reperitur. Vocetur G autem in praefenti quide fcrmone,clarioris doclrinae gratia, guftatoria facultas, fiue qualitas,liue utcunq3cuique appellarclibet,per literam /x, ^v/xog (nos faporcnominabimus.) Humor autem incraffatus tum in animantibus,tum in plantis, ^AoV, fecuda fyllaba a litera A incipiente(nos, ut diximus,fuccum uertemus. Sciendum "ergo fapores,qui tum in unoquoque animali,ac planta, A.H.». m. cj. tum interrainueniuntur, plurimoscffe, necfacilefpecierum numero comprehenfibiles:cctcru io[-9i* differentias guftabiles aliis oclo vifas,aliis numero feptcm,non nullis autem 6C his quoqj paucio res. At Plato in Timeo in fuprapofita dicftione primum duos faporcs memorat eiufdem Ipecici, fed in ratione maioris, acminoris diffcrcntcs:corum alterum aufterum,alterum acerbum nomi- nat.Fuerit autemaufterus,quem <tv^ovtcl (adftringentcm voco) nuncupamus:porro acerbus huius intentione prouenit,velut 6V ipfc Plato fignihcauit. Atq^ hos fane pro vna fpecie nume- rabimus. Altera eft eorum,quaeiIIis oppofita funt,nitroforum videlicet,falforum,;cV amarorum» Et in his quoque amarus ex nitrofi prouenit intentione: falfus vero aut nitrofo lmbecillior, aut adftriftionis quoquc affumens aliquid.Deinde a Platone acris expofitus eft,mox acidus, poftre- mo dulcis. At a Theophrafto additus eft vncftuofus, fiue pinguis, a Platone quidem in fcrmonc de propriis linguae fenforiis praeteritus, verum paulo ante plantarum fuccis adfcriptus,vbi vino- H fum ab oleofo cV melleo difccrnebat. Porrov in illo fermonc tribus nunc memoratis quartum adie cit fucci genus,vna appellatione comprehenfum, dvrov nominans. Vbi autem ad guftus fenforia tranfiit,protinus dulcem memorauit (nihil enim retulerit,dulce,an melleum dicas,velut nec pin gue , an oleofum) omifit autem pinguem,v t qui ad guftum nihil attineret.

Qua differat adjiringens ab aujlero^ & acerbo,reltqut cjue tnter fe fxpores. C^4P, 37.

QValis autem eorum lit vnufquifque,exponere quidem exacte eft impolfibile,quandoquf- dem nec aliam vllam fenforiam paffionem: verum ei,qui eodem fenfu communicauerit, li cet fuggerere,Ergo,fi quis aut cydonia,aut mala,aut mefpila,aut myrta guftauerit, pro culdubio cognofcet alium nobis ab his in lingua moueri fenfum, alium ab adftringentibus cor^ poribus.Nam,quae adftringunt,introrfum pellere contaclam noftri partem ex omni parte appa rent,id q^ aequabiliter,velut ecjualiter pellentia,ac ftipatiajCOtrahentiVque. At auftera in profun dum eria fubire videntur,atq3 afperu quendam,ingquabilem que mouere fenfum,tancj reficcan^ tia,cV humorem omnem corporu fenfilium depafcentia. Ex quo fit, vt alia fit paffionu proprie^ tas,qug qj haud facikjlucide^q? explicari poffit, tum ab adftringentibus nos corporibus, tum ab aufterisfaporibus.Sed quiuis tn,quihomo eft,facile, quoddico, comprehenderit.Porrd,quado,

quod

L I B E R P R I M V S 9

A quod Iinguae noftra? admotum fuerit corpus. valde deficcar,cotrahit,SC in multam profundita tcm vfquc lllam exafperat , ficut py ra fylueftna immatura,;x corna,ciufmodi omnc accrbum appclla^ tur.ab auftens intcntione duntaxat diucrfum. A t quod nos adftringcns vocitamus, haud tcmcre a Thcophrafto dicium rcpcrias. Vidctur autcm ldem figniricarc quod auftcrum, aut ccrtc conv munc cllc gcnus tum huius,tum etiam accrbi. Quaxunquc vcro Iinguam dum c rmtingunt.non contrahunr, ncq; conftipant, velut adftnngcntia, lmmo contra planc agcre apparcnt. ncmpc dc- tergcntia 5c ablucntia, etiam fi adftnngcntium quippiam adiundum fit, ha:c omnia falfacogno- minamus. At quae hisetiam magis dctergunradco vt ctiam molcftc cxafpercnt.amara nominan tur. Porro quae mordfcant roduntq; , ldqs cum valida quadam caliditate , acria vocantur: iin hrcc abfit,aada:ca?teramhaecfcrmentandiquoq;vim obtincnt. Atquc vclutinunguntatqjimplcnt, ac ln ftatum fuum rcftituunt exafperatas ac veluti erofas linguar paruculas , ha:c fi cum voluprate man;fcftaconungant.duIcia:fm hacfinc.pinguia vocitantur. Atq? hocqu.dcm pacto, quatum in me fuit , res explicatu longe difficillimas verbis cxponere fum annifus. Miror autcm,qui tam prompteomnia adftnngentia nomincnt, fiueacriaiint;fiueamara,fiuedulcia, iiucpinguia,iiue acida: cum ram olim rcbus lpfis lmpoiita fint nomina , atq? aftcctuum fcnfibilium non cxigua m

B nobis dinerenriaiit. PrcftitilTet fortaffis,fi quidcm naturales fcrutari rationes voluerunr,apparen tia non cuertere.ncc appellationes confundcre: vcnim mquirere cuuis tcmpcramcn ti, aut difpO' fiuonis,aut corporisconftitutionis, aut quomodocunque nominare vchnt.foboles fit adftnctio, cuiusfalicdo,amaritas..aaditas,aCTimonia;dulcedo,pinguitudo:quae PIato;Arifto:eIcs.ac Thco* phraftusconatifuntdcrinire. Clarum quippeeft, Qez calidofrigidohumidoficcoo; cocuntibus omnia funt mifta;ctiam dictarum quanquequalitatum ex horum conltarc miftura.Itaque ii,quC' admodum dictorum faporum quifqueproueniat , exponcre conarcntur lubens cquidcm aufcul tarem,gratiamq3 habcrem non exiguam : At fi ncque hocefficiant,immo infupcr ienforias om- nes ditferenrias rn vnum confundant , vt parum abiit quin corpora omnia adftringcntia nuncu^ pent.iane nec audire ipfe velim : illosq; obfecrarem,vt inanem contentioncm rclinquant.

Non ad Totamrerum Naturam Iudicandxs Mtdicamentorum Facu!t.ites,ficutr.aturales

Phdojophi faciunt,fd adNojiram Naturam. C~4P. 38.

AT nos equidem in confequentibus oftendcre conabimur,cuius'nam tcmpcramcti faporum quifcp fit foboles. In prefenri autem difcipulos ad experientia accelTuros ailucfccre vclim,vt C id folum quod ad artcm eft vtilc, prius feligant, vbi iudicare vehnt, quo pacto vnumquodq; nos medicamentorum affia'at.Quippe non qualc cx fe lit;cV ad totam naturam, conlideramus. Nam hoc pacto neq; acctum,neqj mannam aquam,nos exiccare polTe^ut ficca elTe facultatc,dici mani^ fefrum eft : fiquidem vtrunq; illorum actu eft humidum. Verum ii nos exiccare apparcat,ficca di> centur.ad nos vrdclicet,cV noftra naturam, quod pcrinde cft atq; ficcatoria eife. Qliui ctiam cx ca^ lida;6V frigida.cV humida eodem dicentur modo,vbi nos fcilicet calfaaant, rcfrigcicnt, atquc hu- mectent:eaq;ad nos, non ad totam fubftanriam,nec ex fc. Atqui li huius dutaxat mcminenmus, certiiTima omnium crit ludicatrix fola cxpericntia : quam qui relinquunt,atq3 aliundc ratiocinan tur, non folum falfa pro vens ducunt , fcd etiam tractationis vnlitatcm fubuertun t. Pioinde no- bis propofitum non cft, quale ex fua nat ura quodc*-, fit medicamcntum cxquircrc . vcru m quid m nobis cfficere poffit. Atcp hic pnmi libri ftnis efto. At ln fecudo dcinccps olco ac rofacco cxcm plorum viceinfermoncpoiitis,prauas etinibi ratiocinandi viasmonitrabimus:quibuscum me- dicorum complures vtantur, ln pnmis quidcm fc lpfos deapiunt,fecumq; alios multos ln crrore pcrrrahunt. Porro' vbiiderit abfolutum, ad tertium commentanorum tranficns quarftioncs lo- giras^quaevniuerfanideCimplicibusmedicamentis enarrationemanteccdut, cxplicarcconabor: D Vt videlicet in quarto ipfas lam facultatcs omnium dehnire liceat: quas protinus a principio fuif fem aggreiTus , nifiplcna paralogifrrus atq: erronbus omnium prope iuniorum medicoru eflcai \ olumina: quos pnus extergere, atq; ex animis difcentium dclere oportet , nc quid ven tau obli' « ftat. NamvtHippocratesinquit,iicetiamaitPlato: .Nonfolumimpuracorpora quantoplus iJ.Aph.to^L « nutrias,tantd magis Iacdas: verum etiam lm puris animis fi nutrientcs fcrmoncs orlcras , non mo- orJ- 1 ■* c do nihil profis, verum ctiam magnopcrc obfucris. Itaq; his dc caulis,tum ctiam qu:a amicorura plenfcp vifumeftjVtiuniorum mcdicorum arguercmus paralogiimos, non tantum mcongrcffi- bus,quos quotidiecum illis habemus, fed euam hifce commctarrjs, ncccllc mihi fuit diutius priO' nbus iftis duobus lmmoran : Quo vidclicet ln tcrtio purum animi auditorem nactus, quiqj veras affequi rauones pofTit , tum ea cxponam , quae de huius fpeculationis prmaprjs nouifle oportet : tum danceps omncs mcdicamcnti cuiufq; facul tatcs cnarrcm. Id autem het to vniucrfum,vt reor.hbris vndeam,ea fcrme magnitudine conftantibus,cuius eft hic,qui eft omnium primus.Qui cum conuenieritcm nunc nactus iit modum, finem pcr hanc dicuoncm accipiat.

QuintaClafTis. w BBBBB GaJcni

* ....

GALENI DE SIMPLICIVM

MEDICAM ENTORVM FACVLTATIBVS LIBEll SECVNDVS

ARGVMENTVM LIERI

Exponit Vnde Errandi occafionem Vetercs medici fumpferint : Prauascji ipfbrum Ra- tiocinationcs Confutat : acOlei & Rofacei exemplo vcram docet rationcm racultatisMedicamentorum ludicandcc.

Quod Soj htslx^ui Fidtm Senfibus abrogant, Demonfbrationvs Prtnctpta Incmtora,

quam cjux dcmonjirantur , ejfctant. c \AP. i .

Rolixa nobis vt fit de fimplicium medicaminum facultatibus orario, bmfJ tesfuosexcedentesfophiita-efficiunt.Namcum procul principiaducanr, E fenfurriquc pro nihilo habeant,fefe'que in illa conrjciant, qua; philofophis c tiam nibigua funt, fimul cum rjs quae ipfi ignorant , cY. ea quae aperte co-- gnofcunrur, fubucrrut.Eaqj plcriqjeorum fariuht non modo naturalis fpe cuktioms, fedctiamlogicarum methodorum impenria:quibus vtaf neccf fecft,quifquisdemonftrarequidaggredif. Itaqjciim nefcianttum eaquar bcne uvphyiicis viris funr inucnta , tum er ea de quibus non iniuria illi dubi tarunr,vtnfq3 rii contraria allcrcrcf epcnumero audet. Sed,Deum immorrale, age obfecro,fi nuc cgo llc orfus diccre,q? cum quatuor iinr elemcnta,aer,rcrra,aqua,cY ignis,nulli tamcn cogenita fit albcdo ac fplcndidus color cxtra fplendorem &C ignem : acdcinde citato Empedoclis ac non nul- lorum phyiicorum alioru rcitimonio,fplcndida corpora oia plurimu in fe ignis habere dicajiaud curXsautniucm, aut ccruflam,aut glaciem,aut aliainnumera tum fplcdidiffima, turn fngidiiTima inipicere:ac mox llla fuggcrcnre quopiam,proccdentcm i fcnfu confutationem tergiuerfatus ad rationem accedi lubcam : ac pcr eam de rcrum natura coniidcrandum, haud quaquam fcniibus ra tionc carentibus vniuerfum committcndum cenfeam: nunquid mcntem habentibu» inimire non videar.haud inrelligcns vndc rationis dcfumpfiflem initium r Nam mca quidem fenreria ex G icnfu cV per fenfum omnia id gcnus cognofci didicimus axiomata, nempe Solem cfle fplcndidu, fiammas fubHauas, carbones pierosqj Hauos. Ergo fi a fcniibus reeedcdum cft,nuUa fuppetct de- monftrario ncq? nobis eorum quae modo diximus, neqj Empedodi ciimait, • Vndicpfplcndentem Solem,calidumq3 viderc.

Qua- ii vera funr,perfpicuum cft multo ante illa hdem habedam fcnfibus. Immo, inquiunt, mor tales cum iimus,a feniibus aufpiccmur ncceifecit: vcnim illis haudquaquam perpetuo lmmoran d jm,fed ad partem diumiorcm accedcndum, nempc rationem: Nam fenfum cV animanribus ra- uonis expertibus inefle, rationem folam hominibus ciic cum dns comuncm. A rqj hic m logum ©rationcm extcndunt. Quin etiam cx illis quidam oC Anaxagoram in tcfrimonium cuocat, qui niuem pronuciarir non clie albam. Hic,inquiunr, vir phylicus fupra fenfum cft, arqj eius conrem nit phatafmata:ad rationcm ire pergit, eaq^ ducc rerum naturam fcrutatur. At, ii me quod 111 me rcm vcnit fari oportet,qui liber iim lcilicet,cV in tota adeo vita veritatem coluerim,ad mfaniac ex- tremum & vltra", pcrucnifle iUos arbitror,qui talia nugantur.Nam ii que; per fenfus euidenter ap parent, eucrtant, vnde fumant demonftrarionum principia, non habebunt. Stn aurem ab rjs ran- quam £ fide dignis cxordianrur,quo iure ijfdcm poftea diffidcnt f Nam demonfi rationum pnn- H cipia ccrriora lunt q ea quae pcr llla demonftrarur : quippe cum ifta aliundc fidcm muiucntur : de- monftrationum vcro principianonfoIumipfaperfefe,vcrurn ctiam ad quazrcndorum inuen-' rionem quibus crcdatur, idonea fint.

Qmdabunde Sujjictat ludicandts Medtcamentorum Faatltattbus , cjit£ Pcr fenfumacctpttur Ex- pertcntta, Iun£its duntaxat paucvs eptlogtfmn,fiue rattonibus communtbus. It cjuo pa-

fto Jiattonem Experientt£ Jubfcrtbere oporteat. C~4P. x.

EQuidem optarim nullas non res clare fub fenfus noftros cadere,nec quicc^ eiTe quod illos fu- geret:hoc cnirh pacfto nihil dubium, nihil ambiguum aut anceps vfquam foret. Verum qm ilios quaedam cftugiunr,rarionem illis fuperinducere conandum eft, fic tame,vt non procul,vt illi lactitant,nec infinita colligamus. Verum ante omnia nominum iignificara diligerer definiamus, ncquis poftea pcr sequiuocationcm falli poffii:Deinde quod ex ie quid agit,ab eo,quod per acci- den.-,kpavetur.Dequibusambobusfupraaccurate diiTeruimus:fignificataqjeorum,quae faculta tc aut culida,aut frigida,aut ficca,aut humida,aut quiduis aliud eiTe dicunf,difcreuimus.Tum quo pacto propnam cuiusqj medicamentifacultatem ab fjs, quae ex accidenti funt, fegregans inueni- re quis pofiit, vniuerfim quidem in tertio de temperamentis expofitum eft, atque in hoc tra<ftatu

parricuiarim

LIBER SECVNDVS i0

A particulatim cnarrabimus, ccu in pnmo iam Iibro etiam fccimus in aqua cV aceto, cV hic rurfus in olco cV rofaceo faCturi fumus, indicantcs prius, quantum dehnquant mcdicorum non nulli , qui longe" demonftrationum ducunt principia. Nam quid oportuit olei aut rofx rcfpcxilTc colorcm, quando rcbus ipfis varie vti liccat , nec m fanis folum corponbus , fcd 5>C argrotanubus r quippe cumipfasper fe rofas, aut fuccum earumcxpietTum,corpori tum fano.tum limplici affcfto mor- bo,vt fupra diximus,liceat imponere:atq3 oleo dulci mifccntcs, corporibusaut valentcr refrigera tis, aut cxcalfactis, apphcare, iiueaffricando,fiue perlundcndo,ac irngando: tum m corpus quocp atTumcre,idq; aut fupernc per os,aut infcrnc per icdem:ac fic tadem,quid ad vnumquemcp vfum proueniat, infpicerc. Nam hoc fane nominc medicamentorum ommum vires contcmpIamur,vt iit quo vti opoitcat, hypochondrrjs aut capite ardore afrhctis, aut rcfrigeratis,aut cxulccratis, aut phlegmone occupatis, aut id gcnus aliud perpefiTis,tum iplis, tu alrjs omnibus corporis partibus. Ergo ciim tam peripicua fi mul ac compcndiofa adlit via ad ea qua* lnquirimus , etiamnc colores aeftimabimus,autodores,autconfiftcntias,autforma*s medicamenticuiuscpfperindcractitantcs, '-.:«.• atqj rj qui ex lmaginc aut fica aut picta cognofcere quempiam volunt , cum ipfum afpiccre non denegetur, qucm agnofcere cupiunt. B Qmd Nvji a Colore,ntqi ab odore,neq; a Confishntta,aut Conglactatione, necj; a Duntate,necj; a

Leuitate Ratiocinari de Mediunarum Facultate oporteat. C*dP. 7,.

Tque hac vtiq; parte non leuiter peccarc mihi videntur : multo ctiam magis cum inconclu^ _faatq3indcmonitrata nugatur demonftrandi rationisplane imperiti. Nadoncmusignem aut Hauum,aut rubrum eiTe, vtcuncp voluerint : nec enim refcrt : quid ergo id facit ad hoc,vt oc ru brum Gi calidu t Nam oem ignem, verbi caufa, rubere dicedii eft : at omne rubrum igncm dicere, ridiculum cft : multcq; etia plus, fi omne rubrum calidum quis dixent. Na fi principio alTumptu effet m oratione omne calidu elTe rubru, IicuilTetfortafiTis mutua axiomaris conueriione rubrum omne calidum conc!udere:licetnon obfcure cV ilhc peccetur.Na qua?muruo conucrtuntur (hoc eft a^r/r/^sivTj^ncnquxfimplicitercouertunt (ideft axa/rfapotrtc, ) orarioncs,vcre defemu^ tud dicuntur. Vcruntamcn propinquus is fuerit paralogifmus. Atqui qm ncc illud orationis ini tio alTumptum erat,nempe oe calidum elTe rubrum,haud licet mutua conuerlione omnc rubrum caliduelTecolligere. Tnbus ergo modis in fermonc pcccant,qui aiunt rofas teperatura calidas,q> fint rubne. Primum, q? non demonftrata hac propofitione, omnis ignis rubet, conuertcre ex hac aham, videlicetomne rubrum eftignis;tang veram,conatur. SccunddjCjjnefciuntpropofiuoncs C qua? mutuo cum vcns conuertuntur, non autem qua? fimpliciter conucrtuntur,elfe veras. Ter^ ud,quddetiamfimutuoconuertcrentur, nontamenomne quod colore fit rubro, calidum elTc, ex mutua llla conueriione fequatur,fed ali ud huiufmodi axioma^rubrum omne elTe ignem. Por^ rd qp talia in rem prcfentem non modo Gnt inutilia, fed etiam palam falfa, cuiuis notum eft. De- bcmus cnim non an omne rubrum fit ignisXed q> omne rubrum calidu fit, oftenderc . Na fi quic^ quid rubet,ignis fucnt,erit nimirum cV rofa nobis ignis. Ceterum Iogicas mcthodos ignorantes, opinor,medici primum in hoc maxime pcccat, q> proprrjs fmibus excedat,nimirum cu fufficiens fit experienria, lunccis faltem paucis quibufda cpilogifmis , medicaminum vires exquircre. De^ inde tam fcedein rarionibus hallucinantur, q pueri modo fpeculationem logicam ingrcffi. Eil- A.l.i.t. i. c. 4. erronbus tenentur , qui ex odonbus mcdicaminum facultatcs conrjciunt. Ncc.n. quicquid

bene rcdolct, calidum cft (quod quidam dictitant, haud intelligctcs quo pacto inaudirc oportcat quaeab Ariftotcle cV Theophrafto fuper hac re funt prodita, ca quc nos rn quarto harum comen tationum definicmus) ncq; quicquidcalidum eft,benc olet. Quin etneq;fi quid graucolcnseft, calidum etiam fuerit : neqj fi calidum,et graue olens. Sic nec, liquis quicquid grauitcr olcat,frigi' dum dicannec, fi quicquid frigidum fit.grauiter olere, verum dixei u. Siquidem calidorum innu T) mera funt,part lm bene olentia.partim grauiter oIenna,partim ncutra : fimiliter quocp frigidoru. Qiiangquidcahdadicoacfrigidarcum debcadicerecalfaaentianos, acrefrigeranna, quarvtiqj AJLixi.c.*. ct lnquinmus.Nec .n.quodabfolutccalidueft,autquodadhoccxpenditur, nunc c61idcrare,p' pofirum eft.fcdquodcorpushumanumexcalraciat:necfaneetiaquod abfolute Tngidu,icd quod hominem refngeret. Denuoergohichallucinanturinhomonymiahaud diftinctis nominuli- gnificatis: tancj iiquis de cane icrreftri dilTerensadmarinum fc orationc trnnsferat cxiftiman s VI animantis vtriufq? nomen,ita cx naturam quoquc ipforum vna clfc. A t nobis dcmon ftratu apcr tc eftincommentanisde temperatuns (quos SC haccc anteccdcre tracbtionepronnusimtioco monefccimus^ahudefie facultate calidum,aIiudaCtu:cVhuiusquod actu vidclicctcalidum clt, aliud abfolute dici calidum, aliud per cxuperantiam,aliud ad fymmctrum fui gencris vcl fuc fpe^ ciei, aliud ad quiduis obuium collatum. Quin 5c hominem non abfolutc calidum, vt ignem, fed exuperantia calidum diximus, fiquidem maiorem in eo calidi portionem inefie , q; fngidi. Ergo 6cquixcuncp ad hunc dicuntur calida poteftatcillum excalfacerc dicuntur.racikq? dcillisinitur iudicium, cx per cxpcrientia expenditur.paucis indigcns (vt fupra comonui) cpilogifmis. Quos cufophifte excedant,6V tempusadolefcentulorfifrufnatemnt,cVfophifmatiscauiilisq;homincs feducentes eorufoluendoru imperitos,falfis cos dogmaus opinionibusq? implenu Dcbcbant.n.

QuintaCIafiTis. BBBBB rj necp

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT.

neq5 colorcs mcmorare,neq; odores,immo ncqj cofiftentiam, ncqj Icuitatcm, aut afperitaccm,aut K eius generis quodcunq3« Nam quid refert, oleu an lcntum fit,aut leue,aut fplendes, aut liquidum, aut pallidum,aut pinguc,aut lubricum,aegrccj3 corporibus illitum exiccari pofil t? quippe cum cx nullo omnium eiufmodi colligere polfis lpfum elle facultate autcalidum,autfrigidum, aut humi dum,aut ficcum.Siquidem ex gcnere fplendetium Icuiumi^ cV lcntorum partim funt, quar plane nos calfaciant,partim quce rcrrigcrent,tum alia quae exiccent,alia itcm quc humecfcent: Ht eorum omnium quae accidunt non oleo folum fcd alrjs omnibus,nul!um eft reperire, quod folidum pcr^ petuumq3 fit,vt in eo gencralem conftitucre propofitionem liccat.

Quod Sophifidt Rationtbius haudyfi f.nt Jcicntificis Jid ea Lemmata,fiue fumptiones ,Ex attibtU papcrsm de medu marv.mjacidtatibws collivunt, Sed aut lnduciionibm,aut Exemplis. C ^4LJ. 4 .

NAm omitto,q> nec fcicntificisin omnibus id genus lint vfi rationibus fophifte ad inuenien da lemmata,led ex inducftione:cV,quod omnium peflimu cft,q> ncc quae fit mduchonis na^ tura, vnquam infpcxerint. Qiidd liquis eos in id prouocct, nequc fequi audent: cV fi dc dcmon- itratione quis quid agat,mcrepant.lmmo,quod etiam dctcrius eft,no ex induclionc folum ratioci nari alTueuerunt, fed non nunq; ctia abexemplis,tanquarhetores. Nam qui frigidum clfc oleum alTerit,proinde q> lentum fit vt pituita,is per exemplum concludi t, par robur praebens dcmonltra F tionis,atq3 is qui ipfum calidum contendit, quialcntum fit vt vifcum.Ncc lccus is qui calidum di- cit,qm facile in flammam vcrtarur vci bicumen, atq^ is qui frigidum probat,q? facile cogatur ac co crcfcat vt aqua. Nam diftett, ex cxcmplo aut cxcmplis quid fuadcas, an cx inductionc. Siquidcm qui ex cxemplis hdcm facit,vnum aut duo generis eiufdem adfert,aut ccrtc planc paucula,plcrifq3 fcilicet preteritis: Qui vero ex induclione,omnia comprehcndcre nititur, qua? pcr cxpcnentiam funt cognita: nec quicq; prxterire quoad cius fieri potcft,quod apcrtum vulgo ac pcrfpicuum lic, ftuder, led quod occuitum cft 8C paucis comprehcnfum. Qiiamobrcm violenta clt,cV vehcmeter pcrfuadet,qua?abomnibusqua:cxperientiafuntcognita, duciturinduclio^folisq^ijsarrogantia perfpici potcft,qui in dcmonftratorrjs methodis funt excrcitati. Quare nos de ea copiofius m De monftranonis libris difleruimus,ac forte ctiam fcorfum dc ea librum componcmus.

Dc Oleo aducrfks ^irchidamum. C^4P. 5.

PAlam autem fiet nihilo fecius 6V nuc quoqj inducflionis natura, multocj^ magis cV exemplu Nam omnia in fumma pcrcurrcrc ftatutum cft, quae deolci facultate a medicis funt prodita, eaq3 probabiliter quidem q> lta vidcrccur,at non vcrc : Ac primum illud quod a Dioclc in Archi damo fcriptum eft,q> Archidamus durefccre vricj3 cutem ijs qui olco fricarcntur cxi ftimarit : qua^ G propter etiam ficcam frictionem praetuht. Oleum enim acccndi atcp exurcrc ciim a friclione mca lefccrct, putabat : ac proptcrea admodum humorcm exhaurirc atq^ ficcare, non fecus atq3 ca aflb- rum quae vngi fo!ent,nam cV ipfa mugis durefecrc,qj fi citra olcum aflfaucris. Preftar au tem totam adfcribere diciionem Dioclis. Habctautemea hunc in modum. Atcumoleofricarcnonperin de probabat. Primum enim inarqtialem fieri eiufmodi fridionem putabat,cp manus labcrctur fci' Iicet,necaequccarncmapprehcndcrepropter pinguitudinem polknt. Prartercadurefccrcatque adun cutcm in illis magis qui fic fncarentur cxiftimabat , cfj qui ficca vtercntur fridione: Olcum quippcacccndi cV vrerea friclionc incalcfcens,qucmadmodum in affis,que vncfta funt,magis cp non vncla,vbi olco acccnfo incalefcunt, ct valde cxiccantur, indurcfcuntq^: Similitcr que in oleo coquuntur fragilia friabiliaq^ effici candcm ob caulam. Ad hcc,quemadmodum Iigna,6V coria,et alia complura qua?cx olco fricantur,oleum intrd imbibunt, ita putabat cV corpora. Quod cum fie ret,multa quae Iblita cflent cum fpiritu effluere, acforas prorumperc , tunc concludi arbitrabatur, ceu cum cnbris, lintcis,lana,omnibusq3 adco pcr quae percolah quid aflolct,perfunditur, ac inun gitur , non aeque liquores fluerc per ca valent: Porro vbi ea excretio interccpta cft,qua*dam intro rccurrerc, quaedam aceruata inuicem'que implicita mcams opplere, retcnta fcilicct ab oleo, quod H vifco quid fimile habeat : ficut in alrjs omnibus apparet,quod pingue cft,puluercs ac feltucas,om- niaq|3 eiufmodi confedari : Deniquc vbi obftrucfli iam meatus fuerint,perpetud ac feniim omnia deterius perfici efle necefle,quam in fjs quae pro confucto geruntur naturae modo. Putauit quo- que oleo inefle aliquam mordacitatem,cuius vi oculi illachrymarent , cV guttur tn tufllm cicretur (quod xfipxyetv vocant) tum aluus raderetur,excrementac|3 redderentur fanguinolenta co bibito : Proindequicitrafriclionem vngerentur, nihilafiTigi:innrmiorcm enimelfe mordicationem, c^ quae fenfum aliquem mouere poflet: At fi per fricfKonem carnem fubintret, mordicationem mo> liri maligniorem, velut multa medicamentorum : vbi enim illinuntur, minus valent : at compref- fa introque fubeuntia, magis agunt : ficut fane fi vrticis, cV alfjsmultis fenfim quempiam contin- gas,nihil lxferis: fin ferias aut premas,vticp oftenderis. Haec ergo funt qux Diocles in Archida- mo prodidit,quorum limul tum probabilitatem,tum prauitatcm,confpicere eft. Siquidem,qu6d quicquid in oleo coqui tur, propriam amittat humidatem, ac friabile fragileqj celeriter reddatur, cum alioqui nihil m aqua tale perpetiatur,ipfa nos docuitexperientia.Quamobrem hac vtiq? par te nihil Arehidamus mentitus eft. Debebattamen, ficut Ariftoteles , cV Theophraftus, alfjq3 no pauci philofo.phi, eiufmodi problemata in phyficis quaeftionibus cV proponunt cV foluunt,ipfe

quocp

LIBER SECVNDVS m

A quoq? (fi quidem omnium rerum qua* fiunt, caufas fcrutari voluit) perinde vt illi, vti proponcrc, iic quoquefoluere. Atcuidminusfacerc apparcat, in hocvclmaxnnc ni ihi delinquerevidetur* Nam quodappareteuidcnter.id fcmper pnmum ponendu cft : ac dcindc, 1 : c u i libeat, caufam cius infpicercdebet,phyficaprobIematahuncinmodumcomponcs: Cur oleum que/in ipfo coquu tur,ficcacVfriabiliacV fragiliaefhciat:aqua vcrohumidacV mollia: aut, Quaobrein oleo cccta ficccfcat:at qua aliter in eo madidata funt, magis propriam fcruet humiditatem, 3jfi omnino no eiient madidata. Quarationefcilla?cV vrticac morfus fanct.quadccaufa hismcdeat, cumipfum oculos mordicct. Qin fiat,vt rciiquucorpus vniucrfum non mordicct,fed oculosduntaxat. Qua- re guttur cxafperet,vlcera vero lcniat. Quo pacfto ventrcm fubducat. Quo modo laffitudines fa- net.Quamobre inunctostueatura frigore. Quare animaliainfecta inteificiat. Curloracxcoria emolliat : at qua* in lpfo coquutur, duriora omnia cfficiat. Atq^ hoc vnum cft problcmatu gcnus ad phyficum duntaxatattincs. Alterum vcrd, quod commune quoq^eorum cfi,qui artem qua- uiscxercentjCittale: Quaobcaufam carnes pifccsqj aflantcscoci oleo priusillinant. Quid iit, q> athletas oleo fricent gymnafne. Quid ctiam,q> pueros pedotribe. Nam cuiufcp talium problcma- tum ab experietia profeclacaufam affignareliceat, Cocis nimiru rcfponfuns, propterea fe pifccs

B sc carnes oblinere, cp ficca* adufiaqj exuma* eorum rcddantur partes, fi citra pinguedincm aifen- tur : A thletas verd fe ex oleo fricare dicfturis Gymnaftis,tum q? que ante incrat lalfitudines lpfum exoluat, cV qua futura funt mitiget: tum q> frictionem equalem cV mitcm planc cfficiar, corpusqj admotus futuros praparct.Eas obresipfi quoq$ Padotnba pueros fecVante cV poli cxercitu inungere diccnt. Cur autem oleum laffitudini medcatur, haud eriam nouit nec gymnaftes , nec padotnba,ncc medicus experientia curans : nec tn quia id ncfcian t;ab cuidenter apparcntibus rc- cedent. Siquidem rametii lgnorant, quamobrem veratrum album furfum purgct, nigrum dcor- fumdetrahat:nequecompertum habent,quarecnicuspituitamducat,atram verobilem cpuhy- mum : tn medicamcntis ad ea vtuntur,ad qua vtenda docuit expcrietia: cV eos quibus cft opus cu rant,cVeuidentcrapparcntibusndem habent,eoscj3 qui contraria rauoniaditruunt,dcndcnt. Quodprxtercjuamcjuod Pugnantiade Oleijaculrate ^4rchidamws ajfcrat, Infuper

Improprijs ~\tatur Exemplvs. C^4P. 6.

AT Archidamus fupra cj q> in multis,qua perfpicuo apparet contemnit,infuper dC hac quo- que parte taxandus mihi iure videtur, q? dicat meliorem eife friclionem iiccam,y qua* cum oleo adhibetur,quia corpus durius cV iiccius rjs,qui vnguntur,efficiatur : molliusautem rjs,qui fri C carur ficci. Dicit porrd nihilo fecius cV in illa ipfa diclione, paulum progreiTus,ligna,pelles,aliaqj qua* ex oleo fncantur,tpfum in profundu trafmitterc : idqj maximum elle teitimonium,q> ln cor- ponbus noftris mtrd fubiens meatus oblinat , ac humidoru prohibeat efiiuxus. Atcp cgo cjdem quomodo hacconfbnent,nefcio. Si.n.humorum efHuxus prohibet oleum, haudquaq; ficcum di cendum forct:ac proinde fruftra id tancp deficcans in frichonibus repudiat. Falh praterea m hoc mihi videtur,q> fimiiiter affici putet tum ea qua* in illo coquuntur,tum eos q fricatur. Ncc.n.eadc agercdixcrim okumcalidum,frigidum,tcperatum,tepidi3,autferues,ficutnecaquamipfam.Ap parer.n.SC ipfam,ft frigida appUcetur,condenfare,coniiipare,contraherc5conftringcreq3, cV rcpcr cutcre: ficut fi extreme fcruida, adurerc:at, fi tempcrata adhibeatur cV modcrate calida, laxarc, ra- refaccre, fundere, digerere: porro ii nec iniigniter calida, necfrigida admoueat, fed velut qua fon tana dicitur,tunc propofitorum nihil efficiet,verum propriam luam facultatem excrer. Sic iiquis oleum cxpcndcre volet,ab omni prius liberum alieno tum calore tum frigorc lpfum cfficiat , atqj itademumadexplorandum accedat:quippequodfumme frigidum fucrit,noncxfuaduntaxat facultate,fed ex aliena qualitatis exceilu non nihil in cotactis opcrabir : ita quoq^ quod magnope re calidum:atfi vtrocpipfumliberansfic demumexaminare voles,hocduntaxatpacto propnam D olei vim inueneris. Quapropter cu quis ex more oleo fricatur, iicut gymnafiici omnes,in foio f: 1- catur oleo,quod nimirum abfcp omni fit aliena qualirate : at ii admodu excalfacto,aut fumm e vta- tur refrigerato,iam compofitam adi acrionem neccfie eft,nempe ex propria olei facul tate.cx ahe- na qualitatc. Sape vero" propriam cuiufcp medicamenti facultatcm obfcuran nccclfe cl t,vbi valv> temaliundequalitatemacciucrit. Itaquequiiimilefueritherbasinoleofcruentecoqucic,accxcr dtantium corporafricare^maximeiiquide.vtifupraofiendimus,cxtriniecusuua.:s probationcs fijgere oportet a:mliccatnimirum propriamcuique adhibcrcexperietiam. Quot) fi quando tn id quifpiafaccre vo!et,ccrte fimilia comparareconabitur, ficut in corijs faciebat ci ion^ : ncc enim quilpiam oleo m ignc pracalfado, neque in niue rcfrigerato,fed obuio quocp acccpto corium ac lora confricat. iuputo cV pedotriba*facftitant,obuio oleo pucros fricantcs.ncutiquam aut in lgne excaIfac!to,autin niue refngcrato. Alioqui fane cV nos non rarocaput ardorc grauatu olci admo- dum fri^idi perfufionc refngerauimus. Porro fi falis nihil oleo fit mditum, tanto magis refrigera bit. Sin ctiam omotribes,hoc eft crucium fuerit,muIto profeclo etiam amplius.

Qvomodo Frmdurn Parem&s Olcum. C \AP. 7.

POrro praparare iliud folemus non aliter atque aquam,ncmpe prius excalfacientes,ac dci nde aqua mergentcs lumme frigida. At fi etiam fons in ipfum cum ftrcpiru dccidat, vaiculo nimi

Quinta ClaiTis. BBBBb irj rum

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

rum,cui ineft oleum, ante diligenrcr occlufo magis quoqj ac magis ita reddetur frigidum. Multu E itcm fngcfeccris,fi praecalfacftum ini.ur.eum ira dcmittas, vt aqua contingat: quanJp quod aquam non dum tangit, fngidum itcm euaferit,fed minus. Atcphoc paclo prarparando frigidum rcddi- mus olcum : cotrano aat modo, calidum. Quo fane modo et vtimur in refrigerati s corporibus, in alucum olci calidi dcmittcntes,quibus pars qua?piam obftupuiraut tremuli lunt.aut conuullione aut palpitatione tcntant,aut motu fenfuVe priuant,aut etargre fentire potfunt,aut eiufmodi quip

*qnotL piam pcrpelTos. Ergo fiys ex vniuerfo vfu dc medicamtnu iacul tatc pronunciet,putabit,nunqd

excalfaccrc 5C refrigcrare,tum cxiccare,cV humecftare nos oleu qucat,vclut Dioclis Archidumus,

*i}Humuis. fiquidepugnantiasnonanimaduertat. Num cu exiccari 5C fragiliaeffici quarin oleocoquuntur dicir,exiccantem 5C digcrcntem eius facultatem oftendit : At vbi intro in coria fubirc,porosq3 no ftros obIinire,ac naturales humorum efriuxus prohibcre,rurfum fane maxtmc contrariam eius fa cultatcm dcmontirat tum digercntibus,tum exiccantibus: atquc in iftis vel adhuc qux apparcnt piorerenSjdciUis nonrccle ratiocinat'jr.Atvbidemordicationeagitur,noea omniacommemo rat.Nam cp oculos mordicct,q> guttur cxafperet,liue ad tuffim prouocct,q> ventrem radat, atqj fe>- cefius fanguinolcntosefficiat, abudcmagna teftimoniafuntmordacem llli inelTe facultatem. At q? vlcera dolore libcrct : 5C vetris mordicationcs, aut irrigatum, aut infufum,omnino fanct: quicK F

\^r/. dmtium mdrfu irirantur,mitigct: cu 5C ipfa non parua fint contrarig ipfius facultatis indicia: planc omiiia

fmr^ine. funt. Ceterum fi vtriicp propofitis quis ratiocinari vo!ct,duorum altcru eueniet: Aut.n.id faciet vt Empiricus, dicetqj fe in collationc ad aliquid cuiufqj medicamenti facultatcm pcr experictiam cognolcere, ipfius autem pcr fc propriam ignorare naturam : Aut vt Rationalis, cotrarias incifc mcdicamcnto facultates, 5C mordicante cVIenicntem:acdeindeingcnti tenebifanxictatecaufam diclurus, cur interim altcra earum agat fenfibiliter , intcrim altera reliqua aut perdita fit , aut non clare apparcat. Quarum omniurn dubitationumfolutioncs,fiquidemvt phylica proponantur problemata, fanc q? di ffiales funt : fin vt ad vfum referantur artis, multam requirunt experienria, epilogifmos autem non ita multos,fcd cxaclos ac dcfinitos. Nam primum,an omne oleum ocu- lis mordax fit,nec ne, experientia incundanter dchnire praeftat, haudquacp ex tempore in vtracp partem rhetorum morc ciilTcrerc : tum an omne a?quc guttur exafperct,aut ventrem fubducat,aut radat, vt non nunqua cr ucntas moueat cxcretiones: an olcorum hoc quidem haec faciat, illud ve- ro non:St" aliud magis,aliud minus. Olei differentias nunc dico non eas(vt quifpiafufpicaretur) quaefunthcterogen«siiucalteriusgeneris,licutcicini, rhaphanini,caryini,balanini,aciimilium: nam cV horum vires medicus nofcat oportct, fcd in praffentia eas memorare no expedit. Satis cft G cnim,mca quidem fententia.pnncipio proprrjlfimum,2<! quod maximeab omnibus hominibus vocatur oIcum,confidcraiTe: quando &C ipfe fruclus ex quo fit o!cum,folus ex omnibus oliua nu^ cupctur,etarborolea(grarce vtrunquc iXcua vocatur, oVipfum olcum t Xcuov ) ipfumqj fimpli' citcr ac primario olcum dicitur,at rcliqua omma per translationem dC abufuim

De Diffirtnttjs Proprie yocati Olei. C^4P. 8.

HVius fane quod propricolcum appeIlirat,dequoomnis in pra?fenti fcrmohaberur,plures dico cife dinercntias. Sccundum aetatcm quidcm , ciim aut recens eft, 8c velut muftum , aut actate vigcnte , aut vctus. Sccundum prarparandi modum, cum aut fimplex folumcjj 5C impermt ftuin fuerit, aut cum fale praeparatum. Sccundum fruclus iplius diuerfitatem, aim is aut immatu- rus,aut maturus extitcrit. Secundum induclam arte alteratione,aim aut quomodo abinitio pre^ paratum fuirita feruatur,aut cadidum efficitur. Scriptum vero" eft de albificatione eius 8C ab alns non paucis , bi nos quoque in fequentibus trademus. Horum omnium oleorum facultates ipfe equidem cxperiri ftudui : quid autem in quoque ficri deprehenderim,poftea exponam. At nunc abfoluere ftatui primum,quod crat in manibus.Perperam enim mihi videntur medicorum plert^ que tum experiri medicamenta,tum de viribus eorum ratiocinaru H Quomodo Cmufcji Medtcamenti Facultatemcxperirt oporteat* C^4P. y.

QVippe cum Experin folum oporteat, quae impermifta funt, dC ab omni extranea qualitate aliena: eaqj primum in optima corporis conftitutione , deinde in intemperatis, demum in » morbisfimpIic:bus:ficutinlibrohuncanteccdente,cVintertiode Temperamentis defi nitum eft : Ratiocinari vero,id quod ex accidente eft, femper ab eo quod per fe eft, diftinguetem. Qwd Nonfolumin Explorandis Medicamcntts medici HaUncinenturySedetiamin

Opinionibuf^tjUAshabentde^ffeclibM. C*AP, 10.

AT non nulli mcdicorum non in iftis modo hallucinatur,vcrum etiam in opinionibus,quas habent de affedibus. Nam oleum quod laifi tudinibus remedio iit, omnes propemodum fa tcntur : carierum quis affeclus iit laffitudo, non confentiunt. Hic enim aruculorum eife ait ficcita- tem,ex mononibus deficcatorum. Alter cV,mufcuIorum,adijcit. Alius porro contra quam hi,hu miditatem multam, dC tenfionem, 5C caliditatem, fluxione nimirum partibus vehemcnter agita^ tis affufa, Alius non humorum mulntudinem,fed qualitatem foIamcaufatur,prouenire inquiens in mouonibusimmoderatis pinguediniscarnisc|3 tencrajcolIiquationesquafdam,quarumpars foras tranfpiret, parsveroiretineaturin corpore:&hoc,cum acre mordaxcj3fit,affe(ftionem effi-

cerc

LIBER SECVNDVS

I 2

A cere veluti vlcerofam. Itaqj ctiam fi in hocconueniatur,q> lafTitudincs fanet oIcum,attamc ob an- cipitem atq? ambiguum corporis afleclum,nihil queat ccrti de olci facultatc colligi. A tq^ id fane non tm in laffitudine vfu venit, verum ctiam vbi doloriscaufa, aut mordicationis, aut phlcgmo- nesgratia,bibendumolcumcxhibcmus,autperfcdeminfundimus,autittdempcrfimdinius. Si- quidem vlccribus phlcgmone affeclis no folum,fed cY cum aqua modcratc calida , perfundfrnus : vtinlaffitudinibuscum lauacro aqua; dulcis. Scdnecquaefit in phlcgmoneartcc^iOjColcntiunt. Porro vbi per fcdcm ipfum ingerimus, aut bibcndum oftcrimus,ne tunc quidcm cognofcimus euidenter,cui'nam corpori ipfum applicemus,an pituitae, an bilis, an aliorum aliquoru rccrcmcn torum plcno. Conftat cnim non pcrinde hominem affcclurum , vbi pituita: vikofx intcftinum omnc fimul cum vcntre plenum oftcndet,atq3 vbi biliofis excremcntis refertum, aut alijs quibuf- dam acribus humoribus,aut ftercore mu!to,aut horum quidcni nulIo,fcd incidat in vcntrcm inte ftinaqj vndiquacppura,aut prancrq cppura, etiam cxafperata rcpcriat.

Quod Vt cjutsprobe de Oletjacultate Rattoctnctur, Debeat eticim ^4fJeElionem hominu

*AeJ hmare, & De tpfo olco Qmle ftt pr&finire. C ^4 P. 1 1 .

ITaq^negligcteradmodumcVfcgnitcrde hisomnibus mcdicorum plericpratiocinantur,haud indicantes,nec quo pacfto aftccfto homini oleum exhibcant,nec qualcnam ipfum. Ac mox ta- men dicunt,altj mordicare cV radcre prorfum partes corporis intcrnas : alij vcro ctiam 11 prarfucrit mordicatio , Sc hanc lcnire. Nec enim parum intereft , an intjciatur in vcntrem pituita (catcntem oleum expersfalis (Grarci cXvctXov vocant) & quod re vcra oleum eft:an quod plurimum acccpit falis,in ventrem purum. Vtrunque enim aluum fubducit,diucrfis tamen facultatibus. Nempe il- lud quod falc vacabat,in pituitofo ventre pcr lubricitatcm : fimili modo cum ma!uis,bli tis,mons : Quod vero falem habet, in puro per acrimoniam, pcrindc vt muria, cV marina aqua. Et lane hoc quidem radet,altcrum nonradet. Ergo necabfolute oleum quoduis interna omnino radcredi^ xerimus,aut deiectiones moliri cruetas, neqjmordicationes lenire: verum id cui fal cft mditus, in puro ventre raderc: cui autem non,in pituitofo non radere.

Quod Salfugtnoft <& ^Acrta ex acctdente cjuadocj; Morfui medeantur , nempc Secum cjuod mordicat educetta. Dulaa l'erd & Eptcerajhca contra,Morfum ettarn altcjuando ex acctdentc exafperant, nimt-

rum Cum ~\na comimpantur, @* Joueant alantcj; cacoc hymtam. C ^4 P. l%.

NOn nunq; vcro" mordicationes ex accidente quod falfuginofum cft,fanaucrir,vclut 5d melf- cratum,falfugd,ferum laclis. Educut enim fecum hacc no nuncj; fuccum mordicati onem fa * Ccientem,ac mordacitatis redduntur medela, perinde vtcaetera omnia quae abluunt cY abftcrgunt. Scd nonftatim vbi immifia fuht hoc genus medicamcta,morfum (ananr,quin potius tunc ctiam exafperant : fiquidem euacuationis,haud epicrafcos i. teperationis feu miftioni s, ratione fanatio^ nemmoliutur. QiiippeceratuexrofaccocVadipe autpingucdinc infufumfarpcnumcro morfi- buscotinuoTuccurit, idqj teperationis rationc:fed 8c olefi ipfum folum,fed dulciifimum, id fre- quenter prefhtit: ficut ccrte ctia adeps hirci,aut fuccus condri,aut ccratum cx oleo dulci. Nos aut fcepenumero quibus cx frigore interna dolore torquebantur,ingefto oleo calido dolore liberaui- mus: ac fi maius cfTe frigus conijciebamus, addidimuscY ancthum, olcum excalfacientcs: fi vero' adhuc etiam maius, rutam quoqj cV bitumen. Eiufmodi igitur auxilia omnia cy fngori medcan- tur,dolorcs mitigant,non proptcrea quod Ia.'dcntcm humorem attcmpcrent aut cducant. At m A.l i.f. 4. c.j». idem vniucrfa confufa funt a "plerifo^ medicorum,qui nec norunt dolorcm ab intcmpcrantia na- fol.83 h tum,ab eo,qui excacochymia oritur,diftinguere:nec q>mcdicamentorum,que doloris gratia inij ciuntur,alia excalfaciendo partem refrigeratam ianant, alia humorem mordicantcm cuacuando, alia temperado. Sed & fubinde miftae exiftunt aftecliones, ex intempcrie vidcliccr,cV mordicatiO' ne: In quibusnos cofueuimusanethinu,aut rutxoIeum,infundereanferino 111 co liquato adipc: D is fi non adlit,faltem gallinaceo : fi nec is quoq^, vel aliorum aliquo : cp li horum nullus ad manum fuerit,ceram mifcemus mordacitatis expertcm, voco aut lic cam quae lota efi: aut certc olcu lpfum quod effeclum eft candidum , infundimus , nam id ccra; mordacitatis expcrti proportionale cft.

Temeraria itacp pronuciatio eft atcp indcfinita tum eorum , qui olcum omnc omni tcpore mor- dicansadftruunt,tumeorumqui lenicns:namquod falem accep^t , mordax cft:quod autcmco caret cV dulce eft, quodquidemexfecft,lcnirepoteft:nam viden f>offit cVipfum quandoqjpro affecflibus quibus applicatur,haud etiam efTe eiufmodi. Vnumquodq? enim tcmpcrantiu mcdica mctorum (Gr^ci iTnzipctvvuvrct ,fiue \tt tyctpct^ itcd, nuncupant) vbi valcntiuscuatit humoribus mordicantibus,morfum corum rctundit: vertim fi aut valcntioribus facultatibus,aut multis , pau cu miftum fuerit, vna &L ipfum corrumpitur.alitq? cacochymia. Qtiamobrem protinus euacuan di funr, qui ab fjs quaj tem^erandi naturam habcnt, iritantur, vtpote qui multa nec fucile mobili corruptione fint repleti.

DeLaEle.-{Re[)mfereomnibm Multas ac dtucrfas inejfe Facultates, Exuperantcmtamen Facuhatcmco gnofci pofje ab eo, cjut idouod eftperfe^b eo,cjuod eji per acctdens, rette dijhnxertt.y C^iP. 1 3.

SIc fane Lac frequenter fimulatq3 fumptum fuerit,alfjs acefcir,alijs in nidorcm vcrtitur prius,g probeconcoctumcorruptionemtemperet. Inquibusvtiquc primum maximacacochymia:

QuintaCIaflis. BBBBB iirj pars

DE SIMPL. MEDIC- FACVLT.

pars etiacuari debet,atq3 inde fumendus chondrus, cV ptifana, 6V lac,cx alia qua* vbi probe fuerint E cocfta,confcrunt ad cuch ymian,hoc eft fucci in corporc bonitatcm. Non tamcn,quod ad hoc atti^ net,omniaexiftimareoportetautdetcriores, autcontrarias,infelcobtincre facultatcs:nequc in fermone fcicntem,corum, quaecueniunt,partem alteram omittere: id quod fccit Archidamusin oleo. Siquidem memorabat oculos ab eo mordicari,guttur ad tuflim excitari, 8C vctrem radi : cae terum q> ftomachum fepccum valcnter morderetur,oleum protinus dulcilTimum epotu fanauit, cVinicclum totius ventris mordicationesIenrjt:cV a thapfia, vrtica,& fcilla excitatas inuclum fe- dauit:eori3 mentione non fecit. Ego vcro" non ambigo^ncqj fidem no habeo tjs, qui aiunt rebus propemodumomnibusmultasacdiuerfas ineflefacultares:quin oftenfurum mcidipfum polli- ceor in libro fequenti : Attamen non proinde adftruo cam qu£ in quoque exupcrat,non poife co gnofci:verumfi,quod exaccidenteeft, abeoquod per fefe, diftinxeris, omnia clare cognofces. Contemplatorcnim vtruqj inexemplis,propoiitis videlicctexemplicaufaduobus hominibus, quibus limilitcr os ventris mordicctur,cV qui pariter aut fuccum ptifan£,aut chondrum,aut pane Iotum fumpferint : deinde alteri mordicatione rcftinclam, alteri vero inauclam ponito : Obfecro, nunqd fuccus ptifanx, aut chondrus, aut panis ex fe mordax eft, per accidens autem in altero ho- minum morfum non modon6inauxit,fedmitigauit:anqiiod exfeqdem eratmitigauit, perac- F cidcn s vcrd m altcro iritauit 1 Ego fane" ex fua natura epicerafticum efle dico fuccum ptifana*, cV chondrum,cV panc,cV per louelac quocp:ca*teru in altcro homine morfum auxiflc,q> propcraflct a corruptione fuperari. Atcp ea vtiq^ eft (certo Icio) veterum omniu fentcntia,fcd cV rccentiorum optimi quiq3 ita fapiut. Verum,fiquis fuerit quem ego nefcia (nec enim quiccj eft, quod non au- dcant iuniorumedicorum cjdam) quicontendatcx fuanaturacorruptioncsaugerc chondrum, pane,aut ptifanam,ca*teru in quibufdam exaccidentenimiru mitigare,is,inqua, qui talia iacftabit, nulla aflertionis fue dcmonftrationem afterre poterit. At nos dicimus,q> fi ptifana forct cacochy- mos malive fucci, haud vncj mordicationem mitigaret. Atqui cofpicitur frequctcr rum fupernc fumpta,tum per fcde iniccfta, mi tigare : Ex quo patct per fuam quidem natura boni efle fucci, ve- rum interdu vna cum rjs fuccis qui mordicationes excitant,corrupi, 8c ipfum augerc fymptoma. Quomodo Dtjcernendumjit^a Cacochymtsne Mordicattofanatafty^Anab

Eptcera$hcK,hoc esl Temperanttbus. C~4P. 14.

"l^Orteigitur nosrogctquifpiam.an vllum vnquam cacochymorummordicationcm curaue- jf^ nt C Equidem id non rard fadum cognoui : vcrum ea dico non temperando ,verum id quod mordicabat educcndo,mordicationes fanafte. Ac proinde cV ftatim,cV vfq? dum euacuentur, ho- G minem mordicare,cV infupcr euacuata afperum relinquere fcnfum in partibus aliud mcdicamen requirentem.QiiodnonraciuntqugbonifuntfuccicVdulcis(Graeci tu^ufxct bC yXuKuyufxctno^ minant) etenim cV protinus mitigant,cV pra*ter qjj q> euacuationcm non raciunt,ct fenfum afperu nullum inducunt : quin poti us ipfa cotra fenfuum medentur afperitati. Itaq; chondrum, lacptifa nam in eiufmodi aftectibus cV edenda praebemus, cV per fcdem infjcimus, vbi videlicet melle, aut quopiam ciufmodi, quod infeftabat,cxterferimus: quo tepore opportunus cft cV adcps , dC cera- tum dulce,cV oleum dulcc. Porrd bC in praefenti 6V in fequeti dcinceps fcrmone omnia me dulcia dicere cxiftimato,tum ca quae falem non funt experta,tum ea que funt elota. Qyatuor itaq^ indi^ cijscumpoflisquodper felcnitdiftinguere abeoquodperaccidens,facilecuiufque talium me- dicametorum facultatem inuenies. Pnmum indicium cft,an ftatim mitiget, an non. Secundum, an fimul cum la*dentibus cuacuetur,an non. Tertium,an afperitatem quandam in corporibus re linquat, an no. Et quartum, an ita affedis vtile cV commodu videatur,necne. Nam,cum ncc pro tinus mordicationem fanat,verum maiore cu vehementia excernitur : necp intus manendo mede tur,cV moleftam corporibus afperitatem relinquit,quam,fi denuo offeratur,exafperat:argumen- tum eft rodentis ac mordicantis efle natura*,caeterum ex accidente quandoque morfus fanare. At H quod cV continuo mitigat,cV nullam excretionem prouocat : fed nec exafperat dum intus manet, immo exafperatorum medelaexiftit:ipfum quidem natura bonum cft, verum interdum a caco- chymia,qu£ ipfum alterat corrumpitc|3,mordax efficitur. Atque hgc ita a me didta funt,vt fimul vtriufqj medicamentorum generis cVtempus, cV vtendi modum, fimulcjjfacultatis inueniendar, rationem docuerit oratio : demonftraueritcjj cV ptifane fuccum,cV chondrum,cV tragum,8^ lac,cV pane elotum,ex genere efle euchymorum : quin 8C pinguedinem,et adipem,cV oleum dulce,cV cc ram dulcem,ex mitigatium efle natura. Fuerit autem cera dulcis,qu£ 5C natura eft talis (nam que^ dam guftantibus amara* funt) cV qua* pra*terquam quod eft talis,in aqua bona elota eft.

De Ratione Sibluendi & Candidafactendt Medtcamenta. C ^4P. 1 5 .

LAuanda porro' eft non tatumodo cera,fed cV pix, bi refina, 8<^ oleum,cV quicquid aliud aque non mifcetur.Primumcj^modice^concalfacrtum, moxin vaslati oris, acmagnum, cuiqjinfit aqug copia puriflima* fimul cV omnis qualitatis maxime expertis,infundito : na in ea,quicquid fit id quod abluitur,acrimoniam fuam exuit. Deinde conterito, tunditOjfrangitOjtnanibus^que im- penfe fubigito,vt vnaquarque videlicet abluendi medicaminis particulaaquam poftit cotingere. Deniqa eftufa priore aqua;rurfum quod lauatur excalfadens,in alia aquam eque fyncera inijcito:

Rurfum6[3

LIBER SECVNDVS 13

A Rurfumcj3 diutiffime contundito,donec qualitatem fuam in aquam dcpomt: id aur guftanti daf cognoicere:Mox vcro cV tcrtio,8d quarto,cV farpius dcinceps idcm fariendum, doflcc aqua nulla ctiam ex abluto mcdicamcnto qualitatcm recipiat. Atcp hunc in modum omnia quae cxcalficn ct fundi fuftinent,lauabis. At,ii qua iint lapidofa 8C dura, velut cadmia, 8C xris fquama, cV a?s vftir, ca exade in tenuia comminuentem, plurimum in aqua terere fontali puriffimaqj oportct, fubin^ de prioreeffufa,quoad nihil in aqua innatet,maneatcj3 aqua prorfum a contriti mcdicami nis qua^ litate immunis.Nam quadiu aut qualitatis eius quippiam in guftu apparcat, aut aliquid innatct , tandiu terendum atquc cflundendum eft : nam,(i hoc paclo quiduis eoru q lauari poflunt,abluas, mordacitatis expers cuadet. Et fane olcum non tantum mordacitatem exuit,fcd ctiam candidius intcrea efficitur. Oportet vcroipfum no perinde vchementer verbcrare vt picem , au t ccram, aut refinam,ne videlicet adeo aquac mifceatur , vt aegre poftea feparari poffit , fed ita , vt vbi quicfcere paulifper fiueris,facilepoiTisinnatansdetrahere. SuntcValrj modi,quibus olcumefficcre poifis candidum,quos icri ptos inuenies apud eos qui praeparationum libros confcri pfcrc,cV qui de ma> teria prodidere, vt 8C apud Diofcoridem in primo. Verum plericp corum confumcntcs quod in oleo aqucum ac rufum eft , reliquum candidum efficiunt: At hic ablucndo , veluti ipfum abfter-

B gendo acdetergendo,candidum efficit,

Quod Non colligatur Oleum ex eo,cjuod Tuflim cieat,proinde effe Mordax: Necj; entm omne Umd tufiim ctet , Mordax ejt: Necj; folum Quod mordax ejl ,

Tujiimmouct,Sed&cju£ Pinoutafunt. C.AP. \6.

DEmedicaminum,quaelauaricandidac|3effiri pro- pofitum reuertor. Oleum quodnofitompharinurn vocatu,hoceftcrudum (ld.n.adiinn- git) neq?cum fale praeparatum,ncq3 recens,ac velut etiamnum ferucns,ad harc omnia accuratc lo- tum,id neq? epotum, neq^ infufum , mordicationem exercebit.Quod fi guttur ad tuifis impetum prouocer,non idcirco mordax dicendum erit.Nam quicquid mordax eft SC acrc , ad tuffim impe- tum prouocat: non tn quicquid impetum ad tuffim prouocat,mordax cft dC acre. Hoc enim dun- taxat pacfto mordax clTc oleum conuiceris,fi quicquid ad tuffim impctum mouct,mordax clTc ri> feflum fuerit. Occurrit itaq^ denuo hic error non Ieuis,fcd pcrniciofus in conclufi couerfioneco^ miflus.Confeflum enim eftomne mordax impetum ad tuffim mouere , & confeflum cft , olcum omne ad tuffim mouere impetum : veru m his fuppofitis non conficitur oleum eflc mordax , necp fi categoricas,neq3 fi hypotheticasefficiamus propofitiones:q> fcilicet ex duabus vniucrfalibus af C nrmatiuis nihil concludi in fecundafigura poffit, neque conclufio ex neceffitatc fit vera.Hcnt au tem in fyllogifmo categorico du£ propofi tiones iftae : Omne mordax ad tuffim impctum ciet : fed cV,Omne oleum ad tuliim impetum ciet : quibus confeffis nihil concludi potcrit. Hy pothcticam vero propofitionem,quam Chryiippus d^icofxct oruvn/uiutvov nuncupat,veramaccipcrcnonlicct, neq^ a fenfu,necj3 ex fenfu,neq3 exconfequentia rationali. A fcnfu cnim,aut per fenfum aut cx fcn iu,aut vtcuncp nominare placebit,id gcnus d^icofxctrct defumpta funt,ncmpc, Onmc mordaxad tuffim impetum cict : 8C, Siquid mordaxeft,itidem 8C ad tuffim impctum cict: 8>C non, Si oc mor^ dax ad tuffim ciet impetum,protinus quicquid ad tuffim ciet impctum, mordax crit. Ncq3 omni- noadhoc,Si quidmordaxeft,hoc5cad tuffimimpetum ciet,fequiturin vniuerfum iftud,Siquid adtuffimrmpetumciet,ipfumcVmordax elTe:fedid quidem,Si noncietad tuifim impetu, haud- quaqj mordax elTe,id inquam verum eft, quippecum mutuo conucrtantur.Non tii li quid ad tuf- fimimpetum ciet,continuocVmordaxeft:fimpliciterenim hocconucrtitur, 8C non mutuo.De- monftratum aut in mcthodis logicis eft,qua? ex mutuo veris conuertuntur orationcs, ipfas quoqp veras eiTe: at quae fimpliciter conuertuntur , non perpetuo effe veras : Ulas quidcm d»ri<?pi<pcvrac vocant,has vzxodvarpitpovrttc. Igitur fi non ex neceffitate verum eft,Si quid ad tulfim impctum Dmouct,idem ftatim mordaxeffe, necpfane oleum proinde cpad tuffim impetum moucat, mordax cfTccondudi poterit.Hoc enim duntaxat pado , nempe fi in confcfTo cflct,Omne quod ad tuflim impctum moueat, itidem mordax efle , vere talem confici conclufioncm inucnirctur, Si ad tulfim impctum mouet oleum , vticp 8C mordax eft : quo videlicet ad hanc fcquatur orationcm , facta tali aflumptione, Atquiad tuffim mouetimpetum oleu:fequitur ergo iuxta primam orarione inde- monftratam concluiio,Mordax igitur olcum eft. Verum enimucro non hoc paclo colligcndu ii Iis fucrat,cp fi quid mordax eflet,continuo et ad tuffimmoueret: fcd q> fola mordatia ad tuifim im petum prouocant:itaenim concluderetur,quicquid ad tuffim moucret impctu, clic mordax. At hoc ipium , Sola videlicet mordaciaad tuffim impctucicre videri, dC alienc a fcnfu dicitur,quippe cum 8C pinguiamoueread tuffim impetum appareant:8cquodquxritur, proptc aflumptum cft necp ex feniu necp ex demonftratione.Praetcrea hominum id eft ignorantium,qua!nam iit ad tuf- fim impetum mouendi afleclio,quam fortaffis ipfis exponere praeftitciit.

Quomodo & Per <ju£ ad TujZim Impetum ciert contingat. C ^4P. 17.

COntingitautemadtuffim impetumcieri inaequalitate quadam in gutture prxtcr naturam proueniente: quippecum fpintus per puram leuecj? fempcr fcrri via confuetus,ii qn in cmi- nentia quaedam lmpingat , quaflationcm quandam ac velut inarqualcm concufsioncm in guttu-

re

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

re efficit , atqj ita ad tuffim animal prouocat.Nam vt alias quocp multas natura hominibus falutis E gratiaingcn.tas indidit pafiioncs,ad eundem modum &Cfternutationem,cV tuffim: Sternutatio^ ncm quidcm,vti ca qux in naribus infefta moleftad^ funt,propcllcret: Tuffim verd,vt qu£ in gut turc. Porrd duplcx ea affcciio cft , aut rcficcata exafperata'uc , qux in arteriaeft membrana:aut inequali in ca corpore dclato,liuc id liquidum lit,i iuc folidum. Hinc feu panis micula,aut alterius cuiufpiam eduln,nobis inuuis in (piritus mcatum decidat,tuffire adigimur :feu bibctibus aftatim, ipfius pocus quippiam cd inHuat,limilitcr iritamur, atcp ad tuffim compellimur. Pcrcolatur enim pcrpctuo per afperam artcriam in pulmonem iplius potus tam cxile quippiam,vt protinus ab iiv itrumentis raptum perfacile quocunqj diftribuatur,ncc tn vfpiam accruatim in fpiritus icmita co^ 1 iftat,neq3 animal ad tuftim iritet : At vbi vel id ipfum plufculum,vcl aliud quodpiam fcu liquidu, fcu folidum corpus,in afpera dcfcrtur arteria,iam inde tulftre necelfe cft,donec a fpiritus vcheme tiaquod moleliat propulfatum crjciatur. Proportionale quippiam huicaccidit,vbi in mcmbrana ipfam arteria; cxafperatam fpiritus impingit, nifi cp harc affeciio alia a iam dicfia eft.Nunc cnim ab arteriarmembrana aufcrturabraditurqj quippiam:intus verd adhacret aliquid, in priore affedu. Porro* vtriq3 communis cft fpiritalis viae incqualitas.De quibus fulius in caufis fymptomatu dif- fcruimus. Carterum in prxfentiacognouiirefufficitjqjmordaciagutturiscxafpcrationeioleofa F vcrd SC pinguia illitu,ina.-qualitatcm cVad tuftim impetumefficiant.Quicquid cnimcxtra natu- ram in arterue mcidit tunicam^tenacitcrq? illi inha?rct,tum organis ipfis,cV qui pcr ca defcrtur fpi- ritui,infolens eii,tum animanti quocp moleftum. Ncc id nunc dico,quin plc racpcx olcis qualitate niordicantia lint.Nam 2>C quae admiftum habent falcm, 6C prorfus rcccntia funt, ca omnino mor- dacia quoqj funt,no propna fua clfcntia , fed quoniam omnibus plantarum fuccis geminum inlit excrementum (quod abundc indicauit Theophraftus,cV nos poiiea commonftrabimus)altcrum craffius ac velut terrcftrius, altcrum tcnuius cV. vclut aquofius. Sane dC oleo ambo ha'C mfunt , ad concoclioncm dC difcrctioncm tcmpus poftulantia. Porrd tempore quidem, alterum rclidet,alte r u verd confum! t ur : Ac primum quidcm,quod vidclicct 5C terrcftre eft dC craftum,fublidi t, amur ca nucupatum : altcrum vcro" tenuius ac vclut aquofius , quodammodo et ipfum compolitum eft, exaerca lciIicctcftciuia,cY tenui ferofa.

jQwof Modis ^fijueum & tenue Excrementum db Oleo Sepdrdri cjucdt. C*AP. I S.

C/Etcrum fcrofum iiiud ruH coloris cft,a crafto lllo tcrrcftriq3 fubfidete fcilicct qualitatc abfter (a. At olcum ipfum tum minimc mordax,tum candidum fua naturaexiftit.Quaproptcr vbi tcnue hoc excrcmcntum fcparatum fucrit,candidius ctiam dulciusqj cfficitur. Scparat vero mul G tis modis. Aut cnim in Sole fcrucnte lati oris valculo olci pleno depofito , conchis in altum fubla- tis , fubinde id cu iirepitu defupcr conturbant. Aut calidos vafculis oleumcontinentibus cineres fubrjciunt, folaiem q; fieri polfit maximecalorcm imitati:maiorcm cnim idcirco vitant , q> ipfum in qualitate trafmutet^prompteqj nidorem excitct. Aut nuclcos oliuarum,aut frumcnru circuncir ca apponunt, Aut mcdicamcnta quxdam vafis ipfis inijciunt.In fumma,quod aqueum cii,cxigut atq^ coniumuntjrcliquum aut feruant. Itaqj fi tam du!cecandidumq3 acceptu oleum^cuiqj nec ab Mtitt'6 fal mditus cft,ipfum infupcr,vt antc pofitum cft,iaucs, id tibi medicamentorum omniumi' nimemordaxerit. Acnos quidem perfepc olcum ciufmodi bibcndum nonnullisexhibuimus, nosq^ ip!i cxperimenti gratia fumplimus,prorfumq3 nullamintcftinis mordacitatem attuh't,gut- turicj3 minimc ad tuffim lmpctu commouit : cumq^ oculis elTct infufum , fenfum mouit exiguum^ ipfa potius nouitatc,atq3 infolcntia,5p acrimonia moleftu. Atqj eiufmodi fane olcum,ad vnguem oleum exiftcns,cunc°ta tum humc(fiat,tu emollit,vbi ncc fumme (vt monuimus) frigidu, nec cali- dum apphcet. Porro cui inieclus fal eft, non nulla quoq? ineft neceftario mordacitas. Veru mirer fane,fiquis rfh indat falis,vt oleofam pingucmq3 fubftantiam exupcret: vtcj3 Archidamu i.refcrat, qui ait cutcm aduri rjs qui in olco fricant : qnquidem dC id faepenumero fadum vidi, cum aliorum H non nulloru gratia,tum podagr^ 8C arthritidis : Fricant.n.partes afteclas trito in pauculo oleo falc niulto,idq3 per intermiftiones,haudquacp in paroxyfmis,tum vt fuperfluum oe exiccct atq^ difctt tiant, tum vtpartibus infirmis bonacomparent habitudinem acrobur, Atcpin hoc quidc falexu- perat,in oleo vcro fupcratur. Potiuscj^ eorum quaein oleo rigata funt, facienda comparatio eft, c^ c\ax in eo deco<fta,vtpote qui homine feruenti nequacp oleo decocluri fumus,veru temperato vn (fiuri. Praeftat.n, (id quod aliquoties fupra monuimus) ipfum rei cuentum fenfu perceptilc et exa cfte mamfeftum infpicere: neq3 enim fane extrinfecus quxfitis opus exemplis eft, in rebus nimiru, qua? tam clare cognofci poftunt.Quin ft qn forte obfcurum fit quod qua;ritur,adeo vt ex alrjs fibi fide pofcat,neq3 lilic fane remotilTima diflimillimaq^^propinquis praeteritis,accerfenda funt quae^ rcndae facultatis tefti monia. Sane euidens luceq^ clarius omnibus hominibus eft,qj fricRio ex oleo magis c^ ficca laffitudinem aufert,corporacj3 emolIit,cohibens occludens'que quicquid e nobis fo ras etBuere eft natu,haudquaqj digerens 3C exiccans.Id ipfum 8C Diocles confefTus cft, vt qui obli ncre poros oleum dixcrir , quaecjj effluunt cohibere, tum coria emollire.Quo^d fi rerumeuidentia »11 1 no fufficiebat,ac proinde extrinfecus adducere conieduras potius illi viftim eft, ea que in oleof frigido rigantur,memorarc,non quae in feruenti decoquuntur,afferre debebat,

Quod

lib£r secvndvs ,4

A (^uod Pcrperdm u4rchidjmin Inxyudkmex Olco FriclionemdJJeruit. C^4P. i p.

QVcmadtr.odum in talibus,rcrum tranfgrcflus eft euidctiam,ita lllicquoqj dum aic inxqua- lcm elTeexolcofridionem, manibusvidelicctlubricc labentibus. Namcontiarium oes ma ■r nifefto percipimus,nimirumcumqua:cxoleon'tfncf]io,xqualisexiftat:inarqualis vero ficca. Cutcmenim in friclionibus liccis manus coadducunt,ac vclut duplant, violcntcrq; ac pra> ccrnaturamcomplicant:dcin vbinonampliusprior vclutdupktiolabetes fequimanus potcft, ipfa quidem recurrit, atcpad continuum reuellitur : manus vero femel ac vno impetu m altcra cu^ cis partem tranfcunt,infcriorcm tranfgrcfla: duplationis partem. Ac proinde inaequalcm, duram, laboriofam talcm fcntimus fricftioncm : Duram quidem,qm cutis violenter cV tenditur, 8C concu- citur :Eifdcm dccaufis 8C laboriofam : Porro inarqualem,qfiquidem non in oescutis partesfrican ces incidunt manus , verum infernam duplationis partcm perpetuo tranfiiiut.id quod ht tum ob naturalescutis afperitatcs , idqj potiirimum in natu grandioribus : tum q> laxa eft cu m alrjs prope omnibus cutis,tum gracilibus maxime oC fcnibus. Qyippe fi Iaruis ecjuabih ter tota,cV tenfa cxac"te cutisforet,haud facile plicari poflet, necinaequales in fe manuuefficere dccurfus: vcru facilc, reor, antorfum percurrerct,a primisadreliqua promptedclabentes, nimirum cum nullam fccum cutis B partemducerent.Atquicumlaxafitetafpera,externoquopiam medicamentoindiget,quodct ru gas eius impleat, 8C fricantibus manibus lubricitatem praebeat : quas ad res oleo nihil aptius i nuc^ nias. Mirerisq^ profecTo Archidamu, qui ncc rei fii reuerituseuidetiam, nec quae eius iit caufa in- ueneri t, fed in vtrifcp pronunciarit cotraria : quippe cu i natqualis ficca appareat fricfho, arqual is ve ro qua? adminiftraturcum oleo :nec minime ea teftimonio fuo adftruit ratio,que caufam cxponit. Reddrouit PrdUdm Medicdmentorumfdcultdtes Inuemendt Ratwnem. L\AP. 20.

VErum oe Archidamo 8C Diocle fatis in pratfentia. Volo.n. (qnquidem femel aggrelfus (um prauam facultaus inueniendae viam oftendere, oleo pro excplo vfus) ocm celerrime oratio^ nem abfoluere. Igit cum veteres philofophi caliduelTe oleum afleuerant,no paruo (vt putat) ar^ gumento,q> celeriter f.in flammam vertat,contradicentes quidam id illi accidcre aiunt , qfh tcnue eft,cV aereum : caeterum frigiditatem eius inde adeo monftrari , q> hyeme ocyflTime concrefcat : nec cnim vino folu acetoq?, fed et aqua ipfa, promptius a frigore deuinci. Ad ea rurfus obncictes ahj, q>aereum quidefitnon negat, id'queexkuitate pcrfpicuoappareredicunt:non thfrigidumefle fatetur : quippe cum aer omnisfit natura calidus,vti gcneratio quoqjcius indicio eft, nimirum cu extenuata foIutacR calore aqua aer efficiatur. Conftatque iam inde maxima cos ingredi qftionem Cclariffimis philofophisdubitatam. Siquidem Ariftotelesyquiqj eum fedatur,calidum cflc acra exi ftimant,at Stoici frigidum. Porro ad celerem olei congelationem, quod vifum eft illis qui frigiau ipfum aflerunt,hi quicalidum contra contendunt,non tam valideconcrefcere vt aquam,cotra op ponunt :neq3 enim congelationem in eo elTe aiunt,fi quis recTe expendat,fed velut coniiftentiani et incraflatione : hoccj3 fieri aiut,quia craflum eft ei vifcofum,no quia frigidu. Itaq^ rurfum vtrinqj in ambiguum orati o perducitur : illis quidem ex eo, q> celerius a frigore vincatur olcum , cjj aqua : his verd ex eOjq> aqua oleo plus congcletur,contraria adftruentibus. Ad hoc itaqj.qj dc his addu - bitent,ncqj q> aereu iit,omnibus confeflum eft. Etenim leuitas quidem,inquiunt, huius indicium foret:at craliitiesnon paruam adfcrtconieduram ipfum efle terreum. Porro quidam ambo com ponentes,aereum fimul 8C terroiumconftituut. Sunt qui hos deridcntes, ld quod cu pi imis olco ineft,ncpe humiditatc,adimcreperfccTcipfosorationedicat. Ad hafcnonulliexco,q? vifcofum fitjfrigidu eflecontenduntjalij vero calidum,n6 nulli ficcum,poftremo quidam etiam humidum: Etcnim nifi contracTac compacTatq; partcs eius forent,cV inuicc exacleadhererent, vifcofum haud fore : atqui illos oes frigiditatis efle eftedus: na fundere,extenuare,foIucre,partes a fc inuiccm fepa rare,eam veroeflfecalidinaturam. Atalijcontra vifcofum nihil ncri pronunciantcitracalidi vi- D c"toriam,veluti in fuccorum omnium patet decocftione, tum eorum qui cx hcrbis cxprimun tur.tu qui ex fruclibus: quippe qui cum aquci principio fint,ac confiftentia tcnui liquida quc, vbi dcco^ cTi fuerintjCraffi vifcolique euadant.Quin 8C ex particularibus v triq? excmplis contraria probabi litcradftruuntjAlij vifcum,mel,picemliquidam,refinam,cValia id gcnus,quaein profcllodtvifco lafuntcVcalidajproponentes: Alrj cicutar,pfyllrj,atriplicis,bliti'que fuccum mcmoratcs:ctad haec veluticolophonem quendam orationi pituitam proferentes , liquido cnim ipfis ca cV vifcofa cfle 8C frigida videtur. Quin 8C ex eo q> quibus vcnae feclione fanguis detrahitur, olcu infhllatu Hui^ dum rcddatfanguinem,vtrofcpcontrariaadftruere videre eft.Alrj.n.tana)caIorefundcgs,alrj ve» ro tancp frigore lubricitaiem prebens , non fecus ac glacic fluxibilitate ipfum faccre aiTcru n t. A tqj indeali6verfi,delubricoruoiumnaturadifccptant,adcxtremam vfq^garrulitatcmorauonC- pro ■ e,A,> Ut mouentes. Condemnantcsauthorumerr6rcm,vtaiunt,alrj,pinguitudincmproponunt, q pro- tfilimfn l ximeadoleinaturamaccedit,cVeuidenterdeprehendipoteitcuiusiittemperair.cnti:quippeque in nobifmet ipfisconfiftat,necfallere nos queat. Nam in fanis,inquiunt, cVbene curatis corpoi 1- 'J-t^" ft,s ; bus multa prouenitpinguitudo, quae ne infanus quidem frigida dixerit: talia.n.hcri robuita naru ' ra, quam oes naturales philofophi calida efle rem conhtenf. Sed his ediuerfo quidam infrigtdis ' w

temperaturis pinguitudinem prouenireaiunt,vclutfcemineindicant,qui quc oaofamvuam ura-

fivunt.

DE SIMPL. MEDIC fACVLT.

figunt.Iam vcro SC inter gcntcs vbi frigusquidem fupcrat, pingues : vbi vero calor, graciIcs;pro- E uenirchomuiesafferuntiprofcruntqjexempIajCeltaSjThraceSjBithinoSjPonncci, ,Gal itas/fcat frigida? regionis incolasita quoq3 in vniuerlum pingucs: Arabcs vero,Libyos,/l:gyphos,/tihio pes, qui'63 tcrram inhabitant calidam , graciles 6<1 aridos omnes. Non nulli vcro citra puiv eularia exempla vniuerfaliinter fcferationecontendunt,partim pinguem in nobis fuccuproucnire non polIe,nill probc a natura cibi conhciantur, afTcrentes: partim m cibts quidcm conuncri conritcn- tes,a noftro tamcn calorc confumi,vcIut a Hamma oleum : qui vbi inhrmior efi rcdditus,in corpo re aceruari. Sunt qui animantia quoq^ m medium affcrat,vt que natura fngidiora fun t,pinguio- ra omnia repcriantur,vt vrh,oues,fucs : qux cahdiora,itidem &C iicciora,graciliorac|3, cY pinguitu dine vacatia.vt leones,pardaIes,cancs. Prauerea indeadeo,q> madefacla: olco apes,mufcae,vefpae, formicarcj3 intercant, ahj quidem calidum,alrj frigidum comprobarc ipfum tentant : ac rurfum alrj humidum,atcp alij liccum.Etenim cu iam dicfhe animantes exangues lint,ac proindc frigidx,qui> dam eas celenter rcfrigerai i aiunt,atq3 ita mori: quidam contra,dum cxcalHunt, haud polfe in con tranum mutaticnem perfcrrc:Quin dC c^immoderateexiccantur,alrj,quippe,cum naturaiam an tea exiccata fint,imnioderationis 1 atione offendi : ahj vero q> humccT:entur,idc|3 natura? contrarie^ tate. A tq^ q> in lnfeclis animantibus cotrana inuicem colligant , miru fortaflis vidcri non dcbet : F fed q> cx tjs quae nobifmct iplis accidunt,in vtrancp partem dilferunt,id vero admiratione dignum eli.Quippc ahj plus , ahj minus,fudare nos inquiunt , liquis in balneo vngatur.Nec th hi qui plus afferunt,dc facultate cius vniuerfali inter fefe conueniunt, neq3 hi qui minus: Veru ex rjs qui plus nosfudareallerunt,quidamcalori acceptum rcferunt,quidam vcro vifcoiitatuprioresquidcmca lidum fudorcs prouocare natum dicentcs , vifcofum vcro alteri : quippc vcnandi 5C aceruanui eo> rum qua: hadenus ccleritcr deHuebant,proindeq3 fenfum fallebant, facultatem obrinens,nian: ' .> ftam na fudorum copiam cfficere. Porro qui minus fudare volut eos,qui aut in balncis,aut excr- citijs vnguntur,alij quidcm lllinendi facultatcm,alij vero refrigerandi vim, illi attribuunt. Qtnn etiam cx apparentibus alrj reliccare , alij humeclare ipfum dicunt:hume<fiare quidem , quotquot plus fudarc mundos cenient : reliccare vero,alrj. Quinimo dC q> a frigore tueai inun<ftos,ali) qui- dcm crairi tudinc vilcohtateq^, inftar veftimcnti aut munimeri,fiigus arccre : alrj vero per calorem naturalcm contacta concalfaccre referunt. Porro etia cx eo, cp quarin libris atramcnto confcripta funt,nihil vi tiet aut dcleat,haud aliter cj arena ciniscj3,cum reliqua liquida oia dclcant,quidam lio cam 5C velutexuccameiusnaturam adftruunt:quidam vcropartiumcraffiorum, acminuselabo ratarum. Sicetcjalijsn6commifceaf,hocalijquidemleuitati,partiumq3tenuitati:aln vciocraf-G fitudini vifco!itaticj3 adfcribunt,cum fuccis fui limilibus mifccatur,vt malua: decoclo. Eade affe- runt 3C de hoc,q> terra no probe olco irrigctur,tametli alrjs liquoribus madcfcat,vt vino,aqua,ace- to. Ac non nulh quide hic elfentiae caufantur ficci tatem : alrj tenuitatem : funt, qui crafhtudincm. Etcnim qui tcnuitatcm pro caufaafferunt,intaclos tranliremcatusaiunt:at,qui craifitudine, om nino ne mgrcdi quidem illos afferunt.Neutros vero arguere qucas, ciim vtraq^ de caufa quardam nc propinquis commiiccantur,prohiberi polfint: liquidcm phyhcorum non nullis meatuum co moderatio,miftionisellecaufa videtur. Atq^ ego nunc faneilla, m fumma tantum relatis folis ra- tiocinaticnum occahonibus,commemoro.Qu6d fi quis fingillatim vnumquodq^ extedere vclir, 2tq3 hinc indc in vtraq* partem diifercre,n6 vnum lllc volumcn, fcd et complura , meo iudicio cx- t <juodtionlon plcbit. Licet enim vel iam nunc profpicere,f q; non longus folum orationis hic euafurus lit error, folum Jit (nec enim tolcrari pollct) verum q> fummam etiam intenm attinget phyfiologiam,fic vt dijudica talts orationu t\ non nuncf; nequiret. Pori o ii cui et conftaret omnino inutilem effe medicis,longe eriam magis. trror ,{hoc.n. eam rationum viam,arbitror,effugeret.N6 enim abfolute an calidum, frigidu,humidum, liccu ve toleran pof- vnumqUOdq3 medicamentorum fit,inquirimus: necpan formicas,apes,vefpas, autaliud animaliu /fr ) yerum et nume(f}are Valeat,aut reliccare,calfacere, aut frigefacere: fed quomodo ad corpus fe habeat huma- H ' * uo™Rolo- num* Cum hceat igitur in hominibus ipfis experimentum capere,non recle ad aha vertuntur. 1*°™ yp° °~ Qudtfit Reti.i Expermnd& Olei Facultans Ratio. C*AP. %L

piam ajceaat: , i , , i , , , * * i . ,

tnttnm ~\ero \ Treaaexperiudtrauo,inprimisquidemeaeit, quaemcorponbushabeturtemperatis:de- ettam dmidi- x\.inc^e c*AU2i m intemperatis : mox, vt faepenumero antea monuimus,qux in calidis, frigidis, catu Jit diffici humidis,ac ficcis morbis. Vbi animu aduertere iuffimus,vt quodper fefe quid ageret,ab eo quod Its. ex accidenti,diftingueretur. Id quod futurum eft primum quidem,fi cp fieri poteii fimplicibus af-

fectibus admoueas : Deinde fi,an protinus ab initio quod fenfu poffi t percipi,fuam vim excrat, co fideres,an poft temporis aliquantum,aut deniq^ vbi ablatum fuerit,vclut aqua frigida,qua: caloris * rtmcauone. cfficit repercuffum : Ad haec aliense qualitatis mifturae expers vt fit,dada quammaxime opera eft.

Quomodo ergo oleum quis tale efficiat , fupra pofi tum efb verum quomodo fimplici morbo ap- phcari qucat,nunc dicernus,id modo prius commemorantes, q? in morboru difTerentfjs oitenfum efi,Corpora quxdam ad calidius verfa videri citra aut cacochymiam autplenitudinem,vifcerislvc: i nHammati onem , velut in ingentibus exuftionibus euenire affolet : Qtiaedam verd ad frigidius , vtin vocatis iam paffimconfuetonomineperfriclionibus (-^yy/u.ou$ Graeci vocant.) In talibus.. vtiqs alteclionibus li oleum adhibeas,marufefto compertes,refrigerare nosan calfacerefitnatura..

Sed

LIBER SECVNDVS i c

A Scd lllud tamcn conftct, vt omm prorfum alicna vacct quali tatc vchcmcnti : id cnim pcrpctuo m omni mcdicamcnto mcmona tcncre oportet. Atq? ha*c quidcm fumma cft rationis. Ac opus ijv fum,quod perficitur,cxpcnenua commonftrat. Nam qui ardorc tencntur, tantum abeft vi a calo rc libcretur, vt etiam 1 Tmagis exaftucnt,>ct proccdcntc tcmporc calidiorcs cuadant. At algcnti- a t Quiuis ;n bus,cx olci i nuncuone pcrlpicua nulla au t noxa,au t vtilitas afTertur. Ex quo liquer, vt calfacerc fit ^"'br °rx' natum,ccrte non admodum id polle ncc cuidentcr,iicuti rciina, pix, bitumen. lnaudicnda cft nuc j pixnon ficca:itidcmnecrcfina,nccbitumcnficcum:necenimipfisinugiquispoirit:ncq;itcm qua Solliquarif,quippehaxncclimplicia,necfpontcnatafuntmcdicamcnta:v'crumrcIina,quc ltu'':;" ' 1 Orace avroppvTog a Ipontanco nuxu dicitur, quaminJLaconia Cx Cilicia optimam proucnircno : . . uimus:autterebinthina,aut!cnnfcina,qua'hquidaetiamnumacrcccnsfit:autcxpinca,qucinh' . ctilibusfuperncolcirituinnatat:pixautemIiquida, autpotius quod olcofuminca fupernefluf- ' tat,quod vuqp7rio-aa,vQov hocefipicisflorem,nuncupant, cftcnim rc vcra tanquam picisHos:iic j "\ ' bitumeadhucliquidum,quodcxb Aledf/aimportatur^omniacnimhccpinquiafunt.plunmuq; l oleofe natura poffident. Veluti myrrha ftacte , cV picinum,iunipcrinum, ccdrinumjaunnumqs ™ : olcum,et alia ciufmodi clanffime refrigeratos rccalfariunt.cxeftuantcs vero fummc excruciar. At- la[ ;

B quehacquidem vtrisqueexcalfacereconfeiTumelt:atoleumncutnsadmodum,ncquercfngcra- b A£Nicomc tos fcilicet excalfacerc,nec excalfados oflendcre.Non tame oblcure ijs qui cx ardorc fccncitit, c fa ftidrj cuiufdam caufa cft,caloremq3 augcre apparet,quemadmodu m cxquilitis cryfipclatis, qutp* c " pe qua* biliofa funt fluxioncs :manifefto cnim in his calorcm adauget.ctiamli apphcctur vel fri gi dilTimum.Etenim in ardonbus fi falis lit expers, cV alioqui ctiam candidum, non nullum fane io- latium,fimodofrigidum pcrfundatur,aftert: In erylipclatisautem,quatumuisiit fngidum, nihil iuuerit. Geterum ladcrc omnes que ex pura bile funt fluxiones,vel maxime cft natum : at que cx fanguinc illi permifto conitant,has quidem minus,no ramcn vulgariter. Porro iiiis ctiam minus, fcd tamen perfpicuo, afdigit inflammanoncs euamnumfcructcs. Ex quibus omnibtfs conicctu ramduccnti vifum cft tandcm calorem paremeis, quibusapplicatur , acccndcre. Apparctenim corponbus mcdiocntcr calidis admotum modcratc llia excalfaccre:qua vcro validc , validum ac- cenderecalorcm.

Quod Gleumex Eorumfitnume-ro,Qus.ex ^e^uonos Exc.tlfj.cimt. C ^4 P. ix.

Dlcftum cft igitur in tcrtio de Tempcramcnris,venitq; nunc iterum diccndum,q> vnuquodq3 mcdicamentorum qua? corpori applicantur,que quidcm calida efle facultatibus diximus,ca C lons fui principium a nobis accipicns partim fimiliter nos recalfacit , partim valcntius. Atcp cx rjs qua nos aqualitcr recalfaci unt, olcum mihi eifc vii um cft, particularcs cius vircs mfpicienti : com peri cnim perpetuo calorem efficerc tcpidum in rjs,qua mcdiocritcr eflent calida,fcructcm in fer- ucntibus. Proindeqj mihi cft vifum necp couulfiones,ncq; trcmores.nccp fenfum tum difficilem, tum dcperditum,magnopcre aut iuuare,aut ladcre: quippe muarc nequibat, cum valentcr cxol- facerenon polTet: nccladcreitcm valcbat,cum omninononrefngcrarct: Atvbi adfcititium co- paraflct calorcm vchcmcntcm,multum prodciTc : nempc vbi in alucolos olci calidi,in quo radices quadam aut herba cxcalfaciendi facultate pollentes incocta eranr, ita aflcclos dcmihflemus. Vn- dc mcrito vclut materia quafdam carterorum fuerit mcdicaminum : nam li frigida illicommifccas , frigidum efficietur quod miftum erit : fin calida,calidum.Quod enim cx media teperie cft, vtnsq, fummis inferuit,vtpote quod ii calido commifceatur, id quod cx ambobus miftum cn t, Rlgidum cfficerc non valcat,nempc cum lpfum non fit frigidum: ncqj fi frigido,calidum, quippc cu lpium non fit calidum.Itaq; non immerito alrj calfacere ipfum aiunralrj vero negant.Calfacci c cium vi- deatur, cum ad parem calfacicnti corpOri calorem peruenit , hacemm rauonc recalfacere i urfum potcft:q? vcro quam acccperat augcrecaliduatcm non potcft , haudquaquam calBicere vidcatur , D quippc ai m non quam acceperit,feruare,fed augere,calcfacientis lit opus.

Quxndmftnt Prinapu. Tdntx de Medicdmentorumfaculratibtis ^4mbteu:tM:<. VJtB*

Elufmodi porro ambiguitatum tria funt principia,Qiiod non diftinxcrint gcncra eorum , quacnos excalfacerc dicunnjr,c\.'quddhomonymrjsfiue aquiuocationibus vtanturcon- fufc,cVquod nihilrclinquant mcdium. Itaquccalfaccrcnosdicunmr,cV quacncrgiaiiuc actu funtcalida, vtignis-.cVqua potcftate. Tum qua'potcftatc funtcalida,partim altmenta funt, par- tim medicamenta, partim tcgumenta. Porrocalidum quoqueipfum,cV quod aclu ta:ccit,ua no- minareconfucuimus:cV quod potcftate, vclut fubinde antc monuimus. Scd cv' cakdom actu cft & quod iimpliciter eft calidum,vt igms : cV quod per exupcrantiam , vt animal : cx quod ad fui ge- neris fymmctrum comparatur: cx quod ad quiduis obuium. At quod potcftatedicitur , pnmum quidem diftinguimr contra id quod eft ex accidenti : dcindc totidcm habet Ggmiuadonum di tte- rentias , quot actu calidum.Etcnim cu m fi t vclut apta quadam materia d qucd cft actu calidum , parum ad ea que abfolute calida nuncupanturjpartim ad ea qua pcr cxccllcntiam quandam , tum ad quiddam fui gcncris, aut fpcciei, dcniquc cV ad obuium quiduis collatum, propria vtiquc fuc' rit materia.Quorirca cum ca confidercmus calida , qua referuntur ad homincm , vt aha prorfum omittantur,aquu exiltimamus. In lftis crgo omnibus pcccarc folcnt, qui dc medicaimnum viri^

bus

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

busconfiderant:cYpraeterea q> mcdiocntates tuminnaturalibus noftristempcraturis (vtinopeE de Tcmperatuns oltendimus) tum in medicamentis expendendis praetcreant. Siquidem tancj ne cetTand ld cuius perpenditur facultas,medicamentum,aut calidum,aut frigidu, aut humidum,aut ficcum effc debcat,ita verba ipfi faciunt : ac fi non fien polTet, vt in calfacicntium nos ac refrigeran tium mcdio quiddam coniiftat, atq^aliud rurfus inter exiccantia cV humecTatia. Adeo inuenire eft quofdam ftupidos,vt ne vbi audierint quidem veritatem.alTequi poffint. Itaqj quofdam etia no^ ui,qui contra contendere adltruereq3 conarentur nihil temperamento efTe medium.

Quod Complurtbws nos modvs Cdtfdcere Olettm dppdredt, nempe ~Vr ^Ahmcntum , ~\t Mcdtcd* mcntum}ut Tegumentum:Et quod Excdlfdctenttum nos dc Refrtgerdnttum,

Medium cjuodammodo obtmedt. C *AP. 14.

VEriim hos in libris de Tcmperamentis iuftis confutauimus rationibus , nihilo fecius idem i n fcquentibus faduri. Huic autem libro fincm iam imponere ftudens, ad oleum reuertor, Accidit enim illi,vt fbrtaffis tanquam alimentum nos excalfaciat,vbi fcilicet intro in corpus alTu^ mitur : probatis cnim quibufdam tum medicis,tum philofophis, ficut ex cibis, i ta cx olco corpori fieri appolitioncm vifum eft. Accidit verd illi, vt tanquam medicame mcdium fit nos calfacientiu 6C rcfrigcrantium : tumetiam velut tegmen nosexcalfaciat: naturaeq^eius vel maxime propria cf- F fe i mago videtur eiufmodi.Nam quemadmodum veftimenta a nobis ipfis excalfada,rurfum nos recalfacerc conlucuerunt,ita cV oleum. Sed quemadmodum illa excalfaciete corpore calidiora no euadunt, ita quoqj ncc oleum. Recle autem perpendas rem totam,non ad praefens modo , fcd SC ad futura omnia vti lcm , fi acris nos ambientis memi neris : Qui interim co qui in nobis eft calore vfqueadeo redditur frigidior, vt munimetis quibufdam aduerfus eum tegminibusq^ fit opus : In- terdum vcrd vfqueadeo rurfum calidior euadit , vt ferre ncqueas, fugiasq$ fub teclum aliquod vcl vmbram : Eft autem etiam qn tanta eft moderatione pratditus, vt neqj tepefacientia, ncq3 refrigcra tia expolcas,led citra omncm moleftiam fenfumq^ in eo vcrferis. Tertiam hanc tempenem,quam modo diccbam, fymmetra modcratamq^ voco , atq? aliarum mediam efTe ftatuo : ac corpus noftru neqj excalfacere , ncq^ rcf ngcrarc : cum aliarum duarum altcra nos excalfaciat , altera vero rcfrigc- ret. Similcmq3 elfe dico mediae aeris nos ambientis tcmpcraturae , tum qui a veftimenhs ,tum qui ab oleo prouenit, calorem. Porrd li ne lic quidcm ctiam clarum cualit quod indicare volo , at lllo faltem modo apcrtius opinor intelliges. Duos mihi animo intelligito homines corpore fimiliter tcmperatos, mutuo fcfc contingentes vel peclore dC ventre folo , vel manibus cV cruribus.Quod li eandcm duobus lftis hominibus naclus lit tcmperiem aer lllos ambiens,vt in tribus his corpori' G bus par mlit calor, neuter ab altero tunc excalfieri dici queat: nam quae fimilia vndiquaq^ corpora funt , a fefe mutuo nullam accipiunt mutationem. At fi frigidus fit ambicns,mutuo fe calfacere hi homines dicentur,tamctli haudquaquam excalfaciant,fcd rrigus modo arceant. Vulgo itaq3 afiue ti abuti vocibus,id quod frigus arcet,excalfacere aiunt : haud lane recfte. Atqui permittendum ip- lis eft,vt prout velint appellent : caeterum per calfaciendi verbum in vtraque dicTione idem figru- fican,id verd ncutiquam concedendum : haud cnim idcm eft, an ex fe quid cuipiam calorem prae- beat,anfrigus prohibeat. Quibus fic fe habentibus, quaecunqp foris nobis inicda eandem corpo ri caliditatem obtincnt,fiue a lefe ipfis,liue ab alrjs, fiue a nobifmet ipfis,eam nacTa fuerint , exacTa loquendi ratione necp calfaccre neq^ refrigerare dicendum : at,ficui abuti libeat,non repugnandu, modo m diclione fignificationum differentiam commemoret: fiquidem alio quodam modo cal- facere nos dicitur aer calidus, atcp alio modo qui fit moderatus. Refpondet autem proportione ae ri calidiori pyrethrum,napy,piper : moderato aut pinguitudo, 8C oleum : acTu enim aeres funt cali di,potentia vero" medicinae. Aera enim calidum haud lpfi efficimus,fed qfn in eo vcrfando talem iplum experimur,ita nuncupamus : At medicamenta,ficuri in tertio de Temperamentis demon^ liratum eft, principium excalfacTionis a nobis accipientia , partim aeque nos recalfacere funt nata, H partim plus , partim minus. Ex genere autem eorum quae aeque nos recalfaciunt, oleum eft: Cui eidem quoq^a vifcofitate,ac q> dimculter item defluat, tum q> meatus infarciat obftruatq3,duplici ratione vt augere caliditatem videatur euenit, tum inde adeo q> inftar veftimenri aut munimeti iU linatur : tum q> meatus infarciat, prohibeatqj foras efttuere magnam vaporofi intus caloris parte. Eademratione nec vt reficcentur corpora noftra permittit,nili fane applicetur calidum,idcj3 plu^ fculo tempore. Has itaq^ vires eius cum homines omnes experienria compertas habeant,quos lar gi us fudare volunt, liue d balneo, fiue balnei expertes,fjs non protinus ab inirio oleum admouet: Verumin rjs qui morbo laborarunr,vbi fudare inceperint,tum excalfaclum,perfundut:In fjs ve- ro qui etiamnum laborant, vbi abunde iam fatis fudarint : Porrd in fanis, fiquidem ex Iongo ttine re,aut exercitatione,alio'ue quouis paclo,corpus ipfis exhauftum eft , eis inungi SC ante fudorem permittunt: Verum qui non concoxerint, aut corpus habent plenum, quod 7rXy\BcopiKov vocant, his neq^ in balneo inungi concedunt.

Quod Meatumftt Oleum Inter Humefldnttdnos & Exiccdntia. C^4P. l$.

ATque hicquoque miht videtur oleum efTe mediuminter humecTanrianosS^ reficcanria, velut inter excalfacienria dC refrigeranria medium confiftere fupra demonftrauimus :

humeclat

LIBER SECVNDVS ,6

A humcclat enim aqua , cxiccat vcrd tum laurinum , tum ccdrinum olcum. At quod fimplici rcr fic admouctur,citravllam vidclicctexartcconciliatama nobisautcaliduatern autriigiditatcm (hu- ius enim vlqjmeminilTcoportct) talcm fcruat noftram tcmpcricm,qualem fcilicct acccpit, Sj hcri poffit maxime vaporofas omncs corporis cxpirationes prohtbes. Porro fi plufculum mcmbra frt ces o!eo,calorcm exfridioneadicititiumcomparabis. Atq^ hacinterimrationc latfos non parum

iuuabis,partimcpinminutoscorponsmcatuspingueingrediatur,cVqueinduratafuntcmolhat: partim qjhumiditatcm acrem ac fubtilem, qua: in lalTitudineexcolIiquatione proucnicns fubcu^ ce latebat, per halitum caliditate digerat.Confpiciuntur cnim exercetibus tum foras cfHucrc fudo res,tum intusin vcntremnon paucadcflucrcexcrcmenra,qua?velutliquamina funt. Ex hifccau cem colligendum cftcomplura toto in corporeeiufmodi re!mqui,quaecuacuationemdepofcunt: quippedupkxinlaffitudinibus aftecfrio nafcitur , ficut alibi oftcndimus. Nam limilarcs quidcm animantis partcs reficcantur,humcc"tantur vero vacua fpatiola no vtili cV naturali humorc ( nam & foret plethora, fiue repletio) fcd tcnui eV acri mordaciqj: proindeq3 remedrjs indigcnt duplici- bus,tum ijs quae ficcitatcm corporis irrigent,tum rjs que humorcm acrem euacuent.Itaquc ad hcc aptiffima funt dulcium aquarum Iauacra,nimirum qux humiditate fua inftrumcntorum corrigat

& ficcitatcm,cV caliditatc tcnucm atquc acrem humorcm digcrant. At fi corponbus inhxrcrc poilct aqua,nec facile deflucrct,ipfa quidem per fe fufficeret. Atqui ciim ca quae foris circunfunditur/a^ eilc defluat : cV quae in poros ingrelTa corporis,nullam habens anfam prompte effluat : in hoc fane ipfum vtiliter mifcctur oleum: maximcq3 iuuat , li ex vrrocp quis diutius fricetur , id quod vetcrcs Grxci xyrXov&au nominabant:cui oppofitum impofucrunt vocabulum ^npetA&ifeiv , quodcft iiccavtifricfcionc.Eflfane cVhoc quoqjquodammodo laffitudinem fanarepotens, fedmulrum relinqui tur ab co,quod yyrtoZ&cu nuncupant. Nam vt reliqua taccam,vbi cum olco aqua cotun ditur tcriturq^haud faciie folubili miftionecoit, vt quibus ita corporibus mugatur olcum, ncccffe fit cV plufculum inhafrcre aquam. Quare hic itcm vclut matcria eft quxdam oleum humeclatium exiccantiumq3,ficut ante ofienfum eft excalfacientium cV refrigerantium.Quippe quod fi cxiccan ti commifceasjtotum efTecens exiccans : ftn humecftanti,cV ipfum humcclans reddideris: fepc'quc quod cxambobus conftat,maiorem adi pifcitur humecladi facultatem, cp id quod primario eft hu meclas : quod in aqua accidit.Nam ea primario madcracit : veru m cum haud lta diu inhsreat , ncc acftioncm obtincatdiutinam, leuiter vticp prodeft.Cum ergo illic vclut vinculum fiat olcum , co- gatqj phirimum,quibus auxilio cius opus eft,inharere,longe omnium optimum redditur rcme-

C dium cxiccatisfquallidiscjj corporibus. Sed fi exiccans oleo medicamen commifccas , puta chalci- tin,pyrethrum3gallam, ftruthion, iiccans crit quod ex vtrocp commiftum fuerit.Itacj3,cum omni^ bus qu£ fibi commifcenf,fubferuiat olcunijrccfta rone velut omnium exiftit materia : tamcdi vtiqj ncceifario propriam eorum adionem rctUndit quidem ac minuit, non tamen vtilitatcm : imo eft vbieamquocp adaugeat.Haudeft.n.idem (quodfortequisautumet) aclionemaugerccuiufpia, cV vtilitatcnv.quippc cum aclio fecundum propriam cuiufqjfacultate^vtilitas vcro non nuncp cx accidenti agat. Dilieremus autem poftea vbcrius de vtilitatc que per accidcns cuenit : et nuc quo^ crue hadtenus de ea dicetur, quatenus in praefenti cft comrnodum .Qtiippe contufa cu olco aqua , ejuod Hydrelaeum vocant,magis auxilio eft Iaffitudinibus, cp fi cfTet Ibla: non quidcm qp fuae vires intcndantur,fed q> quibus opus eft,diurius iriharrcat.

QHodMateYi£ JUttonemobttnet,in Mtflti Mediam tenere Tempfrrwmdtbere^liocjHinenan

futurum^t mijiorum fwt ^iditerfctur aEliont. C~4P* x6.

QVod autem,nifi mcdiam habcat tcmpericm id,quod ca,qu£ primario quibus opus cft-auxi liantur,vclut4euincict,faepenumcro ipforum repugnabitadionibus, cx ipfa rerum natura . 1 generarim addifcereliceatjfpeciaumautem exmedicamentorum hifioria. Generaam I)quidcm,quoniam id quod mifceturji in contranum rctrahat,admifti fibi faculratem medicamcn n vincere interim poterit,cV in aliam plane fpcciem,quod ex ambobus mifcctur, transfeirc. Siqui dem quod materie rationem in miftura pra:ftabit,nullam inlignem neq3 fpecic,nequc facultatem exerat oportet. In particularibus veroexpcriiidis hoc maxime paclo addifces,no debcre ld quod mateiiae rationem obtinebit, aut excalfacerc,aut frigcfaccre, aut humecfrare, autreliccarc, ii prinra quidem in memoriam rcuoces qua; fupra de rclina,cV pice liquida, myrrha, bituminc, tum ccdri^ no, cVlaurino,caetcrisq3qua: excalfaciunt,commemorauimus. Harcenim Onlntainaquatritaad modum olci calfaciunt magis,quam refrigerant:dciiccant plus , quam humccftant : quam ob rcm laffitudinis fenfus no admodum foluere valcnt: Haud enim eandccum aqua vim obtiiient.quo f. auxilio magis fint,cj aducrfentur : Nccp media inter extrema naturam fortita funt, vt vidclicet tan quam materia quaedam infcruiant primario agenti .deiiccant enim cV cxcalfaciunt potius,no hu- mctfiantacrefrigerant, velutaqua. Si veroN excalfacientium admodum rciiccantiumq^ cuipiam aquam commifceas,non modo nihil eorum quae agcre nata eft,fieri vidcbis,fed prorium obfcura- tam,tancp omnino admifta non effct. Siquidcm chalcitiSjfandarachejmifyjCaetcraq^qux nos vchc mcnter tu excalfaciunt,tum reficcant,validas etiamnum fuas vires etiam aquae pcrmtfta obtincnt. Gmnino crgo conftat mediam obtinere tempcraturam debere,quod vtrifcj3 cxtremis tany matc^

ria

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

minfcrui'cr:queinordi'neolcuniriftatuas,nihiI vtiqp peccaueris, quippccuola fingillatimopcra E tibi cofentiant. Et accufabis prolixitaris no nos vriq3,fcd qui recla via prererira praua prolixamq} fec^tam: quoru fane caufa hunc nos fermone extedere fumus coacli. Ipfa.n.ventas celerrima inue tionem obrinet,vt q ab euidcnter apparetibus exoriaf. Haudquaqua th eo vfqj oratione prolon^ gaui,quoufq3 licucrar, oia,q uae praue' ab ipfis prodi ta cranr, fcripturum, caufasqj erroru edocftur u poiliciro. Sanc caufas dixiife necelfe forraffis fuerit, nempe quo,qui ex ipfis proueniunt, pai alo- gifmos in tota particulariu medicamctorum iudicandi rone caucrc pofsis , veramq3 docftrina cum maiori fcientia pcrcipercCrefcit.n.nobis de rebus fides,vbi non folu ipfam veritatccognorimus, fed etiam paralogifmorum omnium caufas edidicerimus: quod fane' in fequcntibus cfhcicmus.

De Roftcco. C~4P. 27.

Vnc aut vbi pauca de rofacco ad ca,q ab lnirio funt di&a adieccrimus, orationem hoc in lo- co fiftemus. Igif diclum eft ,q) necp odoribus,neq5 coloribus,neq} alrjs oino accidentiu, ani^ iTiu adhibcre in expendendis facultaubus ronabile fit,fed rjs quae perfpicuo apparcnt tum in fanis corponbus tum in aegris. Oftenfum et cft,oleum vbi falis expcrs purumcj^ ad vnguc fucrir,ex me dia ctTc marcria. Conficiendum iraq^ rofaccum , quod exaclum fimul ac fimplcx , reqj vera rofa^ F ceu erir,cx hoc vidclicer olco : dadaqj opa, ne quid in fe medicaminofius cotincar: vri appararc fo- lenr vnguerarfj,quov vidclicer ru magis durer,ru odorarius cuadat,oleu videliccr prius.y rofas intfi cianr,odorameris pr^condicnres. Ac pftirerir forraffis ipfis ct nominibus ea diitingucre,quod ve- tcrcs fecifle conftat. Oleu ctenim rofaccum nominarc adfolcnt , quod abfq^ odoramcntis ppara> tum eft : cui aut 5c horu aliquid inditum fuerit non id et oleu, fed uv&v i.vngucntu,cognominat. laqi cu oleum vclut matena queda lit excalfacientiu rcfrigerantiumqj mcdicaminu, cx mcdia vu delicet tepcratura,conftetcj3ex olco cV rofaru fucco rofaccu,eft vtiop dC ipfum talis tepcrarure,qua- lis cft rofaru fuccus. Sane' veroTacillimu fuerir,non modo rofaru fucci pcr fc, fcd olco quocp rofa^ cco cofccfto,in fanis paritcr atqj aegrotis (vt iam frequercr monuimus) virium cius periculu faccrc. Experieris ergo cos,qui aduftione tenranf,ab eo refrigerari,prorinusq3 vrilitate aliquam percipe- re: qui verd refrigerati funt, ocs cuideter lardi : vti facile ex vtrocp intclligas , vii cs cius refrigerare magis qj excalfacere. Non th valida a" rofaceo apparet tibi refrigcrario,fcd quac proxima videaf tc- *^4l.<Liro<ra- pcrici mediae. Voco aut id gcnus medicamenta,lucidiorisdoCtrinaegratia , cx prima ndtura ordi- ffiuf t.recefiu ncq3 rcfrigeranriu: licut rurium quc paululum a media temperie ad calidiore dcclinarut,cx primo fengrad» cr receffucV ordineexcalfacientium. Atqjhaec quidem in praefenriaru derofacconouiffeoportet. G tta ettumfre- [sjccclfc cnim erit cYin fcqueri libro ipfius medtcamcri meminiiTe,et q reliqua funr,dicTis adijcere,

tjuenter tnft-

G A L E N I D E SIIMPLICIVM

MEDICAMENTORVM FACVLTATIBVS LIBER TERTIVS

ARGVMENTVM LIERl

Quxftioneslogicasde Adione Medicamentorum Simpliciumabioluit^Quje quafi Llementafunt Totius tractationis De ipiorum Facultate.

Qux, Caufd Prolixttdtis horurn librorum, Quid priortbtts dSlum fit, Qutdhoc d<rendum.

C^tP. 1.

f hl t»

Tayoi T»t

TfO( CLVTOUt

eLvTiKoyl<tr. B t TctpetKpov

ffHTttl.

C f clariut fe re adyerbum. non yticjue eos lnteret nec ejut tn demonjlrtt- tmmbM ali - <juiJ paralogt X^(> necnos co pendtofe "\ert~ tatem tpfam tdoctntes.

Vod cquidemnihil , nifi quod vtile curandis morbis foret, hoc traclatu de^ fcribere decreuerim, primo potiiTimumqjdeos huius,rei teftes habeoidein-» . de cV amicos meos,qui me,tum vt hoc opus aggrederer , tum vt quar ab alfjs perperam de medicamentorum facultatibus funt prodita,quoad liceat com- memorarem,aiTidues hortari non deftiterunt. At li quis erir,qui orarionis ni , mia grauef proh'xirare,non id mihi iure impurauerit,fed fjs medtcis,qui pro- babilia quidem at non vera fcripferunt.Na cVego nunc quidem ct magno- , pere vereor,ne a tquia nimis paucis illos cofutauimus,}-fophifmata quedam couerfantes cu illi s adolefccntulos b f a redfa opinione defjciat : >qnquidem fi in dialeclicis metho dis exercitati, aut captionum foluendarum periti,ad libros legendos accederent,c f tum fane" dC ab ijs qui falfis demonftrationibus vtunrur,magis fibi cauerent: 6C nos qui veritatem compedio tra- dimus, redius intelligerent.> Qm verd vel ipforum medicorum plerfqj nequaquam in iftis func exerci ta ti : tum lntcr lllos quoque no nulli reperiuntur i ngenio natura tardiufculo : hi nifi noftris fuppetrjs,qui fophifmata arguimus,iuuentur,non ?gre\ perfuafi in fopliiftarum fentenria perdu centur. Itaqj quod adiftos attinet, deeffehuiceriam operi quippiam videatur. Verumenimuero

quando

H

LIBER TERTIVS 17

Aquandoad omnes mihi orationem accommodarenonlicet,cum tanrafitcorumquihaeclcgcnt, non modo naturarum,fcd cnam aeraris cV habituum diucriitas, quod vtiquc vifum cft forc maxi- me parti vtilifTimum orationis genus,id fupcrioribus duobus comenranjs fccuti fumus. Jn quo^ rum priorequidemdeaquae accricpviribusconremplarifumus.Infecundomaximam parremdc olco pcregimus,pauculis poftea de rofacco adieclis. At in hoc tcrtio Iibro ciufmodi vtemur ora- tione,qualemab initio protinus habcreinfritucramus^dqjdefinitis pnmum voci^ cuiufq^iigni^ ficatis. Deinde traclatus hui us velut elcmcnta tradituri,mox vclu t ad fyllabas acccdcmus : ex qui- bus operis finis,ad quem contcndimus,promprc fcquetur.

Quot Modn dicatur Caltdum, Hurnidum, tiindum, Siccum. ■ C _A P. z .

C/Eterum vocum definirio nihil accuratius edocebit , qj qua: in tertio de Tempcramentis , fi- ■ JWpMf /. mulqjinprimocommctanorumiftorumfuntproditanepetamtamcn eamnihilo fcciuscV dimjit. in prxfenria. Corporum vnumquodqj aut calidum, aut frigidum, aut humidum, aut liccum, cV dicitur 8c apparet,interim quidem ex fua natura,intcrim autc aduentitia qualitate adfumpta.Con fueuimus autem quod ex fua natura eft,primario,cV fecundum fe,cV pcr fc po tcn tia tale cV effe cV videri dicere:quod vero adfcitiriam acquifierit qualitatem.exaccidcti quopiam clTc vidcriqj eiuf- B modi. Porro eorum quae propria fua natura aut calida,aut frigtda,aut Gcca,aut humida dicuntur, quaedam actu feu energta talia exifrunt,alia potcntia : difterente quidem hoc potcntine modo,quc nuncdiximus, abeoquempauloantedicebamusrillicenim exaducrfo diuidcbatur ci,quodcx accidenti dicitur : hic vero ci quod acfki, Scd cV eorum quae aau dicun tur, aliud quidcm abfolute eftcalidumjfrigidum^ficcumjauthumidumjVclutelemcnta^aliud exceiTu,vrhomoxquus,bos,ca nis,cV vniuerfaanimalia : aliud ad fymmetru feu gcneris fui,feu fpeciei,vt vcrbi caufu,lco cum ho- mine comparatus , homo autem aetate riorens cum pucro : aliud ad quiduis obuium , vt Dion ad Theonem. Quin cV corpora,que potentia talia aut talia dicuntur, vnumquodqj vr ad id,quod cft actu relatum,dici neceiTario monuimus : Id quidem, quod facile acceditur, ad ici quod acftu efi ab^ folute calidum:hoc vero\quodalia calfacit,ad id quod per exuperantiam:ficquod hominem cal- facit,ciTe vt ad hominem po tentia calidum : quod vero boue.aut equum, vt ad boucm cV equum : fimiliter hoc huic, verbi caufa, homini,illud vero llli calidum, frigidum,iiccum,aut humidum cft, ilhus vnius naturae compararum.

*Ad Quid,(_T Qu& Nomtnum diftnxijfe Signtfcataconduxent. C_AP. 3.

EX hac nominum Mifcretione cV ad alTcquendam biudicrj cognitionem *[non parum}- fumus _a *_aI. adiuri. Siquidem fi ad hominem quid dicatur calidum,a ccteris ommbus animalibus reccden c i ** » t *Jhu~ dum , cV in iplo duntaxat hominc penculum fumendum explorandumqj cefuimus : Si vero quid fi*ne- ad cquum bouem, ceruum, aut aliorum animalium quoduis in ipfo rurfum pcriculum facicdum b *ifi?uu l crit. Intcrim vero cV illos quocpcaftigauimus, qui ex conlifrentia,colore,odore, fapore.grauitare, 'f_,aJ^fi 1 '* Ieuitateq3cuiufq3medicamenti,exifienteminiingulisfaculratcminucniretcnrarunr. Arquchaec vriqjrccte nominum cdiftin(fhoni confentanea videntur. Arqua: velurelemcnra huiuselTe fpe- cl%'' _t u™?e culanonis propofuimus, in pnmarum coniifrere qualirarum cognirionc oftcndimus. Quas qui- _*'■'„ 'ltA deminlibrodeclcmentisfccundum HippocratemjhumidiraremjficciraremjCalidiratcm^frigidita ^'"J^J^. temqj cile dcmonfrrauimus : propecp haru quoqj inuentionem alTcqucbamur ex hgnificatis no^ terpres. minum redediftinguendis.Etenimcummedicamenrum abalimcnrodifcernercmus,q>mcdica c .. mentum in qualitarc alrerarer;uiimennim vero fubftauae corporis adfimilarctur,rcctc hinc ad al- terantium nos qualitatum lnuentioncm pcrducttfumus.

Qupd} cum Duplicta fmtgencre Qu^£ akerant, -4ita fpecifica, _Aha mintme, In Spectfcorum

genere confijiant Medtcamentorum Facultates. C \AP. 4.

POrro,cu m duplices fint in genere altcrationes,alie fpccifica?, quc propric fanc cV primario di cuntur alterationes : alie vero que contcndunt cV contrahunt corpons nofiri par ticulas.quas vtiq^ potius per abufionem c^ propric nominantes altcrationcs vocant,in pnmo gcnerc mcd ica- mentorum contineri facultates diximus. Ncc cnim quicqj cx fpecie in fpecicm mutari queat citra excalfacuonem^refrigerationemjhumeclationcmjCV reficcationem. Dico autcm cx lpccicin fpe^ ciem,velutcum expane,ptifana,lente, fanguis, pituita,bilis tum flaua tum atra:atq3 cx his lrcrum adeps, os, neruus, caro, arreria, vcna,arq3adeoca:rcrarumanimaris parniim vnaquafCjjgignitur» Ar li fecando nos quippiam, velur virru cV enfis: aur conrundcndo,vt lapis cV plubum : aut icgie gata coarclando,vt vinculum, quadatenus partes altcret:ea haud pharmaca fucnnt,quippe cum eiufmodi altcrationenullaererumoiumex propriarccedanrnarura.Efenim iiuc minuumpane frangas concidasq3,fiue minutim concifum coliigas in vnit, non th propna ldeo forma exuct: ne- que caro ex panefiet per contufione,neq3 os, cxcmpli gratia , pcr coarc"tarione: Veru m du in vc^ tre vcnisqj concoquitur, in fanguinem pituitamcj3 abit : atque indc cx iftis in os,carne,cV ahas cor poris partes, tota fua fubftantia alteratur,veteremcj3 natura exuit,in aliam traniiens ipccicm. Nec tamen ab alio quopiam,c|; calore,frigore,humiditate,ficcitateq3 eas, quae fiunt in alia etTentiae fpe^ cie,altcrationcs mutationesq3 , linguli affectus corporis accipiunt, vt demonftratum eft. Atque hac ratione pnmas cxl elementarias fpecificas qualitates quatuor ciTediximus, humiditatem,ficci'

Quinta Claffis. C C C C C tatem

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

tatem,caliditatcm ,cV frigiditatem : quaerimusc^, qua harfi medicamcntum vnuquodqj in miftura E pollcnte poffidcat. Atq3,ptinus in hocprimuplcriqjeas inquircnriuTapfi vidcntur, q> videlicet pollente abfolute tanrp naturalcs qdam philofophi confiderarcnt. Prx terca coplures quocp eoru decipf videntur,q> fincccrta methodo Ariftotelis Thcophrafticnlibros perlcgant.

Qwd Solts Phdofophi^tonuenit de Calido, Frtgtdo, Humtdo,<& Stcco}l>t adtotam Naturam

dtslm^ucre, Medictt ~\ero >r ad Homtnes. c \A P. 5 . ' rametji. O Iquidcm permagni refcrt, an totius naturae rcfpeclu, an hommum duntaxat, dc calido, frigi^ ^dOjhumidOjficcoqjdehniamus.Namtotiusnaturarrefpeclu bifariam horum vnumquodq3 dicitur, partimabfolute, partim perexuperantiam.abfolutc quidevnumquodqj elcmcntorum: homo verd,equus,cVbosper exupcrantiam. Iamautemcumad aliquidrcfpicicndo cxploratio fiat,illud modd cofiderandum crit, quod nam fit illud ad quod dicitur. Nos vcrd -fmedici}- non id quaerimus,an in aqua marina humidi fimpliciter plus fit q ficci (id cnim clarc cofpicimus) fcd fi ad hominem confcrendo: neq3 tn rurfam ad huc fimplicitcr, ac fi leoncm illi comparcs: quippe cum fic hominc humidior manna fuerit. Quonam igitur pado fcrutabimur, an ficca fit faculta^ te marina f quonam alio, obfecro,cj an corpus humanum in aequalitatequadam reficcare valeatf Jraq^inhocvnummodocaeterisrcliclis intendendum. Atquicontra fariutmcdicorum plcriq?: F namad quiduis potius rcfpiciunt cj ad hoc. Qiiomodo ergo ad homincm conuerfi reliquis prx- tcrmiihs,qua'naminhoc agendi racultate polIeatmarina,cognofccmusf an videlicet corpori applicantes,ficq3eius pcriculu fumentes Iauando in marina,rigando,foucndoq3: rum fubinde Ia- na,autfpongiam,marinamadcntem partibusapplicando:ad haecemplaftrisceratisqjmifcendo: atquc in his omnibus ab co, quod cx accidenti quandoq3 eucnit , id quod av propria medicamenti vi proficifcitur,diftinguendo f Nam in hoc omnis inuetionis fumma confiitit,quam vix quis$ it Iorumattingit:fedeosphilofophorum verbadccipiuthaudpotentes homonymiam pcrcipcrc. Quod per Exuperanttam dtci, Btfanam apud Philofophos acctpiatur} Nempe ~\bt

aut Molequidexuperat^aut Qualttate. C^4P. 6.

NAmnonfolum,vtmododiximus,aliudfimpliciter,aIiud percxuperatiam,abipfisdicitur: i impliciter.n.ignis calidus cft,per cxupcrantiam homo. Vcrum quod per exupcrantiam di ci tur,bifariam quocp dici autumant, Partim fccudum fubftanti^ mole, velut cV nos quoq3 in Tcm peramcnrorucomcntarrjs diuiiimus:vtlicadosduos aquae fummc ferucntis vnicadoaquaema^ ximc algctis nmifcueris: Partim vcrd fccundu qualitatu efFeclum. Atq3 hoc quod ad dogma co^ fcquitur,ita dicunt,non ex rjs quae euidcnter apparet,-£fed pcr fylIogifmum> accipientes. Na fup G ponentcs frigidu omne contrahcrc conftipareq3,2>£ fubftantia rcddere immobile,aut egrev mobf' le : calidum vcro rarefacere, fundere, coqucrc, moucrc : rationabili tcr in plantis omnibus vi ncere calidum pronunciant,fiquidem haudalitcrnccp nutrimenticx terradigeftioncm proIixifTimam, neq^ altcrationem eiufdcm, neq^concodionem, quin necincrementu prorfum plantarum, neqj gcrminatione, ncq3 frucuium gencrationc pcrfici pofle, nifi calidu fuperaret:atcp ita rurfum in- ter plantas,alias cahdiores,alias frigidiores conftituunt. Ex cadcm ifta hypothefi pcndct ca ratio, quarofaselTecalidiSContcnderunt^fiquideminiHis/iin alrjsvllis plantis, plurimum vir.citcali^ ditas. Ex altcra rurfum hypothefi dcpedet quod dc olco cV adipc adftruut.Nam, qudd ocyifime inrlamentur, idcirco calida effe ea facultate iudicant. Et alio rurfum modo quaecuncp dulcia funt, calidaelTedicunt, liquidcm cpfamiliarifTima fint,fimillimac]3 naturis noftris, quaecalida funt,idco cV ipfa quocp calida effe volunt. Atcp philofophis quidcm, vtputa qui de tota natura fcrutantur, reclc talia eV quarruntur cV dicuntur : At medicis, quibus alius efi fcopus propofitus, haud perin- derecle,quippecuminrofarumefTeclibuscalidum non vincat:necp fane quoduis aliud plantae genus,eo q? plantae eft,calidu dici debet,qm nos haud ita calidum quaerimus,fcd vt ad hominem : liquidem fi,quia inaclionibus fuperat caIiditas,propterea calidu quid dices, planta vnaquarcpca-H lida erit, multoc]3 magis animalia omnia. Dicant igitur,fi lubet^papauerjmandragoramjCicutam, falamandram elle calida: verum nemo id dicit,fcd velut vno ore omnes effe frigida pronunciant. Atqui animal eft falamandra, quod dC nutritur cV crefcit, cV mouetur, quae fane calido in miftura vinccnte prouenire alTerunt. Quid ergo in iftis quidcm ad hominem refpiciunt , in alijs vcro' ad totam naturam,aut primarum qualitatum acliones f At ego non falamadram modd aut cicutam vt ad hominem frigida effe dici oportere cenfeo, fed alia omnia ad eundem modum ludicada. Si^ quidemcicutafturnosnon modo non refrigerat cV enecat,vti nos,fcd cValitquoque,cVnimirum '"AKaut. ctiam calfacit. Quicquid cnim fubftantiam aIitcalida,caloreeiusquadantenuset augctet tuetur. Atqui corporis iiurnorum calida eft fubftan tia, non modo quaN animalia funt, fed etiam qua fan-- guine praedi ta. Sane fubinde in alijs traclatibus demonftratum a nobis eft familiaritates quafda pugnatiascj3 qualitatum oibus rebus inefTe : ac quod familiare eft , expeditev affimilari : quod verd contrarium ad internecionem ducere tum animanria , tum plantas: Praeterea familiaritates illas a totiusfubftantiaeproprietate onri:id quodfaepenumeroavmecV diclumeftcV oftenfum. Atifti cum cgre id capere poffint,fegniter cV falsevde complurium mcdicaminum viribus pronunciant, Vna.n.duntaxat illorum examinandorum regula eft, nempe ea quae ad hominem fit exploratio,

id

LIBER TERTIVS iS

A id quod fecudum accidcns,ab co quod eft per fe,femper diftingucndo. Cui fiquis animum inten- dat, is necacetu, ncc rofaceum, calidum vnqp dixeri t : quippc cum vtrunqj nos primario' QC per fe refrigeret:acetumquidem valide,Ieuiterauterofaceum. Porroquidnam hocfitlcuitcr,cgo ex- ponam : vna enim cum eo tota medrj tempcramenti medicamcntorum omnium ratio confpicie- tur, cuius cV in praecedentc libro mentionem fecimus, vbi de oleo dilTerebatur.

Quomodo ludicanda fint Qu& ex Mcdia funt Temberie, Nempe fi medtx tempcraturt

fimtlemipfatemperatHramobtineant. C^4P. y.

SI quippiam eft ex applicaris nobis feu corporibus feu medicamcntis, quod actu fic calidum fit: vt nos,autexcontaclu fimilitercalidum cuadat id ex mediaeft teperie, cum nobis nimiru col- latum:fiquidemfecundumfequeatpercxuperantiamdicicalidu, velutScnos quoqj. At fiquid non du adeo calidu eft vt nos,neq3 admodu tale redditur,id tcmperie humana frigidius cft\ quan^ tuncucp in eo caliditas extiperet : etenim admotu , calorem q in nobis praeerat, auferet dctrahctqj. Quippe fi datis duabus aqui s calidis,quaru altera plus,altera minus calcat , mifceas minus calente magis calentijhuius ccrte caliditate exolueris. Sic li in caliditatem rofacei,quae tepida eft vt ad tcm penem humana,caliditatcmindideris humanam,prorfum ab hac quid detrahcs,cV rcfrigerabis. B Quod fepenumero pro Corporis nojlrt dtjlofmone, Quod per fc Calidum erat, Rcfriocrare

ejtyijum: Quodq; pcrfe erat Fri?idum, Excalfacere. C~4P. S.

NOn ergo mirari oportet, fi quicquam eorum quae proprie" 5£ per fe funt calida, cum calidio^ recommiftum, frigidiusefficereipfumqueat.Eaeftenimcommunis altcrabilium corpo^ rum omnium natura, vti in fc \bC agant,cV patiantur admota: quodq^ minus eft calidum a magis t mutu*. calidocalidiuseuadit:quodveromagiscalidum,aminuscalido contravafficitur.Nam id vel ex ipfo tacTu clariffimc difcas: ctcnim eadem fubinde illi tum calida, tum frigida efle vidcntur :cali' diori quidem faclo,frigida : frigidiori vcro,calida. Propofuit autem mihi dudum quifpiam,qua' obrem in balneis frigidum meiamus,foris vero calidum, haud intelligens in balneis vrinam qui- dem perinde ac foris tepidam elTe, verum nos non aeque extrinfecacorporis fupcrficic, &C dum la^ uamur cV antex affecftos efle.Nam in balneo ipfo calidior ea nobis eft quam vrina, extra autem fri- gidior : quare cV vrina non ab re illi calida extra balneum apparet , in balneo autem frigida : quod enim minus cj ipfa calidum fentitur,velut refrigerans habet : quod autem magis calidum, taquam excalracicns. Liceat vero tibi, periculi faciundi caufa, poftq abunde lauado incalueris, pelui aquae modice tepidae intro iulTu tuo allata , in eam manum aut pedem immittere: apparebit cnim aqua C non tepida, fed admodum frigida: At fi protinus balneum ingreflus, aquam pcluis tetigcris,mi- nus videbitur frigida : perpetuo enim quanto plus fueri s praecalfaclus , tanto apparebit frigi di or. Nec mirum videri dcbet, fi putealium aquarum pleraeq^, quae videlicet fontes profundos admo- dum habeant,contaclaehyeme videantur tepidae. Atfi a balneo manibus contingas calidis,mul- loqi magis fi etiamnum in lauacro confiftens, haud profedo apparebit tepida. Itaq? tadum cali> di frigidicj3 dignofcendi normam ponentes, ac eius difpofitioni iudicium omnc tribuentcs, meri- to fane crebro fallimur , vt qui quod haud ex fe eft frigidum, id frigidum effe dicamus : quod vero calidum ex fc non eft, id efte calidum pronunciemus. Hinc fit,vt dum lauamur, frigidam efle vri- nam credamus : contraq3 frigore ngetes aquam e puteis hauftam calidam cxiftimcmus. At 1 i affe- cTionum in quibus eramus dum vtranque contingeremus,obliuifcamur : ac folius eius; qui in no bis facftus cft fenfus,meminerimus:periculum eft,neforteaquamaliquandoabfolutcdicamus calidam, vrinam veroabfolutefrigidam. Atquineutraabfoluteautcalidaautfrigidaeft, fcd vt ad nos: nec vt ad nos rurfum abfoIute,verum hoc videlicet paclo afte<ftos. Abfolute autem vtraque, qualis ad nos eft,dici poffit,ad mediam eandcmcqj optimam noftri tcmpericm collata : vt fi ad ho- minem abfolute expcndatur,omnino fane ad tempcratum dC eucratum expendi oporteat. Sancv D dC haec quoque peccata omnia a nominum definitidne dependcnt, quam paulo minus omncs ha 'fieupt n bcnt contemptui. Etenim cum calidum 8C fngidum partim abfolute dicatur , partim pcr exupc- ranriam , partim vt ad fymmetrum fui generis comparatum, partim vt ad quiduis obuium colla^ tum,iureoptimoin homonymfjs identidemfallimur,nefciiquidcmquo'nam horum modoru quid calidum iudicemus, ad alterum tamcn tranfcuntes. Venim fexccntics iam diclum cft, dice- turc|3, quod in quarto 8C vltimo eorum quae modo recenfuimus fignificatorum, dc mcdicamcn- torum viribus confiderare oportcat.

Quod Expcrientia Cognojcere tudicarccj; Mcdicaminum Facultates oporteat. C^4P. p.

NOn cniman abfolutevnumquodquecalidumfit,vtignis,namid omninoctiam forctim poffibile : aut an per exuperantiam, vt fanguis,confiderare propofitum eft : nequc an vt ad iymmetrum fui generis aut fpcciei dicatur calidum, vt leo in animan tibus,cV quod florentis aeta- tis eft in quauis lpecie ad aetate proueclum : fed an ad homincm fit calidum, frigidum, humidum, aut ficcum medicametorum vnumquodcp, id vero inquirerc ftatutu eft. Neque rurfum ad hunc, tancfj id quodad aliquid aliud comparatur, fed fi facultate , hoc eft fi admotum ipfi , eam pajtem quam tetigerit reddat aut calidiorc, aut frigidiorcm, aut humidiorem, aut ficciorem. Itaqj in ex^ perientia,cV iudicandi cV dignofcendi confiftetratio. Licet rcperiantur medicorum plerique, qui

QuintaCIaffis. CCCCC rj expcrientia

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT.

cxpcricntia pofthabita , an rubra fit rofa, an bcnc olcns , confidcrant , ncgligentes vbi caput i pfis E exaeftuat, coronis ex rofa contextis, capitiq^ impolitis, aut fucco cius, aut oleo rofaceo , fic vel ipfa expcrientia id quod res cft difcere. Nam fi excalfiant, magis ctiam calida fuerit: lin refrigerenrur, frigida, quodpcrindceftatq^refrigcrandarhumaiiajnatuia! faculrate pollere: Namid pcrpcruo mcmoria tcnere oportet, quod tametli fexccntics diccre no grauatus lim, tamcn muhi nc lic qui- dem id eapiunt:atq3 ignofcendum fanc illis eft,vt quos fophifie prohxis fuis nugis perucrtcrunt, Et profecloexpcricntia: quidem ratio tam facilis eft, cum in rolaru,tum in caeterorQ medicamcn^ torum oium facultatc. Nam rolis aut coronari liceat, aut eis cotritis hominis a^ftuantis os vcntri^ culi illinerc,aut fuccum earum expreiTum ebibcre,aut oleo aquaeve miftis aliqua corporis partem confricarc. Scd quidhaecmultiscomcmoro,cum nonulli miftum opobalfamorofarum fuccum fub Canis ardoribus refrigcrfj caufa corporibus inungant, vfu videlicet ipfo docfti, cum hoc fcce^ ruit,abundercfn'gerarcc' At Kerodotus medicus praeeximia vidclicetfapientia,ne miftum qui- dem accto rofaceum,quod proprie Oxyrhodinon vocant, rcfrigerare nos concelferit. Pofica me- morillofe vti inpnnciprjsmorborum phreniticorum:nccignorans quantam libicontradiccn- tium turbam inde cicret (quippe omnibus prope mcdicis cofelTum eftyadeo vt vel Thcllali fcqua^ ces, hominisimpudentillimi,negarenonaudeantrepellendumrefrigeradumq3inprincipi)sciTe F porius.q; calfaciendum aut laxandum) non refrigerarc ipfum inquir,lcd aftrtngere. Atqui di fflci le fane llli neutiquam fuilTet, fiquando aeftu nimio afrligebatur (nam cV homo erat, eifdcm obno- xius pafiionibus, quibus 2vl nos) caput oxyrhodino perfunderc, ficque experientia mcdicamcn' ti effcctum cognofcere. Immo facilius puto fuerat rcfrigcratum co vti, caput pcrfundendo , auri^ bus'que inftillando, ac narbus infundendo, totamcp adeo frontem perfncando, qucmadmodum amancino, irino,ccterisq3 cius gcncris vngucntis calidis vti affueuimus,cum no medioc; iter qui- dem fccudum cum calfaciat oxyrhodinon,ex duobus calidilTimis fcilicct confcclu mcdicamcntis.

Cetcrum fi Hcrodotus co vti aufus non eft,equum arbitror,vt qui nunc viuunt, cius 111 fefe peri culum faciant^vbiautalgcnt.aut^fiulaborat^velutnosfgpein nobifmctipfisexpertifumus.alKV rumqj complurium aeftuantiu m caput perfudimus. Praeftat enim ipfos prius in fefe q uae proferut expcrtos,ita dcniq; ca nobis confulcre,ac Iitcris poftcritati prodere.

Dc Rofs. & Quodex eis conji( itur, Roftceo : tum Chamxmelo, & Lini femine. C ^4P. 1 o.

VErum enimucro tamctfi contradiccrc nemini ftatueram,tamen nefcio,quo pacfo huc illoru me impudctia adcgerit. Rurfum itaq; redco ad id quod ab initio propofueram, ncmpe cx^ pericntia iudicandas medicamcntorum potcntias:idq3 tum in ijs,qui inculpatafanitate fruuntur, G illis vtendo : tu in tjs,qui quoad fieri licct, quam maxime fimplicibus tcnentur aegritudinibus, aut calidis aut frigidis, aut humidis nut ficcis, Ita enim fi iudicaueris, oleum necp calidum , nccp frigi- dum,vt ad homincm renipcratum,inucnics : rofaceum vcroaliquarcnus iam eo frigidius,non au^ tcJTss-as-e^ tcm vehemeter fi igidum : verum vt cgo nominarc confueui,in pnmo "fordine feu limitc}-refrige ?t£)Tu.z>tu{. ranuum< Na: 1 vtaqua, verbicaula,aliaad vngucm tcmpcratacft:alia aut cahdiorautfrigidior, nonadc: tamcn vt po<fisextiemcfrigidamautcalidamdiccrc:itain medicamentisquocpolcum quidcm ex media exilht tcmpcnc : at rofarum fuccus ex frigidiorc quidcm, fed non ita multo, vc^ 1 um caloris eft, vt diximus, tepidi. Eiufdcm cum illo ordmiseft,quod ad calore tepidum attinet, Linofpcrmon quod vocant: vcrum cffcntiae fuae cralfi tudine non paruo difcrimine ab illius natu ra recedir, cum rofarum fuccus exquifite tenuis fitefTentiae:cui rci indicio eft , gp celerrime arcfcar, nec quicquam obtincat vifcolitatis, tum caetcroru vnguentorum odorcs exoluat. Ncq^ cnim alia reefficereid videtur ,qj q> odoratus mcatus opplcre pra?occupct:nam cum tranfire ac penctrarc illacuclantur,anteipfcprafOCCupat,atq3illosimplct. Eft"cV Chamaemelum tenuitatequidemro A.l.i.t. i. c. r. faepcrfimilc,calorevero ad olei vires magis accedenshomini tum familiares , tum temperaras. ^1-^ Quapropter lafTitudini,vt fiquid aliud,cu primis confert, dolorescrj mitigat: praeterea tenfa remit H tit 6V laxat : quaeq3 mediocritcr dura funt emollit,qua/que conftipata rarefacit. Ad hec febres quae citra vifceris alicuius inflammationem infeftant, fbluit : ac praefertim quae ex humoribus biholis, autcutis denfitate proueniunt . Qua dc re dC ab /Egyptiorum fapientiffimis Soli confecratum cft, febrium^que omnium putatur remedium. Veriim hac quidem in re a veritate aberrant. So^ ias enim quas dixi febrcs fanare poteft,easque percoclas : licet fane pulchre etiam reliquas omnes adiuuct , quae melancholicae funt , aut pituitofae , aut ex vifceris inflammatione prognatae . Nam 6t harumremediumchamarmelum eft velftrenuifiTimumjvbi concoctis adhibetur fcihcet:qua^ proptercVhypochondrns, vt fiquid aliud , gratum exiftit ♦ QuincVtalequoque effelini femen vctus fer , n o praedicat. Nam cV ipfum quoqj re vera quae circa hypochondria funt vifceribus gra^ tum eft, . n inus tamen chamaemelo : qui ppe cum cV minus calidum lit , vt eft di ctum , H praeterea cfTer.nxcralla'. Veriim rofa illis nequaquam hisinrebuspropinquacft:tametli quod ad caloris t ,j> ^iatcmcV elTentiartenuitatemattinetjperquamfanecVipfainflammationi^ cirr , conliitcntibus vtilis efle pofTit,nifi adftriclio (qug vna quoqueilli ineft ) multifaria laederet: qua:- maximc rjs obeft, in quibus chamaemelum praecellit,nempe condenfata corpora rarefaciens, indurata molfiens , tenfa relaxans : nam fjs omnibus inimic^ adftriclio eft ♦ Attamen ad afcenfus

augumentaqj

LIBER TERTIVS 19

Aaugmeta%inflammationum, acpotiffimucarum qucinextcrioribusmcbn'semnt,chamcmc!o rofaceum pra;fertur:quippecum hxtcpidacaliditatccumlein adftriccioneindigcant. Jn pVinci- pioenim quajrefrigcrantatq^adftringunt: Pcrincrcmentavcrotcpida^cVmcdiocntcrcoidinn- gcntia: At in vigonbus inflammationum quarcunqj tum modcrate calfaccrc Iaxarcqj: Per decli- nationcs autcm,que tum calfacerc,tum valenter difcuterc valct,magis compctunt. Ac de iftis om nibus fufius in libris de medendi Methodo tractabimus. Nunc ad propofitum conucrtor. Quod Pro diuerfis torporum ^Afjetiibns ^Aliks dlitcr dgere funt nata Tnm cjttx Mtdix tempcraturx.

Medn amcntdjunt, Tum cju£ paulum In alterutram parttm dcclinant. C*A P. n .

A.l.i.t. i.c.4. TenWqua? mcdiajfunttcmperatura?, cVqua^vtramuisinpartcmlcuitcrdccIinantmcdica'

fol-?5-g J*^ menta,interim calfaccrc videbuntur,rurfumq3 rcfrigcrarc: lnterim vcro ncqj cxcalfaccre,nc-

qucrefrigerarc,fed licuti corporaacccperut,ita ea ieruare. Nccid lllis ab reaccidit: fiquidcm aqua tepida cV vrina in balneis quidem fi igidae , algentibus vcro calidae nobis apparcnt. Cum crgo cx eo q> affecla corpora varfjs fubinde modis difponatur,ipfum quod afficit, varie quoqj agcrc con- tingat,Iiquetcx hocnonrofam,non oleum,nonchama?meIum, no lini fcmcn, fcd nccpancthum, neqj farinam aut fcenigrxct.aur rriticeam,neq3 alia fexcenta,qux partim ad amuffim mcdiam tem

B pcricm (orriuntur, partim paulum ab ca recedunt, eandem vbiq^xditura clfc acftioncm :quando ncc fani eandcm omncs tempcraturam obtincmus,nec eifdem morbis affligimur afgroti. Iam ro (aceum mcdiam intcroleum cYrolarum fuccum tempericmpoffidensrilloenim minus cftcali- dum,hocautem magis) rcfrigcrat quidem cxuftos,id'quecaliditatis fua: tepore:aIgeres vero pau- Ium etiam calfacit,q> videlicct is quo->-, effectus caloris iit tepidi : qucmadmodum balnca: rigcntcs quidcm excalfaciunt^ftuantes vcro frigefaciunr.

Quod ex ^Accjuo & Quodturatur, & Quod curat ^Amcdio difodere debeat,idcj;

~\trotji in contrarid ret edente. C \A P. i x . /^V Vocirca fi aut refrigcrantibus medicamcntis, aut excalfacietibus,rofaccum in jideris,iicuc \J nec magnopere obfucris,i ca nec admodum profueris : nam caliditas tcpida ncc eft fufficies quajrefrigeratafuntl^derCjneceadcmcurarepotens.Etcnim quicquid curaridebet,ca- quam quod ab immoderatione leu amctria ad commoderationem feu fymmetriam rcducitur, no idquodbene tempcratum lit requirit, veriim idquodcontrariam habcat intcmpcraturam. Si- quidem,fi aquamfrigidam temperatamefficereftudes,temperatamci mifccn non oportet,fic enim tcpidum euadet , quod cx vtrifquecommiftum erit: fed feruens pctenda eft , caquc frigida:

C mifcenda^haclenus^que moderata calidior effc dcbet ea qua frigidam tempcrare volcs, quatenus videlicet cV frigida ipfa fymmetram frigiditate exuperat. Nam ficut quc lcuiter tantum fymmctra frigidior eft,ab ea quae multo eft calidior, mediam non rccipiet tcmpericm : fic ncc qua? longc fri^ gidior,ab ea quae paulo calidior. Verum fi quod curationcm poftulat,mulro eft frigtdius, neceffe eft,quodipfum curabit, multo quoquecalidiusexiftat:linpaulofrigidius, paulo ctiam quodcu- rabit, calidius erit. Vt autcm vno verbo exprimam, tato abeffe a mcdio quod mcdcbi tur, quanto ipfum cui mcdclaadhibebitur, oportet, nimirum cum in contrariu vtriufqj vergat cxccifus.Nam quod eandem in partem cum corpore curando, id'que aequo tcperamento recelfit, id quidcm ido ncum non eft quod alceranonem vllam inuehat: quare affeccum neq3 laedec , ncq$ iuuabic: Quod autem minus aut plus receffit, alterabit quidem omnino affccftum : fcd quod plus diftat, pi otinus etiam nocebit:at quod minus cft,iuuabitqdem,non tn perfanabit. Ergo fi affeclio qdcm fngida fit, at calor mcdicamenti tepidus, omnmo neceffe eft afteclum iuuet quidcm , veru haudquaq? ad naturalem fymmetriam reducerepoterit:quarenecperfanabit. Rurfumfi affeclioquidefitpar- ua,nempe vt av fymmetra natura: caliditate ad tepiditatem declinct,fic'quc mcdicamen frigidu,om nino refrigerari affe(ftu,ledi'que a frigdre neccffe erit. Eodem quoq3 modo fi calidior lit modera- » OLpuiiuv i

D tatempcraturaaffectus,a fimilibusipliusmcdicamentisin eodcftatu feruabitur:laedetur autem medtcar,ic»to, a calidioribus : porro iuuabitur cjdem ab rjs qua: fe funt minus calida,non tamen pcnitus perfana^ cjl m itiyuf. bit. SanecVhicquoq^rurfumhomonymiaintoraextenfa vita,crebro'quenosfallcns occurric. Etcnim quod fymmetro tcmperamento eft praeditu,id fubinde calidu appcllamus, licut balncum quod cft eiufmodi,ac poculu : tum id quod ab hoc non multu etiam dehcit: ad hxc quoqa cV quic- quid calidius eft. A t fi cxquifita nominu vteremur appelIationc,quod fymmctru eft,non calidum fed eucratum hoc cft tcmperatu,nucuparcmus : Quod aut ab huius cxccdcrct modo, fi ad calidius quidcm immodcrationefuaaccederetjtum plus,tu minus caliduriinadfrigidius, plus minusque frigidu. Sic opinor in mcdicamentis, fi exgfite' loquercmur,quidda vocarcmus eucratum exqui^ fite,cVmcdiu,velutoleu: Siquidaurccoeffetcalidius,calidum,vtfcenumgra:cu:linfrigidius.frigi dum, vtrofam.Cseteruhuiulmodi noiumabufus caufaextitit,C|jnonomniacorporaabid genus medicamentis refrigercntur , qualc cft videlicet rofaceu. Nam cu alia peraequc" illi frigida fint, alia ct frigidiora,illa quidc prorfum nc alterat quidc,ha:c vero et calfacit : (ancquc abfurdu videri pof- fit, fi cu quid cxcalfacerc fatcamur, tamcn frigidu vocitemus,ac fiquis aqua putcalcm, qua: hycme manibusrcfrigeratis tepida videtur,frigidam appellitct. Hiscrgo occafionibus pcrturbatus no minum vfus,rerum quocp vna perturbat notitiam. Similiter vcro cV de ficco &L humido,confu fis

Qiiinta Ciaifis. CCCCC iij ipforum

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

M

fpforumnoibusrerumquoqsnotitiaconfufacft. Ac tamctfi cxile videatur nominum fignifica-E ta probc diftingucre, attamcn maximum habere momcntum 5C fucultatcm ad rcru cognitioncm dcprchcnditur. Scd de humido cV ficco paulo poft dicctur,vbi videlicct omnem dc calido cV frigi do fermoncm pcrfeccrimus, Nam non multu etiam dc cius diftinclionibus reliquu efle vidctur, vbi videlicct ia fcmel apparuit nihil miri elTe, ab codcm mcdicamcnto corpora diuerfa, alia quide excalficri,alia vcro rcfrigerari,alia aute neutr u omnino pcrpcti, Etcnim in co quod ad alicjd, facil limum cft ad particulana acccdente diccre,q? eiufmodi corpori admotum rofaceum,in qua lpfum tcmpcrie nadum eft,in ca feruare poteft : alteri vero illiufmodi applicatu,excalficcrc: alrj autcm,re frigerarc : At in vniucrfum dc facultatc eius pronunciare, id vcro difficilc cft , nifi nomina difhu- guas, atcp de rjs conucnias. Fucrit autcm tum diftincftio, tu conucntio talis. Quandoquidem cor- pora humana tum ijs quas ab ortu nacla funt tempcraturis, tum ljs quas cx etare poftca acquirut, tum ljs quae ex vitae confuetudinc aducniunt, plurimu inter fe diftcrunt, ab eifde ea medicamcntis varie altcrcntur neccfic cft.Qiiippe fi iuuencm natura calidum, cx vitne inftituto artificiu excrccn tem, vctula? muliercula; cidemcjj natura frigidae comparcs, non minus illum excellerc compcncs, cp fi validc calfacicntium medicamcntorum quippiam cum rcfrigerantibus componas.

Quod Gcnerales Mcdicamenrorum Faculrates, *Ad mediam njerentes remperiem, F Expendere oporreat. C *A P. 15.

Edium crgo horum mihi quempiam intclligas,qui cV naturafit cucratus hoc eft tcmpera- tus , cV monbus acconfuetudine conuenienti hanc tueatur cucrafia. Dein tres hofce tanq; temperaturae fcopos animo comcndcs, ac circunfpicias, quod in gcncre calidum eft,cV frigidum, cVficcum,cVhumidum,cuiusex ipfis,tempcrici rcfpcclu,talcappellarc fitmelius:non'nead tcm pcratiffimam, quae vnica eft, paritcrc^ rcliquaru media, an ad lmmodcratas cV intcmpcratas , atq^ indefinitas, ac propemodum numero lnfinitas f Sanc nuhi ne confcrcda quidcm diftincftio vide- tur.ncq^ vlla propc conlidcrationc indigerc,fcd homini vel paulum ctiam ingcnfj habcnti pcrfpi cuum clfc, corpus omnibus numcris ablblutum, cV dccorum, fimplexqj, bi vnum vclut rcgulam quandam QC fcopum propcncndum,acad ipfum alia omnia dirigcndacffc. Eftoergo nobiscor pus hoc, medicamcntoru facultatis rcgula : quod'que limilem lllius tempcrici caliditate accendit, voccturtcmpcratum,ctiamli velmaximc cxcalfaccrcfcncm rcfrigeratum vidcatur: Quodvero calfacit aut refi igcrat corpus eiufmodi, illud quidcm calidum, hoc vero" vocerur frigidu. Elto au- tem, quo harc dilucidius tradan rur, ipforum cxcefluum ordo, ad frigidum quidem pri mus , cuius fAf!& Jpfa ro- clTe dicas rofaceumf: fccundus,cuius fit lpfa rofa: poft hunc tertius,cV quartus, quoad fcrmonc ad G fa : fecundus , frigidilTima pcruencrimus , ncmpe cicutam , fuccum papaucris, mandragoram, hyofcyamum . rcfsfuccus. I^urfumadcalidum,anethum quidem,cV foenugraecum, primus: Secundus verd dcmccps, qui- cunque videatur fecundus,tertius'que,cV quartus, donec ad exuretia pcruentum fit. Ad cundem modu in medicamcntis humeclantibus ac ficcantibus rurfus a fymmetro exorffordincs dcinceps ad fumma vfcp conftituamus, na huius notitiae ad mcdedi methodu no paruus eft vfus:immo ni- fi quis hoc paclo dcn'niat,officicr magis lcgetibus q,- proderit. Siquidem mcdici, qui nunc quide fimplicium medicamcntoru vircs cxponunt, prattcralia multa quedchnquunt, hocmaximeno- xium eft ccrncrc,ncmpc q> in calidis,verbi gratia,ancthum,cV fcenumgrafCum,cV mify,cV calcem, indiflcrcntcr numcrcnt : rn frigidis rofaceum,mandragoram,cV cicutam : tanq,- fcilicct propinquu fit aut calci fccnumgrafcum, aut cicutae rofaceum,ac non multis mcdiantium medicamentoru or- dinibusdiliuncla. Vcrumnos pro vinbusrcm tam immcnfam tanfqueoperofaminordincre digere tctcmus, cxponamus'quc quas viribus propinqua funr,queque longe difti ta. Atcp ld qui- dcm efflciamus,non probabiles fermones,fed ccrtamacdcfinita expcricntiam pro iudice fumen-' tes,vclut cV ld quoqj fuperius faepenumcro admonuimus. Enimuero eiufmodi iudici um vt tutif- limum quidem ent, ita prolixum quocp, ac plcnumlaboris, dum propofiti finem confequamur: H cos tamen qui hxc rclcgcre volent,hoc vnicum ac folum eftormare atqj artihciofos reddcre pote- rit,ac vclut oculum quo veritatem agnofcat, prxbere. Ergo qua; adhuc reliqua funt ad tota vclut elemcntarem conftitutionem , poftquam ea hoc libro confecerimus, In quarto de faporu vinbus dilferemus : quandoquidem $i hoc quocp ita vifum amicis eft : In quinto autc de omnibus 111 ge- nerc fimplicium medicaminii fecundis quidem accompofirisfacultatibus: Atrpita ad particula- ria in ijs,qui dehinc fequentur,libris tranfibimus.

Quodquzjenfu Simplictayidenrur Medicamina , perfcpe Compofitas obrineant ~vircs,

Immo "Vero eriam non nunyuam Conrrarias, C .AP. 14.

Eliquum autcm eft id,cuius fubinde iam antc nccefTario mentionem quidem fecimus, veru abfolute non dum expofuimus. Eft autem iftud,nempe omnia propemodum medicamen ta, licer fenfu limplicia appareant,natura tamen elTe compolita : quin 6V fubindc quocp aduerfifli- mas in fefe continere facultates , nempe excernendi SC fiftendi, incraflandi cV cxtenuandi , rarefa- ciendi cV condenfandi , illinendi atqjabftergendi, contrahendi 6V Iaxandi,ca:terasci3 oppofitiones vniucrfas:vtinfequcnti hunclibropatebit. Atmirumhoc videriminime debetinidgenus fa- cultatibus,ctim vni cV eidem medicamento vimcalfacicndi &C refrigerandi inelTe appareat,aut

exiccandi

LIBER TERTIVS 20

A exiccandi St" humecftandi, aut tcnuium partium cV craflarum : quippe nifi prima? cfficaciffimcqj virtutcshocpaclocomplicarcntur,haudfanc qukexillisfequuntui^fimilitcr complicatar forent. Qtrin fi nos ipfi rhu fuccum, vcrbi gratia, melli comifccamus , quod cx ambobus miftis confe i eIt,nonmodoadRringcndi,fcdctiamabftcrgendi,poffidcrefaculutcm conccdemus.neccohibe di iblum ventris,fed cV cuacuandi. At in lade duas contineri facultates,ncmpccxccrncndi,ac ve- trem fiftendi,haud itidem coccdimus, tametfi id pcrfacile in ferum accafcum fcgrcgaur, confcf- fum'que fit omnibus,illud quidem ventrem fubducere,hunc vcro eundem cohiberc.

Quoci & Brmica Dftdf^e.uj; Contraritu,in fefeficultates obtineat. C^fP. 15.

AJ.i. u. ci. -t{~\ VodVero cV braffica duas,easq3 contrarias,in feie facultatcs obtineat,}-ne.-]; id quide ctia foL9l,h \9 facileconccdimus. NamfifuccuraeiusexprefIumautfolu,autcrimclle,haufcrimus,pur-

gare ipfum cernimus:attamen qrri quod rcliquum eft , cdere ncqucamus , adftruftonu effe diffidimus : Scd fi tota ipfam concoquas,primamq3 eius aquam,in quam fuccum dcpofuit, cf fundas,itcrumc]3 eaalteri aqua: purae inrjcias, rurfumq3 concocla eftundas, fuccum quidcm purga rc offendes,braificam vero lpfam vctrcm adftringere:multoq3 magis fi non bisduntaxat, fcd ter aut quater aquam eftuderis , nam quanto exquilitius in aqua fuccum fuu dcpofucrit, tanto cV illi B quidemmaiorem jpurgandi \ im adrjciet, SC reliquam fua fubftantiam, qux vclutolcrisipliusca- ro eft, rcitringcnte cfticict. Eadcm cft ratio in beta^atq^adeo in omnibus fcrme,quibus fapor aut Ibidcm. acris,aut nitrofus,aut falfus incft. Qiiippe"cVlcnticula ipfa,tametfi fatis magna adftringcndi po- tentiam gufturefcrat,tri ciufmodi quidfortita cft:na£chuius decoclu, ventrisfolucndi vim obti- nct. Vcrum hicfuccus ctia,ii deguftes,perfpicuam mifturam rcpntfcntat,taquam li nitrofo aufte* rum quid comifceas. Scd cV conchularu maris,cajterorumcp fcre oftreorum fuccus plane tum fal- fus eft,tu vcntrem folucndi vimobtinct,quauiscorucaro ventrem rcprimat. Vcrum quoddico deprehendes,fi ea quoq3,quo modo bralficam ccnfuimus,prepararc non graueris. Na cx galloru veterumiusventremducitjtametlicaroeundemfifterepoteft. Inarrisautefquama ficut duplcx qualitas,ita gcmina quoquc facultas incft, nam cV adftringit cV mordicat : quarcadftricftione qui- dem ficcatas vlccrataru carniu cicatrice obducit, mordicationc vero prathumidas colIiquat.Quod fi intro in corpus fumatur,purgat quidem ventrcm,verum non cohibet : vincitur cnim ea aditrin gendi facultas ab acri purgatoriaque potentia, Tancp fi rhu fuccum fcammonea: commifccas, na quod cx ambobus miftum crit;foluet ventrcm, haud liftet,licct guftu aufteritas cxupcrct. Sic au- temnonpaucapurgantium medicamentorumcum carne malicydonfjexhibita, guftuquidcm Cfallunt,ateftcclufolo quid valeant comonftrant. Danturveroquajdacupalmula:carnc,aliaaut cu myrtis, alia cu mafhche chia, aut alio quopia coru quae tu grata funt ftomacho, tu adftringunt, quo lcilicet guftu fallant/imulque ftomachu minus euertant. Vcriim tametfi ea qua? guftu pcrci pirur qualitatc,purgantia ab adftringenribus vincantur, alia tamcn facultatc ipfa vincunt: pcriav peenimhnguaa materia: vicla eft copia, caeterum acftio pro facultatisviribus ac robore perficir tur. Itacpcum fubftantia exigua quidem,fed validis pra?dita vinbus,mifta alteri fubftantia: pluri- maf,eidem'que imbccilke, in corpusintro peruenit,guftum quidem fallit,attamcn cffcctum q: illa efficaciorcexhibet. Sane" permultos huius rci admiratio detinetjrem^querationis cxpertcabfur daraque cxiltimant,fi corpus quodpia adftringens purgare queat, velut a!oc,cV aeris fquama,atq3 resvftum:nam contrariupotiusoportebat,nempcventrcmrcprimcre, haudquaquacicre. Cxtc^ rum q? malu, verbi caufa, cui inditaeft fcamonca, adftringens purget,nemo miratur : tamctli hmc orfis facilius crat cV fn aloe mifta ineffe facultatem colligerc. Ac li quod ex ea purgat, ab co quod non purgat, fegregari pollct, Gcuti in lacftc facimus cV braffica alr)s que permultis, non ctia admi- ratione afficcret : quanqua id fanc quodammodo praeftari queat.Nam fi aloc accuratc lauetur,aut debilitcr aut plane nihil ventrc fuhducit. Idem vfu venit xris fquamae,eri'que vfto: quippc q nos Ddiligenter elota obfcura modo purgandi vim retinuilTc fumus experti. Quinimmo lpiius quoq3 qualitatis mcdicaminofus fapor primo ftaum guftu facultatis miftione demonftrat. Nam fi vnica fempcr qualitas vnicuiq^ guftu adftringenuum medicaminu inclfct , haud fane intcr ipla alia c. i li apta,alia mcdicaminofa forcnt,fed tantu in plus acminus adftringcndo difTcrrenr. At no ita fc rcs habet.Nam hxcquidcm adftricffiomitisacfuauisapparet, aliaingrata, cV raedicamcnrofi: vclut pyri quidem, mali,cV mali punicffuauis : fquamae vero a:ris,cV aloes,ingrataatq; mcdicamcnt ofa, tametfi malo cydoneo eris fquama minus adftringat.Quam ob rem nec adftriclionis vchemcnria ea qualitatis abfurditatcm inuehit: quando innumera prope alia coru quar cdcndo funt,atoe, xris fquama,8c ipfo etia ere vfto, plus adftringant. Atq^ in hifce vtiq^ fubftantix miftura clare pcrfpi citur. Atin alrjs etiam fi non appareat, tamen ea ratione coliigerc oportct, ac non putare ahud ln aloe adftricuoncm moliri,aliud in malo : vnum cnim in omnibus efficere pro fua natura non ad- ftricftionem modo,fed cV aliarum qualitatum vnamquamq3 , rationi confcntaneura cft. Cartcrurrt quia nullum omnino ab alns qualitatibus fynceru rcperitur , idcirco diuerli cfiedus ab altjs atque alrjs adftringcntium xdi confpiciuntur. Nam alius eft eftcclus mcfpili, alius arris, alius aloes.alius mororum, excph gratia, aut gallae,aut corticis mali granati, aut aluminis au t rhu : prarftinffc^que forfitan , qui de aditringcntium medicarainum vinbus pronunciarc funt aufi , in gcncre de ipfa

Quinta Claffis. CCCCC nrj porius

DE SIMPL. MEDIC- FACVLT.

potius adftricftione, haudquaqua de adftringcntibus dixiflc. Nam quod adftringit, non adftrin- E git modo, fcd cV prartcr adftricftionem acrc eli,aut pinguc, aut dulcc, aut amarum, aut falfum, aut acidum: at adftridio vnum id folum perpctuo efl quod cft,vti cV fallitas,cV dulcor,5d aliarum qua litatum vna quarlibct. Qiiod fi vt adltricfiio vna, ita adfiringcns vnum cffet, fane vnum quoquc percnnitcr cius cffet opus. Vcrum cum pncter adftricftioncm infuper alias^qualitatcs rccipiat no A.L i.t 1. c paucas, fcmper quidcm omnibus illis aget,fed cuidenrius alias pcr aliam,nempe vinccntcm : idcp fo1'9' c vt ad corporis fcilicet,cui admotum eft,atfecfiioncm : quippe cum cV lac,6V lcns,etbralTica,horum intcrimcitarcaluum,iIIorum vcroTiftereccrnantur. Et caufam quidcm quamobrcm non pcrpe- tuov euidcnter agat in corporc vnoquocp vnica duntaxat qualitas, visq3 mcdicamcnti, cam quide iam mox in fequenti fcrmone edifferam : In praefentia vero id quod res habct,commcmorarc fo- lummodopropofui,ncquis plerifqjmedicamentis contrarias tum qualitatcs, tufacultatcs ineffe diffidat. SedcVidquoqj multamconfidcrationemcV diftinclioncsnonpaucas rcquirit, tametti omnibus pcrfacile vidcatur,cotrarias inuicem 6V qualitates cV facultatcs inucnirc. Ergo citra co trouerfiam omncs propcmodum adftringcns contrarium ci,quod purgat,cfTcftatuunt. Vcru ne- quc illud huic contrarium cft,quod nos procedente fcrmone declarabimus. At in praefentia cx fu pcrabundanti illud quoqj monftrauimus,etiam fi ea quis cftc contraria ponar,nihil inde fcqui ab- F lurdum:cum fieri poffit,vt in vnam fubftantiam conucniant vcl maximc contraria? tum qualita- tcs,tum facultatcs:quippc cu m fupra oftcnden'mus,in fuccis aliud cfTc quod grauiffimuclt, aliud quod leuiffimum, aliud tcnium toti fucco pcrmiftum. Ncc miri quicquam clt, fi QC in rofa: fucco aliudquidem cftgrauifTimum,amurcaecVfxciproportionale:aliudleuiffimum,cVipfum propor tione rcfpondens floribus in quoq^ fucco fupernatatibus: aliud tcrtium , quale eft quod in mufto feruet:ad haec quartum,ipfum vidclicct punffimu ac fyncenffimum, cuius hxc tria cxcrcmcta exi ftunt. Eucnit aut alios quidcm fuccos cV acefccre,cV corruptos putrcfcerc: fola vcro" olcu, mcl, cV vinum,in longum tcmporis fpatium perdurant. Itaqj neqj pcr ebullitionem, ncquc pcr fccrctio- t hane excre- nem,in alrjs fuccis jhas cxcrcmcntorum diflerentias lnucnire pcrfpicuo licet: verum protinus ab mhem idea. initio codionc quadam illis cft opus,aut faltem alicui us pcrdurantis fucci miftura: Na fic rofue fuc cum mclli mifccntes,aut oleo incoquentes, aut totas ci immcrgcntcs, rcponimus. Cartcrum cp Sd in his quoq? probabilc lit quatuor illa inefle genera,proprium lpfius fucci viddicet, cV tria cxcrc- mentajintcllccluclarumeftjacpotifrimumquiaqualitasearum n6iimplcxeft,immoadftric5cio- nem quoq? quandam obtinere,fi rofam dcntibus mandere voles,videtur. Habet autcm cV dulcc- dincm,cV amantudincm, qualiq^ mordicationem quadam leuem. Vcrum fatis erat, ctiafi horum G nihil guftantibus deprchendi poffet,tamen ex co q> non extrcme' adftn'ngat,aliorum quocp fapo- mm mifturam intelligcre. Etcnim fi folus fit aufterus, fummus itide fuent: at fi non fummus , fe^ quitur q> neq? etiam folus. Qua enim propofui adftriclionis gencrationem , cam fi fola citra alias ineffccogites , fumma haec fit ncceffe eft: quo modo fi fola corpori cuipia caliditas fumme ineffet, id ignis vtiqj forct: Nam contrariorum miftura:,fummitates ipfas frangunt.

Quam ob rem Ltngua, T angenttbm tpfam Dt\iimtlaribm corportbm,ac pcr dtuerfts etm partes fimul agcn- ttbm, Non cpiam in omnes tlla partes inferunt, perapit afjccltonem, Scd ea, exparte prtmo

affeclamtotamipfim dijfunditurfubjlantiam. t\A P. \6 . •

ATque in fimilaribus quidem corporibus calor,frigiditas,ficcitas,humiditas,particularcs dif- ferentias efficiunt:in diffimilaribus vero, acrimoniae,aciditates,aufteritates,acerbitatcs, dul cedines,amaritates,faIfitates,aquofitates,8<l vncftuolitates. Itaque vnaqucq; fimilariu in ipfis par- tium no multas,fed vnam qualitate obtinet : quod vero totum eft diffimilare,compIurcs. Nam fi mille,exempli gratia,hoc in cyatho huius fucci corpora cotincantur fimilaria , ficri porcft, vt cen- tum adftringant,fexaginta mordicent,fexcenta fint dulcia,duceta amara,quadraginta falfa,fic'que mutua miftione omnia temperata, vt partem nullam accipere fit quatumuis paruam, quae non fit H omniu particeps,vt in lingue contacftu omnes quide agant,diuerfa tamen vnaqueque eius parte, nempe cui ipfam appropinquare contigerit : ipfa vero" affeclio,ex eo quod primo affecftum eft,in tota eam diftundatur : veluti fi in frigore ingenti digi tum in aquam gelidam repente immi ttas,to ta interim manu horrebis, faepenumero vero bC corpore toto. Nam velox eft ex eo, quod primo affecftu eft in corporibus fenfilibus,in totu animal diffufio,vt videlicet cu calfacfto vna cocalefcat: refrigerato, fimul refrigefcat: ficcato,pariter ficcefcat: humecfcato, cohumefcat:atcp adeo frequen tcr etiam contraria vno tempore perpetiatur. Qiro' aute id facilius quod dicitur intelligas,alteri etiam exeplo adhibere animu prgftiterit. Vidifti opinor qnqj conieclo in aquam quietam lapide, ex hoc quidem moueri aquam incipientem, in orbem autem motum extendentem, tanc^ cctrum fitid quodpercufsit.Cumergo vnotempore indiuerfasplacidaetranquillaec|3aquaf partes duo lapides coniecli duos eftecerint circulos, quiper fefe inuicem ferantur , contrarios confpiciesin quauisaquae particula motus. Qua! res viris etiam naturaeftudiofis dubitationem nonparuam attulit,num ali^ partesab vtroque motuum,an eaedem ab vtroque,mouerentur:nam quod circu lus circulum non fiftat, nec vltra prorfumcj^ ferri prohibeat, id manifelhfsime cernitun Id ipfum ttem heri mihi intellige,cum eodem tempore pedes quidem in calidam, manus vero in frigidam

indideris:

LIBER TERTIVS 21

A indideris : tn totum cntm corpus vtriufcp affccftionis motus pcruadit , fubcontrarrjq? inuiccm oc» currunt:refcratq3foifan nihil,etfi contraria noninccdant fcmita, fcd vnus ab vno, altcrabahero pedc,profkifcatur.Tunc enim nec nihil pati corpus , ncc ab altcro duntaxat diccre qucas : nam SC manifeitopatitur,S^abambobuspatitur,mcaIcfcens,acfngciccs.Qiiod vtiqjS^in fcbnbuslype*- rrjs SC hcpialis euenire autumo,cxtra cj q? m illis non cxtrinfecus,fed cx ipfo corporc,calidi taus fri giditatisqj afteaus exoritur. Qiiod iiquis dicta ailequi ncqucat,ccrtc cx co quod lam dicctui,fa- cillimc pcnculum facere poffit : etenim non longe ab ijs qux inquirimus abcit, icd cx lingiueartc- cluum numcro cxiitit.Nam ii parcm ablin.hn portioncm mcih cxquifitc commiitam, hnguarim ponas j yhumnrafm (quemadmodum poctceamore cognominant) hoccft ex amaro dulcc,quod ex ambobus miftum fucrit.v ldcbitur : nimirum cu haud alio tcmporc mcllis faporem Iiiigua fen- tiat.alio vcr6abfynthrj,neq:altcrum folum, vcrum pcrpctuo cx vmfcpinfolcntem quandam mii ftioncm permiitam.Tale quid eucnitcu in vnum iuccum coicnnt auitcru cV nitrofa facuhas,(iuc id natura mifcucrit , fiue a mcdico fuerit compolitum.Nam codcm tcmporc lingua vtriuiqj fucci quahtatcm pcrcipit:acfipercipit,nimirumcVafficitur,idq3profamilianbusiIlorum viribus.Xc cefleque eft quancp aliai um corpons partium fimih tcr affici , etiam ii qualitatcs ipfas no fcn tiat: B necp enim in patiendo aut non pauendo, ab ahjs linguam difierrc putandum , vcrum co cp ipfam nihil familiarium aftcctuum ob exquifitam fenticndi facuhatcm latere poffir. Quod fi ad ld non nihil faciat ipfius rariras: quippe fucci facilius in profundum pcnctrantcs, atquc in molhculas par tes actionem excrcntes,tum validam quidem aftectionem, tum vero fenfum cius impi imunt cui- dcntiorc : veruntamcn maior vis m fcnfu accurato po tius cp in aftccuonis roborc coniiitit : cu afte «ftionis robur nihilo fccius cvlin exulceratis partibus fiat,fed quia exacla fcnticndi \'i carcnt, idcir- co fuccorum qualitates non percipiunt. Liceat vero cum in illis,tum ctiam antc lllas, non dum vi- dclicet cute extllcerata,miftam ex contrarrjs.facultatibus acftionem iimul in corporc hcn , colhge- re.Etenim fi parti inHammace folani fuccu imponas, denfari eam conftiparfquc 8C cohiben tran ipiratus confpicies.Itaqs ii plufculo ld ipfum tempore facias,non rubram icruabis particulam , icd aut liuidam aut atram efficies:id quod affiduein eryfipelatis a medicis plcnfcp Hcri viderceit: na &C ea tempore duraatra'que,immodicc refrigcrando cfnciunt. Quod fi crgo no folanu, fed anthe mida hoc eft chama:melum,parti inflammatx impofucris,eam prorfum coti a affici vidcbis : quip pe qua: rara.fula;molIis, laxaque euadct, -{cu non du cutis exulcerata fuerit ; }- multu que lllius fu- pernuitatis,que fub ipfa continef, trafpirabit:necliuida amplius atravc erit, etiam ii vel plurimis C deinceps diebus chamxmelo vtaris.Fundere enim hoc ac digerere per halitum potcft,haud quaij contraherc,condcnfare've,aut tranfpiratus prohibcrc. Quod crgo folano, chamxmelu contrariu fit,illinc liquct : quod vero enam fi vtranqj commifccas , euidentcr th vtriufcp vircs pcripicias,ego fane exper tus ediiferam : quancp te quoqj malim ipfa re experiunda cucntu cognofccrc,qj narran- ti mihi ride habere : ld quod, fcio , etficiet quifquis veritatis amore tenctur. Oportct vcro vt in rc iam patenu orarionem abfoluere. Si cnim fimul impoiitis folano SC anthemide,necp ita denfa,du ra,tenfa,huida'que reddat,atq3 fi folo vfus folano effcs : nccp adeo rara,molIis Jaxa,rubens'que,ac ii chamaemelo folo vfus fores,fcd dictorum mcdiam accipcre aftecuoncm particula cofpiciatur : co- fentaneum eft vtrunqj medicamentum fccundu fuam operatum effe facuItatcm.Nam li ncutrum quicquam egiifct,fed quieuiflet vuuncp,quam ab initto affectionem particula habcbat,eam haud dubie feruailet, non fecus ac fi omnino nihil impofitum foret : Siii aat alterum quidcm eoru opc- ratum fuiifet,altcrum vero penitus deuictum,non mediam affccftioncm,fcdcxtrcmarum altcram, perpciTa particula clict. At li vtrunq? agi t,ea'que contraria facul ta tibus f uere, contrana vtiqj eode tempore corpus perpcllum eft: ncc enim partitis inter fe agendi vinbus operabantur,tanquam ii vtrifcp exempli caufa totum diem impofitis , fex horis prioribus medicamentorum altcrum , rcli- D quis vero fex alterum luo viciffim munere fungeretur : nugax enim hcc eft hypo;helis,ncc folum demonftratione, fed probabilitate quocp omni deftituta. Quanrp profccfto ncc ita quidcm fundi contrahique fubiectam contingit fubftantiam,vclut in rjs qui in balncis lauant, poftcaque ingre diuntur fngidam : fed potius ita, vt fi lauanti frigidam aquam adfpcrgas : fic enim no diucrfis tcm poribus , fcd eodcm contraria perpetietur. Igitur quemadmodum in medicamentis compofitis mirum non eft,fi contrarrj iimul arl ectus corponbus infligantur.ita nccp in fimplicibus,cu & ipfa fenfu quidem omni atq^ cognitione fimplicia appareant,verum natura iint compoiita. Quin etia quemadmodum in rjs,quae nos componimus ac c6mifcemus,interim,fi lta viium cft, plus aditrin gcntis fucci mdimus : mterim plus dulcis,aut amari,aut falfi,aut acns, aut altenus cuiulpiam cotra riorum : non nuny vcro v trofq^ parribus panbus : Ita quoq? naturam m arboribus,fruticibus,ani- malibus , 6c in ipfa quoqj terra,contrarios temperare fuccos paribus aut portionibus,aut vinbus, alienum noneft:potefletiam qhqjalterum vinccntemefficere.Iraqucacfrionescorum inmiitu- risparibusfimiieseuadet, inimparibusautdiucrfa?. Nequisergoputet (quod 5C fupra monui- mus) nihil referre , adftringetc fuccu dicas,an adftridione: na adltrictio vnarcs iimplex intelligif, adftnngens vero duplex: ficut cV calfacics parrim fim plex 6C fummu , vt ignis : partiin pcr cxupe- rantam caloris,vt fanguis, Sic adftringens quoque aliud fummum cfl,vt cxcmpli cauia,alumen,

cV mc-

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

cVmelantcria, fiuc atramentum futorium, cV galla, bC rhus: Aliud quia adftridionis cuiufdam eft £ particeps, vclut pyrum, vinum, malum,rofa : nam minimum omnino eft in rofa quod adftringit, multis numens co,quod non cft eiufmodi, fuperante.Quaproptcr non ab re cxigui quoq? adltri- cfaonis effeclus funt,tanti fcilicct,dum a relaxandi facultatc qux rofx incft,corpoi um llli admoto* rum robur non exoluatur.Itaq^ mirandum non cft mcdclam efle eam inHammationum, ac potiffi mum dum incrcfcunt adhuc atq^ augcntur,pluscj3 etiam dum incipiun t.

Quod RoJaceum,~\tpote olet rojxjj medtam ad ~\noucm naturam obtinens, Inflammationum

optimum Inaugmcnto Remcdtumft. C^AP. 17.

ROfaceu vcro (vtpote cuius natura olci rofxqj in medio cft) in inflammationum augmentis optimum cft rcmediu. At olcum commodu cft, vbi inflamationcs maximc vigent : id quod cxpcriinentadocet:caufam autenosin tracfrarionibusdcmcdcdi rationcexponcmus. Porroro- faceum,vtquod in mcdiocoruexquibusconfectumcftconliftit,vticj3etinmcdio tepore vulitatc oltendk.Nam pcr mitia rcpellerecoprinKrcq^influxus oportet:in vigore aut itaper halitumdi- gcrere, vt morfus abiit: at in incrcmcris rcpcllcrc fimul ac digcrerc.Id quod fiquis nudu , citraq; ia diaasraticcinutionesaudiatjfortaffisfidcmnonhabebit: nuncautmirer3fiquisadcofirftupidus, vt rationi non du acquicfcat,Etenim indicationes in inflamationu incrementis contrarias eflc nc F ccfle cit:na femel vnoqj impctu ab adftringetibus contrahentibusqj fubftantiam ad laxantia fun- dcntiacj3tralircplancablurduclt: Sicuti fane ^quumeftinintcrmediopnncipij ftatufqj fpatio,du videlicct morbi adhuc incrclcunt,ncc plane' repcllcrc licut in prinaprjs, ncc itide digererc licut in vigoribus : fcd perinde vt morbi coditio media cft intcr contraria,ita mcdicina quoqj mcdiam cfle oportct,q vidclicet no vt i'n principtjs adftringat, nec vt in vigonbus, digerat. Atqui mcdiu oc cx cotrarrjs miftu eit,ijs'quc totis p tota tcpcratis,aut pcr cxiguas particulas lenfum cftugicntcs eoru, quibus apponunf. Porro, hoc an illo modo rofaceu miliuefle vclis,mca quidc certe nihil refcrt: na vtroq^ modo propolitum dcmonftrari potcft. Satis aut ccrtd fcio,fi ratiocinationcs ocs,tu quas Thcophraftus mcmoria? prodidit,tum quas nos toto hoc traclaru complccftimur,multum animo verfaueriSjtefecundum miftionis modum reperturum.Quin cVin profundum pcnetrare, cYcor- pora arentiamagtsq olcum humc(ftarc,rofaccum potcft:arbitror'qucfubindc rofacco tc prcdcfas coriaceas tunicas ten vidille: quoniam ncq3 olcum, neq? hydrclaum, quodex aqua cVoIeo miftis conftat,cam probe molliteac madcfacerc pollit,quia vidclicct cralTiorum funt partium, q) vt pc» nitus imbibi ac pcnetrarc qucant: rofaceo vcrd prartcr cartera qua* poteft,paucula quarda ineft ad- ftritfho ,haud parum liuic rci confcrcns. Nam qua: magnopcrc aultcra acerba'que funt, primo fta G tirti contac' tu fuperficiem condenfantia,humorem ingrcdi imbibfquc prohibcnt ; at qua: paulum qufdem aditringunt,caeterum plurimum in fecontinent eflcntiar tum tenuis,tum tepidc, tm abcft vt pra: aditriclione ingrcdi altius corpora admota prohibcantur.vt et ab ca,magis f nnpellcntc, iu ucntur. Qute aut penitus tcnuia cahdaquc funt, magis digerunt dilcutiunt'que humorcs cx cor^ ponbus quibus admoucntur,qj alios ipfa apponant. Porro qug frigida funt 3C craflTioris eflentie, omnino nullum introduccrc humorem queunt. In quibus vcro humiditas incft tcnuis pariter dC tepida,harc percflentia:quidcm tenuitatem cxtcpiditatcm promptc mobilia, corporumquaecon tingunr,mcatus fubire nihil prohibet.Quod verd non admodum calfaciunt, ex co hquct , q? exi^ ftentem in illis humidttatcm non digcrant. Si vero' praucr qj q> lint eiufmodi, infupcr cxigua ad^ ftricftionem poffideant,que tenucs particulas meatum iam ingrcflasin profundum propellere va leat, ipfanVquecxtrinfccus fuperficiem quadantenusconftringcreaccondcnfarc,eaintcr omnia humcclantia efficaciffime humecrant. Adftridtionis enim -fmaioris}-natura eft,vt meatus occlu derc prafOccupans,vicinam'que fubftantia ad fe contrahcns,conftipans'que,ijs que humectare va lentjimpedimcnto exiftat. At qua! adeo infirma cft,vt in rofaceo,quae vincatur lpla potius q vin- cat,tenues calidas 'quc rofacei particulas praruertere quidc nequit,fed vbi illac altius penetrauerint, H in ipfam iam tum luperficiem agere incipit,pro viribus conftipando,contrahendo,accondenfan' do.Ex quo ncceflano fequitur,vt quaeingredimeatus anteuerterintexigua corpufcula,intm pro pellantur,ac meatibus praeclulis foras regredi inhibeantur.

Quodqu£ Frigidnate tntmmunt,Deleterijs, ex Mutationvs celmtateltt corrumpant,euenit: ac proinde ^lie^ nam requirant Caliditatcm, (ju£ 1/elut manu in totum deducat corpivs. C \A P. 1 9.

SAne ad operaeiufmodi non mediocriter confertinnatacorporibusnoftriscaliditas,quippe quae intro ad fefe attrahat,cv. comminucdo extenuet.Hinc eft q> dC qug natura frigida funt me^ dicamcntanempe quae deleteria nuncupantur,vtputacicuta,papauer,hyofcyami femen,mandra- gora,& quae eius funt gencris , citius magis'que in calidis natuns vim fuam exerant: Cuius SC tu, tamctli vnu ex ambiguorum difficilium'que problemattt numero habitu id fuerit, haud difficul- tcr,modo no fegniter rjs qua? dicimus aduerteris animum,folutionem inueneris. Eteni m cum fit impofnbile vt talia interficiat,nili prius cor refrigerent,fane"introv cominuta extenuataqueingrc dianturnecefleeft: Id quod exfuanatura praeftarenequeunt:quippequecraflarum funtpartiu, nec facile moueri poflunt : nec vt minutim concidant,prorfum'que teratur,ex fua natura obtinct: vei um adfcititiacaliditate requirunt,que in minuta fecet, extenuet, atqj cdminuat, quaequc velut

manu

LIBER TERTIVS

A manu Juear,arq;in ftibrilcs paruum omnium mcarus dcducar.Iraq; fi qh ca abfir,cuncrantur tar^ dantqj m maioribus mcatibus harcntia,SC vcnis atq; arrcrns vclut lnnaianua :ac tcmporis fpatio intcnm pcr longos crrorcs ac multas lactariones ab humonbus qua: in eis funt , vuiffi. n non ai* hilperpcuuntur.Oftcnlumcftcnimiam fapcnumcro.infcfemuiuoqualitaresomnc^quadanrc- nus agere : nam cx lapis ab alfiduo aquae Ihllicidio cxcauat ur : gladiusq^ ccram fccando hcbctatur. Monltratum ctiam cit actiones a lbhdis animantium partibus pcrhci : quarc cu:n hc no dum a rc- fngcrannbus mcdicamcntisrcfrixcnnt,animansiupcrlitnecctrccft.Porronf igerarinequetmt prius , q; llla in propnos iftarum mcatus fubicnnt : atqui ex fua id natura cralfioribus frigidis'que medicamcntis datum non cft:nih luccurrat quod vclut dcducu.Dcducit porro,vt caufa pnmaria, artenarum attractio, oftendimus cnim ipfas mtcr dilatandum vicinuin omnc attrahcrc: vt fecun- daria vcrd Cx matcrialis,ctientue tcnuitas : quam aim cx natura fua non obtincant fngidiora craf- fiorumqj partium mcdicamcnta,rjs vriq; opus habcnt qua: prarbcanr. Corpora uacp quarcunque tempcrarura? funt irigidioris , caarrcnarum tractum lmbccilliorcm polf.dcnt ( id quod ctiam dc^ monftratum cft ) atquc m minutas parnculas mcdicamcnrorum fubiranuam rcdigcrc ncqueunr. Proindc mcdicamcntum et iplum cundando rardandoq; tcmpons fpario aliquid pcrpctiatur par £ cft.Iracp tnterim accidit vt concoquatur, velut lactucae fuccus: nam cV is tcmporc concoquitur : at fi integer ad cor pergcrc propcraret, non fccus arqj cicura homincm lnrcrhccrcr.Euenit autem id ipfumaliisquoqjomnibusadmodumretrigeraribusluccis^namnificclcrircrintenmcrc polfint, fane ex hcc omnino nullius crtcctus rcdduntur. At qua- aut crofionc aut putrcdinc cnccant,rjs vt tempore mualcfcant accidit: hquidem tcmporis ipauo purrefcunr omnia , idq? magi\ in humido calidoq; loco. Meriro crgo nt, vr qua? frigore fuo noxam lnferunt , tjs acuonis cclentas ad pcrni- ciem prohciar:quippc quaahoqui fpatio excaltacta,vim pcrquamagcbant,depcrdant: Atqui^ busactioconfiftitinputrcdine^stempus aaionemadauger5qmf.cVpurrcdincm.Ncccnim ani mal vllum mterirc potcft, quin cor ab agendi munere ceilet: heri porrd vt ccfter ncqui r ritra maxi mam lntempcriem.liquidem non limphcitcr cp par cft aut calidius, aut frigidius, moucn deflnet: codem modo, G modicc iiccum aut h umidum cuadar.Minus cnim fuo fungctur ob hafce quidem intcmpcncs munerc: carerum motu non vacabit pnus q; lmmenfam aut ca!iditatem,aut fngidita tem,aur rcliquarum qualitatum aliquam accepcrit. Porrd medicamentis quc frigore occidut,vbi ad cor pergcre cunctantur , iimile quid accidit , quod l.gnis humidis viridibus frcqucn tcr cucnit. Haciiquidcmiimultaaceruatiminignemconnciantur, eucelcrnmeextinguunt:lin vndiquaq; C in orbe compofita pnus ficccntur,ac incalcicant,S^ deinde fcnfim lnnciantur, tantum abeft vt ex- A.l.i.t.i.c.i. tinguant,vt criam alimcnro illi efficiantur. Sic homincm quidcm cicuta nccat tum ob mcatuum amplitudincm,calorisq5 multitudincm,tum ob attractionis arteriarum robur validum ctiamnum ad cor pcrtingcns: S turnos verd ob caufas contrarias haud cnecat, vtputa cu cV rctmcatur cV cun c~terur,ac fcfc tcmporis tractu concoqui prarparanq; a cordc ranqj a foco mcalefccns iinar,no fecus ac ligna cxtrinfccus. Quarc ncc ld quidcm mirum dubiumqj relinquitur,fed cft qualc lactucis ac- cidit quippe qua moderato ciu homine nutnant: At li quifpiam cxprclTum earum fuccum largi ter hauicrit.no lccus profectd monetur,q; qui aut cicutam.aut papaucr fumpfcnt. Sicuti crgo la^ Ctucaficor refrigeraiierit,intcrimit:iinconcoquatur. alimcntumanimal: cfncitur: Adcundc,ar- bitror,modumcicutahominem quidcm cclcntatcdiitnbutionisintcihcit, fturnos vcrd taidiute ipfanutrit.Si verdexiguum quiddam fumaf,mortehomini nequacpinferetJd quodanus Athe^ nienfis experimento docuit , cuius apud ocs pcrcelebris memoria elt.Etcnim ea a minima ricutac portioncaufpicata,nuilodctnmcntoadpcrmagnam progrcftaeftcopiam:prinapic enim pauca exiguirarcipfadeuiaumeft, atconfuetudonaturalereddidit. NecenimnSclocuseft, \ tcurplu nmum poflit cofuetudo,curcj5 vclut altera ac adfcititia natura iir,vri a \ ctcribus prodimm d t. cau D fam rcddam : nam lra maius cuaderet operis accciTorium.c|: ipfum opus : vr omirram quod fcpara^ um de hoc tractauimus: Verum connectcndus eit pernciendusqj prarfcns fcrmo.

Quod McdiCdmtntorum <ju£ FrtgiditatefuA mtcnmunt, N ulium prorfiu Gtncre

Lethalc jn,ac deietcriumJedjoU Qu.tntiute. C^iP. 1£.

Orumergomcdicaminumqua!frigoreintei-imunt,nullumgencrcIcthalccft, (ediblaquati' tate: At m erodcntibus.putrefacicubus , atq; cxcalfacicnubus haud ua fc res habet : fed de his paulo poft diccrur. Qiiarcunqj aurem frigidiratc occidunt , ca cxigua quannratc lumpta mortcm non adferent,non magis cp fi copiofae flamma: pauxillum aqua? inihllcs.aut hgnum ini]cias humi dum ac viride.Qucmadmodum ltaq; niii calorcm habeant abundantcm, qui tum ccmmmuat, tu ad cor vfcp perducat, lntcrhccrc non porerunr : iic ii quod comminuir ac dcducit, m ulto valenuus fuerit.prorlum deuincct,mutabit quc,acahmento vt iibi iit mcdicamcntum,crhcicr.

Quod MtdiCAnientA cjux natur.tfunt frigida, Iure a Vetcrtbi» Potejlatejrurtdxappcllcntur. C ~4P. lO . " Vam ob rem eius quoque nunc protinus meminifTe oportet,vetcrcs mcuicamenta natura gida,potcftatc dixifTc frigida : nam ca quocp quadantcnus rctngcradi potcntiam a nobis accipiunt , ficut cxcalracicndi calida. Qudd ii alio modo nla , alio verd 'fta , nihil vrique refcrt: gencrak cnim ldcm commune quc vtnfque cft,ncmpc altcrationis pnncipium cx paiTuro

corpore

fcLji.f

E

VZ frls,c

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

corporc in aclurum mcdicamentum procedcns.Nam quae potcftate quidem funt calida , alteran- E tur eo duntaxat,q> incalefcat a nobis: a t quae natura frigida,tum q> cornminuantur,tum q> adfcititiu

• accipiantmotum. Cum lcaq^iplis tanquam frigidisagereabfque corporis patientis auxilionon licctjiure poteftate frigida dicuntur : nam vt aclu nos refrigerent,non prorfum ex fcfe obtiner,ve- rum a nobis prius pcrpetiantur vtrcfrigcrent oportct:etenim in minuta contcri, cVaduentitium motum accipere,aHcc'fus funt medicaminum. Attame licui hbeat ca adu frigida nominarc, haud cquidem repugnem , modo omnis in verbo dilTcnlio fit , res aut vtrifqj confelfa : fiquidem ( quod paulo fupra monuimus ) id gcnus omnia calidum corpus quo agere poffint poftular. Eapropter mcconium hoc eft fuccus papaucris,cY cicuta,li vino mifta bibantur,ocyus necant,hcet non quo^ uistempcrata modo.Sicnimipfa pauciffimaplurimo vino mifceatur, prorfum deuinci poffint: fi vero pauculo muha, deducuntur quidcm ad cor , vinci aurem ncqucunt. Siquis vcro papaueris fuccum,quantus intcificcrc potelt,hauferit,ac etiamnum tn fuperlit , recla ratione cV hunc quoqj fanabit largc cpotum vinum vetus,magifcj3 etiam (i gencrofum fuerit,nam id quoq^ magis calefa cit.Q.uod vero cor non dum admodum refrixcrit,h'quct,qnquidem adhuc homo viuit.Tum aute digeitionis in corpus tarditate quadantenus mutatum iam a corpore effe medicamentum,ficuti li gnumviride vbiproxime' ignemaliquandiu iacuerit, necidquidem obfcurumcft. CaliduitaqjF id temporis vinum ebibitum prafentilfimum cft remedium : nosqj ctiam qucnda extrcmc lam re frigeratum vini lesbij potionc fcruauimus.Porcftqj idem falernum,furicnnnum, ariulium,tmoli tes aufterum : ac quotquot calida fimul exquilite vinofa fucrint vina,cundcm cum lcsbio preftare

' Kijiit. valent cfreclum. ln fumma quod tcnui pcrlucidaqj fubftantia cft,colore vcrmiculo aut tlauo, odo regratum,quodq}dum tcmpcratur, plurimamaquamcxpofcit,id tumadmodumexcalfacerceft natum,tum ficik vndiqj pcr corpus vniucrfum dcferri. Talc crgo natura vinum, aetate vctus,me racius temperatum,eos etia qui refrigerati iam funt pcrfanat,nec folum a papaueris fucco,aut aho quopiam refrigcratium mcdicaminum,vcrum etiam qui in morbis aut cx ftomachi, aut ex cordis ailcciu, fyncopam patiuntur. At quod cum refrigerantibus medicamentis, quoccleriorem morte alicrant bibitur,id ncc multum cffnccgcnerofum,fcd quod comminuerc ca, ac diftnbutioms fui impetu incor perducci e modc> valcat. Atqg dc his quidem ha'c fufficiant,

Dc^icUone Meditamcntornm,cju£ Putrejaclione&' Erofiunc nos nccant. C~4P. Zi.

QVoniam autem dc ljs ctiam mcdicametis,quae erolione ac putrcdine interimcre funt nata, diclurum me,q> temporc pernicioiiora reddantur,etipfogenercnaturam noftram corrum perepoffint, non vt rcf rigerantia duntaxat multitudine , fum poilicitus, tempus nuc cft G promifTis fatisfacere. Coniuncla clt cnim quadantenus quae de his habetur oratio, ljs qure dc me^ dicamcntis poteltate calidis dicuntur : vcrilimile fiquidem eft pleraqp eorum ctiam actu cfle caJida, fed iccirco nos fugcrc,quoniam aut ipfi plurimum habeamus caloris, aut craffa eorum eflentia fit.

Redigamus cnim cadcm rurfum in memoriam , nempe q> in balneo frigida videatur vrina : iti^ demcj3 memoria rcpetamus,qi cum in folium calidum dcfcenderenon valeremus, aliud prius mi' nus calidum lngrclfi , nullo negocio quod antca intolerandum vidcbatur , poftca pertulerimus. Qyin cY aqua fontium tempore hybcrno quibus manus algent,tcpidaapparct, cum alrjs minime vidcatur ciufmodi. In fumma cnim ( id quod antea quoqp diximus ) pro fuo vnumquodqa afledu corpora admota fcntire confucuit. Sic ergo fi manum habcns frigidam, eam in rritici aceruum im mileris,luculcnrcr calorem percipies: fin calidam,nequaquam. At fi ftercori columbino accumu^ ]ato,potifTimum fylueftrium columbarum,manu inferas,etiam fi calidam, manifeftam tamen fen ties caliditatem. Sic mify,fory,chalcitis,aeruj*o,calx,aliaq3 id genus innumera, fi illis aceruatis ma^ num altius infjcias, protinus videbuntur cfle calida.Caeterum li bolum ex eis vnam acceperis, ai' ius extrinfeca fuperficies ab ambiente extrinfccus aere fi t refrigerata , merito nullum percipies ca^ lorem, quippe qui refrigeratas tantum eius partes contingas , ldqj antequam in minutas redactaeH fint. Ad eundem modum hyemefaepenumero tum putealis,tum magis fontalis,calida tangctibus eft vila : verum fiquis calfacftis prius manibus contigerit , frigida videbitur.Memorariq^ fane poC- fint alia id genus mfinita, quibus facile adduci quiuis pofTit, vt credat medicamcta poteftate vt ad nos calida,alteri animantium generi aclu effe calida,

QuodreEle cju£ Erodendo Putrcfaciendocj; interimunt Mediccimentd, Genere,non cjualitate Deleteria funt diEld: Et cjucd Quanto in corpore morantur diutim,Tanto & magt6 ajrere jttnt nata. C ^4P. %%.

ATque haec quidemobiterdi&afunto. Caeterum quaenos contactu,autper putredinem, aut per erofionem, lnterficiunt ( nam de his habebatur oratio ) ea recla quidem ratione hu^ manae naturae deleteria toto genereexiftimatafunt,nonvt frigefacienria,duntaxatquantitate: Haec enim interdum vincuntur,cV nutrimentum animali redduntur : putrefacientia autem etiam li quantitate minima fumantur,omnino tamen corrumpunt, quia videlicet quae putredini obno^ xiafunt,calore humiditateqaputrefcere folent.atquicalidus humidusq? fanguis eft. Itaquepu- trefcere nunquam ceflare poflunt,fimuIq3 viciflTim putrefacere,qug o-jjttj favaxPn a putrefadione vocantur medicamina. Proinde longo etiam poft tempore av quo fumpta funt,non nulla interi^ munt, potiffimum quae craffa terrenacjj efientia funt, Haecenim corporibusnoftris inhaerenua

infi^

LIBER TERTIVS 25

Ainridcnti\iq7,ddntemporisfpatioputrcrcenria,crodantcorriirnpunc'q-;c vicinascorpons parteb Quacauja Putrejacientia Medicamina , Ltcet tentre Lethahajit.t ,

Non tamen Perpetuo occidxnt. C \A P. z J .

ATquetenuiora fun:,ctcxcerni lntenm cucxcrcmentis poffint.Pcrcq: accidir.vt duaiobcau fas lltas qhq^medicamenca putredine erolione uc necantia non incerhcunt: Vna videlicer, qua modoadmodum dicerc dcui, ncmpecu vna cum excrcmentis cxecrnunt pnus,q; iniuna cor^ pusafficiant: Alteram,licui accipicti bona faucac fortuna,vide[icctautabis,autqua' Jioquicon^ tcrunt.vtenti:autmcdicij quicurando pra:ht,nacto:na,vbi grauisab nsnoxaillata clt, malii ncqs vicius rationc.neqj gcncrolorum mcdicaminu,mediciq; auxiliantis opc.h tn potcft. Qiicd li pror fum exile fit delctcnum,nihil rcpugnat,quo minus lllud quoq; mhil perhciat , propu rca .y cu rc^ crcmentisexcernipolTit,autidonca viciusratione fuperari: Vtputafi canthandis litccnteiima drachmac particula : nam id pnus q; noxam animah infcrat,vna cum vrinis excernatur. Sanc can- tharides vrinam cientibus mcdicinis mifcentur , hcut pleraq: aha lethaha alexipharmacis , hoc cft amuletis. Atcp ld genus medicamcta compofira h apte mixta fuerint , omnino efficaciflima lunt, quoniam admodum quod ex candiaride conhcitur,vrina: moucnda: accommodum cft.f eruntur B enimalioqui fponte fua canthandes per vrinam ad velicam , atqj fic rodcndo cam exulccrant: vc- rum vbi paucum ex illis,multis mifcctur bonis atcp vti!ibus,illa quidem velut manu ducunt.ro Je rethncqueunt. Opuseftcnim vt quicquidagat,ctiam fi lit valcntiiTimum,aliquantain th £V ma> gnirudinem habcat : Qn nimiru 5C ignis ipfe ii prorfum minimus fit.prarter q; q? non vrct.nc caU taciet quidcm : quippc cum 6V centehma fannlla: portiuncula (cnfu nobis fit lmpcrceptibihs. £x quibus patet^quarcunqs frigiditate lnterimunt.ii paucula fumantur.nutnrccorpus polTe,vcIuc la^ cftucaefuccumcatquarputreraciendotrodendoqj eanunquamnutnre,ncli pra: paruitatc quidem innoxic corpus permcent : genere nanq? talia humana: aduerfantur naturar.

Quod in Mcdican:ent!<,DiJ>imdam jubjtanti.t jit mijlura: ^4c promde Vbipne juo purgantia

jruslranturjnter.m auidem extreme Lxdinr.tr, bittrimuero Ntaua^uam. t\AP. 14. A.1.1. t.i.ci. (~~\ Vemadmodum autem in faporibusantemonuimus.nullum prope eorii ahene efle q u u ! i ^ ioLfi.e y) tatisexpcrtcm,vcrum tiuein arboribus.hueinhcrbis.liueinfructibus, milios fempcr altc^

^^riusgencriselTcfapcriTus:Ica in medicamcncisintelhgcrc oporccc, multas diuerfi generis miftas cllc iubftantias: id quod inucnias.ii ccnlidcrcs granum cnidium hoc a cnico dirrerre.q? plu rimum habeat cahditatts. Namiimiiirudinem vtriulqjfubftanuie tactu vifuq^cognofccrehccacr C prartcrqj ea tcrtium eft , q> ambo pituitam dctrahant: oftcnfum eft iiquidem nobis m commenta^ rns de naturalibusfacultatibus3cpqualitatum.qua:in lubirantns funt, propneratibus attraciiones rcrhcianrur.Accamcn granocnidio mulrum permiftum calonseli, quareacnicodiirat. Idcirco purgantium mcdicamcntorum.vbi forte purgaticnefruftrantur. quardam extra q qp noxam cor^ pon nullam aherunc cnam alimentum homini prarbent: alia vero in corruptionem, ac ranq 111 . c nauim vcrtunmr.Prorlum cnim med.camcntum purgans vel cum vno laltem humorum,qui in corporc funt nciiro,hmilitudincm obtinet,no autcm pcrpetuo pcrmifta eir visaliqua vcnenoia: quam ob rcm ncc pcrpetuo.licet non purgct.iniuria afficiet3verum concociionc accipict,talemqj prcducct humcrem qualem trahcre natum crat.

Quam obrtm,Cum aualitatum proprittate ^4ttraShonesperjiciantur,Purc.intia medicamcnta perpetuo Humores attrahant Famihares,Xectdmen \nau.vn

a Familiaribtis attrahantur. C \AP. 1$.

NCn autem mc fugit;qm in naturalium facultatum commcntarris exercitarus antc no lit.ha^ fcc ratiocinationes no iatis confequi polTe.Demonftratu.n.ibi elt plcrafq; perhci attracriO' ncs qualicatum familiaritate: proinde quancp lingillatim animantis particulam familure i:bi nu^ 1) trimentum attrahere. Ad quam fentennam icu dogma fequitur medicamenta purgantu cllc qui^ dem detrahendis humonbus lamiliaria, vci um qua' attrahut.quodammcdo chc erhcaciora valcn noraqUicuti magnes lapis ferro: quippe qui ad krn natura accedat, m que rcrri metaUisrepehat , efque magnopere fpccie phmilis lit : veru fortior eft quodam mo,vt attrahcre lit apuor.Q actrahi. Quin nec cnicu quocp a pi tuita: natura alienu elTe difndendu eft , vu colore fuo pne (e fejn : fed th calore ipioq pituita valentior cft,vt trahere y trahi magis par i:c. Ad cundc mocfaimgranu cn;diu fiqh forte a corpore noftro vincatur(id quod aifidue cnico vfuucnit,ranus aut grano cnicio,nimi A. I. i t.i.c. rumobrobur) vicepurgaticnisalimetumefTicitivelutveratnilcmr coturniabus. Voloautc (qnquidem m hunc lcrmoncm defcendimus) logia cuiufpia meminiiTe theoremaos . qucd cx m commentarrjsde demonftrationemonftrauimus.cxterum m rcpraricntcmhaudinuulis.Eitautc theorema eiufmodi. Demonftrationum aharjCfexnecenitace hccillimfit, conciuduntral.a:, q> inelle polTibilc cft. Harum ipfarum quardam m ld quod ex neceiTiateinclt rcadunt.cf. vidcl cei exnecei]ariisconfcquunmrprmciprjs,velutinhocipfoquodmodomonltrauimjs.^iCjj!-c;:i m grano cnidio cV cmco pituuofum lnclfe fuccum euidenter mcnftrarc non efl : amen pofleeflc, ac probabile venfimilcque clTe,racicnc cclligicur.Sed quia accraC.iones ful)franciaruni her: hmilicu dine oftcchmus ( dcmonftratu.n.fubinde cit; in purgationibus a:traclionc cfic coru q purg Labus

mcdv .

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT,

medicamentis fimilia funt, haud vcro omnium fimul fuccorum altcrationcm ) fimilitudine ineflTe E quandam vtnfqj fubftantrjs,cV eius videlicet quod purgat,S£ eius quod purgatur,necelTe cft. Por ro ciim quod purgatur,pituita cft,quod trahit, pituitoium fit oportet. Pituitofum aute efle opor- tere quod trahitdiximus, non autem plane pituitam :etcnim fimilitudincm ineffc fubftanrfjs dixi mus, non idcntitatem:contrarium enim cernimus.Nam nequeferrum attrahitferrum, neq^caro carnem,fed lapis lideritis fcrrum,caro fanguinem.Difterunt enim,mca quidem fententia,idem 8C fimile: quippe pituita? pituita cadem eft,cV cnicum cnico,fimilis autem pituita; cnicus,non tamcn idctn, Nccpenim quaecunqj edulia aut biliofa aut pituitofa dicimus,pcrindc tancp bilcm aut pitui- tam continerent fic nuncupamus.Huius enim opinionis abfurditatem dctcximus cum in natura- lium faculfatumcommentarrjs,tum multis alibt locis.

Quodm VurgcMtibw medicims Duplex infit Stmilttudo,Ncmpl cpu^dam

^clu,&c]u£dam Potemta. C \AP, 7.6.

QVaproptcr prgtcrcunda funt omnia huiufmodi. lllud vcro rurfus rcpctcndu cft,q> purgan tium medicaminum quxdam iam etia poflident idoncam ad attraclioncm fimilitudincm: *~ quaedam non pcrfccftc quidem eam obtinent,vcrum i n animantis corpore acci piunt,no fecusatq3vrcntiamcd:camcnta,qua;caufiica Grarci vocant.Itaqaduplcxquoqjin hisfimilitudo F eft,vna aclu,altcra potcntia , velut 8C in alijs oibus.Quin 8C pcrmifta? funt iimilibus in vnoquoq3 fuccis alrj diifimi1cs,q partim quidemedicaminofi funt,partim non.Quarc vbi purgatione haud aflcquunt,qua?da purgantiu malu corporibus noftris inferut,qua;dam vero alimcntum exhibcnt, De SuperpiirvatwmbusflUM T7ripx.ciQapj-£ic. Gr£Ctl>ocant. C^4P. 7.7.

POrro qfh femel fermoncm dc purgantibus mcdicamentisattigimuSjprarftiteritfortafTis non nihil quoq? dicerc dc nimrjs purgationibus,quas CTr-cpx.a.Qapcre-ic. Gra'ci vocant, quafi fuper- purgationes dicas. Eucnirc igitur eac foIent,cu purgans medicamen vfqueadeo inualuit,vt in va ioruadvcntrcm pertinentiumofculis mordicationemapertionemqjmulta rclinquat:affiducq3 iritans conucllcnsq^ corpora , quaj in vafis funt vires diftbluat.Nam, quod in ventrc euenirc con- fpicimus,vbi vircs cius m cxtrcmam inciderunt inHrmitatem, idem in venis accidere putandum. Quid porro cft quod m vcntrc euenit f vomitus totius eius quod dcglutrjt, vbi videlicet fupcrio- rcs eius partcs dcbilitas occupauit : intcftinorum vero Iaeuitas , vbi inferiores.Oftenfum eft autem &i dc hilce latius in tractatu dc vacuandorum caufis.Huiufmodi affeclum exiftere in venis cxifti- mandum cft in fupcrpurgationibus.Cum autem per initia modica etiamnu iit 8C apcrtio 8C imbc cillitas,tum quod cV tcnuiifimum eft minimccjj naturae familiare,cxcernitur :*fed vbi u tracp adau- G^SJ- '-f-4.ce. cfia eft,iam tum ctiam crafla,cV quae naturx fami liariiTi ma funt, euacuantur : Quam ob rc flaua bi- 0 7 5 "c lis primo,pituita fecundo loco,tertio loco atra bilis , poft haec poftremus omnium in fupcrpurga- tionibus eftunditur fanguis,vtpote qui naturae fuccus iit familiariiTimus. Antc hunc vcro primus deNatu.hum. qUidem qUj tenuiftlmus, poftremus qui craiTiiTimus. DiffcruitautemcV Hippocratesin || libro |i.g ' ' quideNaturahumanainfcribitur,deordinequi in iftiseuacuandis feruari folet.Acnuncquocp ne quid huic fermoni defit,dicendum eft. Etcnim, fi quod pituitam ducat , mcdicamentum exhi- beas,prima quidem in fupcrpurgationibus flaua,mox atra,tcrtio loco fanguis cijcitur. At i i,quod flauam bilem dctrahat,pituita confcquetur,tertia atra,quartus demum reddetur fanguis. Qiiin 8C fi atram bilem purgare iit natum,cam quidem primam cuacuabi t,poft quam flauam,deinde pitui tam,omniumq3 poftremus fequetur fanguis,tancp ex inanimis iam vafculis efHuens, vt quae fum- maiam debilitasoccupet, qua^adextremaofculorum apertionem peruenerint. Ex quibus ma nifeftum eft poftremu in fuperpurgationibus vacuari humorcm, qui idcm 8C familiariifimus eft: aliorumautem vnumqucmcp,proutaut craifus eft,aut tenuis.

Qua caufa m Supcrpurgatwmbws Humores,mtmme purganti medtcamento

famttiares,itidemeuacucntur. C^4P. 2.5. H

/Eterum "caufae , quamobrem omnino 8C qui alieni funr a purgante medicamento fucci vna a. 1. 1. f.4. c 7. excernaMtur,inhifcetribusconfiftunt,vafcuIorumfcilicetimbecillitate, ofculorum laxitate , fol«75-* 8C purgantis mordicatione. Cum enim vafcula non amplius in fefe continere fuccos poiTunt , 8C ofcula eorum reclufa fuerint,nec iritare medicamentum dcfinat, poffitcjj non amplius familiarem trahcre fuccu,necefle omnino eft reliquos quoq^ quo diximus ordine excerni. Satis enim erat vni ca mordicatio,qua; organa ad excretionem excitare poifet : multo ergo magis id fiet , vbi 8C aper^ tio,& imbecillitas vaforum coierit. Fit autem, vt fupra diximus , apertio ob medicamenti poten- * tiam:obquam videlicetmordicatio iteprouenit: Vaforumautem imbecillitas tum obingente * In antiquls defatigationem,quam fcilicet,dum a purgante medicamento mordicarentur,ac veluti emulgeren '°t'9« iCft»e tur' acclmfierant:t" obintemperantiam, quaeinfuperpurgationibusoccupat.Qucmcuncpenim rentuT U*e humorumpenituseuacuaueri5,intemperantiamconfequaturnecefleeft. Itaque qp a purgante 8C alieni quocp vacuetur fucci,eas habeto caufas: q> vero fupradiclo ordine,vacuandorum humorum tum tenuitas,tum cralTitudo in caufa eft : 8C ad hec prout magi s 8C minus animantium conftitutioni fuccus quilibet familiariseil»

Galent

24

GALENI DE SIMPLICIVM

MEDICAMENTORVM FACVLTATIBVS L I B E R QJ/ A R T V S

ARGVMENTVM LIBRI

De Tenuibus & Cralsis Partibus,Saporumc|-,& Odorum cfTcntia,&facultatc-, Quarin Medicamcntis fimplicibus cernuntur.

Quid TraHatumfuerit, Qmdrelicjuum ft Trdftdndum. Itcmde Dtfferentia Stnfu

Linou&,<& C&terarum pdrtium

C^P. 1.

Vo pado igitur dicatur frigidum,calidum, humidum, ficcum'que facultate medicamentum:tum quaratione idexplorare oporteatifupradehnitucft. Porr6,quoniam non nulla cmollientia dicuntur,relaxantia,rarcfacientia,co- denfantia,emplaftica,ac digerentia.multa^que his Omilia alia,preftiterir et de his diflerere: vna vero cum iftis , aut etiam antc ea , de faporum omniu cV ef- fentia,8c facultate,de qua cV in finc primi horum commentariorum vcrba fc cimus,qn f.Platonisex Timarodicfhonem adfcripfimus. Verum ibi quidcm gratia pafTionum fcnfibilium, quaslinguain quocpeorum perpeti cftnata: athicdeeflentiacVfacultatefermohabebft^ lin^ gua perpetiuntur, fcd pafifionum fenfum non exacfte percipiunt. At lingua prattcrcj; q> perpctiaf, ienfusetiam perfedionem poflidens,earumomnium naturasdignofcerepoteft.Necenim hoc dicendum eft,calidum,frigidum,humidum, ficcumq^linguam calfacere,frigcfaccrc,ficcare,aut hu niecftarepofle,altarum vcroquamuisnon pofle:immo vtihanc,itacValiasomncs lingula afficiut cV alterantjtanrtf m diuerfi tate in ipfis exiftente pro minoris maiorisqj ratione,haudquac^ in ipfo, vt ficdicam,affici aut non affici. Quippe, q> lingua non fecus atqj alia quauns animantis partium calidum, frigidum,ficcfi^humidumcj3dignofcerecorpusvaleat, cuiuisclarum cft:amatitatcm ve- C ro,duIccdinem,falfitatem,additatem, aufteritatem, acerbitatem, acnmoniam, ha-c fola dilccrncre creditur :tamctfi pafTionum fimilitudinem inuenire cft cum in alijs partibus omnibus.tum maxi- me in vlceratis.Nam cutis duritas denlitascj^ exduditjrefiftitjprohibetc^, quo minus (oris incidea tium facultatcs intro in carnem ipfam penetrent.

Quondmmodo Frigidum Corporibws noJ\rv> Morddx dpparedt: et Qud dijferat ab ijs cju£ caltditdte mordicant, Ntmpecjuod Contmuum diueUat , cuius rei caujas ddducit:~<4i Ldlidum,

cju6dSubJidnti£Continuitdtcm Eroddt. C^4P. x.

t £\ Ic cnim cV illud ab Hippocrate dicium eft , f Vlceribus frigidum mordax: tametfi cuti pnufcjj ^'.Apli.io.Ex. vlceraretur, mordax ncquaquam eflet.Eft vero cV oculis, cV nanbus, dC ori , extcrnis partibus onL J 9J animaliSjfrigidum mordax : ncc minus imcrnis,ventri, cV inteftinis : vt difficilc fit non nunquam difcernere, an afngore quis , anab humorum mordicetur acrimonia. Eueniuntautcm ha:c non ab rc. Siquidem,cum frigidum qusecunque contingit, corum cV conrrahat fubftantia cV conden- fet conftringatcrj, primum tenues tum excernantur humiditates nccelTc eft , ficut ex oculis lachry- ma,ex naribus muccus:poftea vero etiam mordaxappareat,licctaIia ratione quam in calido. Ncc enim erodendo,quod continuum cft,feddiuelIcndo , molcftum ac mordax eft frigidu. Quare nec ■^duriscorporibus talcapparet.Namdummolliacontrahunturcomprimunturq3,humidum cxpri mi contingit,fimulq3 partcsdiuelli:humidum quidem, ficutinfpongiaa manibusnoftris contra clacompreflac^3:diuelliaut,ficutinijsquxdiftrahuntur,diuellunturo^liueanoftris manibus.liue aliunde.Talequid raramolliac^corpora afrigidoperpctiantur ncccflecft, raritatcfrigusprom.- pte intro recipiente,multocj3 etiam promptius partibus in ea mollibus,que in profundo fun t, a fri gorcconcrefcentibus. Frigidum itaqj fpiramcnta cuncla m raris corponbus lubiens,qualia lunt vlccrata omnia,oculiq3,oc nares,acos,vcntcrq3,omnes rclngcrandorum corporum paites circun^ quaquc ampleditur,8c quodammodo multis circunquaq^ anfis cas contrahcns atquc condcnfans a continuisauellit. Qusedum patiuntur , multa ficri fpatia inania neccflccft , non tantum quia te- nuesexprimanturhumiditates, verumetiam quia fubftantiamollisin arctum conrraharur.At^

gui fpatium inane in fibi continuis corporibus , fcruata etiamnum continuitatc , fici i non potcft. xgo fi fie ri id conftet,c!arum eft lllam deperdi, ac corpus continuu diftrahi,cx quo molelta mor daxq3 fcnfus exoritur afTecftio. Tametfi non eadem vtnfquc qualitas cft, tum ns qua: frigore mor- dicant,tum fjs quac calore: fcd in illis protinus et contradionis condcnfationisquc fenlus pcrcipi tur,in his diflblutionis cVfufionis. Quin ncc par eft vtriufq^aflcclusceleritas^verum in rcfi igcra- tibus quodammodo tardior cV cunclantior eit mordacitas , at in excalfactcntibus cclcrrime pene-

trat.

DE SIMPL. MEDIC. F A C V L T.

trat. Qn fgitur abunde definitum eft tum ipfa rcrum natura, tum et qui in nobis fit fenfu : clarcqj E cxpofitum eft,quo pacTo calidum, quocj^ frigidum, mordax appareat : colligerc qucmq3 apud fcle nunc oportet vcl anteq> a nobis id audiat, mordicantium medicaminu aliacalida facultate, alia fri- gida ncccflario efle, A nobis aute diftindioncs eorum exacle addifcere Iiccbi r, vbi prius comone- rcccrimus poculum cV balneum, cum temperata Junt , calida a nobis dici non nuncjj appcllationis abufu,qnquidcm cucrata fiue temperata dici dcbebant ac fymmetra potius,qj calida.Ergo quc; Oc calida funt,grata amica'que funt: funditur enim quod in corporibus noftris coftitcrat,atq3 concre •AF.radonabi- tu fucrat: quo maxime affeclu voluptasanimantibus conftat: At li moram ctiam trahant, fcnfim lner. quoq3 cVipfa molcftaeuadunt:ad tantam enim fuiionis immodcrationcm ficrccidunr,vt fubftan

tiam noftra etiam digcrant,duToluant,atq3 difpergant. Vcrum ncc fic quidcm mordicationc infe- ftant,fed animi afferunt dcliquium,viresq3 dcrjciunt,vt mors quocp tandcm fcquatur. At,que his magis funtcalida, fecant,diftrahunt, diuiduntq3 fubftantiam : quare ncceflario mordacia videtur, velut aqua fcruens , acipfc ignis. Eundem in modum frigida quae contrahunt , non dum tn con- tadi corporis continuitatem diuellunt/rigida duntaxat funt , haud ct mordacia. At qua' fupra q; q> contrahunt,et conucllunt,ca vtiq? omnia violenta condcnfatione vtuntur,quo circa cV morda- cia apparcnt. lgitur fubicclam materiam contrahere cV condenfare frigidi fcmper proprium cft : F fundere aut atcp liquare calidi : vtiiufqj vcro immodcratius audi,comunis eft mordicatio.Etenim quafummc frigida calidaq3fuerint,pra?tcr oesalias,quas modo memorabam , raras mollcsq^ par- tes,cutcmctiam noftram inuadunt. Mcmini me qhq3 per niuem iter fccilfc tam alta et copiofam, vt nulla tcrra; pars nuda confpiceretur : aer exaclifiime purus crat, fpirabar/que a niuc quida ven- tus adeo frigidus,vt non oculos modo,cV narcs,cV totam adeo facicm mordicaret,verum ct fiquis fortc manum protuliflet,fimiIi tcr illa afficcret. At qua: a fumma frigiditatc , aut caliditatc abfunt, cutcm non mordicant : Frigida quidcm , quoniam continuitatem eius ob duritiem diftrahcre nc- quean t,ncc in profundum fubire pra: fuperficiei denfitate valeant: Calida autem,tum q> non ero- dant,fcd duntaxatfundant, tum q> interdum mcatus prompte penetrent. Plurimum autem ad id gcnus paffioncsfacitcllcnriacmcdicamcntorum vel tenuitas, vcl craflltudo.Siquidefrigidaquoe tcnuium partium fiint, cum magis in profundum tranfcant , vchemcntius etiam proindc mordi- cant ; Calida vero quar craffarum funt partium,quoniam plus vlcerant,violentius idcirco ctiam af fiigur. Tenuiorum itaq^ partium aer eft^cralftorum tcrra, medium eorum tenct aqua. Scd acr ac- ccnlus,fi t flamma : tcrra autcm,pruna : at aqua vchcmentem fane caliditatem acci pit,fcd nec flam- mn,ncc pruna proptcr innatam humiditatcm cfficitur. Siquidcm flamma cV pruna ignis funt ge- G nci a : ignis autem omnis calidus eft et liccus : at aqua ficca vt fit,fieri nequit,proindecj3 ipfius ignis exacf :e c]ualitatcm licut acr cV terra non accipit. Nullum cft i taq3 aeque calidu pharmacum , vt aut flamma,aut pruna,aut fcrucns aqua : immo vt fit vcl calidilfimum , omnino tamen pjUfrimum ab illis vincitur. Proccdit autcm ad vftioncm vfq^ mcdicamentorum calidi tas , vbi vidclicct in cralTa confifti t cflcntia : Qua* vero fubrilium partiu lunt calida , non hunqp omnino non mordicant, fcd calfaciunt duntaxat. Eft autcm vbi cV mordiccnt,non tamen vrant.

Qu£ ~\ocemui Tmuium Pdrtmmi& Qu£ Crajjarum. C *A P. 3.

SEdquid^tenuiumpartiumjquidVccraflarueflcintclligamuSjCommemorarcoportct. Nem- A±t&u pe quae cclcriter in tenuia foluuntur,tcnuiu appellantur partium :at qua; id perpeti ncqucut , foi-H-g craflarum. Quod ergo ea foluantur , calor qui eft m animantis corpore , cui vnuquodq^ applicart contingit , in caufa cft : quod aute in tenues craflas'uc partcs cominuantur , id i fua ipforu natura obtinent. Quocirca refrigcrantium mcdicaminum ea qua; craflarum funt partium, mordicarene queunt, vtpotequa: extimam cutis fuperftcie penetrarenon valeant: At quae tenuiu funt partiu , cVpcrfacilc pcnetrarepoflunt, cVin profundum fubcuntia mollesanimanris partcs mordicant. * Mordicant etia magis qua: cum tcnuium fint partium , infuper inaequabilem obtincnt tcmpcrie, H Sedfupra demonftratum eft inaequabilia efle propemodumomnia:quippeautimpofTibilceft, aut pcrdifficile vllam inuenire fubftantiam , quaj ad amuffim limilariu fit partium. Vinum naq$ diximus vnum quidem haberein ferecrementum craflarum partium, vnde, dum temporis fpa- tio fecernitur,fertur"quedeorfum,fexconfiftit:aliud vero fecundi3,quod florenuncupant, quod dum vinum feruet fupernatat,fed poftea ad faces fubfidit : tertium, aqueu, quod toti vino permi- fti5 eft,hoc primario potiflTimuque feruet:quartu preter h^ceft ipfum re vera vinu. Oftenfum vc ro etia eft,q> tu in oleo,tum in lacTe,tum in alrjs omnibus fuccis,eadem fi t recrementorum natura, multo'que magis in totis platis,metalliciscj3 omnibus. Qux memoria tenentes nunc tcpeftiuu eft: de mcdicamentis omnibus conliderare. Ac primu omnium cauendu eft,ne nobis quoquc,quod plerifque omnibus qui talia fcrutantur,accidat. Nam quafi omnia fimilarium forent partium, ita diflerunt,nec conccdunt neque vinu,neque oleum, neque reliquorii vllum , exdiuerfisfacultate partibus confiftere:immo multo magis mirantur , 11 de aceto audeamus dicere, ipfum ingenitam vini calidi ta tem perdidifle, cxterum ex putredine alia adeptum : cuius fane fentenria? eft tum Ari- ftoteles, tu Theophraftus.Navinofa! vini partes, du ipfumin acetu tranfit, refrigeratur:ataqueu recrementu putrefcens adfciriria caliditate obtinet, velutccetera omnia qug putrefcunt : fitq^ acctu

quiddam

LIBER Q^V ARTVS 2 <;

A quiddam ex contraria: faculratis partibus compofirum, partim refrigcrantibus, partim cal/dis, fi» cuti vftorum Iignorum omncs cineres.Etenim in lllis aliquid vclut f omcs quidam igneus (ijxTrC* piufxa. grard vocant) per cxiguas partcs difperfum cft,quod & valdc calidum cft: rcliquum omnc tum terreum eft,tum frigidum. lccirco cum cinis aqua maccratur,ac pcr quaedam corpora modice rara colatur,fit vt calidar acrcsqj partes vna fcrantur : rcliquum quod eft,non amplius calidum cft, nempc quod igneas fuas parnculas in aquam dcpofucrit. Vocant cam aquam hoics gra-cc xzvlav, -flatine lixiuium : > idqj proportionc quadam aquae marina» cV muriae,difpofitionis gcncrationis £tTacultatiscrg6 rcfpondet:Illa enim exaquafalcqjconftant^ataqua quaecincrcm abluit, tum cx ipfa,tum ex partibus quas fccum rapui t,compolita,hoc pac°to cftcci t noiatam xonax ld cft Iixiuiu : quodnifi anteafciase^aquaacfuliginolisanenspartibusefiecm

tu effc corpus exiftimes. Eiufmodi quidda m aceto nobis cucnit.Nam cu ncqucamus fcnfu ccrnc re ipfius generationem,rationi diffidimus.Caeteru fi nihil aliud,fahec6fidcrantcs omphacis cum eo differentia, aequu elTe crcdcrc fciemus, q> nonacidus modo, fed cV acris quida aliusci pcrmiftus fit fapor. Quamobrc perfedc omphacis fuccus refrigerat : hinc cft q> fumme ardonbus proli t;l iuc ori ventris lmpofitu, iiuc totis hypochondrrjs,fiue cuihbet aln quod refrigerarc hbcat. Sccus ve- AJLt . t.i . c.j. g ro 'habet acctum :ncc enim ad vnguem vnu cft,neq3 tm acidum,fed ct acris ahus quidam ei fapor fol. ?4.c permiftus eft. Itacp quod tm cft acidum,quicquid ld fuerit,planc frigidum eft,fiuc pyru, fiuc ma-

lfijfiue adnus vua?,liue rubi,fiue ipfius mori, liue rhceas fructus, -f hoc cft mala punica,}- fiuc qui- uis ahus tum fruclus,rum fuccus,tum planta,vt oxylapathum.cV oxalis,quam candc oxyda quocp nominant.Quippe li guftanti vehemcns atq-, manifefta illi inelTe aciditas apparcat,ncc quicq; prc ie ferat aaimonia*,omnino hunc fuccum refrigerantem reperics : quin confidenccr vt i tor, I lue ad ardores vti confilium eft hypochodrrjs impofito, liue ad erylipelas,liuc ad alium aticducalidum. Similitcr quoq? frigidos morbos ab eo ocs palam la?di coperies Porro" vbi mifta ti bi q uali tas ap^ pareatcuacrimonia,conrjciendumeftcaliditatemquoq3inelTe: Siniunclafitaftrictio,aliudeft fri giditatis gcnus : nam aada frigiditas tenuium cft partium,at adftnngens cralfarum.

Quomodo Exercerioporteat in *A(mofccndacuiuf^ Saporu Eacultate. C*AP. 4.

SEdhorum paulo poTi probationes affcremusinmcdiu. Atquodpriusconfilium dariopor- tet fjs,qui taha abfque lophiftica arrogantia, immo vnius veritatis gratia fcrutantur, ld nunc tempeftiuum cft expromere , Nempc q> non folaratione exerccripcr easmethodoslogicas,ad quas nunquam hortarideuno^quasq^incomentarrjsde Demonftrationetradidi,fedetiamgufta Cdiexercere fenfuminfaporibus oporteat:principioq$infjs exquircndisfolicitoseiTe,qua: vnam quampiam habeant qualitatem manifeftilTimam : Vt fi acrimoniam cogitatione complecti clarc velis,id in alIio,cepis,cV qua: ipfis fimilia funt,efficies,affidue guftando, plurimum que dcntibus mandendo,tum lta longo vfu paffionis exiftentis fenfum memoria: diligenter mandando atq? in figendo:Sin adftric"tionem,ingaUa,rhu, 5lfimiIibus:Si veroamaritatem,nitrifellisq3 guftu: Si A.L1.11 cj autemdulcedinem,guftufira:icVmellis: Ad'ha?cfiue ajroiov, hoceftquodqualitatis fitcxpers: foi.j3.f fiue qualitate, quod ad guftum attineat, medium voles comprehcnderc:aquam guftareiubeo, cV hanc vbi guftaueris diligenter memoriae commendare, cam que potilTimum, qua; nullam dicta- rum prafferat qualitatum, neqj dulcedincm,necp amaritatem, neqj acrimoniam, ncqj additatem : prarter hatcquatneq3fupramodumfitautcalida,autfrigida. Namhincexorfus promptiuscVad aliorum obfcurorum omnium faporumagnitionem perucnies, cV ad eorum quos egoquidem dulces,alfj verd quida aqueos appellitant : qualis vticp eft calamoru viridiu,ct graminis^agroften Graeci vocantrj-adharctritici, hordei^ze^aliorumquemultorum, quar Theophraftusrcccnfet: inquirens an plures fint ponenda: dulcium faporu fpecies, an vero in maioris tantu m ac minoris inter fe differre ratione exiftimandi fint. Sed de his alibi dcfiniam. D Qho d Pharmacorum Empldjlicd ~\ocdtd, cum Media fint tn cdliditdte dcfrmditdte,

Terrejbrid cjuocji ejje, dc Sme mordtcattone ficcare oporteat. C *A P. 5 .

POrro fi qualem praebetfenfum aqua plane omnis qualitatis vacua, talem in reficca inuenias, ea nimirum extra omnem eft inugnem tum caliditatcm,tum frigiditatcm,media quoad fieri queat, conftitutionem obtinens, aut certe paulum ad frigidius dedinans. At fi talis cum fit in ca- loris frigons'que differentia, infuper confiltentiam nacta lit liccam, terreftris lit, ac atra morfum deficcet,neceffe eft. Appellitant aus generis medicamenta omnia mcdici Emplaftica : vclut ple- raq? qua; exacfte lota funt, amylum, pomphoIyTC, cerufta, calx, cadm^a , tcrra Crctcnfis, Cimolia, chondrus, Samiusafter,cVfullonumterra,exemplafticisfunt pharmads. Suntvcro ex eis non nulla non terrena foIum,fed aquea natura. Quin etiam quedam non parum in fe aens conunent, omnia quidem glutinofa,ac proindeemplaftica.

Qupd DuplexeJ} Emplajticorum Katurd. Ndm partimTerrena funtexacie &fcca,par- tim plane Vifcofa & lenta, fcd mtjla acjua terracjj , dtque ytplurimum etietm aere.

Communiter ~) cro omnia mordicatione ~\acant. C *4 P. 6 .

DVplex fiquidem cftcmplafticorum medicaminum natura,altcra exacfte terrea cV ficca, al- tcra vifcofa quidem omnino, fcd exaqua cV terra, cV plerunquc ctiam acrc mifta , ficut oleu

QiiintaCiaffis. DDDDD dulce.

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT.

a;

dulcc. Dicftum autem retro cfl , quid dulcc vocitcm. Ergo hoc ex aerofa , terrca, aqueaqj eflenria E tempcratumcft. Atoui albumcnexrjfdcmquodammodo, fcd magistamen terrcnum oleo eft. Qinn SC quod laclis cft cafeofum, cmplafticum quoqj cft,cV fuillus adcps. Nam tauri fane 8C hir- ci pingucdo acrimoniam 8C multam 8C igncam pofsidet: Bouisautcapraeq^ minusqdem,iam vc ro quodd modo cV horum adeps acris eft: nam talium animantiu pingucdo ob crafsitie adcps ap^ pc!latur:cft.n.noncaIidior tm,fcdcVmagistcrrenafuum pinguedme. AnferisautecVgallinacei calidior cft pinguedo,cV ficcior q; fuum : quin 8C fubtiliorum partium, 8C minimu terreliris, ficut dC auium oium : qnquidcm 8C corporis ipfarum fubftatia non parum habct aens. Sed de his alibi traclabitur. Quecunqjcrgo pingucdines non du vllam naclae funt acrimoniam,cmplafticam 8C illinendi poros facultatcm obtinent,eamq3 tanto cfficaciorem, quanto licciorcs, magisqj terrenat fuerint. Huiufmodi cft ccraclota, dcponit ficjdem SC ipfa quam habebat a melle acrimonia.Satis vcro conftar,haec a mc non dicla cflc dc cera quae natura fua amara cft,qualis cft pontica : cx abfyn thio nanqj ca amaritudincm obtinet : ac fi vcl fcxcenties cam Iaueris,prorfum tamcn omnc amari- tatcm haud clueris. Fugicnda verd ctiam illa cera cft, quae cx acri 8C thymofo mclle coficitur,cum planc ab omni mordacitatc alienu praeparare volcs mcdicamentum. Quocirca ad lauandum ido- nca ei t,quae cx mcllc facla cft tum aquoliorc,tum minimc mordaci. F Quod ^idjlrmgcntia Medicamenta ^cidacj;, Lic et l>trac]; cjuahtate fintjngida, Indc tamcn diuerfa

funt, ijiiod ^ljlrmgentta terrena fint crafjkcj; e fjenti£, ^Acida l/ero tenuts. C *A P. 7.

Tquccmplalucaquidcmmcdicamcntaciufmodi funt:fedad acida adftringcntiaqj rcuer- _tor. Adftringcntia ccr te terrcna funt 8C craffa corporis confrftentia , qualitatc vcrd frigida : Acida autcm tcnuitate pollcnt corporis, fcd pcrinde vtadftringentia rcfrigcrant. Vtriq^ gemina probatio cft,nempe cx fcnfu quae ab induclionc cft : SC cx rationc,quae cx fubftantia corum collt- gitur. Prior autem probatio ea dicctur quae vulgo quidem cft appertior, caetcrum ad fcientificam demonftrationeminus habctvirium. Arborum fru<ftusquotquotnobisvbimaturuerint,dul- A '•*•*• i»cj. "tproftncran ccs apparent,nupcr enati,accrbi ficciq? funt conliftentia ,| pro fui nimiru parentis^-quifqj natura *s ttsarboris. ^ccu qU0CJam ait loco Thcophraftus) oliuae,vuae, mala,mala punica,mota,palmuIa?,pyra:atpro- grcflu tcmporis humidiorcs rcdduntur , acquirunt quc ad acerbitatem aciditatem : quam fenlim cxucntcs, poftca dum maturcfcunt ac pcrficiuntur, dulccs cuadunt. Sunt qui non in arboribus, fcd poftca cum dccerpti conditiqj aliquandiu fuerint , dulccdinem accipiunt. Alij funt , qui non interucnicntc aciditate,fcd palam ab accrbitatc in dulccdincm tranfeunt, ficut oliuae. Quin cp ca- lido maturclcut coquunturq? omncs,clarum cft. Tum q> id ipfum duplex fit,alteru proprium, 8C G cuiq^ ingenitum : altcrum cxtcrnu, a Solc vidclicet, fcd tamcn naturae ipforum conucnicns ac fa- mihare : fi quidcm mcminimus qu^nobis pcrpctuo propolita funt clcmenta: 8>C ipfum vtiq^ clare cognorimus. Porrd fi,cu m initio accrbi clfcnt,tcmporc maturefcentes dulcefcunt, fcquitur cx ca lorc ipfis prouenire dulccdincm,acerbitatcm Vcro aciditatemqj conftitifle cx frigorc. Quoniam Al1- 1 t.c|. autcm pnncipio lignofi cu fint (vt 8C Teophraftus dixit) ^icci quoqi funt , fimulqjacerbi, verum afduentis poftea humoris copia acidos cfficiat, paiam eft faporcm acerbum magis eflc terrcnum, acidum autem magis humidum. Itao^ 8C Plato reclc definijt diccns, Quaecuncp partes eiufmodi » in fuccis defcruntur tcrreftrcs, eae liquefacffoe contrahunt atque exiccant humidas linguae fenfibi' » lcs partes : ac fi exafpcrant,accrbae,fin minus id faciant,aufter£ apparcnt. Rectc autem bL nos pre- »» ter haec diccmus fngidum elTe tcmperic faporcm ciufmodi. Nam f i terrenus fuilTet duntaxat, em- p!afticus,non acei bus foret. Iamq? oratio quodammodo ad cflentiam ipfam tranfgrefla faporum, demonftrationem attingit fcientifica. Quippe fi ab acerbo faporc manifefte lingua contrahi, fic- cari,afperariq3 contingit: oftenfumqj fupcrioribus libris eft,ab vnico frigido contrahi, coftringi, dcnfariqj corpora : liq uet planc frigidum efle fapore acerbum. Qiiomam porrd in^quabi liter de- ficcat (id eft enim,quod cxafpcrat) fueri t fane oino et terrenus. Siquidem aqueum corpus omnia H arquabiliter penetrat atcp peruadit,eicj3 infeparabile eft, etiamfi diuulfum fit,vt rurfum vniatur : at terreno corpori quod in faporibus deifertur , iam antea ineft diuulfio , fimulqj vt nunquam dein^ ceps facile coeat. Qiiin fi eius recorderis, quod vtriufcp fingulatim pafsionis eft propriij, ijfdc ip^ fum fubfcribet ac teftificabitur. Velox fiquide acidoru faporum trafitus in fentientibus par tibus heri confpicitur,acerbom aut tardus : tum acida quidem in alto magis agcreapparet, in fuperficie aut acerba. Haec itaqj oia craflarum efle partiu acerba indicat, acida verd tenui um. Multum ergo inter fe haec conueniunt,tum ea quae a rerum dida funt eflentia, tum ea quae per induclione eoru que fenfu funt inucnta. Porro' nihilo detcrius fuerit,mentionc rurfum de nominu vfu facientes, ljaec quocpadrjccre, ncpe q> vtraqjadftringeredicatur, tum quae acerba funt, tum quaeauftera:fed in maioris minorisqj ratione intcr fe diff crat: Tum q> multae infint medicamcntis qualitates,non diuerfae tm,fed 8C pugnantes,atq3 interim etiam omnino fubcontrariae: Id quod retro fatis often- fum eft,ceterum ab eo nunc rurfus ordiri necefle eft. Nam fi guftati tibi idem adftringens 8C mor dax appareat,id miflum facias medicamentu,iubeo,atcp illud quaeras, quod abfq^ mordacitatead- % ftringat. Ac f i necpacidu apparear,neque dulce,neque amaru,fed 6^ fieri maxime^ pofsit vna pofsi deat qualitate a miitionc aliena,ncpe adftriclionem,ita denique experietia examinabis,quomodo

faepenumero

LIBER Q^VARTVS 26

Afaepenumerofaciendu^ntepropofui. Sinadftringitfimulacmordicat, autaliam quauis qualin» tem fcu racultate adftndioni lunda habeat, fruftra cft ac fupuacancum , vbi adftricftiorua actione explorarc conlih um eft, ad expenmentum tale ducerc pliarmacum : incertu eft enim, num ob ad- ftrictionem,an ob alia quapiam admiftarum llli qualitatum,an ob vtrafcp,fic in corporc libi appli cato egerit.Etenim chalcitis,mify,chalcanthos,fori,aTis fquama, cum limul adftringat cV mordi^ cent, fecundum vtrafq? qualuates ln quouis admotorum corporum actionem excrunt : nec th do cere nos aperte queunt,an ab adftricuone vrcndi vim habeant, an ab acrimonia. Mittere ltacp &• la praeftiterit,cV multadeinceps alia guftare,fynccram feorfum adftrictionem intuctem^ac quo ad fieri poffi t per fefe exiftetem : ac vbi tandcm talem quapiam reppcrcris,ita deniq? medicamentum iudicarc rjs methodis,quas fupra a me frcquentcr audiuifti : Vtpote, li guftati nbi balaul hum,aut galla,aut cytinus.aut hypocyitis, aut folanu, aut glaucium, aut acacia.aut fuccus rhu,aut id genus aliud,exacte quidem etTcappareatadftringens,nec vlla manifefta habcnsaliaquahtatem, m hoc iamexpcndereacdiligenter explorarc aditridionisactioneoportct. Porro exploratioipfafieri (vt fape diximus) debet tum rn optima corporum coftitutione ad vngucm fanorum, tum m Bm plicibus affecubus,feu calidis, feu frigidis,feu humidis,feu ficcis.Na li corpus fanum marufefto re^ B frigerare cernatur,cx calidis profit arrectibus,cV euidentem quoque laboranti ipli frigidam afferat qualitatem,audendum erit de aditrictione,rp refrigeret.pronunciare: Sin contri apparcat,fanaqj ab eo corpora mcalefcant, cV calidi affedus exafpcrentur, frigidiq? iuucntur, non refrigerare , fed excalfaccre medicamentum eiufmodi putandum eft. Eodem modo de acribus, fumendu experi- mcntum in ca*pfs,allio, pipere, pyrethro, zinzibere,ftruthio, elenio, calce. Etenim qucmadmO' dum qui folani fuccu pipen milcuit, neutrum fatis explorare potcft : 1 ic nec quae a natura lunt mi^ fta.Eundem in modum contempladum de acida quah tatc,de amara, de dulci cenfco,vchementes nimirum, cV quae quantum licet folae fint, in explorationem ducendo,cV experientia vircs corum fcrutando. Quippe quiduis te, quod modo fit aut acerbum.aut aufterum,aut amar um, in experi^ menrum ducere,tanquam in eo accrbitatis, aufteritatis, vel amaritatis faaurum pcriculum, plane abfurdum arbiuor. Nam fi vnaduntaxat qualitatempofTideat,idem critmedicamcnti ipfius5£ qualitatis expcrimcntum : fin multas,ex omnibus nimirum mifta medicaminum adioncm edet: quare vnius adhuc eius, quae in iudicium veniebat,actio obfcura cV inccrta permanet. Itaqj ii, vt prius dictum cftaudicarc oporteat,non rede fenferunt qui nihil prorium pronunciari polle de fa porum racultatibus,cxiftimarunt,quiq; aliter iudicium incundum ccfcnt : fiquidem cV de lpfis ali C quid aiferi poteft,nec nidicium aliter quam nunc eft dicftum iniri conuenit. Sane fi id modo dixif fent, plane opus non elTe faporum confideratione,cum vircs medicamcntorum expendimus ( ta abfque his medicaminum vires experientia inuenire licet) laude lllos potius,qj vitupcratione,di> gnos putarcm : Verum vbi tanqj de re, necefTaria quidem illa fed incomprehcfibili, dilTerunt, bis reprehcndcdos iudico, tum q> rem non necelTaria habcant,pro necelTaria, tum q> confcqui cam fe polTe dcfperant. Nam facultatis medicamenti cuiufuis iudicium abundc atra faporum dignotiO' nem fola reperitur expcrientia, cum in modum habita, qucm fexcenties la antea pofui. Atq^ ego fane nunc, non quafi aliter mueniri quod inueftigatur non polTet,ad fermonem de faponbus de^ fcendi, fed partim proptcream, quaadprincipiaeft,fequelam,vtvidelicetoftendercmomnia ad elementorum rationes confcqui, nec quicq) vfquam inuenin pugnans : pai tim vcro ctia vt lllos coarguerem, qui adftringentia omnia excalracere contendunt. Quinimmo fuent eua non nullus eius ad prafcns negocium vfus. Scd haec poftea monftrare conabor . At nunc ad rem propofita reuertor:cVhortor qui veritatisfuntamatores,vtipfimetadftringcntiaomniadcguftent,vunos ferimus : ac vbi inuencrint aliquo in corpore perfectam adftridioncm , quoad hceat , ab aliarum qualitatum miftione aliena, tum deniqj expericntia expendere tentent, frigidum iit, an calidum, Dhurnidum,anficcum, corpus eiufmodi. Sedhocquifquisfapict.fcorfumipfefaciet. Ego vcro vt aliquid demea aftera pronunciemq? expericntia , fortaffis necefiarium fucrit.atq; in hoc quidcm libro in gencre,membratim aut in comentarns fequentibus. Fuerit aut gencralis de omnibus fer^ mo ciufmodi. Corpus omne adftringes,ab alrjs, quod fenfu animadueru poflet,qualuatibus fyn cerum,perpetu6 comperi expenendo,refrigerare. Quin etia non nulla cx ns quc qualitaubus mi fta erant.nempe quae modice dulcia, aut amara,aut acria, aperte quocp refrigeratia reppcri, fcilicct A.Li. t. i.cj. cum m eis adltringendi refrigerandiq; facultas ita vincercnt.vt ahas obfcuraret. Eadc ratione aci fol.jj^ da vniuerfa,tu ea qua fimpliater aada effent , ficut oxalida, cV oxylapathu : tum miftis quoq; alrjs

quali taubus quaeda fiue dulcibus,fiue aCTibus,fiue amaris : nihilo fccius rcfrigcratia cxpcrtus fum , qualia funt mala punica,mala,pruna,vuae, mora,ficus,cerafia,ipfumcj3 adeo acetu : Scd huic,vt fu^ pradicuimeft,permifta eftquafdaacrimonia:fructibus autemrjsquos o-n-wpau; Greci vocat, dul cedinesqua?dacVacerbitates:quibufdavero etia amaritates quarda obfcurae ac lcues. Tum uem quae adftringunt pariter,atq3 acf ^a funt,ea omnia quoq; manifcfto refrigerarc expcrientia cogno ui. Solavero dulaaomniaprodulccdinismodoprotinuset calorem continct:quocirca eorum qua* admodu dulcia funt.nullu omnino cft frigidu. Fucrint rii quada modice dulcia, ltidem frigi- da.falicct qh plurima corporis ipfius fubftatia aque3 exu'tait,fed non adeo th frigida, vt id quod

QuintaClaffis. DDDDD ri valde

DE SIMPL. MEDIC FACVLT.

valde accrbum cft,atit acidum,fed ficut alicubi retro diximus de illis, qua tcpidum calorem pofTi- E dent. Porro ' amara omma calida funt,vt bilis,nitrum,vina valde vetufta,ac numcrofa feminu co^ A.U.t. i.c j. pia. NamcVfcmenruta,potiffimumfylueftris,cV tordili,cVfpondyli,melanthrjcj3:cVlupini,ma-- ^1'93'1 gisq3 agreftcs : orobi,cV inter hos potius agreftcs,quicj3 a fecure pelecinus nuncupatus cft,reperf- cur autcm in tritico: amygdala quadam, que ob id iplum amara vocitantur : cucumerum quada femina,8c femen mali medici,cV ad hac inhnita alia, amara apparent guftantibus.

Quod Per ^Accrbi faporis exolutionem Nafcatur ^4ujierus ftpor, .Acidus, Dulcis, ac Pinguis. Soluitur autem ^Acerbus fapor,cumjrigidus fit & terrems,aut excal-

faciione,aut humeciatione,aut fimull/tracj;. C \A P. S.

SEd infra copiofius dc amaris agemus. Nunc rurfum refumpto de aftringcntibus atque acidis fermone, conucnientem ei hnem imponamus. Ergo aufterum c\> lit acerbum exolutum,fen- fum ad memoriam reuocare oportct. At qu£ fit ei us generatio,nunc dicam. Quandoquidcm cor pus accrbum terreum eft ac frigidum, tripliciter necctfarid exoluitur, aut incalefcens, aut hume^ ?cens,aut vtruqj fimul pcrpeticns. Itaqj li calefcat dutaxat,id nec humidius eft nec mollius: fed du rum manens fola acquiret dulcedinc, velut robuftea glandes,ac potiffimu qua vocant caftanea. Sin trh humefcat,fiquidem ea craffarum fit partiu SC aquca humidi tas, aufteru euadct : cuiufqj.n. F faporis vires aquea rctundit ac hcbctat humiditas. Si verov tenuiu partiu cV aerca fit,accfcct : oftcn fum nanqj eft, frigidum fubtile acida cfficere qualitatem. At fi pari ter cV humcfcat cV calcfiat, h u^ miditate qdem aquea in dulcedinem,acrea vero' tranfibitin pinguedinem. Pcrfpicuu"crgo hinc A.ibidem g iam eualit, quo pacfto frucftus principio accrbi cii m fint, proceflu tcporis quida planc dulcefcant, quidam accfcant,non nulli Hant aulteri, aliqui et acerbi permancant,tum quidam ctiam pingucs reddantur.EtfaneTecundumpropofitarum qualitatummifturas variam fortiuntur mutatione» Acerbusadcxtremum pcrfeucratfrucftusilicis^arbuti^fag^corni^fiquidemfrigidusliccuscj^iqua^ lis erat ab initio,permanet,tantummodo mole increfccns,nulla prctcrea magna acccdcnte altcra^ tionc:nam &L arborcs ipfa tum dcnfiffimafunt,tumlicciffima,acfrigidiffima. Accrbusfimul cV dulcis,myrti frudus eft,cV pyri agreftis,ac roboris. Magis tn dulcis c£ accrbus,fructus caftancc qucm nominant. Tm aufterus, vitis aminca tum frucftus,tum vinu, ac quotquot his fimilia funt. Aufterus vnacjj dulcis, frucftus palma: Et inter vina furrentinum,fabinum,albatcs, vt vocant, 5C qua eius funt generis : Solummodo dulce,thcraum,cV fcybeliticum,cV fyraum,cV alia quacunqj cu iftis coueniunt. Pinguis cxacftc, tum fru<ftus,tum fuccus olca, tum ctiam alij omnes cx quibus oleum conficitur, ficut ricini,raphanidis, bC ipfa fefama, nucescjj, dC amygdala. Nam id gcnus oia G vetuftate prorfum efficiuntur pinguia, quippe in quibus aquea quide cxcrcmctitiacp humiditas digeritur,propria verov a calore natiuo elaboratur atq? exa6e concoqui tur.

Qu6d ^Amaraab Immodico nafcantur Caiore,<& immodice fnt caiida: Duicta~\er6 omnia calida

fint Miti Caliditate,cjux(ji non fupra modum nojiram exuperct caliditatcm. C ~4P. q . * tv th fitTA- f~\ Vicunqjergofrucftusoleofifuntfolummodo, ededoijfuntcVdulccs:quibus veroaltcra^ \J fcentibus amaror quidam aducnit , rj cdi no poffunt. Quippc amaru omnc efui incptu cft : ^^^" taleqjcfficituracalorisexceffujlicuti pofteadocebimus. Vcrum^dulccomnecalidueft, A.u.t. i. c.j. necimmodice caloremnoftruexuperat:immoficutaquacalida,cuiuscontacftus voluptaticft,ma ° '9i * xime vbi frixcrimus,ha<ftenus videlicet nos excalfaciens,dum concrctas frigorc in nobis particu- las fundat,non th foluat,aut fecet,diftrahat've continuum : ca,inquam,vt fumma afficit voluptate, ac vtiliffima eft : fic omne edulium dulce , calidum fane' omnino eft, fcd non tfh calorc exccdit , vc isl^dat,acmoleftusfit:fedintcrlimitesfecotinetfundentis,lcuigantis,acmollientis. Rurfummi hi hicmemoria repete qua fape ante dixi, quadam effe qua vel vna vel duabus in fefe qualitati- bus bC agunt cV patiuntur : quada vero qua totis fubftatrjs fuis,quoru in numero cV medicamen^ tanon pauca dixi, cV nutrimenta vniuerfa. Horum duplcx cffe genus apparet, prout lignihcauit H cV Theophraftus. Na quadafuntpinguia,(velutpinguedo:quadadulciamagisminus've,velut frudus oes quibus vefcimur, cV animalium carnes, tum herbaitem multa, ac radices,rloresq3 , $C germina. Nam tametfi funtinter ea quada acerba,ficutpyra fylueftria, cVcorna, omnino th dul^ cedine participat, nifi fumme fintacerba,velutgalla, rhus: veriim ob haciam pro medicamentis rjs magis c$ pro cibis vtimur. Apparent enim,qua citta laborant mulieres, quiqj impleti funt, 8C quibus exolutus eft ftomachus, ea appetere deguftare: Alioqui fi efuriat, contra refpuunt potius tu acerba,tum acida : expetunt aut ac fumunt qua dulcia funt cV pinguia,hisc]3 expleri defiderant, Quo d Pinguia, atq; adeo Qu^cunq; nutriunt, ex Dulcium funtgenere. C \AP. i o .

SAne vero fortaflis cV pingue ipfum dulceeft,cV quicquid "nutritjex genere eft dulcium.Eue^ A.ibidem. fol. nitautem id illis non ab re, fed fecundum ipfam quantum fieri poteft nutrimenti fubftatiam: 94"a quippenutritioefteuacuati repletio. Atquiquodeuacuatum eftfamiliare erat:quamobrem &C quod nutrit,familiare fit neceffe eft.Porro fi familiare,neceffario iucundir amicuq^ fuerit,protinus ctia vt ad id quod nutritur,moderate calidu. Sed in hoc non parua eft maioris minorisq^ ratio,qn nimirum ncc ad cibos accedimus plane fecundum natura affedi. Solum enim corpus eorum qui cibum defiderat, inanitum fit oportet, fi exacfti futuri fint familiaris ipforu qualitatis cognitores.

Nam

L I B E R QVART V S 27

A Namfi praeter id calidiores cp conueniat,aut frigidiorcs cuaferint, feu toto corporc fcu pcrtincn- tibus ad iinguam ac venrrcm locis,non folumqua?nutnant,verum etiam quae refhgereiuaui ex- calfariant.poitulabunt. Proindefanecibi quoqsilhsaliasahj videnrur uicudiorcs. Namcum du- plex iit genere lucundum, altcrum quod lmpleat ld quod euacuatum eft, cuiuimodi cft nutrinie- tum:alterum quod medcatur ei quod alteratum eit, id quod iam medicamentum eit:euenit vtiqj cibis, vbi non modd vacuatis exhibentur corponbus, fed etiam qualitate aliqua mutatis, vt duo- bus nomimbus deledent,vt cibi fcihcet,cV vt medicinx. Scd vt medicamcnta quidcm, refngeran doqua:dam,cVcxcalfacicndo, cVexiccando, 6c"humectando,exratione luuabuntcV proderunt: Vt nutnmenta vero" fola ca.qua: cognata funt,6V famiharia totis nutncndorum fubftantns. Pro- tinus verd litis adeft,vt modcrate fcilicct lint ad ea,qua? nutriuntur.calida. Quamobrem ncc edu^ liorum,nec medicamentorum. vnaeft animantibus omnibus fpecies: fiquidcm pro fua vnaquav quefamiliari fubftantia iimulcV afiedione rum delectantur , tumiuuantur ab vrnfq^. Scd uhurc fichabcnt, idquodincibisminuscnt dulce, minusquoqueeritcalidum:quoddulcius tanto ni- mirumeritcalidius,quato videlicetduIcus.Sinadimmodicum recidatcalorem,nccciufmodi dul ccerit, fcdiamamarumapparebit, velutmcl vetuftumatqjdecodum, itidcmqjaliorumdulcium

B vnumquodque.

Quod *Amj.r<i Dulciaj; psrtim ^4dfititioCalorefant,partim Proprio& imtnito. C*AP. \\.

ETenim vta moderatocalorebifariacuiq; corpondulcedoprouenit:partim enim funtpro^ pno cV mfito calore dulcia,partim vero' afciutio : ad eundem modum amara. Aha enim funt quae fuapte natura immoderate excalfaciunt per cas, qux tcpons fpatio eucniut,mutationcs :ahjs autemidacciditabacquifitiriocaloreacccniis. Atdeamans poftdicctur. Cartcrum dulcia calore proxime accedunt ad ea quibus apparent dulaa. Fiunt autem talia (vt didum eft) bifana: quarda proprio calore,vt mel : quardam adfciti tio,vt funt omnia qua; ab ignc pra!parantur,ac proinde du calida funt.fuauiora rjs,quibus renutntione elt opus,apparent. Porro muftum non fuo modo,fed cxacquifititiocaloredulceeiTevidetur. j\Iultumenimceuardoris-{Gra?ci \u~. : v.u.% vocat,}-vt AriftotelescV Theophraftus cenfuere, ex folari calore tum arinis , tum alrjs ineft frudibus:a quo id quod lllis aqueum, ac vclut enamnum fenucodum reliquum eft,ad concodionem ducitur,co- fiaturqs, ac tranimutanti fimile redditur. Nam ex quibufcunq; pomis G fuccum expnmas , eum prounusnon fecus atque muftum teruere deprehendes: tanto tamen fcruoris difcnmine, quanta erit vnius frudus ab alio in calore diuerlitas. Sed vbi lam quod aquofum ac femicodum erat.traf G mutatum fuerit atq^ confectum,et is qui feruorem concitabat calor euanucri t,iam tum denicp que. propriae funt fuccorum proprietates, fyncerae confpiciumur. Itaqj tunc quae propna vinorum na turaiitagnofcimus. Quain reammumdilgenter aduerte, vt auftera fenfim auiteritatemdepo- nant. Semper enim, qua: inueterantur vina, dulcedinem quandam cV acredinem adfafcunt : quae veropriiisineraiillisaditrictio^eamtemporeabrjciunt. Eitautem inquibufdam vims, poftqua efierbucnnt.dulcedo quaedam fyncera,fuauis,cV propria lpfius fuca nacuras,non qualis ante erat> mifta fcflicet ex propno.atcp eo,qui circa icmicoctum aquofumq^ excrcmetum crat,fcruore. Igi- turfi confcilum cft vina omnia vetuftate fieri calidiora:auftera vero primum quidem tempore dulccuinem quanda atqj acrimoniamdepofita adftridione acquirere: acdande mcrefcente acri- monia fenfim dulccdinem 'dcponere:ac iubinderurfum maion tempore acria admodum euade- re^afiTidueqjamarefcere^acdcniquCjvbicralTefcuntjpenitus fteriamara:fane conitatdulce accrbo eiTe cahdius, ac dulci amarum. Acq iri li verum eft dulcedinem a moderatione proucnire calons, patet acerbitatem a" frigido vincente perfici.

Quod& ^AcidiSucciex Frigore proueniant. C*AP. IZ.

POrrd q? cV aciditas a frigore proaeetur,cV antea oftendimus. Veruntamcn,quandoquide in. praefenti difputatione de naturali vinorum, qua: tcmporis fpauo fiat , altcratione docuimus, * u- i i > - non nihil quocp cV de non naturali dicamus. Itacp vt vinumacerbum,tempore dulcius primum, moxacrius amariusqs effiatur,denique plane etiam amarum redditur : ad cundem modum quod velut rigorem perpetTum eft.acidius protinus redditur,ac G prcrfum refrigeretur,penitus acelci t. Itemqjquod rn fructuum collectione vindemiaqj per aiTiduam pluuiam ahena humiditate lmple tum fuerit,quodq3 alio quouis modo humiditate acceperit,Ieui occalione ea omnia prompte ace- * C 1*tk . fcunt. Contra euenit ns qua? igni admouentur. Nam cx protinus itatim.cx tcporis progrelTu po- ftea femper dulciora euadunt. Quod ii multo etiam tcmpore durauerint, cV ipfa nihilo minus q^ eaeteraamarefcunr.videturq^id fibiquodammodofecundum naturalem confentaneum elTera- tionem.Nam fi omphax aada eit,vua vero dulas : ac fructibus omnibus maturatio a folari prouc nit calore : planu eft imperfedius cV frigidius eiTe,quod acidum : perfeclius vero cV calidius, quod dulce fuerit.Cum ergo vinum perfridtone rurfum acefcat, mamfeftum cft, m eum lllud humorc conuerti, ex quo prouenerat. Diueriis tamen hactenus vinbus omphacis fuccus acetumqj con- ftant, Quddaceto accedat ex putrido calore acrimonia qu^da : proinde Anftoteles rectc dixu ace tum proprio quidem vini calore efle frigidum,adfatitio cahdum : At omphaas fuccus calore ad- fcidtium non habet,ac proinde necp acnmoma. Accedit verd cV in fubftauae tenuitate dmcrlitas.

C^intaClaiTis. DDDDD irj Stquidc

DE SIMPL. MEDIC. FACVLT.

Siquidcm omphacis fucco acetum tenuius eft:cui rei & fenfus adftipulatur:exccllit cnim quaeab E aceco infligitur frigiditas,eam quae ab omphacis fucco,vehementia cV miftione. Imbccillior cnim eft qux ab omphace fit refrigeratio5cum ctiam alienae in fe calidi tatis nc minimum quidem conti- neat : At quae ab accto proficifcitur, tan to eft validior, quanto cV tenuior : ineft vero 1II1 cV acrimo- nia quaedam excalfacicns3qua? tamen fatis non ilt ad fuperandam ab aciditate prouenicntcm frigi ditatem, verum quae ad tranfitusceleritatem fubferuiat. Nam quanto calidum frigido facilius pe^ nctrat,tanto acrisfuccusaptioreft,quifenlibiliumcorporummeatus tranfeat, quamacidus. Jtacp ille velut praecedcns viam ftcrnit:hic vero haudlonge infcquitur:quo tempore fcnfus perficjtur miftus , cV qui a?grc exponi queat, vtpotc qui ncc planc frigidum cflc acetum dcnuncict, quippe cum in co ignea quaedam pcrcipiatur acrimonia : nec plane calidum, nam perpetuo, qua; cx prae- cedente fit acrimonia calfacftionem frigus ab infequente aciditate occupans obfcurat , protinusq j extinguit : quo fit vt maior multo ex fngore percipiatur fenfus, cp cx calorc, Porro fi plurimo mcl li accti paulum admifceas , ftatim $C calorem cV frigus manifefte percipies. Nam fi paulum mellis accto permi fceas,magis frigidum quod fuerit miftum,c£ calidum vidcbitur : fin multo mclli pau-- xillum mifceas aceti,plus calfacere qj refrigerare confpicietur : cV fi pari mole vtraq3 mifcucris, ace tum tn ctia vinbus luperarc comperies. Quod fi,vt eft dicftum,plus lit multo mellis aceti, ^qua- F lia rurfumfrigusaccaloreminea mifturacofpicies:multiscnimnumerisacctum plusab rjs, quae moderate funt cahda,ad frigidi tatcm rcceiTit,c(j mcl ad caliditatcm. Proinde cV fupra demonftra^ uimusficrinonpofte, vt vchemenscoeatcumdulcedinccaliditas:vetusq3 illud vcrbum pulchre dicftum cft, Vcra inter fefe omnia confentaneaelTe,acconuenire. Etenim ad hypochondria ardcn tia prxftatior cft fuccus omphacis quam ipfum acctum , q> nec violentam ac fencntcm habeat fri^ gidi tatcm,ncc eam mordaci admifta caliditati. Dcbcnt enim, qui lic laborant, linc violcntia jga i n- gari, vtcft didum, nccforis vllam adlcifcere mordaccm caliditatem autacrimoniam. Arquc basc quidcm iam curandi attingunt methodum,que multis in locis huic tracTationi comunis clt : qua-